# Tshivenda HL Grade 12 P1 NSC May June 2022 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 question paper from the NSC May June 2022, 14 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2022/823bf2b2-3fd4-485f-99fd-d883ac2ab7ab
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2022
- Exam period: NSC May June
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 P1 NSC May June 2022 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2022/823bf2b2-3fd4-485f-99fd-d883ac2ab7ab)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · NSC May June · 2022 · tshivenda. Question paper, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

         SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
     NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                   TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                            BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                                             2022

                                                                               MARAGA: 70

                                                                  TSHIFHINGA: Awara 2
                                                                      TableMountain

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 14.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1          2                                    DBE/2022
                                          SC/NSC

NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI

1.       Bammbiri i¼i ¼i na KHETHEKANYO THARU:

         KHETHEKANYO YA A:            Tholokanyonµivho                  (30)
         KHETHEKANYO YA B:            Manweledzo/Samari                 (10)
         KHETHEKANYO YA C:            Zwivhumbeo na milayo ya
                                      kushumisele kwa luambo             (30)

2.       Vhalani ndaela DZO¹HE nga vhuronwane.

3.       Fhindulani mbudziso DZO¹HE.

4.       Thomani KHETHEKANYO IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.

5.       Hune KHETHEKANYO IºWE na IºWE ya fhelela hone ni talele.

6.       Nomborani phindulo dza½u zwi tshi anana na kunomborelwe kwo
         shumiswaho kha i¼i bammbiri ¼a mbudziso.

7.       Ni tshi fhedza u fhindula mbudziso IºWE na IºWE ni pfuke mutalo.

8.       Ni dzhiele nzhele mupele¾o na kufha¾elwe kwa mafhungo.

9.       Tshifhinga tsho anganyiwaho:

         KHETHEKANYO YA A:            Minetse ya 50
         KHETHEKANYO YA B:            Minetse ya 30
         KHETHEKANYO YA C:            Minetse ya 40

10.      ºwalani nga vhudele, nahone zwi no vhalea.
                                                                 TableMountain

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1       3                                   DBE/2022
                                       SC/NSC

KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO

MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA ¹HALUTSHEDZO NA U PFESESA

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA A na TSHA B uri ni µo kona u fhindula
mbudziso dzo »isendekaho khazwo.

TSHIBVELEDZWA TSHA A

                         NDI YONE MBONI YE RA DZULA NGAYO

1        Mutakalo ndi tshithu tsha ndeme kha vhutshilo ha vhathu, muthu mu¿we
         na mu¿we u lusa u »iwana a si na zwidodongi muvhilini wawe, ngauri
         kanzhi izwi ndi zwone zwivhangi zwine zwa fhandekanya ½ama na muya.
         Naho zwo ralo muthu ha koni u thivhela nyimele dzine dza »a a songo
         lavhelela. Nangoho zwo »o itea vhathu vha pfa zwe zwa dzingisa na n»evhe 5
         dzavho, ha vuwa murenge»elo musi tshira tsha vhuhali tsho tutuwa.
         Khorona, dwadze ¼i si na tshi¾alula vhunga kha¼o vhathu vho¾he vha tshi
         e»ana.

2        Nangoho nyofho dza ambarela kha vho¾he vhathu shango nga vhuphara,
         muvhuso wa vhona zwo fanela uri vhathu vha dzule mahayani avho, hu si 10
         na u bva nga mukoto nga nn»a ha u vha na nyimele dza vhu¾hogwa. Vha
         tsireledzo vha tou bva fulo ¼a u lwa na thavhithavhi, ane a wanala a tshi
         khou sokou tekateka u a farwa a valelwa khothoni kana a ½ewa nda¾iso.
         Mishumo, zwikolo, maguvhangano, minyanya zwa mbo ima tzere!
         Tshivhalo tsha vha no khou kavhiwa, na vha no khou fhira shangoni nga 15
         n¾hani ha vhuhali ha tshitshili vha tshi vhalwa nga zwigidi na zwigidi. Naa
         ndi tshithu-»e tshenetshi, tshi sa vhonali fhedzi mishumo yatsho yo hula u
         fhira thavha?

