# Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2016 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 question paper from the November 2016, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2016/6911eb5f-93cc-4b88-852a-573cc8a15001
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: November
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2016 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2016/6911eb5f-93cc-4b88-852a-573cc8a15001)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · November · 2016 · tshivenda. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda HL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2016-memo/f0b9dfa5-c05f-40bc-a6f0-feac32fbaddb) — Memo · 2016 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                   GIREIDI YA 12

                 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                          BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                                      LARA 2016

MARAGA: 70

TSHIFHINGA: Awara 2

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 13.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1         2                                DBE/Lara 2016
                                           NSC

NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI

1.       Bammbiri i¼i ¼i na KHETHEKANYO THARU:

         KHETHEKANYO YA A:            Tholokanyonµivho                  (30)
         KHETHEKANYO YA B:            Manweledzo/Samari                 (10)
         KHETHEKANYO YA C:            Zwivhumbeo na milayo ya
                                      kushumisele kwa luambo             (30)

2.       Vhalani ndaela DZO¹HE nga vhuronwane.

3.       Fhindulani mbudziso DZO¹HE.

4.       Thomani khethekanyo IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.

5.       Hune khethekanyo IºWE na IºWE ya fhelela hone ni talele.

6.       Nomborani phindulo dza½u zwi tshi anana na kunomborelwe kwo
         shumiswaho kha i¼i bammbiri ¼a mbudziso.

7.       Ni tshi fhedza u fhindula mbudziso IºWE na IºWE ni pfuke mutaladzi.

8.       Ni dzhiele nzhele mupele¾o na kufha¾elwe kwa mafhungo.

9.       Tshifhinga tsho anganyiwaho:

         KHETHEKANYO YA A:            Minetse ya 50
         KHETHEKANYO YA B:            Minetse ya 25
         KHETHEKANYO YA C:            Minetse ya 45

10.      ºwalani nga vhudele, nahone zwi no vhalea.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1        3                                 DBE/Lara 2016
                                          NSC

KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO

MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA ¹HALUTSHEDZO NA U PFESESA

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B uri ni µo kona u fhindula
mbudziso dzo »isendekaho khazwo.

TSHIBVELEDZWA TSHA A

                                 NDI DZEMA-¶E I·I?

1        Lu¾ingokhwalwa lwanga lwo fa nandi! A si zwa ndeme uri lwo µura
         vhugai, kana ndi lwa lushaka lufhio lini. Na khathihi; tshikhukhulisi ndi u
         xelelwa na u simelwa nyofho – ndo khaulwa tsho¾he kha u ¾umanywa
         hanga na vha¿we vhathu, nahone ndi songo zwi lavhelela na luthihi.

2        Zwi mmbavhaho na u mpfara ¾haha ndi uri vha re tsinitsini na n½e na 5
         vhafunwa vhanga u ntswikelela zwi vhutoto. Arali mufumakadzi wanga a
         nga lwala? Arali ¿wananga a nga ¾oµa uri ndi swike tshikoloni nga u
         bonya ha i¾o? Arali ha nga bvelela khombo i ¾oµaho thuso yanga?
         Mbudziso idzi dzi vusa vilili ¾hohoni yanga, nda vhuya nda nga sa muthu
         o dzhenwaho.                                                            10

3        Izwi zwo¾he ndi zwine nda tea u zwi imela bembela, nda dovha hafhu nda
         dzhia vhukando ho teaho. Mashudu mavhi, maµi a tevhuwa o tevhuwa.
         Fhedzi-ha, izwi a si zwone zwa ndeme lini; a si mafhungo a uri ndi tea u
         vha hone kana u sumbedza vhuµifhinduleli lini. Muga ndi uri ndo
         xelelwa; muraµo wa muvhili wanga, yone thikho ya vhudavhidzani i 15
         ¾umanyaho mulomo wanga na nµevhe dzanga yo nndandula. Izwi zwi
         pfala zwi zwone zwi ntotesaho, fhedzi vhukuma zwo tea u tou pfalwo?
         Hone zwi dzhia tshifhinga tshingafhani uri muthu wa ano maµuvha ¼i
         kovhele a songo posa i¾o kha lu¾ingokhwalwa lwawe?

