# Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2012 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 question paper from the November 2012, 11 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2012/2d1d0f98-8cb9-4cb5-b1e7-d3a95336c026
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2012
- Exam period: November
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2012 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2012/2d1d0f98-8cb9-4cb5-b1e7-d3a95336c026)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · November · 2012 · tshivenda. Question paper, 11 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda HL P1 Nov 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2012-memo/cbd2ab6c-2b31-4a3d-9c75-e24be89fbb62) — Memo · 2012 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                       GRADE 12

                                     NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                     GIREIDI 12

                  TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                          BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                                       ·ARA 2012

MARAGA: 70

TSHIFHINGA: awara 2

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 11.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1        2                               DBE/·ara 2012
                                          NSC

PFESESANI

1.       Bammbiri i¼i ¼i na KHETHEKANYO THARU:

         KHETHEKANYO YA A:            Tholokanyonµivho                         (30)
         KHETHEKANYO YA B:            Manweledzo/Samari                        (10)
         KHETHEKANYO YA C:            Phenµa na kushumiselwe kwa luambo        (30)

2.       Vhalani ndaela DZO¹HE nga vhuronwane.

3.       Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha hedzi khethekanyo.

4.       Thomani khethekanyo IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.

5.       Hune khethekanyo i¿we na i¿we ya fhelela hone ni talele.

6.       Nomborani phindulo dza½u zwi tshi anana na kunomborelwe kwa
         mbudziso.

7.       Ni tshi fhedza u fhindula mbudziso ni pfuke mutala ni kone u ya kha i
         tevhelaho.

8.       ºwalani zwi no vhalea, nahone nga vhudele.

9.       Ni dzhiele nzhele zwiga zwa u vhala, mupele¾o, tswayo na khethekanyo ya
         maipfi.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1      3                                 DBE/·ara 2012
                                        NSC

KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO

MBUDZISO 1

TSHIBVELEDZWA TSHA 1: PHUROSA

Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo ḓisendekeho
khao.

Ro vha ro kuvhangana mutumbani wa Vho-Mathakha ri gogo ¼ihulu nga iri ya
sumbe nga matsheloni. Vhafunzi vha tshi takuwa vho ri, 'Zwo¾he zwine tshanµa tsha
zwi kona, u zwi ite, nga maanµa au u zwi ite; ngauri ngei vhudzulavhafu hune wa ya
hone, a hu na ngelekanyo, a hu na nµivho, a hu na vhu¾ali. Tshau ndi u lindela
µuvha ¼a mvuwo ¼ine ¼a kha µi µa.'

Ndi ngoho mu¾ahabvu Vho-Mathakha vho vha vhe mushumi wa biko ane a µivhea
ho¾he. Vho vha vhe na mavhengele o vhalaho ane a vha na thundu nnzhi dzo
fhambanaho. Kholomo dze vha vha vhe nadzo dzo vha dzi sa fheleli kha danga
¼ihulu ¼e vha fha¾a. Musi dzo valelwa u tshi wana dzi¿we dzo ima nga nnµa dzi tshi
mona-mona sa dzine dza ¾oµa u ¾angana na dzi¿we. Vho vha vhe na vhana vha
sumbe, vha¾hannga vhararu na vhasidzana vha½a. Kha havha vhana vhe vha vha vho
funzea ndi vhasidzana vhavhili fhedzi. Mu¿we o vha e muongi a tshi shuma henefha
Vhuongeloni ha Fholani mu¿we e mudedekadzi a tshi shuma tshikoloni tsha
¶iphi½e. Ngei µuluni ¼a Capitec vho vha vho vhulunga masheleni a si na vhukono.
Vha sa fhirwi nga mafhungo vha ri vho vha vhe na dzimi¼ioni dzo vhalaho dza
dzirannda.

Ro kuvhangana muµitshete ho vha hu na vhanna vho imaho nga zwigwada vha tshi
khou ita tshihevhehevhe ngeno vhafunzi vha vhukati na thero. Vha¿we vha tshi ri
ndaka ya Vho-Mathakha ndi hone yo fhalala; vha¿we vha ri hai, Vho-Mathakha vha
na vhana; ndaka yavho i zwanµani zwavhuµi.