3        Vhathu vho thoma u vha dziphuli dza gokhonono ¼ine ¼a shushedza ¼o
         dzumbama, vha vho thoma u tshila nga n»ila ine ¼a laela. A zwo ngo ralo 20
         ngani, khuvha ho¾heho¾he hune muthu a ya ndi miduba milapfu ya u
         sielisana u dzhena. Hu »i nga u ima kana u dzula zwaho tsini na vha¿we
         vhathu a zwi tsha takadza, khwi½e ndi u dzulela kulenyana. Namusi wa
         ¾angana na shaka kana khonani a ni tsha »ivhana nga n¾hani ha u thivha
         zwifha¾uwo ha tou sala one ma¾o. Zwenezwi ndi zwo lugelaho mutakalo wa 25
         muthu mu¿we na mu¿we, ma»i a u kunakisa na iyo mishonga ya u vhulaha
         zwitshili zwo salafhi, ndi khwi½e u »itsireledza saizwi dzilafho ¼i tshi ndi
         bva vhubvo.
                                                                    TableMountain

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1       4                                     DBE/2022
                                       SC/NSC

4        Zwo itea u ri lushaka lu thome u vha na ku¿we kuvhonele saizwi u vulwa
         ha zwikolo na mishumo zwo vha zwi si na n»ila, ma»uvha a »i ¾an»ulukana 30
         ri tshi »i ri dwadze ¼i »o dzika, ha vha hu hone ¼o dziba, ¼a ragalala ¼i tshi
         pfa vhududo ha phepho. Vhagudisi vho thoma u davhidzana na u funza
         vhana vha zwikolo vhe mahayani nga u shumisa zwileludzi zwa
         vhudavhidzani, izwo zwo vha na vhu¾udze¾udze vhunga vhagudi vhanzhi
         vho kon»elwa nga tshomedzo, na nga nyimele ya vhupo vhune vha dzula 35
         khaho ngauri ho vha hu sa swikelelei nga zwirathisi zwa vhudavhidzani ha
         muyani. Vhamashudu vho vha avho vhane vha dzula dzi»oroboni na nga
         tsini. Naho zwo ralo ndeme ya mudededzi ya u ima phan»a ha vhana i a
         ¾o»ea vhunga pfunzo i tshi tou nwelela zwavhu»i.

5        Maano i¾eli a tshi vhambwa nga luvhadzi, vhutshilo vhu tea u ya phan»a 40
         naho ¼ivhanda ¼o vhandamela saizwi tsha u posa thumbuni tshi tshi ¾o»ea.
         Muvhuso, vha dzikhamphani na vhoramabindu vho »a na muhumbulo wa
         uri vhashumi vha thome u shumela mahayani, zwihulwane vho sedza
         mutakalo wa vhathu. Afha zwi ¾o»a vhu»ikumedzeli, u fulufhedzea na u
         kona u »ilanga zwi tshi »a kha mushumo na tshifhinga. Vha¼a vhane vha 45
         vha vhabva vha tou lidza na wa ningo, vhe a vha ri tshileli, hafhu mubva ha
         na nzie, nzie dzi khoroni. Muthu u a kona u vha na tshifhinga tshinzhi tsha
         u awela na mu¾a wawe, fhedzi kha mi¿we mi¾a zwo vha zwi tshi kon»a, u
         dzula hu u vetana sa zwimange.

6        Mboni yo raliho ro vha ri sa athu u vhuya ra ¾angana nayo tshe ra bebwa, 50
         ngauri u ho½elwa ha vhathu zwo vha na masiandaitwa e a ho¾efhadza
         ikonomi ya shango. Vhathu vhanzhi vha fhelelwa nga mishumo, phele ya
         dzhena mu»ini, zwo vha zwi tshi vhavha zwa tou nga mupfa wo ¾havhaho
         kha mbilu ha sala tshilonda tshi shayaho muphuphi. Heyi yo vha dziedzi ye
         mi¾a minzhi ya tshenzhela, u ½anzwa banga vha lala, ¼a matshelo ¼i »o »a na 55
         zwa¼o. Muvhuso, madzangano na dzikereke vha thusa nga zwiputo zwa
         zwi¼iwa kha vha shayaho, ha vha hone u ¾hukhukana ¾hoho ya nzie.

7        Musi ho swika tshifhinga tshine vhathu vha hanganea ndi hanefha hune
         vhathu vha humbula zwithu zwine zwa nga vha tshidza. Zwi¼iwa zwa pfushi
         sa mitshelo na miroho zwo vha zwi sa shayiwi kha vhane vha kona u zwi 60
         swikelela, hu u itela u khwa¾hisa maswole a muvhili. Nndwa ye lushaka lwa
         livhana nayo a yo ngo leluwa saizwi vho rasaintsi vha sa athu u swikela kha
         u bveledza dzilafho. U hula ha n»a»o ho ita uri vha¿we vha elekanye u
         shumisa miri ya »aka ine vha i »ivha i tshi fhodza.

