# Tshivenda HL Grade 12 P1 NSC May June 2019 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 question paper from the NSC May June 2019, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2019/c849fe30-af1d-4a20-899a-0782cd5ca293
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2019
- Exam period: NSC May June
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 P1 NSC May June 2019 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2019/c849fe30-af1d-4a20-899a-0782cd5ca293)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · NSC May June · 2019 · tshivenda. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda HL P1 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2019-memo/d7198f2b-c566-44c6-89bc-28af3594579d) — Memo · 2019 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

         SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
     NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                   TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                            BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                                             2019

                                                                               MARAGA: 70

                                                                  TSHIFHINGA: Awara 2

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 13.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1          2                                    DBE/2019
                                          SC/NSC

NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI

1.       Bammbiri i¼i ¼i na KHETHEKANYO THARU:

         KHETHEKANYO YA A:            Tholokanyonµivho               (30)
         KHETHEKANYO YA B:            Manweledzo/Samari              (10)
         KHETHEKANYO YA C:            Zwivhumbeo na milayo ya
                                      kushumisele kwa luambo         (30)

2.       Vhalani ndaela DZO¹HE nga vhuronwane.

3.       Fhindulani mbudziso DZO¹HE.

4.       Thomani KHETHEKANYO IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.

5.       Hune KHETHEKANYO IºWE na IºWE ya fhelela hone ni talele.

6.       Nomborani phindulo dza½u zwi tshi anana na kunomborelwe kwo
         shumiswaho kha i¼i bammbiri ¼a mbudziso.

7.       Ni tshi fhedza u fhindula mbudziso IºWE na IºWE ni pfuke mutaladzi.

8.       Ni dzhiele nzhele mupele¾o na kufha¾elwe kwa mafhungo.

9.       Tshifhinga tsho anganyiwaho:

         KHETHEKANYO YA A:            Minetse ya 50
         KHETHEKANYO YA B:            Minetse ya 30
         KHETHEKANYO YA C:            Minetse ya 40

10.      ºwalani nga vhudele, nahone zwi no vhalea.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1       3                                     DBE/2019
                                       SC/NSC

KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO
MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA ¹HALUTSHEDZO NA U PFESESA
Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA A na TSHA B uri ni µo kona u fhindula
mbudziso dzo »isendekaho khazwo.
TSHIBVELEDZWA TSHA A

                  MULILO – TSHIVHULAHI TSHI TSHIDZAHO
1    Ngangoho ºwali o tonda zwivhumbwa zwawe nga tsiko ya mulilo ine zwa kona
     u tshila ngayo; kha ri sedze uri vhathu vho vha vha tshi »o tou pfi vha hannyi
     arali mulilo tsiko ya Gole wo vha u siho. Zwi¼iwa zwine zwa nga vhuswa na
     ½ama ro vha ri tshi »o zwi tutusa naa arali zwi songo fhira muliloni.
2    U tshi kha »i vha wonoyu mulilo une wa thusa vhathu, arali wa shumiswa nga u 5
     sa londa u »isa khombo dzi tatisaho. Vha¼a vhane vha vha vhadzimba u wana
     musi vha tshi ri vho fasha phukha vha vhasa mililo henefho »akani hu u itela u
     gotsha ½ama. Tshi dinaho ndi uri vha mbo »i sia u¼a mulilo u songo dzimiwa,
     vha rwa vha tshi sendedza. Hu tshi »a muya u mbo »i xaxarisa »aka ¼o¾he,
     hu¿we wa swika na mi»ini ya vhathu wa mbo ½anga dzinn»u, ha sa vhe na a no 10
     hwala vhu»ifhinduleli ha tshinyalelo iyo.
3    Vhana ndi vhathu vhane vha sa vhe na n»ivho zwi tshi »a kha sia ¼a mulilo,
     zwenezwo musi vha tshi tamba a vha londi. Ndi zwavhu»i musi ri tshi ri ro
     fhedza u kunakisa mi»i yashu ra kumba mathukhwi ra a kudza kule ha mu»i
     hune ra »o a fhisela hone. Tshi¿we tshifhinga u wana vhabebi vha sa londi vha 15
     tshi sokou lakatedza metshisi madzuloni a u u vhea fhethu hune vhana vha sa
     »o hu swikela, zwa mbo vha vhea kha khombo ya u fhisa mi»i, zwa vhanga na
     dzimpfu.
4    Vhathu vho tondwa vhukuma nga vhu¾ali na n»ivho lune wa wana vha tshi vho
     kona na u »isikela mulilo wa mu»agasi. Mu»agasi wone wa shumiswa nga 20
     vhuronwane u tou vha khonani yoneyone ya muthu. Vha¼a vha magalatshane,
     vha mbo ya vha »i¾umela nga vhutambo havho vhu siho mulayoni zwine zwa
     vhea vhutshilo ha vha tshilaho khomboni khulu.
5    Ri »i dovha hafhu ra wana vhugevhenga ha u tswa khebulu ho tou »i½ea
     maan»a thovhela hu u itela u bindudza, zwenezwo zwi ita uri tshumelo ya 25
     vhuendi ya sa tsha tshimbila nga ngona, zwa dovha zwa khakhisa na mi»ini ya
     vhathu hune wa wana zwixwatudzi zwi sa tsha shuma. Zwigevhenga iteli hu
     vhomatenda-nga-u-vhona zwenezwo, zwi »ivhangela phanzi ya u lozwa
     vhutshilo hazwo, i¾eli zwo vha tea ngauri mulifho wa mmbwa ndi ¾hoho yayo.
6    Musi wa phepho vhathu vha funga zwi¾ofu zwa mu»agasi zwa duga lwa 30
     tshifhinga tshilapfu vha tshi itela u dudedza phera dzine vha vha khadzo. Hu
     na khombo ya uri tshi¾ofu itsho tshi nga thuthuba tsha vhanga mulilo. Malabi
     ane a shumiswa tshi¾angani a tea u vhewa kule na tshi¾ofu; hu »i nga mubiki a
     songo bika tshi¾ofuni o ambara zwiambaro zwilapfu zwo nembelelaho a sa »o
     »ivhangela khakhathi.                                                         35