Vho-Mathakha n½e ndi a vha µivha nda vha fhedza. Ndi tshi humbula kutshilele
kwavho mbilu yanga i a vhavha. Vho vha vha songo µifha¾ela nnµu yavhuµi vha tshi
ri vha shavha u loiwa. Suthu mbili dze vha vha vhe nadzo ndi dza khakhe, dzo no
fana na dzi¼a dze dza vha dzi tshi ambarwa nga vhanna vha no shuma poswoni. Nga
dziholodeni khulwane vho vha vha tshi ¾havha kholomo yo nonaho vha ¼a na mu¾a
wavho. Hone-ha vho vha vha tshi laya mu¾a wavho uri mu¼atshawe u a dzumbama, a
ri u vhonwa zwi si vhe mulandu. Maµuvha manzhi afha mu¾ani ho vha hu tshi vha
hu tshi khou sevhiwa nga muroho na mafhi a kholomo.

Hu sa athu u fhela ¿wedzi musi Vho-Mathakha vho swi¾wa ho mbo µi vuwa
muvhango u si na vhukono. Mareµa, ¿wana wavho wa tanzhe a tshi ri ¼a µa hafha ¼i
a kovhela. Ndaka yo¾he ya Vho-Mathakha ndi yawe vhunga e ene tanzhe. Vharathu
vhawe vhavhili, Lu¾ombola na Lu¾haµa vho ri izwo zwi nga itea ¿waha une donngi
dza mela ma½anga. Mbaµo yo ri u penya vha bva nga zwivhana, ha mbo µi vha u
valea milomo havho.
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1        4                                  DBE/·ara 2012
                                          NSC

Vhana vha vhasidzana a vho ngo bva mulomo, tshavho ho vha u ¾anzwa ma¾o vha
vhona hu no ya phuna na tshi½oni khathihi na u fhunzhela mulilo wonoyu une wa
khou duga uri u dzime vha tshi khou shavha u shona vhukati ha shango ¼ine vha
dzula kha¼o.

Musi khakhathi dzo dzika, Mareµa a thoma u renga dzigoloi dza vhunzhilinzhili,
khulwane na ¾hukhu. ¹hama dzawe dzo vha dzi sa fheli dzi tshi dzula dzo mu
nambatela tshifhinga tsho¾he. Dzibiya dzo vha dzi tshi gabelwa u bva nga
maµautsha u swika vhusiku ha vhaloi. Dzi½ama hu dzi½ama dzi tshi khou gotshiwa.
Vhasadzi vhe vhasadzi, vha tshi u swendelela vha dovha; vha ½ekedza na mivhili.
Ha, vhone! Nndyo i na maanµa.

Nga ¿waha wa vhuraru mavhengele a Mareµa o vha a si tshe na tshi¾oko. Hu tshi
tamba mbevha n¾ha ha dzikhaunthara na dziraga. Magwangwangwa a dzigoloi dzo
waho o vha o µadza dzhara¾a yo¾he, khuhu dzi tshi khou kudzela nga ngomu. Ngei
µuluni ¼a Capitec, tshelede o vha o rafha yo¾he. ¹hama na he dza fhelela, a ri hu µi.
Vala ¼a Mareµa na kuambarele kwawe u nga vhuya we kani a dzo ngo fhelela.
Mu½eiwa, u¼a khaladzi awe wa muongi na Zwivhuya u¼a khaladzi awe wa
mudedekadzi; ndi vhone vhane arali vha ¾angana nae, vha a mu vula nga R50 a ya
vha¿weni. N½e ndo tenda uri pfunzo ndi lupfumo lu sa ¼iwi nga tsole na nga vhulali.

