# Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2016 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 question paper from the Feb March 2016, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2016/30e147b8-28ad-4368-af5a-9b2681ee49a5
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: Feb March
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2016 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2016/30e147b8-28ad-4368-af5a-9b2681ee49a5)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · Feb March · 2016 · tshivenda. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda HL P1 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2016-memo/00707866-98d5-4bed-814e-5369ad7aa529) — Memo · 2016 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                    GIREIDI YA 12

                  TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                          BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                          LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2016

MARAGA: 70

TSHIFHINGA: Awara 2

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 13.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1           2           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2016
                                             NSC

SIA¹ARI ·A NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI

1.       Bammbiri i¼i ¼i na KHETHEKANYO THARU:

         KHETHEKANYO YA A:            Tholokanyonµivho                  (30)
         KHETHEKANYO YA B:            Manweledzo/Samari                 (10)
         KHETHEKANYO YA C:            Zwivhumbeo na milayo ya
                                      kushumisele kwa luambo             (30)

2.       Fhindulani mbudziso DZO¹HE.

3.       Thomani khethekanyo IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.

4.       Hune khethekanyo IºWE na IºWE ya fhelela hone ni talele.

5.       Nomborani phindulo dza½u zwi tshi anana na kunomborelwe kwo
         shumiswaho kha i¼i bammbiri ¼a mbudziso.

6.       Ni tshi fhedza u fhindula mbudziso IºWE na IºWE ni pfuke mutaladzi.

7.       Ni dzhiele nzhele mupele¾o na kufha¾ele kwa mafhungo.

8.       Tshifhinga tsho anganyiwaho:

         KHETHEKANYO YA A: Minetse ya 50
         KHETHEKANYO YA B: Minetse ya 30
         KHETHEKANYO YA C: Minetse ya 40

9.       ºwalani nga vhudele, nahone zwi vhaleaho.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1          3            DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2016
                                            NSC

KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO

MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA ¹HALUTSHEDZO NA U PFESESA

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B uri ni µo kona u fhindula
mbudziso dzo »isendekaho khazwo.

TSHIBVELEDZWA TSHA A

1    Vhufa ndi tsiko ye Gole Musikavhathu a ½ea dzitshaka uri dzi µiphine na u
     tshila ngaho. Zwa hashu zwi ri ita vhathu. Muthu arali a »ivha hune a bva hone
     na hune a ya hone u µo hu »ivha. Kha ri »i¾ongise nga sialala ¼ashu. Hu na
     zwinzhi zwine nga ¿wedzi wa vhufa ra nga ita uri ri kone u kokomedza zwa
     mvelo yashu kha vhaswa na vhaaluwa.                                            5

2    Musi »uvha ¼a vhufa ¼i tshi »a, kha ri vhone shango ¼a hashu ¼i tshi »iphina nga
     u ¾ana ma¾ele¾ele e ºwali a ¼i ¾ama ngao. Shango ¼ashu ¼o anda tshakha dzo
     fhambanaho, hune lushaka lu¿we na lu¿we lwa pembelela vhufa halwo. Nga
     ¿wedzi wa vhufa kha ri ¾ane mvelele, zwi¼iwa, zwishumiswa, fhethu ha vhufa,
     zwiambaro, mitshino, mitambo, maitele na zwi¿we zwinzhi zwa sialala.             10

3    Shango ¼a Afrika Tshipembe ¼o pfuma kha iḽi sia. Nga »uvha ¼a vhufa sa
     Vhaven»a ri a ¾ana zwi¼iwa zwa sialala, u itela uri thangana ya murole i »ivhe
     zwa hayo. Hu a bikwa zwidzimba, madovhi, dzithophi, mabovhola, mashonzha
     na mikusule. Tshaka dza vhuswa dzo fhambanaho na dzone dzi a bikwa; hu
     tshi vhutete ho raloha u avhiwa phethwa, mituku ya mavhele, zwisese, 15
     zwiruthule na ha makhaha. Zwi¼iwa izwi zwi na mutakalo u fhiraho
     mahinyahinya o¾he a ano ma»uvha.

4    Vhaven»a ndi vhathu vhane zwi tshi »a kha sia ¼a vhu»imvumvusi vha na
     zwinzhi. Hu na mitshino ya sialala i ngaho zwigombela, malende, zwifasi,
     madzhukwa na mi¿we minzhi lune u vhala ndi u pfa nungo. Ndi hune wa wana 20
     yo tou ¾anganedzana thovhela, u mupfufhi u si mphire. Afha kha thangana ya
     murole u wana yo angana, vha¿we vhe kha ndode, khube, thai, ngano na
     mahun»wane. Naho vha tshi ri mufuvha u lambisa thakha, vhakalaha vha hana
     u pfa tshikha, ya raloha u bovholana ya makhotho.

