# Tshivenda HL Grade 12 P1 NSC May June 2018 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 question paper from the NSC May June 2018, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2018/e535fbff-cef1-45c9-9d46-c033f619b81e
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: NSC May June
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 P1 NSC May June 2018 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2018/e535fbff-cef1-45c9-9d46-c033f619b81e)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · NSC May June · 2018 · tshivenda. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

               SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                         BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                                          2018

                                                                              MARAGA: 70

                                                                  TSHIFHINGA: Awara 2

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 13.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1         2                                     DBE/2018
                                           SCE

NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI

1.       Bammbiri i¼i ¼i na KHETHEKANYO THARU:

         KHETHEKANYO YA A:            Tholokanyonµivho                  (30)
         KHETHEKANYO YA B:            Manweledzo/Samari                 (10)
         KHETHEKANYO YA C:            Zwivhumbeo na milayo ya
                                      kushumisele kwa luambo             (30)

2.       Vhalani ndaela DZO¹HE nga vhuronwane.

3.       Fhindulani mbudziso DZO¹HE.

4.       Thomani khethekanyo IºWE NA IºWE kha sia¾ari ·ISWA.

5.       Hune khethekanyo i¿we na i¿we ya fhelela hone ni talele.

6.       Nomborani phindulo dza½u zwi tshi anana na kunomborelwe kwo
         shumiswaho kha i¼i bammbiri ¼a mbudziso.

7.       Ni tshi fhedza u fhindula khethekanyo i¿we na i¿we ni pfuke mutaladzi.

8.       Ni dzhiele nzhele mupele¾o na kufha¾elwe kwa mafhungo.

9.       Tshifhinga tsho anganyiwaho:

         KHETHEKANYO YA A: Minetse ya 50
         KHETHEKANYO YA B: Minetse ya 30
         KHETHEKANYO YA C: Minetse ya 40

10.      ºwalani nga vhudele, nahone zwi no vhalea.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1       3                                    DBE/2018
                                         SCE

KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO

MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA ¹HALUTSHEDZO NA U PFESESA

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA A na TSHA B uri ni µo kona u fhindula
mbudziso dzo vhudziswaho.

TSHIBVELEDZWA TSHA A

                 TSIRELEDZO NA ¹HONIFHO KHA ZWIPUKA

1        Mafhungo a u tenda nga u vhona a si u dina hao iwe vhathu; muthu kha
         pfe tshitanda a tshi na n»evhe. Vha vhulondaphukha vha dzulela u ita
         bembela nga zwirathisi zwa nyan»adzamafhungo sa radio na thelevishini
         vha tshi kaidza vhadzulapo uri vha songo fanywa vha zwima phukha nga
         nn»a ha thendelo. Naho zwo ralo, hu »i vha na vha¿we vhane u nyadza 5
         na u vun»a mulayo, vha sa vhuye vha zwi ita mafhungo.

2        Ndi hanefha kha ¼a Mpambe he ha vha hu na vha¾hannga vhe vha vha
         vha tshi khou »i bvela phan»a na u zwima, na u kaidzwa khavho ho tou
         vha u shela maµi n¾ha ha tombo. Vho vha vha tshi µo kundwa ngani u
         zwima phukha dza µaka ngeno tshikoloni vho bva nga fasi¾ere, a mbo vha 10
         maele. Tendani nga honohu u vha na tshitavhili, o mbo »i »olana na
         vha¼a vha¾hannga. O mbo µi thoma u ya tshikoloni nga tshidola, nahone
         tshi¿we tshifhinga o vha a tshi fhedza na vhege a songo lu vhea. Ha,
         ¿wana-»e thovhela! Kha zwa tshikolo o vha a tshi tou vhonela kule lwe na
         vhadededzi vha vha vho vhea fhulufhelo ¼avho khae, fhedzi a vho 15
         shanduka mudzimba.