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1      4                                   DBE/2019
                                      SC/NSC

7    Makhan»ela one a tou vha tshilamuleli kha vha¼a vha si na mu»agasi, honeha a
     tea u shumiswa nga vhu¾hogomeli ho go»ombelaho. Makhan»ela ha tei u
     litshiwa a tshi khou duga a o¾he nga ngomu n»uni ngauri a na masiandaitwa a
     si avhu»i. Vhathu vha tshi ya u e»ela vha tea u vha na vhu¾anzi ha uri
     makhan»ela o dzimiwa kha phera dzo¾he, nahone a songo fungwa a vhewa tsini 40
     na malabi o nembelelaho.

8    Zwilu»i zwi no nga pharafeni, pi¾irolo, ole na dizili zwi tea u vhewa kule-kule
     na mulilo kana fhethu hu no fhisesa ngauri zwi nga thoma u duga wa vho tou
     mangala buluvhutsi ¼o ¾anganedzana. Zwenezwi vha tshi khou »i shumisa izwi
     zwilu»i, vha dzhiele nzhele tsivhudzo dzo ¿walwaho u itela u thivhela khombo 45
     dzine dza nga bvelela ngauri ganuko a ¼i vhuisi tsha¼o.

9    Mamaga manzhi ndi ane a bveledza zwibveledzwa zwao nga zwishumiswa
     zwine zwa duga mulilo; zwi¿we zwa zwibveledzwa izwi sa mapu¼asi¾iki zwi tou
     bikwa nga mitshini i re na mulilo. Ndi zwa ndeme uri vhashumi vha mamagani
     eneo vha pfumbudzwe nga vhomakone vhazwo uri vha vhe na n»ivho yo 50
     dziaho ya zwishumiswa zwenezwo. Mamaga a tea u ita ngoma madzula wo
     vhambwa uri musi wa khombo vha kone u »ivha n»ila dzine vha nga tsireledza
     ngadzo vhutshilo havho.

10   Vhagudiswa vhane vha khou gudela bu»o ¼a zwa Saintsi vha na mushumo wa u
     »ishomedza nga n»ivho ya kushumisela kwa mishonga ine ya nga vhanga 55
     mulilo. Ndi kanzhi hune ra wana zwifha¾o zwi tshi swa na vha¿we vha
     matshudeni vha ita na u huvhala nga ¿wambo wa u sa londa.