5    Vharema vha »i vha na zwikolo zwavho zwa sialala sa musevhetho, domba, 25
     mu¼a, vhusha, vhutuka na zwiṅwevho. Afhaha ndi he ha vha hu tshi gudwa
     mikhwa, maitele a zwithu, u kon»elela na zwi¿we zwinzhi. Muswa o fhiraho
     zwikoloni izwi u vha na tshirunzi na mvumbo yo rombaho. Muthu o fumbaho
     u vha kule na malwadze manzhi a zwa vhudzekani.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1         4             DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2016
                                           NSC

6        Hu na fhethu he muvhuso wa hu rwela ¾ari u vha vhupo ha vhufa hune 30
         vhaendelamashango vha hu dalela misi yo¾he. Fhethu afho ndi hune u bva
         tsikoni ho tou ralo sa zwe ºwali a hu tea, naho hu na zwi¾uku zwine zwa
         bveledziswa sa dzibada na zwifha¾o. Vhuponi ha vhufa, a si zwo¾he zwine
         zwa tea u shandukiswa nga muthu ngauri zwi nga tshinya tsiko ya ºwali.
         Kha ¼a muno ri na vhupo vhu ngaho Mapungubwe, Dzivha Fundudzi, Table 35
         Mountain na hu¿we hunzhi.

7        Vhaven»a ndi vhathu vhane vha »ivhelwa u vha»a. Nga tsiko vha na
         vhutsila ha u vhumba dzikhali, dzinkho na dzimvuvhelo. Vha dovha hafhu
         vha »ivhelwa u fula tsimbi. Kha sia ¼a zwilukwalukwa vha fara ndi i»a u
         vhone. Vha dovha hafhu vha »ivhelwa u lima, vhufuwi na zwi¿we zwine u 40
         vhala ndi u sokou µinetisa. Hezwi zwo¾he ndi vhu¾ali na vhutsila he Gole a
         shomedza vhathu vhawe ngaho.

8        Ri½e Vhavenµa kuambarele kwashu na kwone ku nga n»ila yo khetheaho.
         Kale thungamamu na dzikhomba vho vha vha tshi kona u tshimbila
         mikotoni vho »ishavhedza nga mare»o na zwitingwa ¼i ¼a maladze, hu hone 45
         tshifhefho tsho vhuya na mphwe dzatsho. Vhanna na vhatukana u wana
         vho ya nga vhugoni na tsindi, zwi tshi u vha doba mutsinda a ¾ovhowa.
         Vhafumakadzi nga ngeno vho ya nga mikhasi thovhela, tshithivhavivho,
         makunda na vhu¾omolatsie, u tshi wana ho takuwa mubvana nga husili.
         Kuambarele kwa sialala kha ku vhuye ri »i¾ame nga zwa hashu.            50

9        Thavhani musanda vha tou de a hu vhi na tsaleli. Zwivhidzo i¾eli zwi tshi
         dzivhela shango, ngauri thavha ya zwa vhafhasi vha lala tshidele. Zwikona
         zwa lila mavhuthu a a vhuthana na lukole lwa rithea ha vhuya ya
         mibvumbi. Mu¾ulagole ya vhuya ya lila hu takala ha takala na zwihwenu,
         Ven»a ḽa vhuya tshikale nandi! Musanda nduvho dza hwedzwa, hu vha 55
         haya ha tsiwana. Mahosi ashu a tea u luvhiwa ngauri ndi vhone vha½e vha
         vhufa na luambo. Shango ¼i naka thovhele ngauri a shaiwa ndi mu¼ano.

10       Ri nga hangwa hani luambo lwa »amuni saizwi lu lwone lwo faredzaho
         vhufa na mvelele ya lushaka. ºwana u pfa na u kaidzwa nga luambo lwawe
         uri a »ivhe ndavhuko ya vhomakhulukuku wawe. Ane a sedza luambo lwa 60
         hawe nga i¾o ḽa u ko»a thanga o xedza mvumbo na mvelele yawe. Vhabebi
         ¾usani ¾honi dzi »iswaho nge ¿wana a xedza luambo no sedza.

