# Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2018 Memo

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the Feb March 2018, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2018-memo/bf95afac-4275-4e8e-a53c-3c1eb217d363
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: Feb March
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 10

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2018-memo/bf95afac-4275-4e8e-a53c-3c1eb217d363)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · Feb March · 2018 · tshivenda. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda HL P1 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2018/bc9053af-b4b2-4b5a-8687-73f4fb3f0c06) — QP · 2018 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                NATIONAL
                           SENIOR CERTIFICATE

                                 GIREIDI YA 12

                  TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                       BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                         LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2018

                                  MEMORANDAMU

MARAGA:   70

                  Memorandamu uyu u na masia¾ari a 8.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa
Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
    Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1    2                DBE/Luhuhi–
    ¹hafamuhwe 2018
                                   NSC – Memorandamu

    KHA VHA PFESESE:

       Memorandamu uyu u tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa
        vha¾oli/vhamaki.
       Ngauralo, a u tei u vha ambadzifhele nga wo¾he lini.
       Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho
        ¾aniwaho kha phindulo yeneyo.
       Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza, nahone mbuno dzi
        ½ewe ho teaho zwi tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha
        mu¾angano wa ndinganyiso.
       Memorandamu uyu u »o thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha
        kwameaho musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma.

    KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO [MARAGA DZA 30]

    NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI

    Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho:
   Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na
    vhukhakhi ha luambo kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a
    ha musi vhukhakhi honoho vhu tshi thithisa kupfesesele/u
    shandula zwi ambwaho. (Honeha, vhukhakhi vhu »i fanela u
    sumbedzwa.)

   Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou
    lingwa khalwo, kha vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali
    phindulo i tshi kha »i pfala, hu songo vha na nda¾iso. Honeha,
    arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo lwo shumiswaho kha
    tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi zwi a
    ¾anganedzea.
   Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u
    avhelwa   kha   EE/HAI   kana   NDI  A   TENDA/A   THI  TENDI.
    Tshiitisi/thikhedzo/¾hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u
    sedziwa.

   A hu na maraga dzine dza tea u avhelwa phindulo dzi ¾o»aho NDI
    NGOHO/A       SI       NGOHO      kana       MBUNO/KUHUMBULELE.
    Tshiitisi/thikhedzo/¾hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u
    sedziwa.

   Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa hone mulingiwa a ½ea
    fhungo ¼o¾he, kha a ½ewe maraga tenda fhedzi ipfi ¼o
    lavhelelwaho ¼o talelwa kana ¼o sumbedzwa.
   Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo
    ½ekedzwa, kha vha make fhedzi mbili/tharu dza u thoma.

   Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi.

    Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
    Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1    3                          DBE/Luhuhi–
    ¹hafamuhwe 2018
                                   NSC – Memorandamu
   Kha mbudziso dza u nanga kha zwinzhi, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE,
    ¼e»ere ¼i livhanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo
    ¿walwaho nga vhu»alo.

    MBUDZISO YA 1:      U VHALA U        ITELA    U    WANA   ¹HALUTSHEDZO   NA
                        U PFESESA

    PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A

    1.1    Mu¿wali u khou vhilahedzwa nga vhumatshelo ha vhaswa vhu
           thengathengaho/vhu si na fhulufhelo.√√                                   (2)

    1.2    Ndi mbanzhe√ na 'nyaope'. √                                              (2)

    1.3    Muvhuso wo fha¾ela vhaswa fhethu ha u »imvumvusa√                 wa
           dovha wa ita uri zwikoloni hu vhe na thero                        ya     (2)
           Ngudavhutshilo.√

    1.4    Vha tswa musi vhe na sakha√ na u dzhiela vhalwadze vha
           dwadze-tshifu philisi dza ARV hu u itela u dzi shumisa u
           »iitela zwidzidzivhadzi ngadzo.√                                         (2)

    1.5    Mulaedza ndi wa uri zwidzidzivhadzi zwi na masiandaitwa a
           si avhu»i kha lushaka, nga maan»a vhaswa.√√

                                           KANA

           Vhaswa kha vha »ibvise kha zwidzidzivhadzi.√√                            (2)