1.1      Bulani madzina mavhili a vhana vha Vho-Mathakha vho µibveledzaho.                        (2)

1.2      Ndi ngani vharathu vha Mareµa vha songo tsha isa phanµa na u vhanga
         ndaka ya khotsi avho?                                                                    (2)

1.3      Mushumo we vhafunzi vha vha vho u fara wo vha u wa mini?                                 (2)

1.4      Vhekanyani zwithu zwiraru zwine zwa sumbedza uri Vho-Mathakha vho
         vha vho pfuma vhukuma?                                                                   (2)

1.5      Ndi zwifhio zwine na guda mafhungoni aya e na vhala afho n¾ha?                           (2)

1.6      Ndivho ya mu¿wali kha u shumisa maipfi o ¿walwaho nga ma¼eµe-
         retsendama ndi ifhio?                                                                    (3)

1.7      Nangani phindulo yone-yone kha mutevhe wo ½ewaho afho fhasi.

         ·iambele ¼o talelwaho afho mafhungoni ¼i amba zwi tevhelaho:

         A      Tshifhinga tshine donngi dza µo aluwa ngatsho.
         B      ºwaha une donngi dza µo shanduka.
         C      A zwi nga µo vuwa zwo konadzea na luthihi.
         D      A na B                                                                            (1)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1       5                                          DBE/·ara 2012
                                         NSC

1.8      Fhindulani nga ee kana hai ni dovhe ni tikedze phindulo ya½u.

         Vho-Mathakha vho vha vha tshi tshila u ya nga zwe vha vha vha tshi laya
         mu¾a wavho ngazwo.                                                                              (2)

1.9      Fhungo ¼a mu¿wali ¼i thomaho nga maipfi aya: 'Vhasadzi vhe vhasadzi ...' ¼i
         ni µisela muhumbulo ufhio nga hae? Tikedzani.                                                   (2)

1.10     Arali inwi no µiwana ni kha tshiimo tsha u ½ea ngeletshedzo malugana na u
         kovhiwa ha ndaka ya Vho-Mathakha no vha ni tshi µo eletshedza nga
         nµila-µe?                                                                                       (2)

TSHIBVELEDZWA TSHA 2: TSHIFANYISO

¹alelani tshifanyiso tshi tevhelaho ni dovhe ni vhale na mafhungo o ½ekedzwaho uri
ni µo kona u fhindula mbudziso dzo µisendekaho khatsho.

               He vhone musadzi! Ndi
               ngani vho rwa khotsi a      Vho vha vha tshi khou
               vhana vha vha vhulaha?      fhaladza lupfumo lwe nda
                                           sielwa nga khotsi anga vhe
                                           na khonani dzavho.

                                             Hm, u na
                                             tshiṱuhu hoyu
                                             musadzi na
                                             lwonolu lupfumo
                                             lu ḓo fhalala-ha.

1.11      Bulani zwithu zwivhili zwi sumbedzaho uri avha vhathu vha khou amba
          hu vhusiku.                                                                                    (2)

1.12      Vhekenyani zwithu zwivhili zwine zwa sumbedza uri muthu o tibedzwaho
          ha tsha tshila.                                                                                (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1        6                               DBE/·ara 2012
                                          NSC

1.13       Ndi zwifhio zwine na guda nga tshifanyiso itshi?                                    (1)

1.14       Nangani phindulo i re yone-yone kha mutevhe wo ½ewaho afho fhasi.

           Lufu lwa munnawavha½e lwo vhangwa nga:

           A     Tshikhundamuya.
           B     Thanda ya mutambo wa bola.
           C     U rwiswa na luvhondo.
           D     A na C                                                                        (1)

1.15       Izwi zwine na khou vhona kha tshibveledzwa tsha 2 zwi na vhushaka-µe
           na mafhungo e na vhala kha tshibveledzwa tsha 1? Tikedzani.                         (2)

1.16       No vha ni tshi nga ita mini arali no µiwana ni kha nyimele ine uyu
           mufumakadzi a khou µiwana e khayo?                                                  (2)

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                         30

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO

MBUDZISO 2: NWELEDZANI NGA MAIPFI A¸U

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA 3 tshi re afha fhasi nga vhuronwane. Tshi amba
nga ha mutsiko wa muhumbulo.

