# Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 May June 2016 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 question paper from the May June 2016, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2016/b6d3c117-14ad-4f8b-b18f-ee30720ee58e
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: May June
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 May June 2016 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2016/b6d3c117-14ad-4f8b-b18f-ee30720ee58e)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · May June · 2016 · tshivenda. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda HL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2016-memo/1b3b39c2-2611-4b39-a1d9-25e139468427) — Memo · 2016 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

               SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                   TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                            BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                                             2016

                                                                              MARAGA: 70

                                                                  TSHIFHINGA: Awara 2

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 13.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1         2                                       DBE/2016
                                           SCE

NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI

1.       Bammbiri i¼i ¼i na KHETHEKANYO THARU:

         KHETHEKANYO YA A:            Tholokanyonµivho                  (30)
         KHETHEKANYO YA B:            Manweledzo/Samari                 (10)
         KHETHEKANYO YA C:            Zwivhumbeo na milayo ya
                                      kushumisele kwa luambo             (30)

2.       Fhindulani mbudziso DZO¹HE.

3.       Thomani khethekanyo IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.

4.       Hune khethekanyo IºWE na IºWE ya fhelela hone ni talele.

5.       Nomborani phindulo dza½u zwi tshi anana na kunomborelwe kwo
         shumiswaho kha i¼i bammbiri ¼a mbudziso.

6.       Ni tshi fhedza u fhindula mbudziso i¿we na i¿we ni pfuke mutaladzi.

7.       Ni dzhiele nzhele mupele¾o na kufha¾elwe kwa mafhungo.

8.       Tshifhinga tsho anganyiwaho:

         KHETHEKANYO YA A: Minetse ya 50
         KHETHEKANYO YA B: Minetse ya 25
         KHETHEKANYO YA C: Minetse ya 45

9.       ºwalani nga vhudele, nahone zwi no vhalea.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1      3                                       DBE/2016
                                        SCE

KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO

MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA ¹HALUTSHEDZO NA U PFESESA

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B uri ni µo kona u fhindula
mbudziso dzo »isendekaho khazwo.

TSHIBVELEDZWA TSHA A

                         VHE ¸ELUSHI O ·IWA TSHAKHUMA

1    Vho-Thanyani ndi munna we a vha a tshi dzula kha ¼a Vondwe na
     mufumakadzi wawe Vho-Luula. Vho vha vha na vhana vhavhili vha vhatukana,
     tanzhe o vha e Thikho ngeno lupedzi e Rotondwa. Misi yo¾he vho vha tshi
     wanala vhe vho¾he afha hayani, mapfe½e o tsitsa vhana. Vho-Thanyani vho vha
     vha tshi shuma sa muofisimukonanyi kha Muhasho wa Vhulangavhuendi, 5
     ngeno Vho-Luula vhe mabalane kha Muhasho wa Pfunzo. Nga n¾hani ha yone
     demokirasi, Vho-Thanyani vho »iwana vha tshi vho shuma Tshwane.

2    Vho-Thanyani vho thoma vha sa fhidzi u ya u dalela mu¾a wavho mafheleloni a
     ¿wedzi mu¿we na mu¿we ngeno hayani. Kha hu ri zwenezwi vha tshi khou
     shuma henefha Tswane, vha mbo »i tswiwa mbilu nga mu¿we musidzanyana 10
     wa Mutswana we a vha a songo naka zwone. Vho ri vha tshi tou posa ¼a
     vhusiwana, Mapule a mbo »i ¼i ¾anganedza, ha mbo »i vha u khunyelela
     fu¼etheni ya Vho-Thanyani. U bva afho vho mbo »i fhurwa nga lwone lufuno
     vha ya vha dzula n»uni ya Mapule ye ya vha i na phera n½a fhedzi. Hezwi zwo
     ita uri hayani vha sa tsha lu vhea.                                         15

3    Vho-Luula vho bva na u rwela mukalaha wavho lu¾ingo vha vhuya vha tou neta
     nge phindulo ya vha nthihi ya uri ndi khou balelwa tshifhinga nga n¾hani ha
     wone mushumo. Hu¿we lu¾ingo lwavho lwo vha lu sa farwi. Vho-Luula vho ri u
     wana ma»uvha a u awela mushumoni vha mbo »i tou ri, vhe kule ndi hu si na
     wau vha livha Tshwane. Vha tshi swika fu¼etheni ya munna wavho vha wana i 20
     tshi ndi a pfumelwa. Fu¼etheni ho vha hu tshi vho dzula vhana vha dzhenaho
     yunivesithi ya hanefho tsini. Vho-Luula vho wana vho tou hanganea thovhela.
     Ndi hune vha yo e»ela ngafhi vhusiku vhungafhano?

