# Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 May June 2017 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 question paper from the May June 2017, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2017/7a0bce4c-add6-45cf-bf02-1a48d36d5016
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: May June
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 May June 2017 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2017/7a0bce4c-add6-45cf-bf02-1a48d36d5016)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · May June · 2017 · tshivenda. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda HL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2017-memo/244f3717-803c-4390-a481-3f104dc83620) — Memo · 2017 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

               SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                   TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                            BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                                             2017

                                                                               MARAGA: 70

                                                                  TSHIFHINGA: Awara 2

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 13.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1         2                                     DBE/2017
                                           SCE

NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI

1.       Bammbiri i¼i ¼i na KHETHEKANYO THARU:

         KHETHEKANYO YA A:            Tholokanyonµivho                  (30)
         KHETHEKANYO YA B:            Manweledzo/Samari                 (10)
         KHETHEKANYO YA C:            Zwivhumbeo na milayo ya
                                      kushumisele kwa luambo             (30)

2.       Vhalani ndaela DZO¹HE nga vhuronwane.

3.       Fhindulani mbudziso DZO¹HE.

4.       Thomani KHETHEKANYO IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.

5.       Hune KHETHEKANYO IºWE na IºWE ya fhelela hone ni talele.

6.       Nomborani phindulo dza½u zwi tshi anana na kunomborelwe kwo
         shumiswaho kha i¼i bammbiri ¼a mbudziso.

7.       Ni tshi fhedza u fhindula mbudziso IºWE na IºWE ni pfuke mutaladzi.

8.       Ni dzhiele nzhele mupele¾o na kufha¾elwe kwa mafhungo.

9.       Tshifhinga tsho anganyiwaho:

         KHETHEKANYO YA A:            Minetse ya 50
         KHETHEKANYO YA B:            Minetse ya 25
         KHETHEKANYO YA C:            Minetse ya45

10.      ºwalani nga vhudele, nahone zwi no vhalea.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1      3                                    DBE/2017
                                        SCE

KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO

MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA ¹HALUTSHEDZO NA U PFESESA

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B uri ni µo kona u fhindula
mbudziso dzo vhudziswaho.

TSHIBVELEDZWA TSHA A

                       VHU¶I HA MITAMBO YA SIALALA

1      Vhaven»a sa dzi¿we tshakha dza Afrika Tshipembe ndi vhathu vhane vha
       takalela zwithu zwavhu»i zwine zwa vhea lushaka kha maimo avhu»i
       vhukuma. Ndi ngazwo vho vha na mitambo yo fhambanaho ya sialala yo
       pfumaho n»ivho ine ya vha na pha¾ho kha lushaka. Vhaven»a vha dovha
       hafhu vha tendela vhana vhavho vha tshi tamba mitambo iyi hu u itela uri 5
       vha aluwe vhe vhathu vho ¾alifhaho nahone vha na tshiala tshavho.

2      Kha vhupo vhunzhi ano ma»uvha ri wana hu na Senthara dza
       Vhu»imvumvusi dzo pfumaho sialala ¼o¾he ¼a lushaka lwa Vhaven»a. Afha
       ri wana thangana ya murole i tshi tou vha mupfufhi u si mphire i tshi khou
       »iphi½a nga mitambo yo fhambanaho ya sialala. Izwi zwi mbo ita uri vha 10
       bve kha mikhuvha mivhi ine ya ita uri vhaswa vhanzhi vha tshinyalelwe
       nga vhumatshelo.

3      Kha sialala ¼a Vhaven»a hu na mitambo ine ya thusa kha nyonyoloso.
       Yeneyo ndi i no nga khadi, hune wa wana vhana vha tshi khou thamuwa
       vha tshi fhufha thambo ngeno ane ya mu rwa a tshi bva ha dzhena mu¿we. 15
       Bune na ¼one ¼i a thusa kha u ita nyonyoloso saizwi mu¿we a tshi
       gidimedza mu¿we uri a mu swa¾he, a no swa¾hiwa ndi ene a no
       pandamedza vha¿we uri a swa¾he mu¿we-vho.

