# Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2023, 14 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2023/b1789028-b486-4c2f-9756-ed4ad8dca7d1
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2023/b1789028-b486-4c2f-9756-ed4ad8dca7d1)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · tshivenda. Question paper, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

         SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
     NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                   TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                            BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                                             2023

                                                                               MARAGA: 70

                                                                  TSHIFHINGA: Awara 2

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 14.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1          2                                    DBE/2023
                                          SC/NSC

NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI

1.       Bammbiri i¼i ¼i na KHETHEKANYO THARU:

         KHETHEKANYO YA A:            Tholokanyonµivho               (30)
         KHETHEKANYO YA B:            Manweledzo/Samari              (10)
         KHETHEKANYO YA C:            Zwivhumbeo na milayo ya
                                      kushumisele kwa luambo         (30)

2.       Vhalani ndaela DZO¹HE nga vhuronwane.

3.       Fhindulani mbudziso DZO¹HE.

4.       Thomani KHETHEKANYO IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.

5.       Hune KHETHEKANYO IºWE na IºWE ya fhelela hone ni talele.

6.       Nomborani phindulo dza½u zwi tshi anana na kunomborelwe kwo
         shumiswaho kha i¼i bammbiri ¼a mbudziso.

7.       Ni tshi fhedza u fhindula mbudziso IºWE na IºWE ni pfuke mutalo.

8.       Ni dzhiele nzhele mupele¾o na kufha¾elwe kwa mafhungo.

9.       Tshifhinga tsho anganyiwaho:

         KHETHEKANYO YA A:            Minetse ya 50
         KHETHEKANYO YA B:            Minetse ya 30
         KHETHEKANYO YA C:            Minetse ya 40

10.      ºwalani nga vhudele, nahone zwi no vhalea.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1      3                                   DBE/2023
                                      SC/NSC

KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO

MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA ¹HALUTSHEDZO NA U PFESESA

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA A na TSHA B uri ni µo kona u fhindula
mbudziso dzo »isendekaho khazwo.

TSHIBVELEDZWA TSHA A

                            U ¶ITIKA NGA IWE MU¸E

1     Ano maµuvha shangoni ¼i¿we na ¼i¿we hu dzulwa hu tshi liliwa nga hone u
      shaeya ha mishumo, ikonomi na yone i khou balelwa u aluwa - izwi zwi
      vhanga u gomela na u shenganya ma½o kha vhaswa vha dzhenaho tshikolo.
      Zwi¼iwa na zwone a zwi µuri zwi shela nµala. 'Zwo tou rali ndi hone ri tshi
      µo tou zwi ita hani?' Iyo ndi nyambo ya µuvha na µuvha nga vhone vhaswa. 5
      Vhaswa a vha tei u sokou gungula ngeno ºwali o vha ita zwivhumbwa zwi
      re na vhu¾ali u fhirisa zwivhumbwa zwo¾he.

2     Vhaswa vha no dzulela u ralo vha mbo µi kulea nungo, vha sa vhuye vha ri
      tshithu nga u shela mulenzhe kha u µisikela mishumo zwine zwa alusa
      ikonomi ya shango. Vha¿we tshavho ndi u dzula magondoni vho lindela u 10
      humbela, vha¿we ngafha¼a vha ¾angula vhafhiri vha gondo zwine vha vha
      nazwo. Matsina arali hu na u µiimisela kha vhathu vho¾he ho katelwa na
      vhaswa ha itwa mutingati, shango ¼i a vha na nyaluwo ya ikonomi vhushai
      ha mbo µi panulula. Kha ri futelele kha zwa u dzhena tshikolo hu si na u
      fhidza.                                                                  15

3     ¹hu¾huwedzo i a ¾oµea kha vhaswa kana vhana vha re zwikoloni uri vha vhe
      na kuhumbulele kwa u µo dzhenelela kha u µisikela mishumo. Zwi a
      ¾ungufhadza musi u tshi vhona vhaswa vho sokou khotha ngeno vhe na
      pfunzo ye vha gudela yone. Ano ma»uvha muswa u tea u tou wa a tshi vuwa
      uri a kone u »itshidza, a songo lindela u tholiwa nga muvhuso ngeno ºwali 20
      a songo mu dzima ¾halukanyo. Zwo vhifhaho ndi musi a tshi vhona
      vhukon»i ha u sa vha na mushumo a vho »elwa nga maitele mavhi, a vho
      »idzhenisa kha zwa vhugevhenga hu u »itshelela.

