# Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2013 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 question paper from the Feb March 2013, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2013/d3365c43-3d11-4ff8-998c-c60e97a206c7
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2013
- Exam period: Feb March
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2013 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2013/d3365c43-3d11-4ff8-998c-c60e97a206c7)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · Feb March · 2013 · tshivenda. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                    GIREIDI 12

                  TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                          BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                          LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2013

MARAGA: 70

TSHIFHINGA: awara 2

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 12.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1         2             DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013
                                           NSC

PFESESANI

1.       Bammbiri i¼i ¼i na KHETHEKANYO THARU:

         KHETHEKANYO YA A:            Tholokanyonµivho                         (30)
         KHETHEKANYO YA B:            Manweledzo/Samari                        (10)
         KHETHEKANYO YA C:            Phenµa na kushumiselwe kwa luambo        (30)

2.       Vhalani ndaela DZO¹HE nga vhuronwane.

3.       Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha hedzi khethekanyo.

4.       Thomani khethekanyo IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.

5.       Hune khethekanyo i¿we na i¿we ya fhelela hone ni talele.

6.       Nomborani phindulo dza½u zwi tshi anana na kunomborelwe kwa
         mbudziso.

7.       Ni tshi fhedza u fhindula mbudziso ni pfuke mutala ni kone u ya kha i
         tevhelaho.

8.       ºwalani zwi no vhalea, nahone nga vhudele.

9.       Ni dzhiele nzhele zwiga zwa u vhala, mupele¾o, tswayo na khethekanyo ya
         maipfi.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1       3               DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013
                                         NSC

KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO

MBUDZISO 1

TSHIBVELEDZWA TSHA I: PHUROSA

Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo µisendekaho
khao.

Kha hu ri henefha nga Mugivhela, vhadzulapo vha Dzumba¾hoho vha kuvhangane
khoroni ya musanda fhasi ha ¼iumo ¼ihulu ¼ine ¼a ita ¼i tshi kavha makhwitha
vhusiku. Henefho ho vha hu tshi pfala ipfi ¼a murangaphanµa wa Civic Vho-Luselo
vha tshi ri 'Phanµa na muya wa u sa tambudza vhabvannµa phanµa!' Vho ri vha tshi
bvela phanµa vha ri Xenophobia ndi muya muvhi u sa ¾oµeiho vhathuni. Kha ri
ambe ro¾he nga yashu milomo ri ri: 'Fhasi na Xenophobia fhasi!' Musi vha tshi amba
vho vha vha tshi tou vhonala uri vho kwamea tsho¾he nga maitele haya. Mafhungo
haya vho vha vha tshi khou a amba nga µuvha ¼a u ¾avha muya wa matshilisano na
vhuthu kha Vharema vha Afrika ngeno kha ¼a Tshipembe ha Afrika.

Mu¿we na mu¿we wa vhathu vhe vha vha vhe mu¾anganoni uyo vho µo kwamea
mbiluni na mimuyani yavho. Ho vha na manzhi o bulwaho a vhindisaho mbilu ya
muthu, nga maanµa vhunzhi hao o vha a enea a kwamaho vhabvannµa vha bvaho
Devhula ha Vhembe (Limpopo) na ¼ino ¼ashu. Vhathu avho vha ambiwaho vho
dzhena mbitini nga n¾hani ha u tambula na u sika nga nµala na mabulayo a polotiki
ane muthu a vhulawa sa mmbwa kana ½owa ngeno a tshi tou vha nngu yo
µifhumulelaho, vha livha kha ¼ino ¼a Afrika Tshipembe u ¾oµa zwi¼iwa.

Dzinµilani vhathu avho hu pfala uri vha ¾angana na zwi ofhisaho vhukuma vhunga
hune vha bva hu kule. Nµala, dzinnµu dzi ngaho zwi¾aka zwa mipfa na u shaea ha
nguvho naho hu tshi rothola lu isaho vhafuni yo vha khaedu khulu khavho.

Musi vhathu avha vha sa athu u swika kha ¼ino, vho ¾angana na magumaguma o
halifhaho tsini na mulambo wa Vhembe. Tshigwada itshi tsha vhathu tshi µiita
mapholisa a thelisaho vha vhuyaho na vha welaho. Vha si na tshelede, thundu ya
ndeme kana zwi¼iwa vha a pondwa. Vha¿we vha ita na u vhulawa sa zwi½oni.
Vhafumakadzi na vhananyana vha kombetshedzwa zwa vhudzekani vha sa funi. Vha
vhaho na mashudu vha konou welela kha ¼ashu, vha ¾anganedzwa nga u rwiwa, u
pandelwa vhathuni na u shumiswa sa dziphuli mi¾ani yashu na dzibulasini.