11       Mahosi dzwingani dzi khwa¾he, vhufa, mvelele na luambo zwi vhuye
         hayani. Masingo faranani, ni si la¾e tshovha ngauri u ¿ala tshau i¾eli hu u
         la¾a. Na sa ralo, matsige o ¾uwa na zwiombo.                                65

                                                        [Zwi bva kha Thimu ya Vha¾oli]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1         5               DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2016
                                           NSC

TSHIBVELEDZWA TSHA B

                                        [Tshi bva kha http:www.google.co.za/imgres]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A

1.1      ºwedzi wa Khubvumedzi u fhambana hani na mi¿we mi¿wedzi fhano
         Afrika Tshipembe?                                                                       (1)

1.2      Ndi zwifhio zwine zwa nga itwa u ¾u¾uwedza vhathu kha u µidzhenisa kha
         zwa vhufa? Bulani ZWIVHILI.                                                             (2)

1.3      Kha phara ya 3, ndi ngani mu¿wali a tshi khou simesa ¼a uri vhathu kha
         vha takalele zwi¼iwa zwa sialala?                                                       (1)

1.4      Sumbedzani uri mitshino ya sialala i na mushumoµe kha lushaka u ya nga
         mafhungo aya.                                                                           (2)

1.5      Kha mutaladzi wa 24, hu na ¼ifurase: '... ya raloha u bovholana ya
         makhotho'. Maipfi aya a ni »isela muhumbulo-»e zwi tshi kwama
         matshilisano?                                                                           (2)

1.6      Kha mitaladzi ya 39–40, hu na ¼iambele. ·i topoleni ni sumbedze uri ¼i
         thusedza hani u bvisela khagala kupfesesele kwa½u kwa mafhungo aya.                     (2)

1.7      Kha phara ya 8, mu¿wali u ¾oµa u ¾ana na u bvukulula Vhavenµa nga nµila-
         µe? Tikedzani phindulo ya½u.                                                            (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1          6            DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2016
                                            NSC

1.8      U ya nga mafhungo e na vhala kha phara ya 10, ndeme ya luambo ndi
         ifhio?                                                                                   (1)

1.9      Nangani phindulo yoneyone u khwa¾hisedza ¼ikumedzwa i¼i: 'Matsige o
         ¾uwa na zwiombo.'

         A    Ngoma a dzi tsha µo lila.
         B    Mulidzi u µo ¿ala a ¾uwa.
         C    Vhathu vha µo xelelwa nga vhufa.
         D    Matsige u µo ¾uwa na zwa u lidza ngazwo.                                            (1)

1.10     Ndi ufhio muhumbulo muhulwane une mu¿wali a ¾o»ou ri siela wone nga
         mafhungo aya?                                                                            (2)

1.11     Ni nga itani u vhuisa dzangalelo ¼a zwa vhufa kha vhaswa vha musalauno?
         Tikedzani phindulo ya½u.                                                                 (2)

1.12     Bviselani khagala vhupfiwa ha½u malugana na mafhungo a tshibveledzwa
         tshe na vhala nga u angaredza. Tikedzani muhumbulo wa½u.                                 (2)

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA B

1.13     Kuambarele ukwu ku ni »isela tshifanyiso-»e muhumbuloni wa½u?                            (1)

1.14     Ndi lini hune mitshino yo raliho ya anzela u tambiwa?                                    (1)

1.15     Sumbedzani ndeme ya mitshino yo ¾aniwaho kha tshifanyiso itshi.                          (1)

1. 16    Ndi hufhio u dzhia sia hu ¾aniwaho nga mvelele iyi u ya nga ha tshifanyiso
         itshi?                                                                                   (2)

1.17     U ya nga kuvhonele kwa½u, ni vhona u nga mitambo yo raliho i na thuso-
         »e kha u vhuedzedza mikhwa kha vhaswa?                                                   (2)

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B

1.18     Zwibveledzwa izwi (A na B), zwi anana hani na zwo faredzwaho kha
         Ndayotewa ya shango ¼ashu? Tikedzani muhumbulo wa½u.                                     (3)

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                            30

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1         7            DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2016
                                           NSC

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI

MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA C nga vhuronwane.

THANYELANI: Ni lavhelelwa u ita zwi tevhelaho:

1        Nweledzani ni tshi sumbedza uri vhukuma muongi ndi wa ndeme kha
         mulwadze mu¿we na mu¿we.
2        ºwalani phara yo lunzhedzanaho tshidele, ni shumise maipfi a½u.
3        Manweledzo a½u a faredze mbuno dza SUMBE nga maipfi a sa fhiri 90.
4        A ni lavhelelwi u dzhenisa ¾hoho ya manweledzo.
5        Sumbedzani tshivhalo tsha maipfi mafheloni a manweledzo a½u.