4     Vhaswa vho ¾alifhaho vha a bva fulo ¼a u ¾oµa hune vha nga wana hone
      masheleni a u µithomela mabindu. Vha¿we vhaswa vha a vha na muya wa 25
      vhubindudzi vha tshee vha¾uku, nge vha vhona vhabebi vhavho vha tshi ita
      zwa u rengisa zwimu½emu½e, miroho na mitshelo. Maitele ayo a vhuya a
      nwelela u a fhedzisela o vha ramabindu o bvelelaho. Vhabebi na muvhuso na
      vhone vha tea u ½ea thikhedzo kha vhaswa vho µiimiselaho u µisikela
      mishumo, i¾ali kholomo hu tshi vuswa i µivusaho.                          30

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                             Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1      4                                     DBE/2023
                                      SC/NSC

5     Muswa a vhuya a vha na dzangalelo ¼a vhubindudzi u tea u dalela
      madzangano a no thusa vhaswa siani ¼a vhubindudzi. Hu µivha nnyi, ¼i¿we
      µuvha vha a dovha vha vha vhone vha no sikela vha¿we ngavho mishumo
      zwa alusa ikonomi ya shango ¼avho. Hu na vhalambedzi vhane vha thusa
      vhaswa vho »iimisela kha zwa vhubindudzi lune vha a ¾o»a u vhona pulane 35
      ya bindu i no bva kha muhumbeli. Izwo hu vha hu u itela uri vha µivhe uri
      hune vha khou lambedza hone hu µo vha na mbuyelo ine ya µo vha vhuisela
      masheleni e vha lambedza ngao na nzwalelo dza hone.

6     Fhethu hune muswa a nga ita hone vhubindudzi nahone ndi ha ndeme
      vhunga shangoni hu na mu¾a¾isano. Nga u ralo mubindudzi u tea u sedza na 40
      vhathu vhane vhubindudzi hawe ha µo livhana navho. Muswa ane a vha na
      dzangalelo ¼a vhubindudzi ha zwi¼iwa u tea u sedza fhethu ho kunaho.
      A vhuya a sa vhe na vhulondo, a hu na vhuiwa. Khaedu iyo i khou
      tshinyadzela vhoramabindu vha¾uku.

7     Vhaswa vha no takalela zwa vhulimi, u wana na vhone vha tshi zwi thoma 45
      vha tshe vha¾uku nga u µithomela zwigade zwa miroho. Zwenezwo musi
      vhulimi hawe vhu tshi khou mu an»a u a rengisa mi¿we nga u ralo u a vha
      mulimi wa biko musi a tshi aluwa. Vhulimi vhu thusa vhukuma kha u tshela
      nµala na u dovha hafhu u sikela vha¿we vhaswa mishumo. Muswa a no
      µilimela u a µithusa ngauri zwi¼iwa zwine a ¼a zwi vha zwi na pfushi 50
      vhukuma, zwi ita uri a vhe na mutakalo wavhuµi. Mulimi arali a si na fhethu
      hune a nga lima hone u a humbela vha re na masimu kana mabulasi ane vha
      sa a shumise, vha mu hadzima uri a a shumise siani ¼a ndimo a tshi badela
      masheleni.

8     Ri na vhaswa vhane vha bindudza nga u dobela mashika o la¾iwaho ane a 55
      vha mapu¼asi¾iki, mabammbiri na maboµelo. Vhaswa avha vha buba nga
      matshelonitsheloni vha tshi ya hune ha la¾wa mathukhwi nga vhadzulapo na
      magoloi, hu hone u µifunga kha u µisikela mishumo. Khaedu ndi ya musi
      vhe henengei, vha tshi gidimela ¼igoloi, ¼a u hwala mashika vha nga vha sa
      kandwa. Naho zwo ralo vhathu avha vha a kona u ¾unµela mi¾a yavho nga 60
      masheleni ane vha a wana vho ya vha kalisa kha vhabikululi.