4      Mitambo i ngaho ndode, mufuvha, mutoga na mi¿we, i ita uri vhana vha
       ¾u¾ule maluvhi avho. Nga u ralo u wana vha tshi guda u vhalela; ri amba u 20
       ¾anganyisa na u ¾usa mbalo. Ndode dzi thusa uri kha ¿wana hu kone u vha
       na vhu¾umani kha kuhumbulele na u shuma nga zwan»a. Mufuvha na
       mutoga na zwone zwi na mushumo muhulu wa u shomedza vhana zwikili
       zwa u humbula na u tandulula thaidzo dza vhutshilo. Mutambi u tea u
       thoma a ¼a maluvhi musi a sa athu u bvela phan»a na u tamba.              25

5      Muravharavha sa mu¿we wa mitambo ya sialala u thusedza uri muthu a
       nga »ipilela nga n»ila-»e uri a kone u swikelela gundo. Afha ndi hune wa
       wana i¾ali muthu a tshi thoma u ¼a marambo a ¾hoho musi a sa athu u ya
       phan»a na u ¾o»a n»ila ine a nga kunda ngayo mukhaedu wawe.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1     4                                     DBE/2017
                                       SCE

6      Vha¾aleli na vhone u wana vho ima hanefho tsini vha tshi khou 30
       kho»edzela na u thusedza uyo ane vha ima nae. Gundo ¼awe ¼i vha gundo
       ¼a tshigwada tshawe ngauri musi o kunda u wana kha tshigwada tshenetsho
       mapfe½e o tsitsa vhana. Vhathada vha raloha u fhufha vhavhili vha sera.

7      Mudzumbamo na wone u mvumvusa vhana vha¾uku, wa dovha wa
       thusedza kha u shumisana na u kon»elelana. U wana vha tshi langana uri 35
       vha¿we vha ye u ¾o»a tshigwada tsho dzumbamaho kha ¼i¿we sia, vha¿we
       vha ye kha ¼i¿we-vho. Tshigwada tshine tsha khou ¾o»a a tshi neti na u
       fhela mbilu, nga u ralo vhana vha vha vha tshi khou guda u kon»elela kha
       nyimele dzi songo leluwaho. Vha¼a vho dzumbamaho vha tea u lidza
       miludzi arali vho humbelwa u ita nga u ralo nga vhane vha khou vha ¾o»a, 40
       izwo zwi sumbedza u vha na tshumisano.

8      Tshumisano ri dovha ra i wana musi hu tshi vha na madavha. Afha ndi
       hune ra wana vhathu vha tshi shumisana zwi tshi yelana na zwa masimuni.
       Vhalimi musi vha kha honohu u thusana, vha ita vha tshi »ihomolosa nga
       zwi¼iwa na zwinwiwa, nangoho munwe muthihi i¾ali u sa ¾usi mathuthu. 45
       Zwenezwo vhe kati na u lima ri wana vha tshi »imvumvusa nga dzinyimbo
       dzine dza vha na ¾hu¾huwedzo, tshumisano na vhudavhidzani.

9      Vhu»ifari na vhu»ifhinduleli ndi zwa ndeme kha mvelele ya Tshiven»a.
       Ndi ngazwo ri tshi wana hu na mutambo wa mahun»wane. Mutambo uyu
       u tambiwa nga vha¾hannga na dzikhomba vha tshi edzisela kutshilele kwa 50
       u vha munna na mufumakadzi kune vho no vha tsini na u dzhena khakwo.
       Afha ri wana hu tshi vha na vhu»ifhinduleli ha musi mu¾hannga a tshi vha
       munna, ngeno wa khomba a tshi vha wa mufumakadzi. Henefha ndi hune
       vha guda vhu»ifari nga u sa »idzhenisa kha zwa vhudzekani. Hu vha hu na
       vhana vhane avha vhavhili vha vha dzhia sa vhavho hu u itela u guda 55
       kualusele kwa vhana, na vhone vhana hu na zwine vha tea u zwi guda
       zwine zwa vha ¾honifho ya vhabebi.

10     Mitambo yeneyi ya sialala ndi yone ¾hu¾huwedzo i »isaho nyan»ano
       lushakani. Ndi ngazwo vhudavhidzani kha Vhaven»a vhu tshithu tsha
       ndeme tshine tsha fha¾a vhushaka na vhu¼edzani havhu»i kha 60
       vhadzulelani.