TSHIBVELEDZWA TSHA C

Tshivhangalelwa tsha vhathu ndi vhuthu, uri vhutshilo vhu vhonadze mutoli wo
faredzwaho. Vhuthu ndi tshiko tsha vhutshilo vhunga zwa madzanga zwi tshi
¾o»ana. Sibadela kha hu ¾anwe vhuthu ngauri ndi hone hune ha ¾o»ea thikhedzo
kha vhutshilo.

Mulwadze a vhaisala lwo kalulaho u ¾o»a thusedzo ya vhaongi ya u ¾anzwiwa uri a
vhe kule na vhutatatshili. Afha ndi hone hune vhaongi vha tea u sumbedza mbilu ya
mbavhalelo, ngauri zwa sa ralo vhulwadze vhu nga »i kunda.

Sibadela kha hu vhe haya ha luambo lune lwa vha na mbavhalelo ngauri lu shanduka
dzilafho ¼i si na vhukono kha vhalwadze. Luambo lwo »alaho mutoli lu vha
marudzambilu kha mulwadze, lwa ½a½a u mu ½ea fulufhelo ¼a uri khuvhani u »o
fhola.

Mulwadze o ¼aho a fura u ¾haramuwa vhunga dzuvha musi mapfuvhi a tshi tswuka.
Zwenezwo ndi mushumo wa vhaongi u kapudza vha¼a vhalwadze vha si tsha konaho
u »i¼ela nga vho¾he. Maitele aya ndi one a ¾alulaho muongi o dzhiaho bu»o i¼i sa
mbidzo.

Madokotela tshavho ndi u ¿wala mishomga yo fanelaho u ½ewa vhalwadze fha¼a
kha faela dzavho. Vhaongi vho pfumaho vhuthu vha tshi ½etshedza dzilafho i¼o
vha¼a vhalwadze, vha sa koni nga vho¾he vha vha nwisa mbilu dzo tshena na lukovhi
lu songo vhuyana.

Vhalwadze vha ¾ahisaho khumbelo ya u iswa tshampungane vha tea u ½ewa
ndondolo yo fhelelaho nga muongi hu si na u kolo¿wa. Hezwi zwo¾he zwi ½a½a u
¾ana tshilidzi na vhuthu kha vhalwadze, zwa ita uri vha pfe vho ¾anganedzea nahone
ho shanduka u vha haya nga vhusili.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1          8             DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2016
                                            NSC

Mushumo wa vhuongi u ¾o»a vhaongi vhane vha ¾o»ana na u tshilisana, vha sa sedzi
vhuimo, mbumbo na vhubvo. Zwa ralo vha konaha u ½etshedza tshumelo vho
takala, lune zwa »isa mbuelo ndavhelelwa nga vhulangi na vhalwadze. Lushaka lwa
vhona izwi lu »ala fhulufhelo ¼a uri hu na vhutshilo vhuongeloni.

Vhathu vho »aho u ¾olela vhalwadze vha ¾o»a ¾honifho na u farwa nga n»ila
yavhu»i. Vhashumi vha zwibadela vha vhonadza dzema i¼i, vha½e vha vhalwadze
vha ¾uwa vho takala, nga mbilu vhe vhalwadze vho thukha tshidele.

Arali zwa rali sibadela hu »o vha haya ha vhuthu na fhulufhelo.

                                                         [Zwi bva kha Thimu ya Vha¾oli]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                             10

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1             9               DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2016
                                               NSC

KHETHEKANYO YA C:                ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
                                 KWA LUAMBO

MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO

¹alelani TSHIBVELEDZWA TSHA D uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA D

             VHUDOKOTELA, VHUDOKOTELA WEE!

       Mu¼akhulu u a fhinduwa, masalela a fara maµula.
       Ndambedzo yo vhuya nga nµalo. Arali ni tshi tama u dzhia budo ¼a
       vhudokotela musi no phasa gireidi ya 12, mahothi ashu o vulea.
       Iµani ni wane ndambedzo ya masheleni a u gudela vhudokotela.
       Vhudokotela, wone murango wa vhutshilo hashu nandi!
       Ndambedzo i µo wanwa nga vho phasaho nga ½aledzi kha thero dzo¾he.
       Ane a µo wana ndambedzo iyi u µo shuma zwibadela zwa muvhuso vhutshilo hawe ho¾he.
       Ri wanala Polokwane tsini na zwifha¾o zwa Khasho ya Lushaka (SABC) kha
       tshifha¾o tsha Thusanani.
       Vha nga ri kwama kha nomboro dzi tevhelaho: 081 114 5732 kana kha
       imei¼i: www.thusanani.co.za kana vha tou ri dalela zwifha¾oni zwashu.