9     Arali vhaswa vho¾he vha ima nga milenzhe u lwa na nµala shango ¼i a lala
      zwa dovha hafhu zwa fhungudza vhugevhenga. Vhaswa ni tea u kon»elela u
      dzhena tshikolo no sedzavho na mabu»o a u »isikela mishumo, hu si u
      lindela u tholwa fhedzi. Kha ri fha¾e shango ¼ashu ro¾he ro tou futelela. 65

                                                   [Tshi bva kha: Thimu ya Vha¾oli]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1       5                                     DBE/2023
                                       SC/NSC

TSHIBVELEDZWA TSHA B

                      A                                     B

                                                        [Tshi bva kha: Google images]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A

1.1      Vhalani mitaladzi ya 1–3.

         Ndi zwifhio zwine zwa ita uri vhaswa vha vhonale vha tshi tambula?                    (2)

1.2      Vhalani phara ya 2.

         Bulani zwithu ZWIVHILI zwine zwa itwa nga vhaswa vhane vha vha na
         vhubva.                                                                               (2)

1.3      Vhalani phara ya 3.

         Sumbedzani khaedu ine vhaswa vha ¾angana nayo nga murahu ha musi vho
         vuledza pfunzo dzavho.                                                                (2)

1.4      Vhalani mitaladzi ya 24–27.

         Bviselani khagala maitele ane a ¾u¾uwedza vha¿we vhaswa u »iwana vho
         bvelela vhutshiloni?                                                                  (2)

1.5      Musi no vhala mafhungo aya ni vhona u ufhio mulaedza une mu¿wali a
         ¾oµa u u rumela kha vhaswa?                                                           (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1           6                                     DBE/2023
                                           SC/NSC

1.6      Kha mutaladzi wa 30 hu na murero.

         'I¾ali kholomo hu tshi vuswa i µivusaho.'

         Sumbedzani u ri murero uyu u kwama hani kupfesesele kwa½u kwa
         mafhungo a re kha phara ya 4.                                                             (2)

1.7      Vhalani phara ya 5.

         Mafhungo e na vhala afha kha phara iyi a ni »isela ¾hu¾huwedzo-»e
         muhumbuloni?                                                                              (1)

1.8      Vhalani phara ya 6.

         Ndi afhio masiandaitwa ane a nga vhangea arali mu½e wa bindu a sa
         ¾hogomeli fhethu hune bindu ¼awe ¼a vha hone?                                             (2)

1.9      Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

         Vhalani mitaladzi wa 48–49: ' ... kha u tshela nµala.'

         Mu¿wali u sumbedzisa u ri u ...

         A   tshimbila vha tshi ¾oµa nµala.
         B   ya hune nµala ya vha hone.
         C   µiwanela zwi¼iwa.
         D   µiwanela thaidzo.                                                                     (1)

1.10     Vhalani phara ya 7.

         Ni a tendelana na na kuhumbulele kwa mu¿wali musi no sedza mafhungo a
         iyi phara. Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno MBILI.                                       (2)

1.11     U ya nga kupfesesele kwa½u ni vhona hu tshi nga itwa mini u ¾u¾uwedza
         vhaswa vha »a»iswaho nga nyimele ya u sa wana mushumo?

         Bulani ZWIVHILI.                                                                          (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1        7                                    DBE/2023
                                        SC/NSC

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA B

1.12     Ndi zwifhio zwine mufodi wa izwi zwifanyiso a khou ¾o»a u ri ¾anela
         zwone? Tikedzani phindulo ya½u.                                                       (2)

1.13     ¹alelani zwifanyiso zwo¾he tsha A na B, ndi dzifhio khaedu dzine vhathu
         vha re kha izwi zwifanyiso vha nga ¾angana nadzo.                                     (2)

1.14     No ¾alela zwifanyiso izwi, ni vhona hu tshi nga itwa mini u thivhela iyi
         nyimele. Tikedzani phindulo ya½u.                                                     (2)

1.15     Tshifanyiso tsha A tshi kwama hani vhu»ipfi ha½u sa mu¾aleli?                         (2)

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B

1.16     U ya nga kuvhonele kwa½u, ni vhona hu na vhu¾umani vhu pfadzaho
         vhune ha vha hone vhukati ha mafhungo a re kha TSHIBVELEDZWA
         TSHA A na TSHA B? Tikedzani phindulo ya½u.                                            (2)

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                         30

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1         8                                     DBE/2023
                                         SC/NSC

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI

MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA C uri ni µo kona u ¿wala manweledzo no
µisendeka khatsho. Nweledzani nga phara fhedzi, ni tshi sumbedza vhu¾ali ha u
shumiswa ha mu»agasi zwavhu»i.

THANYELANI: Ni lavhelelwa u ita zwi tevhelaho:

1.   Nweledzani nga maipfi a½u hune zwa konadzea.
2.   ºwalani phara yo lunzhedzanaho tshidele.
3.   Manweledzo a½u a faredze mbuno dza SUMBE dzi kha PHARA nga maipfi a
     sa fhiri 90.
4.   ¹hoho: A ni lavhelelwi u dzhenisa ¾hoho ya manweledzo.
5.   Sumbedzani tshivhalo tsha maipfi mafheloni a manweledzo a½u.