THANYELANI

Ni lavhelelwa u ita zwi tevhelaho:

1.     Nweledzani zwine mu¿wali a khou amba nga ha zwine zwa nga itwa u fhelisa
       mutsiko wa muhumbulo nga maipfi a½u a sa fhiri 90.
2.     Ni nga ¿wala nga phara i pfalaho KANA nga mbuno.
3.     A ni lavhelelwi u dzhenisa ¾hoho ya manweledzo.
4.     Sumbedzani tshivhalo tsha maipfi a½u mafheloni a manweledzo.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1       7                                DBE/·ara 2012
                                         NSC

TSHIBVELEDZWA TSHA 3

                          MUTSIKO WA MUHUMBULO

Kha vhutshilo ha vhathu ha µuvha ¼i¿we na ¼i¿we ri ¾angana na zwithu zwinzhi
zwine zwa ri vhangela mutsiko wa muhumbulo. Mutsiko wonoyo u tea u langiwa uri
vhutshilo havho vhu vhe havhuµi.

Musi muthu a na mutsiko wa muhumbulo a zwi ¾oµi tshelede uri a wane thuso.
Vhunzhi ha vhathu vha re na mutsiko wa muhumbulo vha fhedza masheleni nga u
µialafhisa. Madzuloni a u fhedza masheleni, kha vha vuwe vha ¾ambe naho hu si na
hune vha khou ya hone.

Arali vha na mutsiko wa muhumbulo muvhili wavho u ¾oµa u awela. Kha vha eµele
tshifhinga tsho eµanaho lufherani lwavho vha songo funga mavhone nahone hu
songo vha na phosho. Izwi zwi ita uri muvhili na muhumbulo zwi kone u awela zwi
sa thithisiwi nga tshithu. Vha songo nwa philisi dza u eµela kana halwa ngauri zwi
ita uri vha sa kone u awela zwavhuµi.

Zwi¼iwa zwi na tshite¿wa tsha ndeme muvhilini wa muthu. Kha vha ¼e zwi¼iwa zwi
re na pfushi. Arali vha si na lutamo lwa zwi¼iwa, kha vha kombetshedze u ¼a zwi¼iwa
zwi¾uku zwi re na pfushi.

Vhathu vhanzhi musi vha na mutsiko wa muhumbulo vha takalela u dzula ngomu
nµuni vha sa bveli nnµa. Kha vha µiµowedze u ita nµowe-nµowe µuvha ¼i¿we na
¼i¿we naho hu u tshimbila nga milenzhe u mona na tshi¾ara¾a tsha hune vha dzula
hone.

Muthu mu¿we na mu¿we u na vhuµipfi kha zwine zwa vha zwi tshi khou bvelela
vhutshiloni hawe. Vha tea u vha na dzhenala ine vha ¿wala vhuµipfi havho kha
zwine zwa khou itea khavho.

Khonani vhukuma ndi dzine dza kona u khuthadza na u eletshedza arali khonani i
na thaidzo kana i khakhathini. Kha vha vhe na khonani vhukuma dzine dza fha¾a.
Kha vha humbule nga vhumatshelo havho na zwe vha µiimisela u zwi swikela.

U shuma vha tshi khou thusa vha¿we vhathu zwi na ndeme kha muthu ane a vha na
mutsiko wa muhumbulo. Kha vha vhe mushumi o µinetshedzaho kana vha thuse
vha¿we vhathu. Vha elelwe uri vha muraµo wa ndeme wa lushaka.

Vha tevhedza nµila idzi dzo¾he vha nga thusalea vhukuma kha vhulwadze ha
mutsiko wa muhumbulo.

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                         10

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1       8                                 DBE/·ara 2012
                                         NSC

KHETHEKANYO YA C: PHEN¶A NA KUSHUMISELWE KWA LUAMBO

MBUDZISO 3

TSHIBVELEDZWA TSHA 4: KHUNGEDZELO

¹alelani khungedzelo i tevhelaho uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khayo:

              MITSHELO YO VHIBVAHO
                  KHA VHA ḼE MITSHELO VHA VHE NA
                      MUTAKALO WAVHUḒI!

              Mutengo            wa   bvani    ḽithihi   ndi      R50,00
              fhedzi![vha renga mabvani maṱanu vha a wana na
              maḓabula a fumi, kha vhathu vhaṱanu vha u thoma]
              Ndi nnyi ane a nga litsha mabvani avhuḓi ngaurali? Kha vha
              ṱavhanye vha ḽe thumbu i tou rwe! ¸ambiṋambi nandi!