3        ·i¿we »uvha vha¾hannga avha vho ri vhe kati na mushumo wavho vha
         ¾angana na n»ou i tshi dzwala. Vho tou mangala nga mmbwa dzavho dzi
         tshi µa khavho dzo tou hwalela, matsina dzo vha dzo swika dza vusa
         nguluvheµaka ya nzadze. Yo ri u kherula thumbu ya i¿we mmbwa, dzi¼a 20
         dzi¿we dze ma¼o, u fa a hu felwi! Dza ¾uwa dzo tou ri, dzi tshi livha kha
         vha½e vhadzo. Vhone-vho vha tshi vhona mmbwa dzi luvhiloni luhulu
         vhe ¾ha¿we dzo vusa ½ama nandi! Ma¾o e vhona! Nguluvheµaka i murahu
         ha dzi¼a mmbwa yo halifha lwa u halifha. A vho ngo tsha ima, ho vho tou
         vha u ¼i ovhola vha sa tsha sedza na he vha vha vha tshi ya hone. Zwi¾aka 25
         zwa mipfa a zwo ngo vha ita zwi¾uku; zwo ri u vha kherukanya vha ¾uwa
         vha tshi nzwuruma malofha.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1        4                                      DBE/2018
                                          SCE

4        Vha¾hannga vho bvelela mi»ini vha sa tsha kona na u ima, ndi he vha
         thoma vhe nga zwivhindi phalakhasha. Vha tshi dzivhuluwa vha
         ¾alutshedza mboni ye vha ¾angana nayo. Vhathu vho vha sea khathihi na 30
         u vha rovhedza. Masala we a vha e muthu o gudelaho tsireledzo ya mupo
         na zwipuka, o mbo µi ri: 'Matsina ndi zwavhuµi arali zwipuka zwi tshi ita
         zwi tshi µitsireledza nga zwone zwi½e.' Vhaswa vha¼a vho vha vho no
         sokou rafha ma¾o, u tshuwa a ri tsha amba. I¼a mmbwa ye ya kherulwa
         thumbu nga nguluvheµaka yo ri u sala ya dedengela ya vhuya ya bvelela 35
         miµini. Vhathu vha tshi i vhona vho mbo µi vhidza Masala we nga u
         ¾avhanya a rwela lu¾ingo vha Vhulondazwipuka vha µa nga u ¾avhanya na
         madokotela a thusothangi. Yo ri u lafhelwa hanefho ya hwalwa nga
         ambu¼ese ya iswa vhuongeloni ha zwipuka.

5        Masala o vha kaidza o sinyuwa vhukuma, a ri vha tou dovha vha »o 40
         dzhielwa vhukando ha mulayo. Vha¾hannga vho pfa mbilu dzo rulea, vha
         fulufhedzisa uri a vha tsha »o dovha. O ombedzela ¼a uri phukha na
         dzone dzi na pfanelo ya u tshila khathihi na u londotiwa, nahone ane a
         zwima phukha u tea u vha na thendelo. Nangoho Masala o vha a tshi
         funa zwipuka nga mbilu yawe yo¾he. Ndi hunzhi he a vha a tshi lu¾ana na 45
         vhathu vhane musi vha tshi ¾havha zwifuwo zwa mahayani zwi ngaho
         kholomo, mbudzi, khuhu na zwi¿we a vhilaela nga nµila ine zwa vhulawa
         ngayo. O vha a tshi ri na zwone zwi tea u fa zwi na tshirunzi.

6        Ntsa ya ¼a mu½awa a i humi; vhaswa vha¼a vho livhaledza vhege dzi si
         gathi vha mbo vhuyelela kha a¼a maitele avho. I¾ali thotha na yone i tshi 50
         dina, vhathada vho vha vha tshi vho tou vhusiku sala nµuni musi vha tshi
         ya u zwima. ·i¿we µuvha a zwo ngo vha tshimbilela musi vha tshi vusa
         nungu ye ya vha yo eµela. Yo ri u thoma u µizuza mithenga yayo i¼a ya
         mipfa, vha¾hannga vha pfa u nga vha khou tou rungwa nga vhura.
         Tendani o mbo µi vha na mashudu mavhi nge muthenga wa nungu wa 55
         mbo µi mu ¾havha kha ¼i¾o ¼a mbo µi tunzwuwa, ha mbo vha u pofula
         ha¼o. Nazwino ri tshi khou amba u vho vhona nga ¼ithihi.