TSHIBVELEDZWA TSHA C

                     U SHUMISA MU¶AGASI LWA VHU¹ALI

Vhuria ndi khala¿waha ya phepho ine ya ¾oµa masheleni o vhalaho uri vhathu vha
kone u µitsireledza kha phepho. Vhathu vha tea u µigudisa u shumisa mu»agasi nga
nµila ya vhu¾ali.

Musi vhaswa vha tshi ora hithara kana mulilo u bveledzwaho nga muµagasi zwi ita
uri i kokodze dziyunithi nnzhi kavhili kana kararu kha mutengo wo µoweleaho une
wa shumiswa musi hu tshilimo. Zwi nga thusa vhukuma u ora masana a µuvha musi
¼o ¾avha u fhirisa u ora hithara.

Kha hu vhe na tshifhinga tshine gizara ya u vhilisa maµi ya ¾oliwa nga vho
masithesele vho gudelaho zwa muµagasi, u itela u vhona arali i tshi bvuµisa maµi.
Arali ya bvuµisa maµi zwi ita uri i dzule i tshi shela maµi a u rothola lune i µo dzula
i tshi vhila lu sa gumi, lune zwa vho »o ¼a mu»agasi lwo kalulaho.

Vhabebi vha tea u ¾u¾uwedza vhana vhavho u shumisa khuni kha u vhasa mulilo wa
u ora, u bika na u dudedza maµi zwi nga thusa vhukuma u fhungudza kushumisele
kwa mu»agasi. Vha¼a vha re na fhethu ha u vhasa mulilo ngomu nµuni vha tou
µiphi½a ngauri afho nµuni hu vha hu na vhududo.

Ano maµuvha vhunzhi ha zwithu zwi shuma nga muµagasi. Vhaswa kha vha
tsivhudzwe u fhungudza zwi¿we zwa zwishumiswa nga u tsima pu¼aka dzine a dzi
khou shuma, dzi fungwe fhedzi dzi tshi ¾oµa u shumiswa. Mavhone o
fhungudzwaho maanµa kha u shumisa muµagasi ndi one a no themendelwa. Musi ri
tshi renga mavhone ndi khwi½e u vhudzisa ayo a sa shumisesi muµagasi

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1        9                                 DBE/2023
                                        SC/NSC

Nga zwifhinga izwi zwa vhuria lutamo lwa zwi¼iwa lu tou vhuya tsho¾he, ndi
henefha hune wa wana vhana vha re zwikoloni zwa kule na mahayani vha tshi renga
zwi¼iwa nga vhunzhi vha vhea kha tshixwatudzi. Tshixwatudzi a tsho ngo tewa u
dzula tshi tshi vulwa zwi songo tea ngauri zwi ¼a mu»agasi.

U shumisa shawara zwi nga ri leludzela vhutshilo zwa dovha zwa ri fhungudzela
mbadelo kana u renga muµagasi munzhi. Musi ri tshi shumisa shawara zwi nga vha
zwavhuµi u shumisa ¾hoho ine ya vha na mabuli ma¾uku a u shulula maµi.

Vhahashu mu»agasi a ri koni u tshila u siho zwenezwo kha ri vhavhalele zwikwama
zwashu nga u u shumisa nga vhulondo. Vhaswa, thusanani kha u fhungudza ndozwo
ya masheleni zwikwamani zwa vhabebi.
                                                     [Zwi bva kha:Thimu ya Vha¾oli]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                      10

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                             Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1          10                                     DBE/2023
                                          SC/NSC

KHETHEKANYO YA C:                ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
                                 KWA LUAMBO

MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO

¹alelani TSHIBVELEDZWA TSHA D uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA D

                                      MA¶IMA¶I!
                         Tshi¼ogeni tshashu tshi ri: Ri dzimula »ora.