4        Zwo no tou shanduka matshilele u vhona mureili a tshi hangwa u pfuka 20
         robotho dzo vula ngeno e kati na u vhanµavhanµa kana u ¿wala naho hu
         u vhala iyo milaedza ya hone kha Facebook. Hu µi nga na avho
         vhaµivhalea vha dzhenelaho mi¾angano ya ndeme, a zwi mangadzi vha
         tshi ralo u hovha lu¾ingo ngeno nyambedzano dzi kati, ¾hoho ya mbo ralo
         u fhambana na mpato. Hu µi nga na izwo zwikulamalembe zwine re na 25
         afho tshikoloni a zwo ngo ¾olela, hu si kale u µi tshi khou bvisa khambana
         ya fola khunduni. U ralo u µo akhamala na tshone tshi kha iyo
         ¿i¿ini¿i¿ini i sa pfumbudzelwi muthu.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1        4                                 DBE/Lara 2016
                                          NSC

5        Zwiito izwi zwo no shanduka dwadze ¼i si na dzilafho, vhunga zwi tshi
         khou khwa¾hisa ¼ene¼i¼a ¼a u mufuvha u lambisa thakha. Vhana zwikoloni 30
         tsho no vha tshone tshinembe khambana ya Funzani, miµi i khou fhalala,
         vhufhura a ri tsha amba, u amba ndi u pfa nungo. Kuthu ukwu ku funga
         mulilo u si na mudzimi, kwa vhudzula µumbu ¼i si na mukulutedzi.

6        Maitele aya ha ri fha¾i sa vhathu; ro no tou shanduka phuli dza
         thekhino¼odzhi ri tshi ralo u vhuswa nga ulwu lupepelele lwa manakanaka 35
         lune u tshi lu vhona we zwo lungwa. Ndi ene Tshinakaho a tshi yi
         thambo, tshi no ya thambo ndi mutshinyalo. Mivutshelano na mivhango
         ya zwa polotiki mulu¾anyi ha bvi kule vhunga vha ¾angaho nga tsanga
         nthihi vha sa vhuyi vha ramba dzunde kana u lidza ndwevha musi vha
         tshi ralo u minula we vha ta. Zwi¾ereke zwo andamelaho shango ndi 40
         khathihi fhedzi u tshi vhona gogo ¼o takutshedza ngeno mukoma a songo
         ramba.

7        Masiandaitwa a u katwa nga tshishumiswa itshi a ri vhangela phaµi dzine
         na u hwenga ra dziµa ri sa fhedzi. Afho vhukavhamabufho hu fhira
         zwinzhi zwi kalakataho zwine vha½e vhazwo vha davhidzana na u 45
         vhonana hu si na mu¿we o no ¾anganyaho ma¾o na mu¿we. Iyo thengiso
         ya vhathu u bva kha ¼ino ¼o no tou vha bindu ¼ine tshikulumedzi tshazwo
         tshi si vhe tshi¿we. Vhusevhi ha zwa muyani na maµini vhu bveledzaho
         nndwa na mabulayo a si na vhukono ndi zwi µaho nga anea e ra dzula
         ngao.                                                                   50

8        Ndi zwa vhu¾hogwa u kona u linganyisa ¾hoµea na khaedu dza zwa
         vhudavhidzani ha ano maµuvha na matshilele kwao a µuvha ¼i¿we na
         ¼i¿we. Kha ri lavhelese murahu ri µivhudzise uri ro vha ri hani vhueni
         uvhu vhu sa athu u swielelwa. Ndi zwi¼a ri tshee ro fhelela, muthu e
         muthu nga mu¿we. Kha ri lingedze u fhedza tshifhinga tshi¾uku kha 55
         ¾hingokhwalwa dzashu ri humele kha maitele a u tou kwamana nga ½ama
         na ma¾o, hu si nga zwipfi zwa khumbulelwa zwi ri dzhiadzhiaho zwa ri
         wedza na seli ha malwanzhe. Kha ri takutshedze nga huswi ri ite
         mutingati uri ri kone u lwa na u langa tshiguru hetshi.

9        Lu¾ingokhwalwa lwo no shanduka munwe wa vhurathi, i¾o ¼a vhuraru, 60
         phedzi ya nnyi na nnyi, kana khambana ya fola – kha ri humbule luvhili
         vha hashu. Vhukuma ro no tou shanduka matsilu o pofudzwaho nga
         tshibobolibo hetshi tshine hu si kale tsha µo shanduka mafanedza, zwa
         mbo ya na vhusula.