7        Masala o ri u pfa tshiwo itshi a sa vhuye a ita thidza, o ya a vhiga kha vha
         Vhulondaphukha vhe nga u bonya ha i¾o vha vhiga tshipholisani. Ho mbo
         »i vha u lilelwa nga tsimbi ha vha¾hannga avha.                              60

                                                           [Vhubvo: Thimu ya vha¾oli]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1       5                                      DBE/2018
                                         SCE

TSHIBVELEDZWA TSHA B

                                               [Vhubvo: http:www.google.co.za]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A

1.1      Vhalani phara ya 1.

         Bulani zwine mulayo wa zwi shumisa kha u tsivhudza lushaka zwi tshi
         kwama tsireledzo ya zwipuka.                                                           (1)

1.2      Vhalani phara ya 1.

         Ndi ifhio nyiledzo yo bulwaho afha zwi tshi kwama tsireledzo ya zwipuka?               (2)

1.3      Vhalani phara ya 2.

         Bviselani khagala ni tshi sumbedza zwe zwa ¾u¾uwedza uri vha¾hannga vha
         Mpambe vha si tevhedze mulayo.                                                         (2)

1.4      No sedza phara ya 2, ndi zwifhio zwine zwa dzumbulula uri Tendani o vha
         e muthu a si na vhuimo?                                                                (2)

1.5      U ya nga phara ya 5, ndi ifhio phambano ine na nga i sumbedza vhukati ha
         Masala na avha vha¾hannga?                                                             (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1       6                                    DBE/2018
                                         SCE

1.6      Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho afho fhasi.

         Musi vha¾hannga vha tshi vhona mmbwa dzi luvhiloni luhulu vhe ...

         A      dzo neta nga u zwima.
         B      dzi khou pandamedza phukha.
         C      dzi khou shavha phukha ya vhuhali.
         D      dzo fara phukha khulwane.                                                     (1)

1.7      Kha mutaladzi wa 16, hu na ¼iambele: '… n»ou i tshi dzwala'. ·i kwama
         hani kupfesesele kwa½u kwa iyi phara?                                                (2)

1.8      U ya nga mafhungo aya, ndi dzifhio tsivhudzo dzine mu¿wali a tama u dzi
         isa vhathuni? Bulani THARU.                                                          (3)

1.9      No no vhala phara ya 6, ¾alutshedzani masiandaitwa e Tendani a
         »ivhangela nga u dzhena hawe kha zwiito zwivhi.                                      (2)

1.10     No vhala phara ya 5, ni a tendelana na na kuhumbulele kwa mu¿wali
         malugana na kutshilele kwa Masala? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno
         THARU.                                                                               (3)

1.11     U ya nga phara ya 7, ni a pfela na vhu¾ungu avha vha¾hannga kha zwe zwa
         vha bvelela? Tikedzani phindulo ya½u.                                                (2)

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA B

1.12     Ndi vhugevhenga-»e vhune muoli a ¾ana kha tshifanyiso itshi?                         (1)

1.13     Ndi vhupfiwa-»e vhune ha khou bviselwa khagala nga muthu a re kha
         tshifanyiso itshi? Tikedzani phindulo ya½u.                                          (2)

1.14     U ya nga kuvhonele kwa½u, ndi afhio maga ane a nga dzhiiwa hu u itela u
         tsireledza zwipuka izwi? ¹alutshedzani MAVHILI.                                      (2)

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B

1.15     ¹alutshedzani vhushaka vhune ha wanala vhukati ha mafhungo a
         TSHIBVELEDZWA TSHA A na TSHIBVELEDZWA TSHA B. Tikedzani
         phindulo ya½u zwi khagala.                                                           (3)

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                        30

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1      7                                     DBE/2018
                                        SCE

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI

MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U

TSHIBVELEDZWA TSHA C tshi ¾ana vhulwadze ha khombo ha mutsiko wa
malofha. Nweledzani nga maipfi a½u ni tshi sumbedza zwine muthu a nga ita u
»itsireledza kha dwadzetshifu i¼i.

THANYELANI:

1.       Manweledzo a½u a tea u faredza mbuno dza SUMBE dzi sa pa»iho
         maipfi a 90.
2.       ºwalani phara yo lunzhedzanaho tshidele.
3.       A ni lavhelelwi u dzhenisa ¾hoho ya manweledzo.
4.       Sumbedzani tshivhalo tsha maipfi mafheloni a manweledzo a½u.