11   Mulilo kha u shumiswe nga vhu»ifhinduleli ngauri zwa sa ralo u shanduka
     tshira kha vhathu. Kha ri ¾hanngele na u ¾honifha mpho heyi ye Musikavhathu
     a ri tonda ngayo; tsiwana i laiwa n»ilani.                                  60

                                                         [Vhubvo: Thimu ya vha¾oli]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                             Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1       5                                    DBE/2019
                                       SC/NSC

TSHIBVELEDZWA TSHA B

                                                    [Vhubvo: www.google.images]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A

1.1      Vhalani phara ya 1.

         Ndi mini tshe Mudzimu a tonda ngatsho vhathu vhawe, nahone a tshi khou
         zwi itela mini?                                                                      (2)

1.2      Vhalani phara ya 2.

         Ndi dzifhio khombo dzine dza »iswa nga u sa londa mulilo? Bulani
         ZWIVHILI.                                                                            (2)

1.3      Vhalani phara ya 3.

         Bviselani khagala zwine zwa nga itwa mi»ini yashu uri hu si vhe na khombo
         ya mulilo i bveledzwaho nga vhana. Bulani ZWIVHILI.                                  (2)

1.4      No sedza phara ya 4, sumbedzani zwine zwa bvukukulula uri n»ivho yo
         shandeaho ndi khombo zwitshavhani zwashu.                                            (2)

1.5      U ya nga phara ya 7, ndi ufhio muhumbulo muhulwane une mu¿wali a
         tama u u »isa kha vhavhali?                                                          (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1        6                                    DBE/2019
                                        SC/NSC

1.6      Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho afho fhasi.

         U ya nga mafhungo e na vhala, mu¿wali u khou tsivhudza vhathu nga
         ha ...

         A      ndeme ya mulilo.
         B      vhuvhi ha mulilo.
         C      vhu»i na vhuvhi ha mulilo.
         D      u sikiwa ha mulilo.                                                            (1)

1.7      Kha mutaladzi wa 29, hu na murero: 'mulifho ... yayo'. ¹alutshedzani uri u
         kwama hani kupfesesele kwa½u kwa phara iyi.                                           (2)

1.8      Vhalani phara ya 6, ndi dzifhio nyeletshedzo dzine mu¿wali a tama vhathu
         vha tshi dzi dzhiela nzhele? Bulani ZWIVHILI.                                         (2)

1.9      U ya nga mitaladzi ya 42–44, ni a tendelana na na kuhumbulele kwa
         mu¿wali malugana na zwi no ambiwa nga ha izwi zwilu»i? Tikedzani
         phindulo ya½u nga mbuno MBILI dzi pfalaho.                                            (2)

1.10     U ya nga mafhungo e na vhala, ni vhona mu¿wali o livhisa ngeletshedzo
         dzawe kha masia MARARU afhio? Tikedzani phindulo ya½u zwi tshi
         kwama sia ¼i¿we na ¼i¿we.                                                             (3)

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA B

1.11     No ¾alela tshifanyiso itshi, ni vhona lu lufhio lushaka lwa mushumo lune
         muoli a khou lu ¾ana?                                                                 (1)

1.12     Ndi zwifhio ZWIVHILI zwine zwa buletshedza lushaka lwa mushumo wo
         ¾aniwa afha tshifanyisoni itshi?                                                      (2)

1.13     U ya nga nyimele ya itshi tshifanyiso, ni vhona u nga vhu»ipfi ha vhashumi
         avha ndi vhufhio? Tikedzani phindulo ya½u.                                            (2)

1.14     U ya nga kuvhonele kwa½u, ni vhona iyi nyimele i tshi nga thivhelwa nga
         n»ila-»e? Bulani ZWIVHILI.                                                            (2)

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B

1.15     Vhuvhili ha zwibveledzwa izwi (tsha A na tsha B), zwi na vhushaka.
         Sumbedzani vhushaka uho zwi khagala, ni tikedze phindulo ya½u.                        (3)

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                         30

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1      7                                    DBE/2019
                                      SC/NSC

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI

MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U

TSHIBVELEDZWA TSHA C tshi amba nga ha ndugiselo ya u ya madaloni.
Nweledzani nga maipfi a½u ni tshi sumbedza zwine muthu ane khou ¾o»a u ya
madaloni a nga »ilugisela ngayo u itela u fara ulwo lwendo.