4    Vho fhiwa vhulalo ha vhusiku honoho, nga ¼i tevhelaho vho mbo »i vhusiku
     sala n»uni vha ya mushumoni wa munna wavho. U bva tshee vha bebwa vho 25
     vha vha sa athu u nyaliwa na u sundiwa nga muthu sa he¼o »uvha. Vho ralo vha
     vhudzisa munna wavho vha ri: 'Ndi ngani vha sa fhinduli ¾hingo dzanga?' Vho-
     Thanyani vha tshi fhindula vha ri: 'Ndi vha ndi sa dzi pfi, nahone ibvani ofisini
     yanga.' Vha tshi tou kwa¾a nga mu½ango, Mapule a vha a tshi ri thi ta¿wi afha
     ofisini ya Vho-Thanyani. Yo! Vha pfa ho tou vuwa maseo na mapwapwalala, 30
     vha mbo »i huma vha dzhena ofisini. I¾eli vha wana zwifhungu zwo
     kuvhatedzana. Nangoho wa wanala lundani a hu tshe na vhudzumbamo.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1     4                                      DBE/2016
                                       SCE

     Vho-Thanyani vho mbo »i vhudza Vho-Luula bangakupalula uri khuvhani vho
     »iwanela nyanenge wavho. Mufumakadzi wa khuvhe vho tou pfa u nga vha
     khou tou lora. Mapule o vha a tshi sokou tswe, a sevhedza nga u mwemwela. 35

5    Vho-Luula vho mbo »i bva afho nga luvhilo n»evhe dzo dzinga, vha livha
     vhuiimabisi vha vhuyelela kha ¼a Hanyatshikamuroho. Nga ¼i tevhelaho vho
     mbo »i bubela Makonde ha mazwale Vho-Masala u vha shela nga mboni ye vha
     ¾angana nayo. Yo! I¾eli gegulu ¼i si na mu»uhulu ¼i pfa mafhungo o no sina.
     Mme a Vho-Thanyani vho toolola o¾he vha tshi ita vha tshi shela mu½o. Vho 40
     vhudzwa u pfi ndi luraru musi Vho-Thanyani na Mapule vha tshi sia khofhe
     afha mu»ini wa Vho-Masala. Vho-Luula vho takuwa vha tshi fhufhura n»evhe.

6    Ngei Mamelodi ho vuwa ¼ihanya ¼a u engedza nn»u ya Mapule. Yo no tou vha
     ¼i»u ¼i si na vhukono. Nga murahu ha mi¿waha i si mingana, Mapule o mbo »i
     fhura Vho-Thanyani uri vha dzhie masheleni a phensheni ma»uvha a sa athu u 45
     swika. Vho-Thanyani vho bva na u hana vha vhuya vha tenda. Vho ri u isa
     mabammbiri a u »irula mushumo, mi¿wedzi i si mingana tshelede ya mbo »i
     dzhena banngani. Lufuno ndi bofu iwe vhathu, khezwi Vho-Thanyani vho mbo
     »i kumedza Mapule gara¾a ya banngani vha vho tou fhiwa ya u »irengela
     zwenezwo zwine vha zwi lila zwi si gathi.                                  50

7    Mapule o mbo »i shanduka sa mutsho a thoma u dzima Vho-Thanyani zwi¼iwa,
     a fhedza o vha sundela mukhukhuni u re hanefho mu»ini we vha tou bvela
     biko. Nangoho fuyu ¼itswuku a ¼i kundwi tshivhungu. ·i¿we »uvha Mapule o
     mbo vhuya na ¼i¿we ¼iduna. Nga mbilu u vhavha Vho-Thanyani vha fhedza vho
     dodela vha ya vha thetshelesa zwi no khou ambiwa ngei n»uni; matsina ho vha 55
     hu tshi khou lukwa ¼a u vha milisa tshivhindi. Vhusiku honoho vho mbo »i
     puta vhuda havho vha rwa vha tshi sendedza.