TSHIBVELEDZWA TSHA C

                       MUTSIKO MUHULU WA MALOFHA

Mutsiko muhulu wa malofha ndi vhulwadze vhu re khombo vhukuma ngauri a vhu
na tsumbadwadze dzine dza ¾avhanya u vhonala. Muthu u a sokou wa a ri sia, hu
tshi itwa tsedzuluso ya tsho ¼aho mufu ha wanala u wone.

Muthu u tea u »i¾hogomela nga u ita nyonyoloso tshifhinga tsho¾he. U tshimbila lwa
minetse ya furaru kha »uvha zwi fhungudza mutsiko muhulu wa malofha. Vha¼a vha
re na zwiendedzi zwavho vha tea u »i ita vha tshi tshimbila-vho nga milenzhe hu u
»ionyolosa.

Mutsiko wa muhumbulo ndi tshivhangi tshihulu tsha mutsiko muhulu wa malofha,
ngauralo muthu kha kone u langa thaidzo dzine a ¾angana nadzo nga u dzulela u
humbula zwivhuya. Arali a tshi balelwa u langa thaidzo kha wane vhathusi vha zwa
muhumbulo.

Muthu kha vhe na n»owelo ya u »imvumvusa nga u thetshelesa muzika; zwi thusa u
netulusa muhumbulo na mutsiko muhulu wa malofha u a tsela fhasi.

U vha na muvhili wo kalulaho zwi ita uri mutsiko wa malofha u vhe ½tha, zwenezwo
muthu u tea u lingedza u fhungudza muvhili nga u ¼a zwi¼iwa zwi re na pfushi sa
mitshelo, miroho na zwi¼iwa zwi re na mafhi.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1       8                                   DBE/2018
                                         SCE

Mabikele ndi a ndeme kha mutakalo wa muthu. Kha i vhe n»owelo ya u fhungudza
mu½o zwi¼iwani, zwi a thusa kha uri u sa »iwane u kha khombo ya u vha na mutsiko
muhulu wa malofha.

Muthu u tea u ¾utshela u nwa zwikambi na u daha mafola lwo kalulaho ngauri na
zwone zwi vhanga mutsiko muhuhu wa malofha. Muthu a tshi pfa a na »ora kha
nwe ma»i ngauri ndi one ane a »isa mutakalo.

Tshi¿we tshine tsha nga thusa u fhungudza mutsiko muhulu wa malofha ndi u
awedza muhumbulo nga u femela ngomu na nn»a lwa tshifhinganyana. Izwi zwi
thusa uri mbilu ya muthu i kone u bommba malofha nga n»ila yavhu»i.

Muvhili ndi u tou »i¾ahulela; ndi ngazwo muthu a tshi tea u ¾hogomela mutakalo
wawe u itela uri a kone u vha na ma»uvha manzhi a u tshila.

                                                      [Zwi bva kha: Thimu ya vha¾oli]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                       10

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1       9                                  DBE/2018
                                         SCE

KHETHEKANYO YA C:                ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
                                 KWA LUAMBO

MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO

¹alelani khungedzelo i tevhelaho (TSHIBVELEDZWA TSHA D) uri ni µo kona u
fhindula mbudziso dzo µisendekaho khayo.

TSHIBVELEDZWA TSHA D

            NDONDOLA TSHITUDIO!!!

Ahee! Ri½e vha Ndondola ro kavha fhano.
Vha a ¾o»a u gudiswa u lidza zwilidzo?
Nnyi na nnyi o ¾anganedzwa.
Vha guda u lidza kha ri½e ri vha rekhoda nga fhedzi,
arali tshigwada tshavho tshi tsha vhathu vha fumi.
Ri vhapfumbudzimakone, vha »o ¾uwa vha sa ½angwi.
Na vha dzikereke vho ¾anganedzwa.
Murumba u ¾ambela tshan»a!
Mbadelo dzashu ndi u tou ambedzana.
Ri vula nga iri ya malo ra vala nga iri ya malo nga madekwana.
Kha vha ri kwame nga u bonya ha i¾o, kha nomboro dzi tevhelaho:
082 419 0013 kana ndondola@gmail.com