THANYELANI:
1.    Manweledzo a½u a tea u faredza mbuno dza SUMBE dzi sa pa»iho maipfi a
      90 dzi kha phara.
2.    ºwalani PHARA yo lunzhedzanaho tshidele.
3.    A NI LAVHELELWI u dzhenisa ¾hoho ya manweledzo.
4.    Sumbedzani tshivhalo tsha maipfi mafheloni a manweledzo a½u.

TSHIBVELEDZWA TSHA C

                          MUENDI KHA ¶IDZUDZANYE

Ndi nnyi ane a sa ¾o»e u netuluwa nga murahu ha u shuma lwa tshifhinga tshilapfu?
Ndi ngoho u awela hu a ¾o»ea uri muvhili u dovhe hafhu u vhe na nungo khathihi
na mafulufulu. Izwi zwi nga leluwa arali muthu e na masheleni o linganelaho.
Ndi zwa vhu¾hogwa u »iitela mugaganyagwama wa masheleni ane wa »o a shumisa
musi u tshi ya kha ma»uvha a vhuawelo. Muthu ho ngo tea u »ivhea fhasi ha
mutsiko wa masheleni a vho »iwana o no mbwandamela zwikolodoni u bva zwe
vhutoto.

Madalo a ¾o»a ndugiselo yo dziaho siani ¼a u sedzulusa ho nwelelaho kha zwine zwa
»o »uresa lwendoni lwonolwo. Ndi fha¼a hune a tea u lavhelesa zwi ngaho vhudzulo,
vhuendedzi na dzimbadelo dza badani. Musi o no ita nga u ralo u tea u sedza uri o
sala na vhugai tshikwamani tshawe.

Musi vha tshi ya u dala mashango»avha, kha hu sedzwe mitengo ya mabammbiri a u
tshimbila ngao. Zwi thusa uri a sa vhe na thaidzo ya u ¾ahelelwa nga masheleni.
Musi muthu a sa athu u takuwa u tea u vha na n»ivho ya hune a khou ya u dzula
hone arali mbadelo ya vhudzulo yo katela na ya zwi¼iwa, ndi hone a tshi »o kona u
vhalela ma»uvha ane a »o dzula one.

Madalo a naka u »iphi½a musi muthu a tshi »ilila nga zwe a tou shumela. Kha hu
vhe na masheleni o dzudzanyelwaho u »o endela fhethu ho fhambanaho na u renga
zwirengarengwa u ya nga u fhambana hazwo.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1        8                                      DBE/2019
                                        SC/NSC

Hu »ivha nnyi? Vhulwadze ndi mueni, mu¿we a nga kha »i dodwa e henengei
madaloni ha vho ¾o»ea dzilafho. Zwenezwo kha hu vhe na masheleni a
ndindakhombo u itela musi hu tshi bvelela zwe zwi si lavhelelwe zwi kwamaho
mutakalo.

Muthu a no funa u ya madaloni ho ngo tea u badela tshelede nga mutomemutome,
u tea u »iba»ekanya na madzangano a vhuendelamashango hune masheleni a zwithu
zwo¾he a dzula o anganyelwa.
Mudali a songo ri ½amusi ndi matshelo, kha dzhie ¼iga ¼a u pulana musi ¿waha u
tshi thoma na u »ivha fhethu hune a tama u hu dalela. Zwa ralo u »o fara ka¿we
matsetse, a sa »o fara ma»ula.

                                         [Zwo redzwa u bva kha: Skyways, November 2017]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                           10

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1          9                                   DBE/2019
                                          SC/NSC

KHETHEKANYO YA C:                ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
                                 KWA LUAMBO

MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO

¹alelani TSHIBVELEDZWA TSHA D uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA D

                                 RI A SAKHA
                             VHULOMBE RI A FHA¹A!!!

Vha na »ora ¼a u dantsa?
Ri hone ri½e vhadantsi vha vhadantsi.
Vha gudiswa nga ri½e vha sala vha si na rambo.
Kha vha »e vha tou vhona nga avho.
Muzika ndi nu¿unu¿u madzanga a n»evhe.
Ro hwala vhone vha mbilu ndapfu vhomuta¿waho¾he.
Ngeno badelo i dzhiawolala.
Na zwiambaro zwa mahala kha vha sa lengi u fara mulenzhe.
Kha vha vhe Nyamukama»i …
Vha nga ri kwama kha nomboro dzi tevhelaho:
082 419 0013 kana riasakha@gmail.com.
                                                            [Tshi bva kha: google.images]

3.1      ¹alelani khephusheni ya khungedzelo iyi nga vhuronwane.