11     Vhaven»a kha ri ite bembela kha lushaka u itela uri ri si xelelwe nga
       mitambo iyi ya sialala. Ndi hone vhana vhashu vha tshi »o aluwa vhe
       vhathuvhathu vho dziaho zwi tshi kwama mikhwa na matshilisano, zwo
       ralo shango ¼ashu ¼a sina na midzi.                                   65

                                                   [Zwi bva kha: Thimu ya Vha¾oli]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1     5                                     DBE/2017
                                       SCE

TSHIBVELEDZWA TSHA B

                                                   [Zwi bva kha: http:www.google.com]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A

1.1      Musi no vhala phara ya u thoma, ndi zwifhio zwivhuya zwine zwa »iswa
         nga mitambo ya sialala ¼a Vhaven»a?                                                 (1)

1.2      Vhalani phara ya 2.

         Sumbedzani uri iyo 'mikhuvha mivhi' i nga vha na masiandaitwa-»e kha
         vhaswa vha shayaho zwa u »imvumvusa ngazwo.                                         (2)

1.3      Vhalani phara ya 3.

         Bviselani khagala ni tshi sumbedza hune mutambo wa khadi na wa bune ya
         fana hone, na phambano ya iyi mitambo mivhili.                                      (3)

1.4      No sedza phara ya 4, ndi zwifhio zwi sumbedzaho uri mufuvha ndi wa
         ndeme kha vhutshilo ha vhathu?                                                      (2)

1.5      U ya nga phara ya 5, ndi ufhio muhumbulo muhulwane une mu¿wali a
         tama u u bveledza?                                                                  (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1        6                                     DBE/2017
                                          SCE

1.6      Kha mutaladzi wa 28, hu na ¼iambele: 'u ¼a marambo a ¾hoho'.
         ·i kwama hani kupfesesele kwa½u kwa iyi phara?                                         (2)

1.7      'Madavha' arali ra a shumisa ano ma»uvha ni vhona a tshi nga shandukisa
         hani kutshilele? Tikedzani muhumbulo wa½u.                                             (3)

1.8      U ya nga ha phara ya 7, ndi zwifhio zwine na sola kha uyu mutambo?                     (1)

1.9      No vhala phara ya 8, ni a tendelana na na kuhumbulele kwa mu¿wali?
         Tikedzani phindulo ya½u.                                                               (2)

1.10     Uya nga muhumbulo wa½u, ni vhona mitambo ya sialala i tshee na vhuimo
         kha vhutshilo ha ano ma»uvha? Tikedzani kuhumbulele kwa½u.                             (3)

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA B

1.11     Musi no ¾alela tshifanyiso itshi, hu vhonala hu na mu¿we wa vhatambi a
         songo dzhiaho maga a tsireledzo kha khombo musi a tshi khou tamba.
         Sumbedzani uri ndi ngani ni tshi ralo.                                                 (2)

1.12     Ni nga ri mini nga siangane/nyimele i ¾aniwaho kha tshifanyiso itshi?                  (2)

1.13     U ya nga kuvhonele kwa½u, mutambo uyu u na ¾hu¾huwedzo-»e kha
         pfunzo ya vhaswa vha ano ma»uvha?                                                      (2)

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B

1.14     Nga kuvhonele kwa½u, ndi tshifhio TSHIBVELEDZWA, tsha A kana tsha
         B, tshine na vhona tshi na ndeme khulwane kha vhavhali? Khwa¾hisedzani
         kuvhonele kwa½u.                                                                       (3)

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                          30

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1       7                                     DBE/2017
                                         SCE

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI

MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA C nga vhuronwane. Afha hu ¾an»avhudzwa
kulangelwe kwavhu»i kwa bindu.

THANYELANI: Ni lavhelelwa u ita zwi tevhelaho:

1.       Nweledzani nga maipfi a½u ni tshi sumbedza kulangelwe kwavhu»i kwa
         bindu.
2.       ºwalani phara yo lunzhedzanaho tshidele, ni shumise maipfi a½u.
3.       Manweledzo a½u a faredze mbuno dza SUMBE dzi kha phara nga maipfi a
         sa fhiri 90.
4.       A ni lavhelelwi u dzhenisa ¾hoho ya manweledzo.
5.       Sumbedzani tshivhalo tsha maipfi mafheloni a manweledzo a½u.