A si vhangana vha sedzaho vhabvannµa nga i¾o ¼i si ¼a u koµa thanga. Arali a nga
shuma, musi a tshi ya u ¾oµa malamba awe u a shushedzwa nga u ya u potiwa
mulayoni. Sa vhathu vha a µilwelavho. Musi vha tshi ita zwa u µilwela vha tshi ¾oµa
zwi re zwavho vho hagala a vha itwi vhathu, vha itwa zwipuka. Muthu a nga
µivhudzisa mbudziso ya uri 'Naa vhane vha si vhe vhathu vhukati havho na ri½e ndi
vhonnyi?'

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1       4               DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013
                                         NSC

Vha¿we vhavho vha shumiswa masiari o¾he vha si holelwe kana vha holelwa peni
nahone i wanalaho nga ¼a fui½anthihi kha ¿wedzi. Vhunzhi havho vha badelwa nga
vhuswa na vhulalo. Ndi ngoho vha¿we vhabvannµa a si vhathu, fhedzi vhunzhi
havho vha hiriwa (tholiwa) nga mafobvu a fhano hayani vha tshi vhona unga avho a
vha nga wanali.

Vhunzhi ha vhabvannµa vha khou shela mulenzhe kha u alusa ikonomi ya shango
¼ashu. Vhadededzi vha vhabvannµa vha khou ita mushumo u mangadzaho zwikoloni
zwashu. Ndi vhone vho faraho sia ¼a Thekhinoḽodzhi, Saintsi na Metse. Kha ri sedze
vhatambi vha bola vhane vha nga Musona na Chansa, arali Chiefs na Pirates dzo
vha dzi si navho, muµifho une ra u wana na vhutsila vhungafha bolani ro vha ri tshi
µo tou zwi sumba nga munwe.

Mi¿waha yo fhiraho ho vhulawa vhabvannµa vhanzhi u mona na shango ¼ashu.
Vhunzhi havho vho fhiselwa miµi na thundu ngomu. Vha¿we vho fhiselwa na
mabindu nga muya wa vivho na luvhengelambiluni.

MaAfrika Tshipembe kha ri µitote ri si hangwe he ra dziilelwa hone ra farwa nga
zwanµa zwa vhududo. Vhathu ndi mapfura vha a µoliwa.

Thabelo na zwililo zwavho zwi µo ri hwelela kha Ramakole ra sela nga lu no bvuµa.
Kha ri vhe na vhuthu, ri tshile na vhabvannµa zwavhuµi.

1.1      Ndi nnyi we a vha a tshi khou amba na vhadzulapo vha Dzumba¾hoho?                     (1)

1.2      Kha zwo ambiwaho khoroni ndi zwifhio zwe vhathu vha vha vha tshi khou
         ombedzelwa uri vha zwi ite?                                                           (2)

1.3      Ndi zwifhio zwithu zwivhili zwine vhabvannµa vha ri thusa ngazwo?                     (2)

1.4      Tshipikwa/ndivho ya mu¾angano uyu ndi ifhio? Bulani zwivhili.                         (2)

1.5      Vhekanyani zwithu zwe zwa ita uri vhabvannµa vha shavhele fhano Afrika
         Tshipembe?                                                                            (2)

1.6      Ambani zwi bvelelaho kha vhabvannµa vha vhafumakadzi na vhananyana
         vhe nµilani ya u µa fhano.                                                            (1)

1.7      Muhumbulo muhulwane une ra u wana mafhungoni aya ndi ufhio?                           (2)

1.8      Zwine magumaguma a farisa zwone vhabvannµa musi vha tshi wela na u
         vhuya Afrika Tshipembe zwi ita uri ri vha dzhie sa vhathu-µe?                         (1)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1         5                  DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013
                                           NSC

1.9      Zwine mu¿wali a amba zwone nga ha vhabvannµa zwi bvukulula hani
         mvumbo yawe?                                                                              (2)

1.10     Murero wo swifhadzwaho na u talelwa u kwama hani kupfesesele kwa½u
         mafhungoni aya e na vhala?                                                                (2)

1.11     Nangani phindulo yone-yone kha mutevhe wo ½etshedzwaho afha fhasi.

         Vha¿we vha vhabvannµa musi vho swika fhano Afrika Tshipembe:

         A       Vha ri funzela thero dzi no konµa zwikoloni.
         B       Vha ita uri thimu dza fhano Afrika Tshipembe dzi tambe zwavhuµi.
         C       Vha ri tswela thundu dzashu.
         D       A na B.                                                                           (1)