         Ndi ngani mukungedzeli a tshi shumisa ipfi 'sakha'?                                    (2)

3.2      ·ifurase asi¼i: 'VHULOMBE RI A FHA¹A!!!'

         Mukugedzeli hu na he a shumisa tshiga tsha u vhala (!).

         Inwi tshi buleni ni dovhe ni sumbedze ndeme yatsho khungedzeloni iyi.                  (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1        10                                   DBE/2019
                                        SC/NSC

3.3      Kha iyi khungedzelo, hu na he mukungedzeli a shumisa fonto ¾hukhu na
         khulwane.

         Ndi ngani mukungedzeli o shumisa iyi thekhiniki?                                      (2)

3.4      ¸eani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ewaho afho fhasi u bvisela
         khagala muhumbulo wa fhungo ¼i tevhelaho.

         ·ifurase asi¼i: 'Muzika ndi nu¿unu¿u.'

         Figara ya muambo yo shumiswaho kha ¼ifurase i¼i ndi ...

         A   ¼ivhuvhisi.
         B   ¼imethafore.
         C   ¼i½a½edzi.
         D   B na C.                                                                           (1)

3.5      Sedzulusani khungedzelo iyi:

         U ya nga kuvhonele kwa½u, ni vhona khungedzelo iyi i tshi nga ¾u¾ula
         dzangalelo ¼a tshigwada tshifhio tsha vhathu? Tikedzani phindulo ya½u.                (3)
                                                                                               [10]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1           11                                    DBE/2019
                                           SC/NSC

MBUDZISO YA 4:           U  PFESESA  ZWIºWE               ZWIBVELEDZWA                ZWA
                         VHUDAVHIDZANI

¹alelani TSHIBVELEDZWA TSHA E uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA E: KHATHUNI

                            VHO-DOKOTELA ,          MAKHULU VHA             INWI MU¶UHULU,
      MUTSIKO WA
                            NDI NGAZWO NDO          SONGO TSHA LELA         FHANO SIBADELA A THI
      MALOFHA U N¹HA.
                            ¶A KHA VHONE URI        VHULWADZE. FHEDZI       HU FUNI NGAURI RA ¶A
      NI TEA U ·ESA
                            VHA N¹HA¹HUVHE          VHA SONGO OFHA,         A RI HUMI. NDO TOU
      MITSHELO, NI
                            MALWADZE                VHA ¶O ¹UWA VHA         KOMBETSHEDZWA.
      FHUNGUDZE MU¸O
                            MUVHILINI WANGA.        TSHI TOU RAVHULA.
      NA MAPFURA
      ZWI·IWANI ZWA¸U.

                 FUREME YA 1                                    FUREME YA 2
                                                                  [Zwi bva kha: www. google.images]

4.1        ¹alelani khathuni iyi.

           Ndi ifhio nyimele ine muoli a tama u ri ¾anela yone kha iyi khathuni?
           Tikedzani phindulo ya½u.                                                                (2)

4.2        Musi no ¾alela khathuni iyi, ni vhona i ifhio fureme ine ya khou sumbedza
           hu na u shaedzwa ha maga a tsireledzo? Tikedzani phindulo ya½u.                         (2)

4.3        Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho afho fhasi:
           ¹alelani FUREME YA 1.
           Fureme iyi i ¾u¾uwedza uri vhathu vha ...

           A     ¾havhiwe dzhigiseni.
           B     phakhe philisi.
           C     itwe ndingo dza malwadze.
           D     ¾olele vhalwadze vhuongeloni.                                                     (1)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1          12                                     DBE/2019
                                          SC/NSC

4.4      ¹alelani FUREME YA 2.