8        Tshifhinga tsho raliho tshi ¾o»a vhathu vha tshi farana vha vha ¿anda 65
         nthihi, u tsivhudzana ri si nete na ndayo ra tevhedza. Kha zwo¾he, ra
         rangisa ºwali.

                                                        [Zwi bva kha: Thimu ya vha¾oli]

                                                                      TableMountain
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1      5                                         DBE/2022
                                      SC/NSC

TSHIBVELEDZWA TSHA B

                                               [Vhubvo: http://www.google.co.za]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A

1.1      Vhalani phara ya 1.

         Ndi zwifho zwithu ZWIVHILI zwine vhathu vha zwi ofha musi vhe fhano
         shangoni?                                                                              (2)

1.2      Vhalani mitaladzi ya 9–13.

         Ndi afhio maga MAVHILI o dzhiiwaho nga muvhuso hu u itela u tsireledza
         lushaka kha u kavhiwa nga tshitshili tsha Khorona (Covid-19)?                          (2)

1.3      Vhalani phara ya 3.

         Sumbedzani kutshilele ku songo »oweleaho kwo ¾aniwaho nga phara iyi.
         Bulani ZWIVHILI fhedzi.                                                                (2)

1.4      Musi no vhala phara ya 4, bviselani khagala khaedu dze dza vha hone kha
         sia ¼a ndinganelo ya pfunzo ya vhagudi. Bulani MBILI.                                  (2)
                                                                        TableMountain

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1         6                                      DBE/2022
                                         SC/NSC

1.5      Kha mutaladzi wa 40, hu na murero, 'Maano i¾eli a tshi vhambwa nga
         luvhadzi.'

         ¹alutshedzani vhungoho ha murero uyu maelana na mafhungo a phara
         ya 5.                                                                                    (2)

1.6      Vhalani phara ya 6.

         ¹alutshedzani masiandaitwa MAVHILI e a vhangea nga u ho½elwa ha
         vhathu nga tshifhinga tsha tshitshili tsha u iledzwa ha u tshimbila ha ¼iga ¼a
         vhu¾anu.                                                                                 (2)

1.7      Nangani phindulo yoneyone u bvisela khagala ¼ikumedzwa ¼i re kha
         mitaladzi ya 52–54:

         '... zwo vha zwi tshi vhavha zwa tou nga mupfa wo ¾havhaho kha mbilu ha
         sala tshilonda tshi shayaho muphuphi.'

         A   Tshilonda tshi no khou shaya mushonga.
         B   Tshilonda tsho ¾havhiwa nga mupfa.
         C   Thaidzo i si na mushonga.
         D   Thaidzo i si na mutandululi.                                                         (1)

1.8      Vhalani mitaladzi 56–57.

         Ndi ufhio muhumbulo muhulwane une mu¿wali a ¾o»a u u bveledza musi
         no sedza iyi mitaladzi?                                                                  (2)

1.9      Vhalani mitaladzi ya 58–61.

         Ndi zwifhio ZWIVHILI, zwine na humbula uri arali vhathu vha ita
         dzingade vha »o »ibveledzela zwone?                                                      (2)

1.10     Vhalani mitaladzi ya 61–64.

         U ya nga kuvhonele kwa½u, u shumisa mishonga ya »aka zwo tea naa?
         Tikedzani phindulo ya½u.                                                                 (2)

1.11     Nga mbuno MBILI, eletshedzani uri hu nga itwa mini u thusa lushaka kha
         u kunda Covid-19 (tshitshili tsha Khorona) lwa tsho¾he?                                  (2)
                                                                          TableMountain

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1        7                                    DBE/2022
                                        SC/NSC

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA B

1.12     Ndi zwifhio zwine zwa buletshedza fhethuvhupo ho ¾aniwa kha itshi
         tshifanyiso? Bulani ZWIVHILI.                                                         (2)

1.13     ¹alutshedzani vhu»ipfi/vhupfiwa ha½u malugana na nyimele yo ¾aniwaho
         kha itshi tshifanyiso.                                                                (2)

1.14     Musi no ¾alela tshifanyiso itshi, ni vhona hu hufhio u ku»ana ha mvelele ho
         ¾aniwaho afha?                                                                        (2)

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B

1.15     U ya nga kuvhonele kwa½u, ni vhona hu na vhu¾umani»e vhukati ha
         mafhungo a phara ya 5 ya TSHIBVELEDZWA TSHA A na TSHA B?
         Tikedzani phindulo ya½u.                                                              (3)

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                         30
                                                                      TableMountain

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1       8                                    DBE/2022
                                       SC/NSC

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI

MBUDZISO YA 2

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA C uri ni µo kona u ¿wala manweledzo no
µisendeka khatsho. Nweledzani nga phara fhedzi, ni tshi sumbedza maga ane a tea u
tevhedzwa musi muthu a tshi ¾oµa u renga nnµu.