10       Kha vha elelwe, vha tokomelwe – Facebook, Twitter, WhatsApp, 65
         SnapChat – A si tshinakelavhavhoni izwi? Ndi mulilo wa ma¾anga.
         Khamusi ...
                                      [Zwo redzwa u bva kha Skyways, ¹hafamuhwe 2016]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1           5                               DBE/Lara 2016
                                             NSC

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A

1.1      'Dzema' ¼ine mu¿wali a amba nga ha¼o kha ¾hoho ya mafhungo aya
         ndi ¼ifhio?                                                                              (1)

1.2      Ndi tshini tshine tsha vhilaedzesa mu½e wa founu arali ya tshenuwa i si
         tsha shuma?                                                                              (1)

1.3      Lu¾ingokhwalwa ndi ngwana-wa-lila, wa shaya wa lila. Khwa¾hisedzani
         vhungoho ha ¼ikumedzwa i¼i no µisendeka nga zwi wanalaho mafhungoni
         aya.                                                                                     (2)

1.4      Ndi hufhio u dzhia sia kana tshiteriothaiphi/u vhona zwithu nga i¾o ¼ithihi
         hu re khagala kha phara ya 4? ¹alutshedzani.                                             (2)

1.5      Sumbedzani aironi i wanalaho mafhungoni aya, ni dovhe ni tikedze
         kuvhonele kwa½u.                                                                         (2)

1.6      Vhalani mitaladzi ya 60–61: 'Lu¾ingokhwalwa lwo ... ya fola'.

         Sumbedzani u tea ha mbambedzo ya methafore yo shumiswaho afha.                           (3)

1.7      Ndi tshini tshihulwane tshine mu¿wali a sasaladza nga mvumbo ya muthu
         mafhungoni aya? U zwi amba nga thouni-µe?                                                (3)

1.8      Kha phara ya 5, hu na murero. ¹alutshedzani zwi khagala uri u thusa hani
         u bvisela khagala ndivho kana mulaedza une mu¿wali a ¾oµa u u rumela
         kha vhavhali.                                                                            (3)

1.9      Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho afho fhasi.
         ºwalani fhedzi ¼eµere ya zwe na nanga.

         ·iambele '... ¾hoho ya ... na mpato' (mitaladzi ya 24–25), zwi amba uri ...

         A      a mbo µi sedza thungo.
         B      a fara i¿we nµila.
         C      a liana na zwi ambiwaho.
         D      a welawela mafhungo a si awe.                                                     (1)

1.10     Vhalani phara ya 10.
         'Kha vha elelwe, ... Khamusi ...'

         Ni vhona phara iyi i phendelo/magumo a fushaho mafhungoni aya?
         Tikedzani phindulo ya½u.                                                                 (3)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1       6                                  DBE/Lara 2016
                                         NSC

TSHIBVELEDZWA TSHA B

                                         [Zwi bva kha www.google.co.za]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA B

1.11     Ni vhona mudzhii wa tshifanyiso itshi a tshi nga vha o ¾okonywa ngani?                  (2)

1.12     Ni nga ri mini nga vhuµipfi vhune avha vhathu vha vha naho kha iyi
         nyimele? Tikedzani phindulo ya½u.                                                       (2)

1.13     Ndi ifhio khaedu ine vhagudi vha mahayani vha vha nayo zwi tshi yelana
         na tshifanyiso itshi?                                                                   (2)

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B

1.14     Ndi vhushaka-µe vhu re hone vhukati ha TSHIBVELEDZWA TSHA A na
         TSHIBVELEDZWA TSHA B? Tikedzani phindulo ya½u.                                          (3)

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                           30

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1      7                               DBE/Lara 2016
                                        NSC

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO

MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA C nga vhuronwane. Afha hu ambiwa nga ha
ndeme ya radio kha vhutshilo ha »uvha ¼i¿we na ¼i¿we tshitshavhani.