                                                   [Tshi bva kha Personal Finance Volume 60]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1            10           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2016
                                              NSC

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA D

3.1      Mushumo wa khephusheni kha khungedzelo iyi ndi ufhio?                                  (1)

3.2      Muhumbulo muhulwane wa khungedzelo iyi ndi ufhio?                                      (1)

3.3      Vhalani fhungo i¼i: 'Vhudokotela, wone murango wa vhutshilo hashu nandi!'
         Hu na zwiga zwa u vhala zwo shumiswaho, zwi buleni ni dovhe ni ½ee na
         mushumo wazwo.                                                                         (3)

3.4      Nangani phindulo nthihi i re yone kha mutevhe wo ½ewaho afho fhasi.

         U ya nga khungedzelo iyi, vhathu vhane vha µo wana ndambedzo ndi ...

         A   vho phasaho Mbalo na Saintsi nga ½aledzi.
         B   vho phasaho thero dzo¾he.
         C   vho phasaho thero dzo¾he nga ½aledzi.
         D   A, B na C.                                                                         (1)

3.5      Kha khungedzelo iyi mu¿wali o shumisa maipfi haya: '... u µo shuma zwibadela
         zwa muvhuso vhutshilo hawe ho¾he'.

         Sumbedzani ndeme ya thekiniki ya fonto kha fhungo ¼i re afho n¾ha.                     (2)

3.6      Nga kuvhonele kwa½u, ni vhona u nga khungedzelo iyi yo swikela ndivho
         yayo naa? Tikedzani phindulo ya½u.                                                     (2)
                                                                                                [10]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1              11            DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2016
                                                NSC

MBUDZISO YA 4:              U   PFESESA   ZWIºWE                 ZWI¹ALUSI              ZWA
                            VHUDAVHIDZANI

¹alelani TSHIBVELEDZWA TSHA E uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA E: KHATHUNI

                    1                                                 2
      E, NDI MINI           NDI ¶O MU             A-A! NO MU         YUWII! NDI
      YENEYI?               FHIRISA               PFA? HEZWI A       HONE A TSHI
                            SHANGONI!             ZWI SEDZEI!        KHOU YA U MU
                                                                     VHULAHA,
                                                                     MMAWEE!

                                                        [I bva kha Madam & Eve Twenty, 2012]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA E

4.1        Sumbedzani vhushaka vhune muoli wa khathuni iyi a ¾oµa u vhu bvisela
           khagala kha avha vhavhili?                                                                (2)

4.2        Kha fureme ya 2, mbonalo ya avha vhavhili i ni »isela muhumbulo-»e?                       (2)

4.3        4.3.1        Nangani nthihi ya phindulo u fhindula mbudziso i tevhelaho:

                        Khathuni iyi i sumbedza vhathu vha afha fhethu vha tshi
                        shumisa ... kha u wana vhududo.

                        A   Mu»agasi
                        B   Mbaula
                        C   Malasha
                        D   A, B na C                                                                (1)

           4.3.2        Tikedzani phindulo ye na nanga kha 4.3.1.                                    (1)

4.4        Kha iyi khathuni hu na he muoli a shumisa ¼iambele, inwi ¼i topoleni ni ¼i
           shumise u vhumba fhungo ¼i pfalaho.                                                       (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1           12            DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2016
                                             NSC

4.5      Nga kuvhonele kwa½u, kunyanyutshele kwa avha vhavhili kha fureme 2,
         ku tshi tendisea? Tikedzani phindulo ya½u.                                              (2)
                                                                                                 [10]

MBUDZISO YA 5: U SHUMISA LUAMBO NGA N¶ILA YONE

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA F uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA F

1     Lubannda o ri u pfa vothi ¼i tshi phamu, a mbo »i bva nga fasi¾ere, a vha o ya.
      O zwi »ivha uri vhamusanda Vho Sogisi vha µo ya mushumoni nga ¼i
      tevhelaho. Lubannda u vhonala e zhinda ¼o lugaho ngeno e ½owa. Mazhinda a
      ano ma»uvha ha tsha »ivhalea. '¸amusi a ni nga ¼i zwi¼iwa ni sa athu amba
      ngoho', ndi vhamusanda Vho Sogisi vho tou halifha tsho¾he. '¶isani tshelede 5
      yanga'.