    1.6    Naho ¿wana o khakha hani, mubebi u a pfa vhu¾ungu musi
           ¿wana wawe a tshi pfiswa vhu¾ungu/u dzhielwa vhukando vhu
           vhavhaho, sa u rwiwa kana u vhulawa nga u tou fhiswa.√√                  (2)

    1.7    Khombo ndi ya uri vhoramitambo vhane vha wanala vho
           shumisa zwidzidzivhadzi, mulayo u a vha dzhiela vhukando
           ha u sa tsha dzhenelela kha mi¾a¾isano ya mitambo u                      (2)
           swikela tshifhinga tshe vha tetshelwa tshone.√√

    1.8    Ndivho ndi ya uri vhaswa vha thanyele khonani mmbi dzine
           dza nga vha kunga/¾u¾uwedza uri vha »idzhenise kha khombo
           ya u shumisa zwidzidzivhadzi.√√                                          (2)

    1.9    - Zwikolo zwi tea u shumisana na tshipholisa kha u vhiga
           vhana   vha  tshikolo   vha  no   dahela  zwidzidzivhadzi
           zwikoloni.√
           - U ramba zwiimiswa zwa tsivhudzo, sa SANCA, u tsivhudza
    Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1    4                DBE/Luhuhi–
¹hafamuhwe 2018
                               NSC – Memorandamu
       vhaswa nga ha masiandaitwa a zwidzidzivhadzi.√                 (2)
       [Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.]

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1    5                        DBE/Luhuhi–
¹hafamuhwe 2018
                               NSC – Memorandamu

1.10   Ee. Vhaswa vha no shumisa zwidzidzivhadzi vha tea u wana
       nda¾iso i vhavhaho ngauri vha khou tshinyadza vhathu nga
       u vha tswela/u ¾angula zwine vha vha nazwo.√√
                                       KANA
       Hai. Khwi½e ndi u tou mu vhidzela mapholisa ngauri a hu
       na muthu a re na pfanelo ya u dzhiela mu¿we vhukando vhu
       vhavhaho/u huvhadza/u vhulaha mu¿we muthu.√√                           (2)
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA B
1.11   Ndi mutsiko une vhaswa vha itelana nga tshavho/nyimele i
       si yavhu»i ya mahayani/vhusiwana/u shaea ha mishumo, nz.
       [Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.] √√                                      (2)
1.12   B/u pfa vhu¾ungu.√                                                     (1)
1.13   Tshifanyiso tsho sumbedza vhatukana fhedzi,√            ngeno   na
       vhasidzana vha tshi daha zwidzidzivhadzi.√                             (2)
1.14   Ndi nga mu isa ha vhashumelavhapo uri a wane thuso ya u
       bva kha iyi nyimele/ndi nga mu eletshedza u »ibvisa kha
       zwidzidzivhadzi√   ngauri  zwi tshinya  vhumatshelo  ha
       muthu.√                                                                (2)
       [Kana zwi¿wevho zwi pfalaho.]
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA B
1.15   Ndi TSHIBVELEDZWA TSHA A.
       Tshibveledzwa itshi tshi nga thusa khwi½e ngauri tshi
       katela masia o fhambanaho ane a kwama vhumatshelo ha
       vhaswa. Vhaswa vha nga xelelwa nga vhumatshelo, vha
       balelwa nga mi¾a, vha dzula vhuvhotshwani, vha vhulahwa,
       nz. Mu¿wali u sumbedza uri izwi yo no tou vha khaedu ya
       shango i kwamaho muswa mu¿we na mu¿we, hu sa sedzwi
       vhubvo kana muvhala.
                                       KANA
       Ndi TSHIBVELEDZWA TSHA B
       Itshi tshi ¾ana tsatsaladzo ya khombo ya zwidzidzivhadzi
       kha vhaswa zwi khagala. Ndi vhaswa vho netaho nga mitsiko
       ya vhutshilo, sa u shaya mishumo, vhusiwana, u shaya
       ndinganyiso, u kungwa nga khonani mmbi, nz. Izwi zwi ¾ana
       luambo lu pfeseseaho nga u ¾avhanya nga i¾o ¼a u vhona na
       u humbula.                                                             (3)
       [Maraga tharu kha kuhumbulele ku pfalaho.]√√√                          [30]