1.12     Vhuµipfi ha½u ndi vhufhio kha kufarelwe kwa vhabvannµa fhano Afrika
         Tshipembe?                                                                                (2)

TSHIBVELEDZWA TSHA 2: ZWIFANYISO

Tshifanyiso tsha 1                        Tshifanyiso tsha 2

1.13     Bulani zwithu zwine zwa khou bvelela kha tshifanyiso 2.                                   (2)

1.14     Fu¼aga i re na ½aledzi kha tshifanyiso 1 ndi ya shango ¼ifhio?                            (1)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1        6            DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013
                                          NSC

1.15     Ipfi 'xenophobia' ¼i amba zwi tevhelaho:

         A       U funa vhabvannµa.
         B       U lwa na vhabvannµa.
         C       Vengo ¼a vhabvannµa.
         D       U sema vhabvannµa.                                                          (1)

1.16     Zwine zwa khou bvelela kha tshifanyiso tsha 2 zwi na vhushaka-µe na zwe
         na vhala kha tshibveledzwa tsha 1?                                                  (2)

1.17     Hu na zwi dzikusaho pfelovhu¾ungu kha tshifanyiso tsha 2? Zwi
         ¾alutshedzeni.                                                                      (2)

1.18     Ni vhona unga ndi zwifhio zwine zwa nga itwa u fhelisa mabulayo a
         vhabvannµa?                                                                         (2)

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                       30

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1       7               DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013
                                         NSC

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO

MBUDZISO 2: NWELEDZANI NGA MAIPFI A¸U

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA 3 tshi re afha fhasi nga vhuronwane. Tshi amba
nga ha u thusana ha vhagudi zwikoloni.

THANYELANI

Ni lavhelelwa u ita zwi tevhelaho:

1.       Nweledzani zwine mu¿wali a khou amba nga ha nµila dzine vhagudi vha
         nga thusana ngadzo zwikoloni nga maipfi a½u a sa fhiri 90.
2.       Ni nga ¿wala nga phara i pfalaho KANA nga mbuno.
3.       A ni lavhelelwi u dzhenisa ¾hoho ya manweledzo.
4.       Sumbedzani tshivhalo tsha½u tsha maipfi mafheloni a manweledzo.

TSHIBVELEDZWA TSHA 3

                      THUSANO YA VHAGUDI ZWIKOLONI

Vhagudi ri tea u zwi µivha uri muthu ndi muthu nga vha¿we vhathu. Zwikoloni
zwine ra dzhena, ri dzhena na vhana vho fhambanaho. U fhambana honoho hu µo
fhambanya-vho na ¾hoµea kha vhutshilo havho. Kha ¾hoµea dzenedzo vhagudi vha
tea u ½etshedzana thuso hu si na khethululo nga mbeu kana muvhala.

Vha¿we vhagudi vha vha vha songo tou ½ewa lune arali inwi no ½ewa siani ¼a pfunzo
ni tea u vha funµedza musi vha tshi ¾oµa thuso yo raloho. Arali inwi hu na i¿we
thero ine na i µivha u fhirisa vha¿we ni tea u ½ea thuso iyo nga mbilu yo tshenaho.

Miµini mi¿we ine vhagudi vha bva khayo ndi afho hune khuhu ya tevhela muthu.
Arali inwi ni na zwi¼iwa ni tea uri ni vha thuse-vho vha farise dangani vhunga
zwi¼iwa i tshikha ya ma½o.

Ri dovha hafhu ra wana uri vha¿we zwi tou vhutoto uri vha vhe na yunifomo yo
fhelelaho. Vha re na yunifomo nnzhi ndi khwi½e vha tshi thusa avho vha si na.

Arali ha ha½u hu na dziphera dza u vhalela dzavhuµi, zwi vha zwavhuµi u dzhiya
avho vhane nyimele dza havho dzi si vhe dzavhuµi siani ¼a u guda. Sa zwenezwo zwi
ita uri ni vhavhili ni ¾u¾uwedzane siani ¼a u vhala.

Vhudele ndi tshi¿we tshithu tsha ndeme vhutshiloni. Vhagudi vha sa koni u µifara
zwavhuµi vha fanela u ½ewa thuso siani ¼a vhuµifari havho. U vha na vhudele zwi
sendedza muthu tsini na Mudzimu.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1       8            DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013
                                         NSC

Nga n¾hani ha nyimele dza kutshilele mahayani, vha¿we vhagudi vha vha vha si na
¾honifho lune vha nyadza vhagudisi vhavho. Sa zwenezwo vhagudi vhenevha vha
fanela u funµedzwa u ¾honifha vhahulwane khavho.