              Ri wanala henefha makete wa FUSHAMUVHILI nahone vha
              nga kwama Mmberegeni kha nomboro ya luṱingo i tevhelaho:
              072 423 9898.

3.1       Khepisheni ya iyi khungedzelo ndi ifhio?                                              (1)

3.2       Topolani ipfi ¼o shumiselwaho u kunga zwi tshi elana na vhuµi ha
          mitshelo. Tikedzani phindulo ya½u.                                                    (2)
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1               9                                            DBE/·ara 2012
                                                 NSC

3.3         Mushumo wa ipfi fhedzi kha iyi khungedzelo ndi ufhio?                                                (1)

3.4         Ndi ngafhi he mukungedzeli a shumisa thekiniki ya fonto sa nµila ya u
            fhuredzela?                                                                                          (2)

3.5         Hu na tshigwada tsha vhathu tshine tsha nga pfa tsho nyadziwa nga
            khungedzelo iyi. Ndi tshifhio nahone ndi ngani ni tshi ralo?                                         (2)

3.6         Khungedzelo iyi nga u angaredza inwi ni i vhona hani?/I a ni nyanyula
            na? Tikedzani.                                                                                       (2)
                                                                                                                 [10]

MBUDZISO 4

TSHIBVELEDZWA TSHA 5: KHATHUNI

Ṱalelani tshibveledzwa tshi tevhelaho uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

 Nn! Zwi amba uri       Ee, vhathu vho vha vho   Na riṋe ro takala, a
 phathini ya hone ho                                                          Ndo takala nda takala
                        takala vhukuma.          ni vhoni ro lala ro
 vha hu tshi khou                                                             na zwikunwe nṋe
                                                 dzula ro ni lindela
 takadza vhukuma. Khe                                                         Tshiembe.
                                                 ni tshi vhuya.
 no tou vhuya nga
 matsheloni.

                                                                        [Nga Mort Walker na Dik Browe]

4.1         Ndi ngani mme a Tshiembe vha tshi khou amba vho farelela lu¾aha?                                     (1)

4.2         Ndi mini zwi sumbedzaho uri Tshiembe o µiphina he a vha o ya hone
            nahone u amba o vhofholowa?                                                                          (1)

4.3         Kha khathuni iyi khotsi a Tshiembe vha sumba vho µibvisa kha mafhungo
            aya. Tikedzani fhungo i¼i.                                                                           (1)

4.4         Mafhungoni ayo hu na ¼iambele ¼o shumiswaho, ¼i topoleni ni dovhe ni ¼i
            shumise fhungoni ¼i pfalaho.                                                                         (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1       10                                 DBE/·ara 2012
                                         NSC

4.5       Ndi zwifhio zwe na guda kha iyi khathuni?                                              (1)

4.6       Isani fhungo i¼i kha khanedza, vhathu vho vha vho takala vhukuma.                      (2)

4.7       Fhungo he¼i 'Na ri½e ro takala' ¼i nga vha na ¾halutshedzo mbili. Tikedzani
          phindulo ya½u no »isendeka nga khathuni iyi.                                           (2)
                                                                                                 [10]

MBUDZISO 5

TSHIBVELEDZWA TSHA 6: PHUROSA

Vhalani phurosa i tevhelaho uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo µisendekaho
khayo.

Tendani ane a dzhena tshikolo henefha sekondari ya Faranani u dzulela u kaidzwa
nga mme awe Vho-Shonisani uri u tshimbila vhusiku nga goloi ya khotsi awe a si
zwavhuµi. Tendani u khou dina ngauri u vho ita mafhungo a u nwa mahalwa a tshi
vhuya na vhasidzana vha phiranawe afho lufherani lwa nnµu ya hawe. Tshine tsha
dina ndi uri uyu muswuhana ha ¾aluli. A wana musidzana oima badani u mbo di mu
imela a songo i miswa a mu ½amedza.