 Vha a ¾o»a u nwa maµi o kune saho?
 Ri hone ri½e vha ha MA¶IMA¶I a »ifhelelaho.
 Maµi ane ra bwa a bva a tshi tou thwee!
 Mitengo yashu i tou kokovha fhasi-fhasi thovhela.
 Ri wanala hanefha Vhuralala fhasi ha thavha.
 Vha tshi ri ¾o»a vha ri kwama kha 015 009 4532 kana vha ri ¿walela kha
 maµimaµi@gmail.com

                                                         [Tshi bva kha http://www.google.images]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1        11                                   DBE/2023
                                        SC/NSC

3.1      U ya nga khungedzelo iyi, ndi ifhio ndivho ine mukungedzeli a ¾o»a u i
         bveledza?                                                                             (2)

3.2      Vhalani ipfi asi¼i: 'MA¶IMA¶I.'

         Sumbedzani ndeme ya u shumisa khephusheni khungedzeloni iyi, ni dovhe
         ni ambe uri ndi ngani mu¿wali o shumisa ndovhololo kha ipfi i¼i?                      (2)

3.3      Kha khungedzelo iyi, hu na ipfi ¼i songo pele¾waho nga n»ila yone. ·i
         ¿waleni nga ngona ni dovhe ni ¼i shumise fhungoni ¼i pfalaho.                         (2)

3.4      Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

         Vhalani mutaladzi wa 3: 'Maµi ane ra bwa a bva a tshi tou thwee!'

         Mukungedzeli u amba u ri maµi a hone a a ...

         A   vhavhesa.
         B   dungesa.
         C   rotholesa.
         D   »ifhelela.                                                                        (1)

3.5      Vhalani fhungo he¼i: 'Mitengo yashu i tou kokovha fhasi-fhasi' Ndi ngani
         muoli wa khungedzelo o shumisa luambo nga n»ila heyi?                                 (1)

3.6      Nga kuvhonele kwa½u, ni vhona mukungedzeli o kona u swikelela ndivho
         yawe ya khungedzelo nga u shumisa zwifanyiso u isa mulaedza kha
         vha¾aleli? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno MBILI.                                   (2)
                                                                                               [10]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1            12                                     DBE/2023
                                            SC/NSC

MBUDZISO YA 4:            U  PFESESA  ZWIºWE                ZWIBVELEDZWA                  ZWA
                          VHUDAVHIDZANI

¹alelani TSHIBVELEDZWA TSHA E uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA E: KHATHUNI

            MUTHU WA 1                      MUTHU WA 2               MUTHU WA 3
       N½e ndo vhala zwe mu¾ahabvu      A zwi pfali hezwo! Na       Eheee! N½e hu
       vha sia vho laedza afha kha      n½e ndi na mukovhe.         pfi ndi vhale bugu.
       bammbiri dzavho.                 Mukomana wanga a            Khotsimuhulu vho
                                        vha koni u ntsia nn»a.      mmbaisa, ndo vha
                                                                    fulufhela!
      MUTHU WA 4
      Zwo naka. Vhana
      vhanga vha »o
      fhedza tshikolo,
      matsina masheleni
      vho vha siela?

                                                     [Vhubvo: New Madam and Eve Collection]

4.1        Ndi zwifhio zwine muoli wa khathuni iyi a khou ri ¾anela zwone?                           (2)

4.2        Vhalani mafhungo a MUTHU WA 3: Muoli o shumisa ipfi 'Khotsimuhulu.'
           Inwi ½eani pfanywa ya ipfi i¼o, ni dovhe ni ¼i shumise fhungoni ¼i pfalaho.               (2)

4.3        Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

           Sedzani fhungo asi¼i: 'Vhana vhanga vha »o fhedza tshikolo, matsina
           masheleni vho vha siela?'

           MUTHU WA 4 kuambele kwawe ku sumbedza mbudziso ya rethoriki i
           buletshedzaho uri o takalela ...

           A      vhathu vho »aho.
           B      he vha dzula hone.
           C      uri zwo¾he zwi ngonani.
           D      A na C                                                                             (1)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1         13                                     DBE/2023
                                         SC/NSC

4.4      Sedzulusani khathuni yo¾he nga vhuronwane. Sumbedzani zwi khagala
         phambano       vhukati     ha     MUTHU        WA        3    na
         MUTHU WA 4, no zwi livhanya na kushumisele kwavho kwa luambo.                            (2)

4.5      Vhalani mafhungo a MUTHU WA 3. Sumbedzani ndeme ya u shumisa
         tshigarukela mafhungoni ayo.                                                             (1)

4.6      Musi no ¾alela khathuni iyi nga u angaredza, ni vhona a afhio masiandaitwa
         ane a nga vhangea nga nyimele iyi? Khwa¾hisedzani phindulo ya½u.                         (2)
                                                                                                  [10]

MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA F uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA F