Zwi µi vha zwavhuµi uri vhagudi vhe nga tshavho vha ½ekane mihumbulo siani ¼a
vhumatshelo havho. Hu na vha¿we vhagudi vhane vha sokou µidzhenela tshikolo
vha si na bono ¼a vhumatshelo.

U thusana ndi zwithu zwa ndeme vhutshiloni ngauri zwi ri ita vhathu zwa dovha
zwa ri lugisela nµila ya vhumatshelo.

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                      10

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                             Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1         9                DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013
                                           NSC

KHETHEKANYO YA C: PHEN¶A NA KUSHUMISELWE KWA LUAMBO

MBUDZISO 3

TSHIBVELEDZWA TSHA 4: KHUNGEDZELO

¹alelani khungedzelo i tevhelaho uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khayo:

       MATHAELA NA RIMU DZA GOLOI
           VHA REILA GOLOI YAVHO VHO ¶IGE¶A!

Mathaela na rimu dza goloi nga mutengo wa fhasi-fhasi!
[Vha gidima mi¿waha mi¾anu hu si na u ¾havhiwa kana u fhelela]
Mathaela a mimoµoro yo¾he a a wanala fhano.

Arali vha tshi ¾oµa mathaela na rimu vha kwama Ntsengeni wa ha:
Godobedzha kha nomboro heyi: 011 975 2255
kana kha imei¼i heyi: ngodobedzha@webmail.co.za

3.1      Khungedzelo iyi yo livhiswa kha vhathu vhafhio?                                          (1)

3.2      Ndi ngafhi he mukungedzeli a shumisa luambo lwa u fhuredzela/
         phurophaganda? Tikedzani.                                                                (2)

3.3      Ni pfesesa mini nga ipfi i¼i 'µigeµa '? ·i shumiseni fhungoni ¼i pfalaho ¼e na
         tou µisikela.                                                                            (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1        10                DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013
                                          NSC

3.4      Maipfi o swifhadzwaho khungedzeloni iyi o itelwa:

         A      U nakisa khungedzelo.
         B      U galatsha vharengi.
         C      Uri vhathu vha dzhiele nzhele.
         D      U ¾u¾uwedza vharengi.                                                            (1)

3.5      Fhungo asi¼i 'Arali vha tshi ¾oµa ...'   ndi ¼imudi ¼ifhio, bulani mushumo
         wa¼o.                                                                                   (2)

3.6      Arali ni na goloi yo fhelela mathaila, na µa na vhona khungedzelo iyi ni nga
         ita zwifhio?                                                                            (2)
                                                                                                 [10]

MBUDZISO 4

TSHIBVELEDZWA TSHA 5: KHATHUNI

¹alelani khathuni i tevhelaho uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo µisendekaho
khayo:

                                                          [Nga Keith na Lorna Stevens]

4.1      Vhathu avha vha re kha khathuni vha khou amba vha ngafhi? Tikedzani.                    (2)

4.2      Ndi zwifhio zwo dinaho muvhilaheli mafhungoni aya e na vhala?                           (2)

4.3      Muhumbulo muhulwane wa khathuni iyi ndi ufhio?                                          (1)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1        11              DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013
                                          NSC

4.4      Ipfi wavho ¼i khou shuma u ...

         A       sumbedza muhulwane wavho.
         B       sumbedza mu½e wa tshithu.
         C       sumbedza mu½e wa vhathu vhahulwane.
         D       sumbedza muthu a vha funaho.                                                  (1)

4.5      Ri ½eeni zwithu zwivhili zwine ḽifurase ḽi tevhelaho ḽa amba zwone. Kha vha
         bvele khagala.                                                                        (2)

4.6      Inwi arali no vha ni muimeleli wa mulayo wa uyo munna ane a khou ¾oµa
         thuso no vha ni tshi µo mu ½ea ngeletshedzo ifhio?                                    (2)
                                                                                               [10]

MBUDZISO 5

TSHIBVELEDZWA TSHA 6: PHUROSA

Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo µisendekaho
khao.

Vho-Thitakuwi vha dzulela u ruma Thifulufhelwi banngani u vha dzhiela tshelede
nga gara¾a yavho. Izwo vho vha vho no µi zwi ita maµuvha o vhalaho a µi vhuya a
tshi vha ½ekedza tshelede yavho na tshi¼ipi, vhone vha½e vha vhambedza kha
lu¾ingokhwalwa lwavho. Nomboro ya tshiphiri uyu Thifulufheli o vha a tshi vho tou
i µivha sa yawe. Hu µi nga na tshelede ine malume wawe vha vha nayo banngani o
vha a tshi vho i µivha uri ndi vhungana.