TSHIBVELEDZWA TSHA C

                           THIKHO DZA VHUBINDUDZI

Vhubindudzi ndi tshithu tshihulwane kha ¼ifhasi ¼o¾he ngauri u aluwa na u wa ha
ikonomi zwi vhangwa nga n»ila ine vhubindudzi ha bveledzwa na u langiwa ngayo.

Mvelaphan»a ya shango i »itika nga vhubindudzi, honeha uri i vhe hone hu tea u
vha na tshipikwa tshine tsha swikelelwa. Tshifhinga tsho¾he itshi tshipikwa kha tshi
vhe tshone mutheo wa mveledziso ya mabindu.

Hu na vhathu vhanzhi vhane vha tama kana vha takalela u vula mabindu fhedzi dza
rwa gona nga u shaya masheleni a u thoma bindu ¼ene¼o. Muthu wa vhu¾ali a nga
humbela ndambedzo ya masheleni kha zwiimiswa zwa masheleni zwo fhambanaho a
thoma bindu ¼awe.

Musi muthu a na mbonelaphan»a u kona u bveledza kuhumbulele kwo dziaho na u
pfesesa n»ila ya vhubindudzi nga vhuphara. Ndi fha¼a hune a »o thoma a vha na
pulane ya bindu, a »ivhetshela mulayo na mikano uri a si khakhisee. Arali bindu
¼ene¼o ¼i sa tshimbili nga ndavhelelo yawe, u a sedzulusa pulane yawe a i dzudzanya
nga huswa lune ya »o swikelela ¾ho»ea dzawe.

Mabindu manzhi a a wa arali ramabindu onoyo a na vhuhovheleli, u shaya n»ivho
khathihi na tshenzhemo. Izwo zwi mbo vha na masiandaitwa a si avhu»i, nga
zwenezwo muthu u tea u ¾hogomela uri a vhe na nzhele ya u alusa bindu ¼ene¼o.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1       8                                     DBE/2017
                                         SCE

Muthu ha pfumi nga »uvha ¼ithihi; ramabindu u tea u linda na u ¾hogomela bindu
¼awe. Tshifhinga tsho¾he hu tea u ¾olwa tshi¾oko u itela uri a kone u vhona mbuyelo
kha zwine a khou bindudza zwone ngauri masheleni ane a khou dzhena a tea u fhira
ayo ane a khou bva.

Ndango ya masheleni musi zwi tshi »a kha vhubindudzi ndi ya ndeme. Musi
masheleni a tshi khou dzhena nga vhunzhi, u tea u a isa ho teaho, a sa sokou a
phusukanya. Ha vhuya ha vha na ndango i si yavhu»i ya masheleni, bindu ¼i a wa ha
mbo vha u vala zwa mbo ya na vhusulu.

Ramabindu u tea u vha muthu ane a vha na dzangalelo ¼a u guda maitele maswa a
vhubidudzi. Zwenezwo zwi nga mu thusa u vha na tshumisano na vha¿we
vhabindudzi, zwa thusa kha u alusa na u khwa¾hisa bindu ¼awe.

Hu na mabindu manzhi ane a wa a tshi kha »i bva u thoma nga u shaya hone
vhu»ifhinduleli na vhu»ikumedzeli kha kutshimbidzele kwao. Vhe u thanya a si u
bebwa kale, ndi u tsha gole wa vhona.

                                                        [Zwi bva kha: Thimu ya Vha¾oli]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                         10

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1       9                                        DBE/2017
                                         SCE

KHETHEKANYO YA C:                ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
                                 KWA LUAMBO

MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO

¹alelani TSHIBVELEDZWA TSHA D uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khayo.

TSHIBVELEDZWA TSHA D

                         VHALONDOTI!!!

Ndi hone haya ha vharangaphanµa vha matshelo.
Ri mu vhumba a bva e wa mikhwa vhukuma.
Ri si tsha amba vhu¾ali.
Ndi u ta¿wa, ndi u ¾honixwa ndi uho?
Luafhulelo kha vho ¿walisaho mafheloni a tshimedzi.
Kha vha ¾avhanye vha sa kundelwe.
Mitengo ndi u bva kha R300 nga ¿wedzi.
Vha si zwi ite madze.
Ro ¾oka midzi kha ¼a Mavhiµe.
Kha vha ri kwame nga u bonya ha i¾o kha nomboro dzi tevhelaho: 086 876 9876.