THANYELANI: Ni lavhelelwa u ita zwi tevhelaho:

1.       Nweledzani ni tshi sumbedza uri radio ndi ya ndeme kha vhutshilo ha
         vhathu.
2.       ºwalani phara yo lunzhedzanaho tshidele, ni shumise maipfi a½u.
3.       Manweledzo a½u a faredze mbuno dza SUMBE nga maipfi a sa fhiri 90.
4.       A ni lavhelelwi u dzhenisa ¾hoho ya manweledzo.
5.       Sumbedzani tshivhalo tsha½u tsha maipfi mafheloni a manweledzo ayo.

TSHIBVELEDZWA TSHA C

                            RADIO A I SHAIWI MU¶INI

Shango ¼a shaya vhudavhidzani mvelapan»a yo kunda. Ndi ngazwo mi»i minzhi i
tshi nga kundwa nga zwinzhi, ngeno radio i tshi wanala. Makhulu wanga a vha
fhidzi u ya mundendeni nga n¾hani ha uri vha thetshelesa radio »uvha ¼i¿we na
¼i¿we. Ndi yone ine ya vha thusa nga n»ivhadzo ya mundende wa ¿wedzi.

Vhana vha tshikolo muvhuso wo vha humbulela wa ita uri hu vhe na ngudo dza
thero dzo fhambanaho dzi no »iswa nga yone radio. Vhana vho thanyaho u wana
idzo mbekanyamushumo vha tshi dzi thetshelesa vha sa ¿o¿orei. Khundavhalayi
dzone dzi kundwa nga zwivhuya zwi tsini.

Muzwala ½amusi ndi rabulasi muhulwane afha muvhunduni wa hashu. Izwi ndi nga
murahu ha musi o pfa hu tshi khou hashiwa nga thuso ine ya »o ½ewa vha no
takalela zwa vhulimi. Nge a si vhe na thidza aya a ita khumbelo, nangoho a mbo »i
thusalea.

Vhana vhanzhi vha khou wana mishumo nga nṱhani ha yone radio ngauri ma»uvha
o¾he hu a vha na khungedzelo ya mishumo yo fhambanaho. Wa tevhedza zwo
ambiwaho u vha wa mashudu. Vhushai vhu a pfuluwa mu¾ani wa hau nga mulandu
wa yone radio.

Lushaka lu fhulufhela radio kha u »ivhadza vhathu nga ha mpfu dzo vha welaho.
Yone yo »a ya vha tshilamuleli kha mashaka ane a vha kule ngauri i swika na hu sa
swikei.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1        8                                DBE/Lara 2016
                                          NSC

Sialala ¼ashu na ¼one arali i si yone radio, ndi musi vhaswa vha tshi »o tou pfa tshi
tshianeo. Zwino radio i hasha mi¾a¾isano ya mitshino ya sialala. Ndi henefho hune
wa »o wana vhaswa vha tshi »i¾hakha nga mitshino ya havho.

Mitambo a ri tsha amba, ri½e vha¿we mi¿we mitambo ro thoma u i pfa kha radio.
Hu na hunzhi hune ra wana hu tshi farwa nyambedzano dzo fhambanaho nga ha
mitambo. Vha¿we vha vhathu vha thoma u i tevhelela, na zwino ri tshi khou amba
vho no vha vhomasithesele vhahulwane vhayo.

Vhathu kha ri livhuwe mutumbuli wa yone radio ngauri mvelaphan»a yo »ela
lushaka, na zwino ri vho »iphi½a ngayo.

                                                          [Zwi bva khaThimu ya Vha¾oli]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                          10

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1       9                              DBE/Lara 2016
                                         NSC

KHETHEKANYO YA C:                ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
                                 KWA LUAMBO

MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO

¹alelani TSHIBVELEDZWA TSHA D uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA D

        AHEE! MBAMBE YA DZIMBAMBE
                  AHEE!