Zwenezwi malume awe vha tshi tou bva vha tshi ya mu¾anganoni, Thifulufheli o
mbo µi dzhena ngei lufherani lwa nnµu yavho a dzhia iyo gara¾a a livha ngei
giratshini hu re na mutshini wa ABSA uri a µidzhiele maµana ma¾anu a dzirannda.
O vhona tshelede ya malume awe i tshi tswea nge ya vha nnzhi.

Thifulufheli o dzhenisa gara¾a kha mutshini. A tshi tou fhedza tshelede ya pfala i
tshi nga i khou vhaliwa fhedzi ya hana u bva. Ho mbo bva tshi¼ipi tshine tsha
sumbedza uri tshelede yo humela murahu, a vho zwi vhona uri ndi hone zwo mukela
maṱari. Murahu hawe ho vha hu tshi khou tevhela muhura wawe Vho-Shonisani vhe
a vha a songo vha vhona. A tshi tou ri ma¾o hasha, a vha vhona a thoma u bva
mabiko nga u tshuwa.

Hu saathu fhela mithethe ya fumi ha vha ho swika Vho-Thitakuwi nge vha vhona
mulaedza kha lu¾ingothendeleki vha vho gidimela afho giratshini. Vho ri u swika vha
mbo ḓi ri 'Ḓithu ḽeneli ḽo no tswa! Kha ḽi ḓise garaṱa yanga!' Vho-Thitakuwi vho
wana hu hone Thifulufhelwi a tshi khou hana Vho-Shonisani vha tshi bvisa tshelede
kha mutshini a tshi vhona u nga hu µo bva i¼a tshelede yawe yo humaho.
Thifulufhelwi a thoma u tetemela a tshi humbela pfarelo uri ha tsha µo dovha a tswa
tshelede yavho.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1        12               DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2013
                                          NSC

5.1      Fhungo ¼o ¿walwaho nga ma¼eµeretsendama hu na he ¼a khakhea, inwi ¼i
         ¿walululeni no ¼i khakhulula.                                                   (1)

5.2      Topolani ¼iitela ¼o shumiswaho mafhungoni aya e na vhala ni dovhe ni ¼i
         shumise fhungoni ¼i pfalaho.                                                    (2)

5.3      Mutshila wo swifhadzwaho kha ipfi 'malume' u shuma mini?                        (1)

5.4      ¸eani ¾halutshedzo ya ¼iambele i¼i, 'Zwo mu kela ma¾ari.'                       (1)

5.5      Hu na dzinambumbano ¼o shumiswaho mafhungoni aya. ·i topoleni ni ¼i
         shumise fhungoni ¼i pfalaho.                                                    (2)

5.6      ºwalani fhungo ¼o talelwaho mafhungoni aya ¼i vhe kha ¼iambaitwa.               (1)

5.7      Topolani luambo lwa u nyanyula lwo shumiswaho afho mafhungoni e na
         vhala ni sumbedze na vhuµipfi ha muambi.                                        (2)
                                                                                         [10]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                   30
                                                         MARAGAGU¹E:                     70

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda HL P2 Feb March 2013](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2013/29142fe6-8d52-460e-8765-568553857fab) — Tshivenda HL · QP · 2013 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Feb March 2013](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-feb-march-2013/ae65f24f-75c6-4558-8159-ac00e9ab219a) — Tshivenda HL · QP · 2013 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2018/bc9053af-b4b2-4b5a-8687-73f4fb3f0c06) — Tshivenda HL · QP · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2017/cb81ddf8-5696-43a7-a183-df6cd3a5d193) — Tshivenda HL · QP · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2016/30e147b8-28ad-4368-af5a-9b2681ee49a5) — Tshivenda HL · QP · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Feb March 2015](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2015/f307e734-4c33-4655-9b99-1f85d949a8f2) — Tshivenda HL · QP · 2015 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2023/765f14da-8d93-457d-bdf2-55296068bdd4) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2023/dd2a3a30-9a9d-4a74-9dda-f56bbb8b2c7a) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-memo-nov-2022/8c68daaa-b088-4026-9cec-7c9310ee6d86) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P3 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p3-memo-nov-2022/6a0cc494-fdd7-4700-8a5a-127eb97960d7) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-qp-nov-2022/435f1bca-1fbe-477f-a292-b80a50be8042) — QP · 2022 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