                                                          [Tshi bva kha: google.com]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                             Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1         10                                      DBE/2018
                                           SCE

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA D

3.1      Ipfi 'ndondola' ¼i na ndeme-»e kha khungedzelo iyi?                                       (1)

3.2      Fhungo asi¼i: 'Vha a ¾o»a u gudiswa u lidza zwilidzo?'

         Hu na tshiga tsha u vhala tsho shumiswaho, inwi tshi buleni ni dovhe ni
         sumbedze ndeme yatsho khungedzeloni iyi.                                                  (2)

3.3      ·ifurase i¼i, '… vha »o ¾uwa vha sa ½angwi’, ¼i ni »isela tshifanyiso-»e
         maelana na khungedzelo iyi? Khwa¾hisedzani muhumbulo wa½u.                                (2)

3.4      ¸eani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ewaho afho fhasi u bvisela
         khagala muhumbulo wa fhungo ¼i tevhelaho.

         Ipfi 'kavha' khungedzeloni iyi, ¼i amba u …

         A   dzula fhasi.
         B   dzula kha tombo.
         C   swika tsini na vhathu.
         D   swika fhethu.                                                                         (1)

3.5      Fhungo asi¼i: 'Vha guda u lidza … vhathu vha fumi'.

         Ndi thekhiniki-»e ye mukungedzeli a i shumisa fhungoni i¼i? Tikedzani
         phindulo ya½u.                                                                            (2)

3.6      Sedzulusani khungedzelo iyi.

         Ni nga ri mini nga kushumisele kwa zwo fanyiswaho na zwo tou ¿walwaho
         kha u bvisela khagala ndivho ya mukungedzeli? ¹an»avhudzani
         kuhumbulele kwa½u.                                                                         (2)
                                                                                                   [10]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1             11                                    DBE/2018
                                               SCE

MBUDZISO YA 4:         U  PFESESA  ZWIºWE                   ZWIBVELEDZWA                ZWA
                       VHUDAVHIDZANI

¹alelani TSHIBVELEDZWA TSHA E uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA E: KHATHUNI

        KON¶ELELANI PFUNZO       VHATUKANA           NDI YONE
        NDI YA NDEME,            NDI VHATHU          MBADELO YA U SA      N¸E NDO NETA,
        MADUKADUKA.              VHA SA FUNI         ITA MISHUMO YA       MISHUMO HEYI
                                 TSHIKOLO.           TSHIKOLO. INWI       YO ¶ALESA. NDI
      N¸E A THI                  ¹AVHANYANI!         MUSI NI HAYANI A     ¶O FHEDZISA
      FUNI                                           NI VHUYI NA VULA     HAYANI.
      TSHIKOLO!                                      BUGU.
      MMAWEE!

                  FUREME YA 1                               FUREME YA 2
                                                                   [Zwi bva kha: google.com]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA E

4.1      ¹alelani fureme ya 1.

         Ndi zwifhio zwine muoli a khou ri ¾anela zwone?                                             (1)

4.2      ¹alelani fureme ya 2.

         Ndi vhufhio vhu»ifhinduleli vhune ha khou ¾aniwa nga fureme iyi?                            (2)

4.3      No sedza fureme ya 1 na ya 2, sumbedzani vhushaka vhune ha vha hone.                        (2)

4.4      Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho afho fhasi:

         Fureme ya 2 i sumbedza ...

         A      ¿wana ane o sokou dzulaho ki¼asini.
         B      ¿wana ane a khou thusiwa u ¿wala mushumo wa tshikolo.
         C      ¿wana ane khou kombetshedzwa u ita mushumo wa tshikolo.
         D      ¿wana ane khou tamba ki¼asini.                                                       (1)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1        12                                       DBE/2018
                                          SCE

4.5      ¹alelani fureme ya 1.