                                               [Tshi bva kha: http://images.google.co.z.url]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1         10                                     DBE/2017
                                           SCE

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA D

3.1      Ni vhona iyi khungedzelo yo livhiswa kha tshigwada tshifhio tsha vhathu?                 (1)

3.2      Vhalani fhungo ¼i tevhelaho: 'Vha si zwi ite madze.'

         ¹alutshedzani ndivho ine mukungedzeli a tama u i bveledza nga fhungo i¼i.                (2)

3.3      Kha iyi khungedzelo, hu na ipfi ¼o khakheaho kha mupele¾o wa¼o.

         Inwi ¼i ¿waleni no ¼i khakhulula ¼i kha fhungo ¼e na tou »isikela.                       (2)

3.4      ¸eani phindulo yo teaho kha mutevhe we na ½ewa afho fhasi u bvisela
         khagala muhumbulo wa fhungo ¼i tevhelaho:

         Mukungedzeli o shumisa ipfi 'vhumba' a tshi ¾oµa u bveledza
         tshifanyiso-µe maelana na khungedzelo iyi?

         A   U ola ¿wana wa mikhwa.
         B   U funa ¿wana wa mikhwa.
         C   U alusa ¿wana wa mikhwa.
         D   U ¾hogomela ¿wana wa mikhwa.                                                         (1)

3.5      Fhungo asi¼i: 'Mitengo ndi u bva kha R300 nga ¿wedzi.'

         ¹alutshedzani thekhiniki ye mukungedzeli a i shumisa nga i¼i fhungo.                     (2)

3.6      U ya nga kuvhonele kwa½u, ni vhona mukungedzeli o swikelela ¾hodea dza
         khungedzelo? Tikedzani phindulo ya½u.                                                     (2)
                                                                                                  [10]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1       11                                     DBE/2017
                                         SCE

MBUDZISO YA 4:         U  PFESESA  ZWIºWE             ZWIBVELEDZWA                 ZWA
                       VHUDAVHIDZANI

¹alelani TSHIBVELEDZWA TSHA E uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA E: KHATHUNI

              FUREME YA 1                            FUREME YA 2
      NDAA!                                                            NDO ¶ISA
                       AA! NDI VHO                     MUSHUMO
      MAKHADZI. RI                                                     TIE. HA, RI
                       NNYI, VHA                       U SHAVHA
      FHANO NGA                                                        KHOU
                       BVAFHI? NDI ¶O                  ZWAN¶A.
      MUSHUMO.                                                         TAMBUDZWA
                       SWIKISA KHA
                       VHAHULWANE.                                     NGA
                                                                       MISHUMO YA
                                                                       VHASADZI.

                                                         [Tshi bva kha: Madam & Eve]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA E

4.1       Ndi zwifhio zwine zwa khou ¾anwa nga iyi khathuni?                                    (2)

4.2       Musi no ¾alela fureme ya 1, ndi zwifhio zwine na sola maelana na mvelele
          ya Tshiven»a?                                                                         (2)

4.3       Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho afho fhasi:

          Musi muambi a tshi ri: 'Mushumo u shavha zwan»a', o shumisa figara ya
          muambo ya ...

          A      ¼ifanyisi.
          B      ¼iedzamuthu.
          C      ¼imethafore.
          D      ¼ivhuvhisi.                                                                    (1)

4.4       Sumbedzani tshi¾eriothaiphi/u vhona zwithu nga i¾o ¼ithihi ho
          sumbedzwaho kha Fureme ya 2 no sedzesa zwi ambiwaho na zwine na tou
          vhona kha iyi khathuni.                                                               (3)

4.5       Ni nga ri mini nga vhu»ipfi ha mufumakadzi a re kha Fureme ya 2?
          Tikedzani phindulo ya½u.                                                              (2)
                                                                                                [10]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1        12                                      DBE/2017
                                          SCE

MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA F uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA F