2     Mathina Lubannda o vha o tswa gara¾a ya khotsi a ya a hofho¾a masheleni a si
      na vhukono. Vhamusanda vho pfa nga lu¾ingo lu tshi dzhenisa mulaedza wa uri
      tshelede yo dzhiiwa banngani, vha mbo »i takuwa na zwenezwo u ya u sedza he
      vha vha vho vhea hone gara¾a yavho. Vho mbo µi zwi limuwa uri gara¾a yo 10
      mela milenzhe. U bva tshe vha vheya gara¾a yavho ho vha hu si na mu¿we
      muthu o dzhenaho nga nn»a ha vhone na Lubannda.

3     Vha tshi kha »i vha vho mangala, Lubannda u dzhena o ambara ma¾eki maswa
      a songo takala zwone. Musi khotsi awe vha tshi mu vhudzisa uri o a wanafhi a
      ri o hadzimiwa nga khonani yawe Nnditsheni. Vhamusanda vha tshi vhudzisa 15
      Nnditsheni a ri ene ha »ivhi tshithu vhunga e na ma»uvha a sa athu mu vhona.
      Vho Sogisi vho pfa mbilu yavho yo rula musi vha tshi vho »ivha he tshelede
      yavho ya ya hone.

                                                          [Zwi bva kha Thimu ya Vha¾oli]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA F

5.1      Kha mafhungo e na vhala hu na ¼inyanyu 'phamu'. Inwi ½eani tsinde ¼a ¼iiti
         ¼e ¼a vhumbwa ¼i tshi bva kha¼o ¼i fhungoni ¼i pfalaho.                                 (1)

5.2      Kha mutaladzi wa 17, ipfi 'rula' ¼i a tenda u bveledza vhushaka ha
         pho¼isemi. ·i shumiseni u vhumba mafhungo mavhili u khwa¾hisedza
         vhushaka uho.                                                                           (2)

5.3      Kha mutaladzi wa 4, hu na fhungo: '¸amusi a ni nga ¼i zwi¼iwa.' Inwi ¼i iseni
         kha luambo lwa musanda.                                                                 (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1       13                 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2016
                                         NSC

5.4      Kha mutaladzi wa 17, hu na ¼imudi ¼o swifhadzwaho: 'vha tshi vho »ivha'.
         Zwino inwi ½eani lushaka lwa ¼imudi i¼i, ni dovhe ni ¼i ise kha tshifhinga
         tshi »aho.                                                                       (2)

5.5      Isani fhungo ¼i tevhelaho kha luambo lwa u vhiga:
         Vho Sogisi vha ri: '¶isani tshelede yanga'.                                      (1)

5.6      Kha mitaladzi 1–5, hu na he mu¿wali a shumisa luvhengelambiluni. Hu
         sumbedzeni, ni dovhe ni ambe uri ndi ngani ni tshi ralo.                         (2)
                                                                                          [10]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                    30
                                                         MARAGAGU¹E:                      70

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda HL P2 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2016/3e2c95e6-b21c-438a-908c-aeeae24dedef) — Tshivenda HL · QP · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-feb-march-2016/176777d0-f094-405f-a0b9-687924203828) — Tshivenda HL · QP · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2016/b6d3c117-14ad-4f8b-b18f-ee30720ee58e) — Tshivenda HL · QP · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2016/6911eb5f-93cc-4b88-852a-573cc8a15001) — Tshivenda HL · QP · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2018/bc9053af-b4b2-4b5a-8687-73f4fb3f0c06) — Tshivenda HL · QP · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2017/cb81ddf8-5696-43a7-a183-df6cd3a5d193) — Tshivenda HL · QP · 2017 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2023/765f14da-8d93-457d-bdf2-55296068bdd4) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2023/dd2a3a30-9a9d-4a74-9dda-f56bbb8b2c7a) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-memo-nov-2022/8c68daaa-b088-4026-9cec-7c9310ee6d86) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P3 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p3-memo-nov-2022/6a0cc494-fdd7-4700-8a5a-127eb97960d7) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-qp-nov-2022/435f1bca-1fbe-477f-a292-b80a50be8042) — QP · 2022 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