         Topolani fhungo ¼o faredzaho luvhengelambiluni kha iyi fureme. Tikedzani
         phindulo ya½u.                                                                            (2)

4.5      U ya nga kupfesesele kwa½u, ni vhona i ifhio nyeletshedzo ine ya nga ½ewa
         vhaaluwa maelana na kuhumbulele kwavho no »isendeka kha FUREME
         YA 2? Bulani ZWIRARU.                                                                     (3)
                                                                                                   [10]

MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA F uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA F

                                 BU¶O NDI MBIDZO

1     Mususumeli ndi musidzana we a vha a tshi funesa zwa vhutsila. Ndi muthu we
      a vha a na dzangalelo ¼a u ¾ana fesheni; izwi zwo ita uri a dzulele u bva hayani
      misi yo¾he. Ene o vha e muthu wa vhulondo vhukuma. Musi a tshi vhona
      zwiambaro zwi fushaho ma¾o awe, o vha a tshi mbo »i bvisa bammbiri ¼awe na
      penisela a endela u ola. Musi a tshi swika hayani o vha a tshi kherula labi, 5
      murumba wa ¾ambela tshan»a. Zwan»a zwa uyu musidzana na zwone zwo vha
      zwi tshi tou nga zwo »a shangoni zwo fara ½ele¾e. O vha a tshi ri u runga ha tou
      nga ho runga mutshini.

2      Kuitele kwawe kwo nwelela lwe na vhadededzi vhawe ngei tshikoloni tsha n¾ha
      tsha Murudi vha thoma u vhona he bu»o ¼awe ¼a lala hone. Ndi zwe ngazwo 10
      Vho-Vhulahani mudededzi wa thero ya u runga vhe, ahaa, u »o vha mu¿we wa
      vharungi makone vha hashu! O sumbedzisa uri a nga zwi kona nga u »iimisela.
      Nangoho a vho ngo zwifha vha tshi ri hu bikelwa vhu¿anga, vhutsila a vhona
      nga ma¾o. O ri u phasa gireidi ya vhufumi na vhuvhili a mbo ya u gudela
      vhu¾anafesheni gudedzini ¼a Thusalushaka.                                    15
                                                           [Tshi bva kha: Thimu ya Vha¾oli]

5.1      Kha mutaladzi wa 1, hu na mbofho.

         I topoleni ni dovhe ni bule na lushaka lwayo.                                             (2)

5.2      Kha mutaladzi wa 2, hu na ¼iiti¼itikedzi 'dzulele'.

         Sumbedzani mushumo wa¼o fhungoni i¼i.                                                     (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1          13                                DBE/2019
                                          SC/NSC

5.3      Fhungo asi¼i: 'Ene o vha e muthu wa vhulondo.'

         Inwi ¼i ¿walululeni ¼i kha ¼ikhathi/tshifhinga tsha zwino.                       (1)

5.4      Kha mutaladzi wa 12, hu na ¼iaravhi.

         ·i topoleni ni dovhe ni sumbedze na lushaka lwa¼o.                               (2)

5.5      Kha mutaladzi wa 12, hu na ¼imudi: 'a nga zwi kona.'

         Bulani lushaka lwa i¼o ¼imudi ni dovhe ni ¼i ¿walulule ¼i kha khanedza.          (2)

5.6      Kha mitaladzi ya 13–14 hu na ¼iambele ¼a vhu¾ali (murero) ¼o khakheaho.

         'Vha bikela vhu¿anga vhutsila a vhona nga ma¾o.'

         ºwalululani i¼o fhungo no ¼i khakhulula.                                         (1)
                                                                                          [10]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                    30
                                                         MARAGAGU¹E:                      70

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda HL P2 May June 2019](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-may-june-2019/9e916767-2e5f-4dd8-bd25-139d840ef9f0) — Tshivenda HL · QP · 2019 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 May June 2019](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-may-june-2019/6717a0f9-b2e7-4d7f-ade2-eb5b0b902b1d) — Tshivenda HL · QP · 2019 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2019/6907c8c4-26f8-43b6-be52-ea5db6165703) — Tshivenda HL · QP · 2019 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2022/823bf2b2-3fd4-485f-99fd-d883ac2ab7ab) — Tshivenda HL · QP · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-may-june-2019-memo/6fc24945-630d-4747-a643-33efe961de49) — Tshivenda HL · Memo · 2019 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-may-june-2019-memo/645c1809-a006-44fd-a9ff-2177577f889b) — Tshivenda HL · Memo · 2019 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2023/765f14da-8d93-457d-bdf2-55296068bdd4) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2023/dd2a3a30-9a9d-4a74-9dda-f56bbb8b2c7a) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-memo-nov-2022/8c68daaa-b088-4026-9cec-7c9310ee6d86) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P3 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p3-memo-nov-2022/6a0cc494-fdd7-4700-8a5a-127eb97960d7) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-qp-nov-2022/435f1bca-1fbe-477f-a292-b80a50be8042) — QP · 2022 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