                                              ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO      30
                                                                   YA A:

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1    6                 DBE/Luhuhi–
¹hafamuhwe 2018
                               NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO [MARAGA DZA 10]

MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U

Nµila ya u maka manweledzo:

Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho:

 Kuavhelwe kwa maraga:
  o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno).
  o Maraga 3 ndi dza luambo.
  o ¹hanganyelo ya maraga: 10

 Kuavhelwe kwa maraga musi mulingiwa a songo anulula/kopolola
  maipfi o tou ralo:
  o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1
  o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2
  o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3

   Kuavhelwe   kwa   maraga   dza   luambo musi   mulingiwa   o
    anulula/kopolola maipfi o tou ralo:
    o Khouthesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza
            luambo
    o Khouthesheni dza u bva kha 1–5: avhelani maraga 1 ya
            luambo

PFESESANI:

 Tshivhalo tsha maipfi:
  o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o
     shumiswaho.
  o Vha songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza
     tshivhalo tsha maipfi, kana arali tshivhalo tsha maipfi
     tsho sumbedzwa tsho khakhea. Arali tshivhalo tsha maipfi
     tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a u fhedzisa
     ¼i re n¾ha ha tshivhalo tsho tetshelwaho vha litshe ayo
     ma¿we a manweledzo o salaho.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1    7                             DBE/Luhuhi–
¹hafamuhwe 2018
                               NSC – Memorandamu
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA C
 NO.               KHOUTHESHENI                    NO.           MBUNO
  1    'Mubebi mu¿we na mu¿we u na mushumo          1    ºwana o tewa nga
       wo mu livhaho zwi tshi kwama                      tsireledzo u bva kha
       vhutshilo ha ¿wana wawe, ngeno na                 mubebi na ene mu½e.
       ¿wana a tshi vha na ndavhelelo ya
       iyo tsireledzo u bva kha mubebi.'
  2    'Mubebi u na mushumo wa u gudisa            2     Mubebi u tea u
       ¿wana wawe vhu»ifari kwaho.'                      fun»edza ¿wana
                                                         mikhwa yavhu»i.
  3    'Mubebi kha kho»e ¿wana wawe musi o         3     ºwana u tea u
       ita zwivhuya nga u tou zwi bula hu                kho»iwa arali o ita
       u itela uri na ene mu½e a zwi                     zwivhuya.
       »ivhe.'
 4     'Ri khou tshila kha shango ¼o               4     Vhana vha tea u
       ¾angananaho, ¼ine zwikambi na                     kaidzwa kha zwikambi
       zwidzidzivhadzi zwa vhusa vhana                   na zwidzidzivhadzi.
       vhashu.'
  5    'Mubebi kha vule zwan»a musi ¿wana          5     Mihumbulo ya ¿wana
       a tshi bvisela khagala vhu»ipfi nga               nga ha vhumatshelo
       ha vhumatshelo hawe.'                             hawe i tea u
                                                         ¾honifhiwa.
  6    'Zwithu zwine mubebi a pfa a sa zwi         6     Kha ri kaidze vhana
       ¾anganedzi, kha zwi kaidze nga muya               nga maipfi a lufuno.
       wa lufuno.'
  7    'Vhana vha fanela u gudiswa                 7     U letshedza vhana
       vhu»ifari kha zwi kwamaho zwa                     kha zwa vhudzekani
       vhudzekani, ngauri ndi wone mushumo               ndi mushumo wa
       wa vhabebi wa u amba na vhana                     mubebi.
       vhavho.'
  8    'Hu na zwivhuya zwa musi mubebi a           8     Ri fha¾a vhushaka ho
       tshi tamba na vhana vhawe, hezwi                  kunaho arali ri tshi
       ndi mushonga une wa bveledza                      tenda u tamba na
       vhushaka havhu»i vhukati ha mubebi                vhana vhashu.
       na ¿wana.'
  9    'Arali ri tshi nga ri uyu a si              9     Ndi u »ifhura ha
       mushumo muhulwane ngoho ri nga vha                vhabebi arali vha
       ri tshi khou »ifhura nga murunzi                  nyadza
       wa ningo. Vhabebi kha ri »idzhenise               vhu»ifhinduleli ha u
       kha uyu mushumo wa u khwathela                    ¾hogomela vhana
       vhumatshelo ha vhana vhashu.'                     vhavho.
TSHIVHUMBEO TSHA PHARA
PFESESANI: Zwi tevhelaho i tou vha tsumbo fhedzi; mulingiwa ha
lavhelelwi u tou i bvisa yo tou ralo kokotolo lini.
ºwana u tea u wana tsireledzo u bva kha mubebi na kha ene mu½e.
Mubebi u na mushumo wa u fun»edza ¿wana mikhwa yavhu»i a dovha
hafhu a tewa nga u kho»a musi o ita zwivhuya. Vhana kha vha
kaidzwe kha u »idzhenisa kha zwikambi na zwidzidzivhadzi. Mubebi
u tea u tendela mihumbulo ya ¿wana hu u khwathela vhumatshelo
hawe na u mu kaidza kha u »idzhenisa kha mikhwa mivhi. Vhana vha
tea u eletshedzwa u sa »idzhenisa kha zwa vhudzekani. Mubebi kha
vhe na tshifhinga tsha u tamba mitambo na vhana vhawe. U sa
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1    8                      DBE/Luhuhi–
¹hafamuhwe 2018
                               NSC – Memorandamu
londa vhana ndi u »ifhura.