                                 MU·ORO WO WEDZA

1        Mmbudzeni o vha a tshi lisa mbudzi dza makhulu wawe Vho-Dzulani.
         Zwo vha zwi zwithu zwe khae zwa tou nga mutambo ngauri o vha a sa
         zwi funi zwone. Musi e tshikoloni o vha a tshi zuwela khonani dzawe uri
         u takadzwa nga u lisa mbudzi, kholomo, nngu nz. O vha a tshi ¾o»ou
         »ivhesesa kha khonani dzawe arali vha tshi zwi takalela u ya malisoni. 5
         Vhone-vho nga u funesa mafhungo vha tshi mu fhindula vha sokou ri:
         'Ee', vha tshi khou itela uri a ise phan»a na u lopola ngeno zwo vha zwi
         siho mbiluni dzavho.

2        ·i¿we »uvha a tshi bva tshikoloni u wana mbudzi ye makhulu wawe vha
         mu livhuwa ngayo, yo dzwala nga mboko¾o. Zwenezwo o ri u takala a nga 10
         a sa ½anzwa makole. Zwo mu fha dzangalelo ¼a u ¾o»a u vha rabulasi musi
         o no hula. O »o totela makhulu wawe nga ha muhumbulo uyo, makhulu
         wawe vha mu eletshedza uri a futelele tshikolo uri a »o kona u vha
         rabulasi wa vhu¾ali. Malume wawe musi vha tshi pfa ayo mafhungo vho
         sea vha ri lutukana lu nga si kone u vha rabulasi, zwo balela ri½e 15
         vhakalaha. Tshikoloni o mbo »i dzhia bu»o ¼a zwa Vhulimi na Vhufuwi,
         he a vha a tshi tou rwa a dududza. Mmbudzeni o fhedzisela o bveledza
         muloro wawe nge a vha rabulasi muhulwane kha vhupo ha hawe.

                                                       [Tshi bva kha: Thimu ya Vha¾oli]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA F

5.1      Kha phara ya 1, hu na maipfi mavhili ane a amba zwi no ¾o»ou fana afho
         he a shumiswa. Inwi a topoleni.                                                          (2)

5.2      Kha mutaladzi wa 4, hu na aburivesheni/pfufhifhadzo yo shumiswaho.

         Inwi i topoleni ni dovhe ni i ¿wale nga vhu»alo.                                         (2)

5.3      Kha phara ya 2, hu na dzina 'mboko¾o'.

         ¸eani dzina ¼a tshisadzi tsha¼o ni dovhe ni ¼i shumise fhungoni.                         (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1         13                   DBE/2017
                                           SCE

5.4      Kha mutaladzi wa 3, hu na ¼imudi ¼a dzina¼iiti.

         ·i topoleni ni dovhe ni ¼i ¿wale ¼i kha khanedza.                  (2)

5.5      Kha phara ya 2, hu na he mu¿wali a shumisa aironi.

         Sumbedzani aironi iyo zwi khagala.                                 (2)
                                                                            [10]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:      30
                                                         MARAGAGU¹E:        70

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda HL P1 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2017/cb81ddf8-5696-43a7-a183-df6cd3a5d193) — Tshivenda HL · QP · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2017/206f086a-0257-474a-8798-d4b273d8c549) — Tshivenda HL · QP · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2016/b6d3c117-14ad-4f8b-b18f-ee30720ee58e) — Tshivenda HL · QP · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2017-memo/a9492585-549a-4420-9c49-f3dd299f7c4b) — Tshivenda HL · Memo · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2017-memo/62e9a80d-e172-40f8-a95d-5a653132e579) — Tshivenda HL · Memo · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2016-memo/1b3b39c2-2611-4b39-a1d9-25e139468427) — Tshivenda HL · Memo · 2016 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2023/765f14da-8d93-457d-bdf2-55296068bdd4) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2023/dd2a3a30-9a9d-4a74-9dda-f56bbb8b2c7a) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-memo-nov-2022/8c68daaa-b088-4026-9cec-7c9310ee6d86) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P3 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p3-memo-nov-2022/6a0cc494-fdd7-4700-8a5a-127eb97960d7) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-qp-nov-2022/435f1bca-1fbe-477f-a292-b80a50be8042) — QP · 2022 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