8    Ndi afha vha tshi ya vha »ibandutshedza mishashani ya vhathu vho shavhaho
     mahayani avho. Ndi henefho he vha mbo »i ¾angana na mu¿we munna a no
     bva Kapa we a vha o shakuliswa nga mufumakadzi na vhana nge a vha a tshi 60
     dzhia tshelede ya mundende a tamba ngayo mitshini ya hodelani. Vhuvhili
     havho vho vha vha tshi tshila nga u humbela thuso kha vhoramimo»oro
     dzirobothoni. Vho-Thanyani vha humbula u humela murahu kha Vho-Luula
     zwa vha fara ¾haha.

9    Vho-Luula zwithu zwavho afha hayani zwo no vha nakela. Vhana vhavho vha 65
     vho »ishumela, na mu»i vho u vusa wo no tou vha wa ma¾hakheni, ngeno Vho-
     Thanyani vha tshi dzula vho sokou goo, zwe kweta tshitiko Thanyani wa
     Vhanyai ...
                                                     [Zwi bva kha Thimu ya Vha¾oli]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                             Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1      5                                       DBE/2016
                                        SCE

TSHIBVELEDZWA TSHA B

                                                    [Zwi bva kha http:www.google.com]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A

1.1      U ya nga phara ya 1, ndi tshini tshe tsha vha tshi tshi ita uri mu¾a wa
         Vho-Thanyani u tamise?                                                               (2)

1.2      Ndi ngani Vho-Thanyani vho vha vha si tsha ya hayani misi yo¾he musi vha
         tshi vho shumela Tshwane?                                                            (2)

1.3      No sedza phara ya 3, ndi zwifhio zwe zwa ¾u¾uwedza Vho-Luula u tevhela
         munna wavho ngei Tshwane? Bulani ZWIVHILI.                                           (2)

1.4      Vhalani phara ya 4. Ndi mini zwi sumbedzaho uri Vho-Thanyani ndi
         munna wa mbilu mmbi? Tikedzani phindulo ya½u.                                        (2)

1.5      ¹alutshedzani masiandaitwa e Vho-Thanyani vha ¾angana nao nga n¾hani
         ha u sa fulufhedzea kha mufumakadzi wavho.                                           (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1          6                                     DBE/2016
                                            SCE

1.6      U ya nga itshi tshibveledzwa, ndi ufhio muhumbulo muhulwane une
         mu¿wali a ¾o»ou bveledza?                                                              (2)

1.7      Ni vhona Vho-Thanyani vha na zwiito zwine zwa elana na zwa Vho-Masala
         mafhungoni aya? Tikedznani phindulo ya½u.                                              (2)

1.8      Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho afho fhasi.

         'U posa ¼a vhusiwana' ndi ...

         A     u vhudza muthu uri u tshisiwana.
         B     u amba nga zwisiwana zwa shangoni.
         C     u ambisa muthu uri a mu fune.
         D     u humbela thuso vhunga e tshisiwana.                                             (1)

1.9      Kha mutaladzi wa 39 hu na murero: 'gegulu ¼i si na … o no sina.' U kwama
         hani kupfesesele kwa½u kwa mafhungo aya? ¹alutshedzani.                                (3)

1.10     U ya nga ha zwe Vho-Thanyani vha ita, ni vhona lushaka lu tshi nga vha
         pfela vhu¾ungu? Tikedzani phindulo ya½u.                                               (2)

1.11     U ya nga phara ya 5, ni vhona Vho-Masala sa mazwale wa Vho-Luula
         kutshilele kwavho ku tshi ¾anganedzea naa? Tikedzani kuhumbulele kwa½u.                (2)

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA B

1.12     Ndi nyimele-»e ine muoli a tama u i bvisela khagala nga tshifanyiso itshi?             (2)

1.13     ¹alutshedzani vhuleme vhune muthu o ¾aniwaho afho n¾ha a ¾angana naho.                 (2)

1.14     U ya nga kuvhonele kwa½u, ndi ifhio thuso ine ya nga ½ewa vhathu vha no
         nga uyo o ¾aniwaho afho kha tshifanyiso?                                               (2)

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B

1.15     TSHIBVELEDZWA TSHA B tshi na vhu¾umani-µe na mafhungo ane a
         wanala kha phara ya 7 kha TSHIBVELEDZWA TSHA A? Bviselani
         vhushaka uho khagala.                                                                  (2)

                                         ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                       30

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1      7                                       DBE/2016
                                        SCE

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI

MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA C nga vhuronwane. Tshi ¾an»avhudza n»ila ine
muthu a nga bvelela ngayo kha pfunzo dzawe dza n¾ha.