Vho no vhuya vha ¾angana na ntsamavhuvhu?
Kha vha »e afha Mahona.
Ngoho a vha nga »isoli.
Haya ha vhagidimi makone vha ¼ifhasi.
Luafhulelo lwa hone ndi 50% kha vho vhaledzaho vha u thoma vha »ana.
Kha vha ¾avhanye vha sa »o ¾ahela vhudzulo.
Vha songo ita zwa mbumbumbu ...
Vho lindelwa wee!
Vha tshi ¾oµa u »ivhesesa vha nga kwama:
Muµinµi: 076 123 1475

                                                   [Tshi bva kha www.google.co.za/ur]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1         10                               DBE/Lara 2016
                                           NSC

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA D

3.1      ¹alelani khungedzelo iyi nga vhuronwane. ¹alutshedzani ndivho ya
         mukungedzeli musi a tshi shumisa nyolo iyi.                                             (2)

3.2      Fhungo asi¼i: 'AHEE! MBAMBE YA DZIMBAMBE AHEE!'

         Bulani tekheniki yo shumiswaho ni dovhe ni ½ee na ndeme yayo.                           (2)

3.3      Kha iyi khungedzelo mu¿wali o shumisa fhungo:

         'Vho no vhuya vha ¾angana na ntsamavhuvhu?'

         I¼i fhungo ¼i ni »isela tshifanyiso-»e malugana na iyi khungedzelo?                     (1)

3.4      ¸eani phindulo yo teaho kha mutevhe we na ½ewa u bvisela khagala
         muhumbulo wa fhungo ¼i tevhelaho:

         Vha songo ita zwa mbumbumbu vha songo ...

         A   teledza.
         B   hanedza.
         C   lenga.
         D   balelwa.                                                                            (1)

3.5      Fhungo asi¼i: 'Luafhulelo lwa ... vha »ana.' (Mutaladzi wa 5)

         ¹alutshedzani thekhiniki ye mukungudzeli a i shumisa nga i¼i fhungo.                    (2)

3.6      U ya nga kuvhonele kwa½u, ni vhona hu na zwine na sola kha iyi
         khungedzelo? Tikedzani phindulo ya½u.                                                   (2)
                                                                                                 [10]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1            11                              DBE/Lara 2016
                                              NSC

MBUDZISO YA 4:          U  PFESESA  ZWIºWE              ZWIBVELEDZWA                  ZWA
                        VHUDAVHIDZANI

¹alelani TSHIBVELEDZWA TSHA E uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA E: KHATHUNI

                                                    Kha vha litshe u
   Kha vha tse                                      tambisa vidio ri            Vha a tsa kana ra
   ndi sa athu u      Vha khou ita                    mushumoni.                 vha thuntsha.
  vha davhalasa.      mini tshi sa     Ndi khou
                       vhonali?         vhona
                                      zwifanyiso.

      FUREME YA 1               FUREME YA 2         FUREME YA 3                  FUREME YA 4
                                                                           [Zwi bva kha Madam & Eve]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA E

4.1       No ¾alela FUREME YA 1 na YA 4, ndi tshini tshine muoli a tama u ri
          ¾anela tshone?                                                                            (2)

4.2       Vhambedzani vhushaka vhune ha vha hone vhukati ha FUREME YA 3 na
          FUREME YA 4.                                                                              (2)

4.3       Nangani phindulo i re yone kha mutevhe wo ½ekedzwaho. ºwalani fhedzi
          ¼e»ere ¼a zwe na nanga.

          Sedzesani FUREME YA 4. Thouni ya muambi o imaho ndi ya u ...

          A        takalela.
          B        go»a.
          C        fhuredzela.
          D        kombetshedza.                                                                    (1)

4.4       U ya nga zwine zwa khou bvelela kha FUREME YA 1, ni vhona zwi tshi
          kwama hani vhu»ipfi ha mu½e wa goloi?                                                     (2)

4.5       Ndi mini tshine na vhona tshi tshi nga itwa u thivhela iyi nyimele?
          ¹an»avhudzani kuhumbulele kwa½u.                                                          (3)
                                                                                                    [10]
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1         12                                DBE/Lara 2016
                                           NSC

MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA F uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA F

                         HO TOU FA VHA MATONGONI

1        Vhakoma vho ri u bva ha makhadzi wavho vha tou na gondo longondo.
         Vho vha vha tshi khou itela u sera duvha. Mbuvha ye vha vha vho fara yo
         vha ya zwi¼iwa zwavhu»i vhukuma. Zwenezwi vha tshi khou tshimbila,
         vha mbo »i ri na nguluvhe»aka khakhakha. Mukalaha wa khuvhe vho ri u
         shavha vha swika vhe tshovho tshi¾akani tsha mi¾hala, vha vutsheledza 5
         vha isa phan»a na u gidima ngeno nguluvheµaka i sa khou vha
         pandamedza.