         ¹alutshedzani vhu»ipfi ha vhana no »isendeka nga mbonalo yavho.                           (2)

4.6      Ndi zwifhio zwine na nga eletshedza vhabebi vha vhana u itela uri vha si
         ¾angane na thaidzo iyi? Bulani ZWIVHILI.                                                  (2)
                                                                                                   [10]

MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA F uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA F

                            ¹HONIFHO MISHUMONI

1        Khorommbi o vha na mashudu a no nga phele. Henefha he a ri u
         ¾haphudza pfunzo dzawe dza yunivesithi a mbo »i wana mushumo a
         songo vhuya a ¾wa a tshi kakarika! Minidzhere wawe o vha a sa mu funi
         zwone nge zwi tshi »a kha mushumo a vha a tshi tou vha masithesele.
         Vha¿we vhashumingae wo vha u tshi wana vho tou mu momela musi vha 5
         tshi ¾o»a thuso yawe.

2        Henefho mushumoni ho vha hu na mu¿we musidzana wa tshitekeshi we
         a vha a tshi pfi Luambo, we minidzhere a vha a tshi dzulela u lila ngae
         nga u shaya hawe matshilisano avhu»i. ·i¿we »uvha Luambo a ri kha
         Khorommbi: “Ibvani n»ilani ndi fhire.” Luambo o mangadza vha¿we 10
         vhashumi nga ukwu kuambele kwawe. Nangoho tshikolo tshi a gudisa
         muthu mikhwa yavhu»i. Khorommbi o sokou mu sedza a mu vulela n»ila
         a fhira. Matsina a tshi khou amba nga u ralo o vha o thetsheleswa na nga
         minidzhere we a fhedza o mu vhidza a mu ½ea n»a¾iso ya mulomo. O mu
         fhulufhedzisa uri arali a dovha u »o ¼a mushumo ngauri ha na ¾honifho.   15

                                                        [Tshi bva kha: Thimu ya Vha¾oli]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA F

5.1      Kha mutaladzi wa 2, hu na ipfi: '¾haphudza'.

         Bulani ¼ifhambanyi ¼a¼o ni dovhe ni ¼i shumise fhungoni ¼i pfalaho.                       (2)

5.2      Kha mutaladzi wa 3, hu na tshigarukela. Sumbedzani ndeme yatsho afho he
         tsha shuma.                                                                               (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1         13                           DBE/2018
                                           SCE

5.3      Kha mutaladzi wa 7, hu na ¼ikateli.

         Inwi ¼i topoloni ni ½ee na ¾halutshedzo ya¼o.                              (2)

5.4      Kha phara ya 2, hu na ¼imudi: 'Ibvani.'

         Bulani lushaka lwa ¼imudi ¼ene¼o ni sumbedze na mushumo wa¼o.              (2)

5.5      Isani fhungo ¼i tevhelaho kha maambaitwa.

         Luambo o mangadza vha¿we vhashumi nga kuambele kwawe.                      (1)

5.6      Kha mutaladzi wa 1, hu na ¼iambele ¼o khakheaho. ·i ¿walululeni no ¼i
         khakhulula.                                                                (1)
                                                                                    [10]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:              30
                                                         MARAGAGU¹E:                70

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda HL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-may-june-2018/3627fe82-37ca-4a84-b159-854d8e7d26cc) — Tshivenda HL · QP · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-may-june-2018/a0eae3dd-60ac-404e-b50d-66cb18085507) — Tshivenda HL · QP · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2018/bc9053af-b4b2-4b5a-8687-73f4fb3f0c06) — Tshivenda HL · QP · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2018/29f80350-3595-42ef-a2ea-b46cbb9f2b50) — Tshivenda HL · QP · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2022/823bf2b2-3fd4-485f-99fd-d883ac2ab7ab) — Tshivenda HL · QP · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 May June 2019](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2019/c849fe30-af1d-4a20-899a-0782cd5ca293) — Tshivenda HL · QP · 2019 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2023/765f14da-8d93-457d-bdf2-55296068bdd4) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2023/dd2a3a30-9a9d-4a74-9dda-f56bbb8b2c7a) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-memo-nov-2022/8c68daaa-b088-4026-9cec-7c9310ee6d86) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P3 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p3-memo-nov-2022/6a0cc494-fdd7-4700-8a5a-127eb97960d7) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-qp-nov-2022/435f1bca-1fbe-477f-a292-b80a50be8042) — QP · 2022 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