THANYELANI: Ni lavhelelwa u ita zwi tevhelaho:

1.       Nweledzani nga maipfi a½u ni tshi sumbedza vhu»ikumedzeli ho dziaho ha
         matshudeni musi vhe yunivesithi/kho¼idzhini uri vha kone u bvelela
         pfunzoni dzavho.
2.       ºwalani phara yo lunzhedzanaho tshidele, ni shumise maipfi a½u.
3.       Manweledzo a½u a faredze mbuno dza SUMBE nga maipfi a sa fhiri 90.
4.       A ni lavhelelwi u dzhenisa ¾hoho ya manweledzo.
5.       Sumbedzani tshivhalo tsha maipfi mafheloni a manweledzo a½u.

TSHIBVELEDZWA TSHA C

                         VHUMATSHELO HANGA

Muthu muṅwe na muṅwe u tama u ḓivhona a tshi khou tshila vhutshilo ha
maṱhakheni. Musi mvelelo dza maṱiriki dzo bva, u ḓo wana vhaswa i levhulevhu vha
tshi ya nṱha na fhasi vha tshi ṱoḓa zwikhala u itela u isa phanḓa na pfunzo dzavho
kha magudedzi na dziyunivesithi u ya nga u fhambana.

Muswa wa vhuṱali a tshi swika gudedzini kana yunivesithi u tou fombe kha zwe a
ḓela zwone. Vhaḽa vho fhelekedzaho vhaṅwe u wana vhe kha minzhangamo thovhela
vho furalela pfunzo. Muswa u tea u vhekanya zwifhinga zwawe uri a sa kanganyisee
a vho kheluwa kha tshipikwa tshawe na buḓo ḽawe. Hu »i tea u vha na tshifhinga
tsha pfunzo na tsha u ḓimvumvusa u itela u awedza maluvhi.

Mutshudeni u tea u ḓiba»ekanya na vha¿we matshudeningae kha sia ḽa pfunzo
vhunga munwe muthihi u sa ṱusi mathuthu. Mihumbulo ya vhathu vhanzhi musi yo
ṱangana i ḓisa thandululo kha zwinzhi.

Vha¿we nga fhaḽa vhe wa ḽi kukuna na ṱhoni u ḓo ḽi laṱa na ṋama. A vha teledzi u
tevhela ¼ekitshara he vha si pfesese hone hu u itela u wana nḓivho nnzhi na
tsivhudzo kha zwino na zwiḽa.

Vhaṅwe matshudeni vha shanduka ma¼ekitshara nga tsha vhukoma. Vha ḓifha
khaedu ya u ima phanḓa ha tshigwada vha gudisa vhaṅwe vhane vha sa pfesese,
zwenezwo zwi vha thusa kha u tou nweledza nḓivho lwa tsho¾he. U wana vha tshi
tou vha vhomasithesele khazwo u fhira na ene ¼ekitshara muṋe wa dzina.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1       8                                     DBE/2016
                                         SCE

U ḓivha zwa thumbuni ya fuyu ndi nge wa ḽi fhandula, matshudeni vha vhala bugu
nga u fhambana hadzo vha tshi ita na ṱhoḓisiso kha dzi¼aiburari na u dzhena kha
inthanethe vha tshi ṱoḓa u pfumisa na u ¾an»avhudza nḓivho yavho.

Khonani ya muthu ndi bugu, idzi dziṅwe khonani dzi ḓo ḓa nga murahu. U khetha
khonani vhukuma ndi zwa vhuṱhogwa u itela uri vha ṱuṱuwedzane kha u fara gondo
ḽithihi ḽa zwa pfunzo.

Arali ra ḓivha vhubvo hashu na vhuyo hashu izwo ri ḓo bvelela. Ndi nnyi muswa na
mulala ane a nga kundwa nga u wana tshipikwa tshawe? Vhumatshelo ndi u tou
ḓiṱahulela atsina.
                                                      [Zwi bva kha Thimu ya Vha¾oli]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                       10

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1        9                                     DBE/2016
                                          SCE

KHETHEKANYO YA C:                ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
                                 KWA LUAMBO

MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO

¹alelani khungedzelo (TSHIBVELEDZWA TSHA D) i re afho fhasi uri ni µo kona
u fhindula mbudziso dzo µisendekaho khayo.