                            VHATHU VHA SA LANGEI

1        Musi ri tshi swika tshi¾ediamu ro wana ho no vha na muduba
         mulapfulapfu. Vhaofisiri vha tsireledzo vho vha vho fara tsha u konµa nga
         ¿wambo wa vhathu vhe vha vha vha sa ¾oµi u langiwa. Musi vha tshi
         vhona zwo ralo, mu¿we wavho o mbo µi ¾avha mukosi a tshi khou
         shumisa khudzaipfi e: 'Vhathu vho¾he vha si na thikhithi kha vha mbo µi 5
         ¾uwa zwinozwino.' Ndi muofisiri a songo sinyuwa zwone. Bonyongo ¼e ¼a
         vuwa ndo wana na vha sa koni u gwalaba vha tshi vho sokou fhufha-
         fhufha vha tshi zwi sa itei ndi zwenezwo.

2        Matsina khamera dzo vha dzi tshi khou foda zwo¾he. Khathihi fhedzi
         vhanna na vhafumakadzi vha gebisi dza lutombo vha vha vha tshi a ri 10
         ta¿wi. Vho mbo tou longa mulilo vivhini vhunga hu songo tsha vha na
         nyan»ano, vha¾aleli vha mbo thoma u rwa mapholisa nga mabo»elo
         ngeno avha vha tshi khou thuntsha nga gulu dza raba uri vha balangane.
         Vhanzhi ho mbo vha u lilelwa nga tsimbi, thumbuni ya lukhohe ha mbo
         vha hayani havho. A vha tsha nga vha¼a vhe vha vha vha tshi fhufha 15
         vhavhili vha sera.
                                                            [Vhubvo: Thimu ya vha¾oli]

5.1      Vhalani mitaladzi ya 1–2: 'Musi ri tshi swika ... mulapfulapfu.'

         Topolani dzina gu¾e ni dovhe ni ¼i shumise fhungoni ¼e na tou »isikela.                  (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1            14                        DBE/2023
                                            SC/NSC

5.2      Kha mutaladzi wa 4 hu na ipfi '¾avha,' inwi ¼i shumiseni mafhungoni
         mavhili a pfalaho u sumbedza uri ¼i a kona u amba zwithu zwivhili zwo
         fhambanaho.                                                                (2)

5.3      Fhungo asi¼i: 'Khamera dzo vha dzi tshi khou foda zwo¾he.'

         Isani fhungo i¼i kha ¼iambaitwa.                                           (2)

5.4      ·iambele/¼iidioma asi¼i: 'Vho mbo tou longa mulilo vivhini.'

         Sumbedzani uri ¼i kwama hani kupfesesele kwa½u afho he ¼a shumiswa kha
         mafhungo a phara ya 2.                                                     (2)

5.5      Fhungo asi¼i: 'Vhathu vho¾he vha si na thikhithi kha vha mbo »i ¾uwa
         zwinozwino.' Ndi muofisiri a songo sinyuwa zwone.

         Sumbedzani vhushaka vhukati ha luambo na maan»a a muambi no sedza
         fhungo i¼i.                                                                (2)
                                                                                    [10]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:              30
                                                         MARAGAGU¹E:                70

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2023/765f14da-8d93-457d-bdf2-55296068bdd4) — Tshivenda HL · QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2023/dd2a3a30-9a9d-4a74-9dda-f56bbb8b2c7a) — Tshivenda HL · QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2022/823bf2b2-3fd4-485f-99fd-d883ac2ab7ab) — Tshivenda HL · QP · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2020/f55b2adb-51d0-43fa-8016-a5e4bc3a337b) — Tshivenda HL · QP · 2020 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2019/6907c8c4-26f8-43b6-be52-ea5db6165703) — Tshivenda HL · QP · 2019 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 May June 2019](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2019/c849fe30-af1d-4a20-899a-0782cd5ca293) — Tshivenda HL · QP · 2019 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda NSC HL P2 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-memo-nov-2022/8c68daaa-b088-4026-9cec-7c9310ee6d86) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P3 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p3-memo-nov-2022/6a0cc494-fdd7-4700-8a5a-127eb97960d7) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-qp-nov-2022/435f1bca-1fbe-477f-a292-b80a50be8042) — QP · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P3 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p3-qp-nov-2022/3fa77706-924d-478a-b2fc-f8b05b0ec138) — QP · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-may-june-2022/a3c0e0bb-8fac-4dcd-a07d-cc879e95d5d2) — QP · 2022 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