                                                         [Maipfi a 92]
                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:      10

KHETHEKANYO YA C:       ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
                                     KWA LUAMBO [MARAGA DZA 30]

Maga a u ¾ola/maka KHETHEKANYO YA C:

 Mupele¾o:
  o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o
     wo khakhea, nga nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi
     shandukisa ¾halutshedzo ya ipfi ¼ene¼o.
  o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho, vhukhakhi ha mupele¾o vhu
     tea u ½ewa nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo
     lwonolwo lu lingiwaho ngalwo.
  o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (aburivesheni),
     phindulo i tea u ½ewa i kha mupele¾o wonewone.
 Zwivhumbeo   zwa   mafhungo    zwi   tea   u   vha  zwi   kha
  »ivhafhungo/girama yoneyone nahone yo ½ewa i kha mafhungo o
  fhelelaho/kana sa zwi ananaho na ndaela.
 Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere
  ¼i tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo
  ¿walwaho nga vhu»alo.

MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO

PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA D

3.1    Mukungedzeli o shumisa ndovhololo(HAYAHAYA) u itela u
      kunga dzangalelo ¼a vhathu/vharengi/u khwa¾hisedza uri nn»u
      idzo dzo khwa¾ha, ndi dzavhu»i vhukuma.√                              (1)

3.2   'Vha na haya havhu»i?' (Tshiga tsha mbudziso.)√√                      (2)

3.3   Ndivho ya mukungedzeli nga ipfi 'tsiavhafu' ndi ya u
      sumbedza uri nn»u dzo fha¾iwaho afho dzo khwa¾ha vhukuma/a            (2)
      dzi ¾avhanyi u ¾ahala.√√

3.4   Thekeniki: '... musi vho badela masheleni o fhelelaho.'√
      Ma¼e»ere/fonto ¾hukhu vhathu vhanzhi a vha nga zwi londi u
      vhala, ngauralo a vha nga zwi elelwi uri a si vho¾he vha no           (2)
      »o itelwa tshimima tsha u vula nn»u.√

3.5   D/vhomakone.√                                                         (1)

3.6   Yo   livhiswa  kha  vhathu   vha  no   »ikona/vha  shumaho
      zwavhu»i/vhane vha hola masheleni a vhonalaho.√ Ngauri dzi
      sumbedza dzi nnµu dza mutengo wa n¾ha na fhethu he dza                (2)
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1    9                 DBE/Luhuhi–
¹hafamuhwe 2018
                               NSC – Memorandamu
      fha¾iwa hone hu vhonala hu na luhura lwa tsireledzo.√            [10]