TSHIBVELEDZWA TSHA D

                                   ZWAMADZANGA

VHUKIMVI! VHUKIMVI!
Ri½e vha ZWAMADZANGA ri takalela u vha zwanḓa zwavho.
Ri vhomakone kha u dzudzanya zwimima zwo¾he.
Madennde, maḓafula, zwidulo na malabi a u nakisa ndi i»a-u-vhone!
Ri vhabiki vha re na phungo afha Luheni.
Vha songo fhirwa nga maṱeleṱele nandi!
Mitengo yashu i tshinisa mbilu dzavho nga dakalo
musi vha tshi ṱoḓa thuso nga zwifhinga zwa Khushumusi.
Vha nga ri kwama kha: 015 612 9415 kana vha dalele
                             zwamadzanga@gmail.com

                                                      [Tshi bva kha www. google.co.za]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1        10                                   DBE/2016
                                          SCE

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA D

3.1      Ndi ifhio ndivho ya mukungedzeli musi a tshi shumisa khephusheni kha iyi
         khungedzelo?                                                                        (1)

3.2      Ndi mini zwine mukungedzeli a tama u zwi bveledza nga ¼iambele ¼i
         tevhelaho:
                                                                                             (2)
         'Ri takalela u vha zwanḓa zwavho?'

3.3      Bviselani khagala ndeme ya luambo lwa u fhuredzela lwe mukungedzeli a lu
         shumisa kha khungedzelo iyi.                                                        (2)

3.4      Kha iyi khungedzelo hu na fhungo asi¼i:

         'Ri vhabiki vha re na phungo.'

         Fhungo i¼i ndi mbuno kana ndi kuhumbulele kwa mukungedzeli?
         Tikedzani phindulo ya½u.                                                            (2)

3.5      Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho afho fhasi.

         Maṱeleṱele ndi ...

         A    zwithu zwi no takadza.
         B    zwiḽiwa zwi no ḓifha.
         C    zwithu zwo nakesaho.
         D    malabi matshena.                                                               (1)

3.6      U ya nga kuvhonele kwaṋu, ni vhona khungedzelo iyi i tshi fusha ṱhoḓea
         dza khungedzelo naa? Tikedzani phindulo ya½u.                                       (2)
                                                                                             [10]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1             11                                     DBE/2016
                                               SCE

MBUDZISO YA 4:          U PFESESA ZWIºWE ZWIBVELEDZWA ZWA
                        VHUDAVHIDZANI

¹alelani TSHIBVELEDZWA TSHA E uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA E: KHATHUNI

       NANDI
                                               A THI NGO                      TSHUKHWI!
    GOMBAKOMBA         FHINDULANI! NI           ºWALA.     TSHIMBILANI          ¸AMUSI
      ¶ISANI           DZINGAN¶EVHE?
                                               MU¶AGASI       NI YO           ZWO NKELA
   TSHUºWAHAYA.
                                                WO MBO       ¶IVHIGA           MA¹ARI.
                                               ¶I ¹UWA.      OFISINI.          VHUBVA
                                                                              VHU A DINA.

       FUREME
      Fureme ya 11               FUREME
                                 Fureme ya22         FUREME
                                                     Fureme ya33          FUREME
                                                                         Furema ya 44
                                                                    [Zwi bva kha Madam and Eve]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA E

4.1      Ndi tshini tshine muoli wa iyi khathuni a tama u tshi bvisela khagala kha
         FUREME ya 1?                                                                               (2)

4.2      ¹alelani FUREME ya 2. ¹alutshedzani vhu»ipfi ha mugudisi no sedza
         mbonalo yawe.                                                                              (2)

4.3      Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho afho fhasi:

         U ya nga khathuni iyi, 'U kela ma¾ari' zwi amba …

         A      u ka ma¾ari wa fha muthu.
         B      u ka muroho wa ma¾ari.
         C      u fha muthu tshelede ya mabammbiri.
         D      u vha khakhathini.                                                                  (1)

4.4      Kha FUREME ya 4 hu na ¼iaravhi. ·i topoleni ni bvisele khagala ndeme
         ya¼o kha khathuni iyi.                                                                     (3)

4.5      Ni a pfela vhu¾ungu muambi a re kha FUREME ya 4 kha nyimele ine a vha
         khayo? Tikedzani phindulo ya½u.                                                            (2)
                                                                                                    [10]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1      12                                     DBE/2016
                                        SCE

MBUDZISO YA 5: U SHUMISA LUAMBO NGA N¶ILA YONE

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA F uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA F

                           ZWA GUNWE ZWI ¹HAVHISA ¹HONI

1        Mulatedzi u dzhena henefha tshikoloni tsha Gondoḽashu, ndi mugudi wa
         gireidi ya vhufumi. Vhagudi vha kiḽasi yawe vha lila ngae. U tambudza
         vhaṅwe vhana nga u vha rwa uri a kone u vha dzhiela dzitshelede dzavho.
         Kha mafhungo a gunwe a ri tsha amba, ndi maitele a ḓuvha na ḓuvha.
         Vhana vha tou tambula nga u tshimbila vho hwala mikhwama vha tshi 5
         shavha ene.