·avhu¾anu ¼o fhiraho Tendani o wana mu¿we musidzanyana o ima Gondonabada
nga iri ya vhufumimbili vhusiku. Tendani o ima a vhidza u¼a musidzana, we a µa a
dzhena ngomu moµoroni! Vhathada vho mbo kumbana vha fhira vha tshi renga
ma¿we mahalwa. Moµoroni wa Tendani ho vha hu tshi khou nukhelela Nando's.

Tendani o ḓo hwalana na N¾honifheni uyu ane a ¾wa o ima badani, vha livha hayani
ha hawe henefha kha ¼a Sedzazwau. Tendani a ri kha N¾honifheni 'ndi ¾oµa u ni
sumbedza uri ndi a ¼isa.' U swika ngei nµuni ya hawe a khi½ulula vothi a fhirela
lufherani lwawe. N¾honifheni o humbela u thoma u ya bungani he a swika a rwela
lu¾ingo vha¼a vhaswuhana vhane a shumisana navho uri vha µe na ¾iraka ya u hwala
thundu, samusi tshifhefho tsho vhuya na mphwe dzatsho.

N¾honifheni a tshi humela ngei ha Tendani o wana a tshi khou amba nga lu¾ingo.
Matsiko o vha o no rothisela thoro ngomu halwani ha Tendani. Tendani o nwa
vhu¼a halwa ho tondiwaho a fara khofhe khulu. Musi a tshi phaphama o wana
thundu nµuni yo mela milenzhe. O mbo µi zwi µivha uri a hu na mu¿we nga nn»ani
ha N¾honifheni. Tendani o vho µo pfala a tshi khou amba e e¾he a tshi ri ngoho
vhasidzana vha ano maµuvha a vho ngo luga, ha µi tou vha uri munwe a u koni u
µisumba.

5.1       Topolani ¼i¾aluli ¼a vhukuma ¼o shumiswaho afha ni dovhe ni ¼i shumise
          fhungoni ¼i pfalaho.                                                                   (2)

5.2       Hu na ¼ikateli ¼o shumiswaho mafhungoni e na vhala, inwi ¼i topoleni ni
          ½ee na ¾halutshedzo ya¼o.                                                              (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1        11                              DBE/·ara 2012
                                          NSC

5.3        ·iiti vhuya ¼i a kona u shuma sa ¼iiti ¼itikedzi, ¼i shumiseni fhungoni ¼i
           pfalaho u sumbedza izwo.                                                        (1)

5.4        Isani fhungo ¼o swifhadzwaho kha luambo lwa u vhiga.                            (1)

5.5        Hu na fhungo ¼i songo pele¾waho nga nµila yone, inwi ¼i topoleni ni ¼i
           ¿wale nga nµila yo teaho.                                                       (2)

5.6        Topolani he Tendani a sumbedza u sedza zwithu nga i¾o ¼ithihi. Ni
           tikedze phindulo ya½u.                                                          (2)
                                                                                           [10]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                     30
                                                         MARAGAGU¹E:                       70

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda HL P2 Nov 2012](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2012/c4d366ee-9c94-4320-9c52-a7d4eacdd11a) — Tshivenda HL · QP · 2012 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2012](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2012/5aaeb946-e944-4ddc-93e2-d2434a385796) — Tshivenda HL · QP · 2012 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Feb March 2012](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2012/30dbf094-8001-4e9c-93f2-7e124e4ac2aa) — Tshivenda HL · QP · 2012 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2020/f55b2adb-51d0-43fa-8016-a5e4bc3a337b) — Tshivenda HL · QP · 2020 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2019/6907c8c4-26f8-43b6-be52-ea5db6165703) — Tshivenda HL · QP · 2019 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2018/29f80350-3595-42ef-a2ea-b46cbb9f2b50) — Tshivenda HL · QP · 2018 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2023/765f14da-8d93-457d-bdf2-55296068bdd4) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2023/dd2a3a30-9a9d-4a74-9dda-f56bbb8b2c7a) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-memo-nov-2022/8c68daaa-b088-4026-9cec-7c9310ee6d86) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P3 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p3-memo-nov-2022/6a0cc494-fdd7-4700-8a5a-127eb97960d7) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-qp-nov-2022/435f1bca-1fbe-477f-a292-b80a50be8042) — QP · 2022 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