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1    10                              DBE/Luhuhi–
¹hafamuhwe 2018
                               NSC – Memorandamu

MBUDZISO YA 4: KHATHUNI

PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA E

4.1   Kha vhaswa.√ Ndi vhone vha ¾anganaho na thaidzo/khaedu ya u
      »idzhenisa kha zwa vhudzekani musi vhe zwikoloni.√                             (2)

4.2   Khaedu ndi ya u kolelwa nga vha¿we vhagudi/u sa tsha
      ¾hogomela mishumo ya tshikolo nga ngona/u fhidza tshikoloni
      nga n¾hani ha u ya ki¼iniki(tshikaloni)/u balelwa u
      »i¾anganedza/u ¾angana na malwadze a zwa vhudzekani.
      [Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.]√√                                               (2)

4.3   Vha amba vho sinyuwa/vha shumisa maipfi a u go»a√ u
      sumbedza uri a vha ¾anganedzi u »ihwala ha vhana/vhasidzana
      musi vhe tshikoloni.                                                           (3)
      [Na zwi¿wevho zwi pfalaho..] √√

4.4    Vhabebi vha vhana vha tea u laya vhana vhavho nga ha
        khombo ya u »idzhenisa kha zwa vhudzekani vhu songo
        tsireledzeaho.√
       Tshikolo tshi tea u vha na ndayotewa yavhu»i ine ya nga
        kona u langa u »ihwala ha vhagudi.√
       Zwikolo zwi tea u ramba vha Muhasho wa Mutakalo u
                                                                                     (3)
        eletshedza vhagudi kha u »ihwala vha tshe tshikoloni.√
                                                                                     [10]
      [Na zwi¿wevho zwi pfalaho. Zwiraru fhedzi.]

MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE

PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA F

5.1    Khothe √                                                                      (1)

5.2    Munna√ Vhatukana          vho   vha   vho   dzula   na   u¼a   munna   wa     (2)
       miswaswo.√

5.3    Thungamamu >Vho-Nyamalwela vho mu vhona vhe na mu»uhulu
       wavho ane a khou thoma u tunga ma»amu.√√                                      (2)

5.4    Mu»uhulu wavho a fhindula a ri:√'Ndi√ Tshibuleni wa Vho-                      (2)
       Nyamukapea.'

5.5    '... dukana ¼a mbilu ntswu sa he¼i.'√ Mu¿wali u sumbedza
       a tshi vhenga mutukana nga u shumisa ¼ifurase 'dukana ¼a
       mbilu ntswu sa he¼i' ¼ine ¼a khou mu titilidza u bvisela
       khagala   vengo   ¼ine  mukegulu   vha  vha   na¼o   kha                      (3)
       mutukana/vhatukana; atsina   a si vho¾he vhatukana vha                        [10]
       mbilu ntswu.√√

                                         ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:            30
                                                              MARAGAGU¹E:            70

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda HL P2 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2018-memo/19fd45f9-98e9-4af7-ba88-132bb8e75fb7) — Tshivenda HL · Memo · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-feb-march-2018-memo/ffd182aa-17cd-45f8-93b6-694295959ce3) — Tshivenda HL · Memo · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda-HL-P1-Nov-2018-FINAL-Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2018-final-memo/d92d93b3-9dcd-4ea6-b4dc-a201e7cbbf43) — Tshivenda HL · Memo · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2017-memo/a9492585-549a-4420-9c49-f3dd299f7c4b) — Tshivenda HL · Memo · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2016-memo/00707866-98d5-4bed-814e-5369ad7aa529) — Tshivenda HL · Memo · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2015-memo/27e6bc68-6970-4d97-b078-957ef1b2c856) — Tshivenda HL · Memo · 2015 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2024/ce69b528-811a-4d54-abfb-e89036916d35) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2024/2a2b8011-3357-41cb-b326-b6b3d5a9b959) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2024/91841d76-1cf5-4d0f-be4c-762026ae6874) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-may-june-2023/66997fad-4a4d-44c2-ac44-808df2f8a494) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-may-june-2023/34e6dd9a-2daa-4771-8009-5aec7d40bf9e) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