2        Vha tshi swika hayani vho ita na u toololela mufumakadzi wavho mboni
         ye vha ¾angana nayo. 'Ngoho madukana haa¼a ha na matshilisano.' Ndi
         Vhakoma vho tou ¾ungufhala. Vhakoma vho vha vho dinalea vhukuma. 10
         Vho mbo »i ya u e»ela nga dzone mbiti dza u sewa havho na u
         pandamedzwa nga iyo nguluvhe»aka. Khofhe dzone dzo lenga u fara vha
         kha mihumbulo. Zwo fhedza zwo vha humbudza mu¿we ¿waha vha na
         mu¾ahabvu Vho-Ndileni vha shavha vha ¾o»ou vun»ekana milenzhe nge
         didinngwe ¼a ¾hasela vhakoma musi we ¼a vha hahedza.                 15

                                                        [Tshi bva kha Thimu ya Vha¾oli]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA F

5.1      Vhalani mutaladzi wa 2.

         'Vho vha vha tshi khou itela u sera duvha.'

         Hu na zwo khakheaho fhungoni i¼i. Inwi ¼i ¿walululeni no ¼i khakhulula.                  (1)

5.2      Kha mutaladzi wa 14 hu na ipfi 'mu¾ahabvu'.

         ¸eani ¼ibulazwithihi ¼a¼o ni dovhe ni ¼i shumise fhungoni ¼e na tou »isikela.            (2)

5.3      Vhalani fhungo ¼i tevhelaho (Mutaladzi wa 15).

         '... didinngwe ¼a ¾hasela vhakoma musi we ¼a vha hahedza.'

         Nanguludzani fhungodavhi ¼a ¼i»adzisi fhungoni i¼i, ni dovhe ni ¼i ¿wale.                (1)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1       13                         DBE/Lara 2016
                                         NSC

5.4      Shumisani mafhungo mavhili a tevhelaho u vhumba fhungo tserekano
         ¼ithihi ¼i pfalaho.

         'Vhakoma vho tou ¾ungufhala.'
         'Vhakoma vho vha vho dinalea vhukuma.'                                      (1)

5.5      Fhungo asi¼i: 'Mbuvha ye vha vha vho fara yo vha ya zwi¼iwa zwavhu»i
         vhukuma.' ·i ¿walululeni no isa tshipi»a tsho swifhadzwaho/sendamiswaho
         kha khanedza.                                                               (1)

5.6      Kha mutaladzi wa 5, mu¿wali o shumisa ¼inyanyu. ·i topoleni ni sumbedze
         ndeme ya¼o afho he ¼a shumiswa.                                             (2)

5.7      Vhalani phara ya 1 nga vhuronwane.

         Hu na he mu¿wali a shumisa maipfi a tseiso. A nanguludzeni ni sumbedze
         uri ndi ngani ni tshi vhona o tea.                                          (2)
                                                                                     [10]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:               30
                                                         MARAGAGU¹E:                 70

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda HL P2 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2016/0031610b-eef2-4ee2-bb41-4f13d20fea15) — Tshivenda HL · QP · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2016/4f48b07f-1266-4ad1-bf2d-e16c5f340160) — Tshivenda HL · QP · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2016/30e147b8-28ad-4368-af5a-9b2681ee49a5) — Tshivenda HL · QP · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2016/b6d3c117-14ad-4f8b-b18f-ee30720ee58e) — Tshivenda HL · QP · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2020/f55b2adb-51d0-43fa-8016-a5e4bc3a337b) — Tshivenda HL · QP · 2020 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2019/6907c8c4-26f8-43b6-be52-ea5db6165703) — Tshivenda HL · QP · 2019 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2023/765f14da-8d93-457d-bdf2-55296068bdd4) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2023/dd2a3a30-9a9d-4a74-9dda-f56bbb8b2c7a) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-memo-nov-2022/8c68daaa-b088-4026-9cec-7c9310ee6d86) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P3 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p3-memo-nov-2022/6a0cc494-fdd7-4700-8a5a-127eb97960d7) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-qp-nov-2022/435f1bca-1fbe-477f-a292-b80a50be8042) — QP · 2022 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