THANYELANI: Ni lavhelelwa u ita zwi tevhelaho:

1.       Nweledzani nga maipfi a½u hune zwa konadzea.
2.       ºwalani phara yo lunzhedzanaho tshidele.
3.       Manweledzo a½u a faredze mbuno dza SUMBE dzi kha PHARA nga maipfi
         a sa fhiri 90.
4.       ¹hoho: A ni lavhelelwi u dzhenisa ¾hoho ya manweledzo.
5.       Sumbedzani tshivhalo tsha maipfi mafheloni a manweledzo a½u.

TSHIBVELEDZWA TSHA C

                             MU¶I HAYANI HA NDEME

Muthu mu¿we na mu¿we a vhuya a aluwa u a ¾o»a u vha na nn»u ya muloro wawe.
Honeha musi muthu a tshi ¾o»a nn»u u tea u thoma a dzula fhasi a humbula
vhunga ¼i ¼iga ¼ihulwane vhukuma vhutshiloni.

Musi muthu a tshi ¾o»a u renga nn»u, ndi zwa ndeme uri a sedze tshikwama tshawe
uri tshi »o lugela na u kona u badela. Muthu kha sedze masheleni ane a hola one hu
u itela uri a kone u ita mugaganyagwama wa u dzudzanyela u renga nn»u.

Murengi wa nn»u kha »i¾o»ele zhendedzi ¼a u mu thusa kha fulo ¼a u ¾o»a nn»u, a
dovhe a vhe na vhu¾anzi ha uri u khou thuswa nga muthu o »i¿walisaho na
dzangano ¼o teaho.

Hu tea u vha na u bva fulo ¼a u ¾o»a tshiimiswa tsha masheleni tshine tsha »o mu
rengela nn»u, ene a kona u badela nga zwi¾uku. Kha dovhe hafhu a sedzuluse na
nzwalelo dzine a »o badela dzone. U tea u vha muthu o kunaho zwi tshi »a kha
zwikolodo, vhunga zwa sa ralo a tshi »o thivhelwa nga tshiimiswa tsha vhalanga
zwikolodo zwa vho mu fha dzina ¼ivhi.

Mu¾o»i wa nn»u u tea u ya kha mutholi u humbela ndambedzo ine ya »o mu thusa
u fhungudza mbadelo dza ¿wedzi nga ¿wedzi. Zwenezwo u »o vhona zwi tshi leluwa
a sa vhe na mutsiko wa masheleni a kona u »iitela na dzi¿we ¾ho»ea dza mu¾ani
wawe.

                                                              TableMountain

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1        9                                  DBE/2022
                                        SC/NSC

Ndi zwa vhu¾hogwa uri mu¾o»i wa nn»u a »ivhe fhethu hune nn»u yeneyo ya vha
hone. U tea u dalela afho fhethu uri a konou vhona tshaka dza dzinn»u na uri
nzulele ya hone i ngonani, a sa »o rengela ¿wenda phomoni.

Kha hu vhe na ramilayo a fulufhedzeaho musi tshifhinga tsha u saina mabammbiri a
nn»u tsho swika. Izwo zwi »o ita uri u rengwa ha nn»u yawe zwi vhe mulayoni
vhunga ho »ala magalatshane ane a homboka vhathu masheleni.

Muthu vhutshiloni kha vhe ane a »ige»a musi hu na zwa vhu¾hogwa zwine a ¾o»a,
zwa sa ralo u »o »isola a vho »iwana o hanganea.

                                                     [Tshi bva kha: Thimu ya Vha¾oli]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                       10
                                                                    TableMountain

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1        10                                  DBE/2022
                                        SC/NSC

KHETHEKANYO YA C:                ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
                                 KWA LUAMBO

MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO

¹alelani TSHIBVELEDZWA TSHA D uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA D

          VHATSI¶ULULI MAKONE NANDI!