2        Mudededzi Vho-Ravhanga khevha vho dzhena kiḽasini vho ḓi fara luṱingo
         lwavho nga tshanḓa, u vhea kha ḓafula ndi u rembuluwa vha ṅwalaṅwala
         kha bodo. U rembuluwa ha vha u sedza kiḽasi yavho uri vha kone u isa
         phanḓa na ngudo. Vha tshi isa maṱo fhaḽa he vha vhea hone luṱingo, evho! 10
         Luṱingo lwo mela milenzhe. Vha tshi vhudzisa kiḽasi phindulo ye ndi bva
         vhubvo. 'A thi nga bvi nga muṋango ndi sa athu u wana luṱingo lwanga.'
         Ndi Vho-Ravhanga vha tshi amba vho sinyuwa. Vha tshi isa phanḓa vha ri,
         'Ane nda ḓo mu wana e nalwo u ḓo amba tshe a ḽa.' Vha guduba vho
         guduba, luṱingo do. Ho vho tou vhidzwa muṅwe wa vhadededzi uri a tou lu 15
         lidzela. Zwo seisaho ndi musi lu tshi pfala lu tshi lila nga ngomu ha
         zwiambaro zwa Mulaṱedzi zwa nga ngomu. A tshi vhudziswa a ri ene ha
         ḓivhi uri lwo dzhenisa hani khae. Mapholisa a tshi swika a mbo ḓi mu doba,
         iḽo ḓuvha o eḓela thumbuni ya lukhohe.
                                                      [Zwi bva kha Thimu ya Vha¾oli]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA F

5.1      Kha mutaladzi wa 3, hu na ḽimudi ¼a thendelo. Ḽi topoleni ni dovhe ni
         sumbedze mushumo wa¼o.                                                              (2)

5.2      Kha mutaladzi wa 11, hu na ḽiambele. ·i topoleni ni ṋee na ¾halutshedzo
         yaḽo.                                                                               (2)

5.3      Ipfi 'doba' (mutaladzi wa 18), ndi phoḽisemi. ·i shumiseni mafhungoni
         mavhili a sa fani u sumbedza u pfesesa phambano yao.                                (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1       13                                DBE/2016
                                         SCE

5.4      Isani fhungo ḽi tevhaho kha luambo lwa u vhiga:

         'A thi nga bvi nga muṋango ndi sa athu u wana … luṱingo lwanga.'

         Ndi Vho-Ravhanga vha tshi amba vho sinyuwa.                                   (2)

5.5      Vhalani mutaladzi wa 14: 'Ane nda ḓo mu wana … tshe a ḽa.' Musi no
         sedza i¼i fhungo, sumbedzani vhushaka vhune ha vha hone vhukati ha
         luambo na maanḓa.                                                             (2)
                                                                                       [10]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                 30
                                                         MARAGAGU¹E:                   70

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda HL P2 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-may-june-2016/08d1fb22-e437-409b-b4f8-2ae349dfffa2) — Tshivenda HL · QP · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-may-june-2016/5bfd01a3-ffdd-4974-bdbc-82b3156fa563) — Tshivenda HL · QP · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2016/30e147b8-28ad-4368-af5a-9b2681ee49a5) — Tshivenda HL · QP · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2016/6911eb5f-93cc-4b88-852a-573cc8a15001) — Tshivenda HL · QP · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2017/7a0bce4c-add6-45cf-bf02-1a48d36d5016) — Tshivenda HL · QP · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-may-june-2016-memo/946f4884-b5c8-4240-b794-dc3cb498d1d1) — Tshivenda HL · Memo · 2016 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2023/765f14da-8d93-457d-bdf2-55296068bdd4) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2023/dd2a3a30-9a9d-4a74-9dda-f56bbb8b2c7a) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-memo-nov-2022/8c68daaa-b088-4026-9cec-7c9310ee6d86) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P3 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p3-memo-nov-2022/6a0cc494-fdd7-4700-8a5a-127eb97960d7) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-qp-nov-2022/435f1bca-1fbe-477f-a292-b80a50be8042) — QP · 2022 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