    Vha a ¾o»a muvhili wavho u tshi vha muswamuswa?
    Kha vha »e fhano ha vhatsi»ululi makone.
    Zwan»a zwashu zwi amba na muvhili wavho.
    Ra vha tsi»ulula, vha e»ela khofhe mbwandambwandaaa!
    Mitengo yashu a i fhedzi mbilu, i tiwa nga tshi»olo tshe vha nanga.
    Ri vha livhuwa nga thaula ya maimo arali vho wela kha vha¾anu vha u thoma u
     swika.
    Vha songo vha na thidza ro thukha henefha Vhulondo.
    Ri vula nga iri ya sumbe u swika vhusiku-kati.
    Vha nga dovha hafhu vha ri kwama kha 068 553 4257 kana
     vhatsi»ululi@gmail.com

                                                     [Vhubvo: http://www.google.co.za]
                                                               TableMountain
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1           11                                DBE/2022
                                           SC/NSC

3.1    Musi no ¾alela iyi khungedzelo, ndi ifhio nyimele ine muoli wa khungedzelo a
       khou ri ¾anela yone. Tikedzani phindulo ya½u.                                           (2)

3.2    Fhungo asi¼i:

       'Vha a ¾o»a muvhili wavho u tshi vha muswamuswa?'

       Bulani thekiniki yo shumiswaho fhungoni i¼o, ni dovhe ni sumbedze na
       mushumo wayo.                                                                           (2)

3.3    Kha khungedzelo iyi hu na dzina ¼o pambiwaho, inwi ¼i topoleni ni dovhe ni
       ¼i shumise fhungoni ¼i pfalaho.                                                         (2)

3.4    Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho afho fhasi.

       Fhungo asi¼i:

       'Ri vula nga iri ya sumbe u swika vhusiku-kati.'

       Mukungedzeli u bvisela khagala muhumbulo wa uri vha vula ...

       A     tshifhinga tsho¾he.
       B     u swika vhukati ha vhusiku.
       C     u swika nga ma»autsha.
       D     u swika nga ma¾avhelo.                                                            (1)

3.5    Sedzulusani khungedzelo iyi nga vhuronwane.

       U ya nga kuvhonele kwa½u ni vhona mukungedzeli o zwi kona hani u bvisela
       khagala ndivho ya khungedzelo yawe?                                                     (3)
                                                                                               [10]
                                                                         TableMountain

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1                   12                                           DBE/2022
                                                   SC/NSC

MBUDZISO YA 4:             U  PFESESA  ZWIºWE                         ZWIBVELEDZWA                  ZWA
                           VHUDAVHIDZANI

¹alelani TSHIBVELEDZWA TSHA E uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA E: KHATHUNI

    Ndo µa nga      Vho swika       Ngoho ndi µo    Na n½e ndi na      Ni amba hani        Vha a nµivha n½e?
  n¾hani ha hoyu   hone. Ri ¾oµa     tou fa nga     pfanelo dza u       ngauralo na           Ndi µo vha
   ¿wana a si na    vhenevha.       n¾hani hawe.    ita zwine nda      mubebi, a ni na        sumbedza.
     nµevhe.                                             funa.           mikhwa.

      FUREME YA 1                  FUREME YA 2           FUREME YA 3                     FUREME YA 4
                                                                    [Tshi bva kha http://www.google.images]

4.1       Musi no ¾alela khathuni iyi ni vhona i ifhio ndivho ine muoli a ¾o»a u i
          bveledza?                                                                                              (2)

4.2       ¹alelani FUREME ya 3 na ya 4.

          ¹alutshedzani maitele a sa ¾anganedzei ane a khou bveledzwa nga fureme
          idzi. Bulani MAVHILI.                                                                                  (2)

4.3       Kha FUREME ya 2, hu na ipfi 'tou', bulani uri ndi thinwaipfi ifhio ni dovhe
          ni bule na mushumo wayo.                                                                               (2)
                                                                                          TableMountain

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1         13                                   DBE/2022
                                         SC/NSC

4.4      Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

         Musi muambi kha FUREME ya 4 a tshi ri: 'Ndi »o vha sumbedza', u vha a
         tshi khou amba uri u »o vha …

         A    thusa.
         B    sumba vhuyo.
         C    itela khakhathi.
         D    ½ea zwine vha khou ¾o»a.                                                          (1)

4.5      No ¾alela khathuni yo¾he nga u angaredza, no vha ni tshi nga ita mini arali
         no »iwana ni kha nyimele ine avha mubebi vha vha khayo ya u vha na
         ¿wana a si na mikhwa? Bulani ZWIRARU.                                                  (3)
                                                                                                [10]

MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA F uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA F

                                 MAKHULU NDI TSHIULU

1        Mukegulu Vho Mbobvu vho vha vha tshi takalela vhana. Izwo zwi mbo
         khwa¾hisedza ¼ia ¼a uri makhulu ndi tshiulu ri tamba ri tshi gonya. Vhana
         na vhone vho vha vho no »owela u tamba vha tshi suvha kha dzimbi ¼e ¼a
         vha ¼i henefho mu»ini. Vho Mbobvu vho vha vha tshi dzulela u sedza
         vhana musi vhe kati na u tamba ngauri vho vha vhe mukegulu wa 5
         vhulondo. Vho vha vho vha vhetshela mulayo wa uri a vho ngo tea u silinga
         ndaka ya ndeme i re hone afho mu¾ani.

2        ·i¿we »uvha vhana vha tshi khou tamba, ho mbo »i bvelela vo»a ¼e ¼a vha ¼i
         songo naka zwone. Hangwani o ri u ¼i vhona a mbo »i ita tshi¾ale a vho
         khukhulwa e fhasi hwiri! Aya kanzhi ndi maitele a vhatukana musi vha tshi 10
         vhona lunako. Vhana vho vha vha tshi ri u neta nga u tamba, vha ya
         mu¾ani he mukegulu vha vha vha tshi ita zwa u anetshela ngano, zwa sa
         ralo vho vha vha tshi vha fha n»uhu dzine vha endela u »ikanda ngadzo.
         Hangwani ene o vha a tshi hana nge a pfa u pfi avha mukegulu vha buba
         vha songo ¾ohola.                                                          15

                                                        [Tshi bva kha: Thimu ya Vha¾oli]

                                                                       TableMountain

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1          14                                  DBE/2022
                                          SC/NSC

5.1      Kha mutaladzi wa 3, hu na dzina ¼a thithilidzo.

         ·i topoleni ni dovhe ni sumbedze tshiitisi tsha iyi thithilidzo.                   (2)

5.2      Kha mutaladzi wa 4, hu na tsinde ¼a ¼iiti 'sedza'.

         ¸eani pfanywa ya¼o, ni dovhe ni i shumise u vhumba fhungo ¼i pfalaho.              (2)

5.3      Kha mutaladzi wa 8 hu na ipfi 'vo»a'.

         ·i ¿waleni nga luambo lwo »oweleaho ni dovhe ni ¼i shumise u vhumba
         fhungo ¼i pfalaho.                                                                 (2)

5.4      Fhungo asi¼i:

         'Hangwani o ri u ¼i vhona a mbo »i ita tshi¾ale a vho khukhulwa e fhasi
         hwiri!'

         Isani fhungo i¼o kha ¼ikhathi ¼a tshifhinga tsha zwino.                            (2)

5.5      Vhalani phara ya 2.

         Sumbedzani he mu¿wali a shumisa luambo lwa u sedza zwithu nga i¾o
         ¼ithihi, ni dovhe ni tikedze vhuimo ha½u.                                          (2)
                                                                                            [10]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                      30
                                                         MARAGAGU¹E:                        70
                                                                            TableMountain

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda HL P2 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-may-june-2022/a3c0e0bb-8fac-4dcd-a07d-cc879e95d5d2) — Tshivenda HL · QP · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-may-june-2022/715846c4-0c54-40a7-af72-279173957ab1) — Tshivenda HL · QP · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 May June 2019](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2019/c849fe30-af1d-4a20-899a-0782cd5ca293) — Tshivenda HL · QP · 2019 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2019-memo/d7198f2b-c566-44c6-89bc-28af3594579d) — Tshivenda HL · Memo · 2019 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-qp-nov-2022/435f1bca-1fbe-477f-a292-b80a50be8042) — Tshivenda HL · QP · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P3 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p3-qp-nov-2022/3fa77706-924d-478a-b2fc-f8b05b0ec138) — Tshivenda HL · QP · 2022 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2023/765f14da-8d93-457d-bdf2-55296068bdd4) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2023/dd2a3a30-9a9d-4a74-9dda-f56bbb8b2c7a) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-memo-nov-2022/8c68daaa-b088-4026-9cec-7c9310ee6d86) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P3 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p3-memo-nov-2022/6a0cc494-fdd7-4700-8a5a-127eb97960d7) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2021/2c3e17ea-4a76-40fd-b4e4-02ef3d019e1e) — QP · 2021 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
