# Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2017 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 question paper from the November 2017, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2017/206f086a-0257-474a-8798-d4b273d8c549
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: November
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2017 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2017/206f086a-0257-474a-8798-d4b273d8c549)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · November · 2017 · tshivenda. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda HL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2017-memo/62e9a80d-e172-40f8-a95d-5a653132e579) — Memo · 2017 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                 NATIONAL
                             SENIOR CERTIFICATE

                                   GIREIDI YA 12

                 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                         BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                                      LARA 2017

MARAGA: 70

TSHIFHINGA: Awara 2

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 13.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1)        2                               DBE/Lara 2017
                                          NSC

NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI

1.       Bammbiri i¼i ¼i na khethekanyo THARU:

         KHETHEKANYO YA A:            Tholokanyonµivho                  (30)
         KHETHEKANYO YA B:            Manweledzo/Samari                 (10)
         KHETHEKANYO YA C:            Zwivhumbeo na milayo ya
                                      kushumisele kwa luambo             (30)

2.       Vhalani ndaela DZO¹HE nga vhuronwane.

3.       Fhindulani mbudziso DZO¹HE.

4.       Thomani khethekanyo IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.

5.       Hune khethekanyo i¿we na i¿we ya fhelela hone ni talele.

6.       Nomborani phindulo dza½u zwi tshi anana na kunomborelwe kwo
         shumiswaho kha i¼i bammbiri ¼a mbudziso.

7.       Ni tshi fhedza u fhindula mbudziso i¿we na i¿we, ni pfuke mutaladzi.

8.       Ni dzhiele nzhele mupele¾o na kufha¾elwe kwa mafhungo.

9.       Tshifhinga tsho anganyiwaho:

         KHETHEKANYO YA A: Minetse ya 50
         KHETHEKANYO YA B: Minetse ya 30
         KHETHEKANYO YA C: Minetse ya 40

10.      ºwalani nga vhudele, nahone zwi vhaleaho.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1)      3                              DBE/Lara 2017
                                        NSC

KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO

MBUDZISO YA 1:          U VHALA U ITELA U WANA ¹HALUTSHEDZO NA
                        U PFESESA

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B uri ni »o kona u fhindula
mbudziso dzo vhudziswaho.

TSHIBVELEDZWA TSHA A

                     VHU¶IFHINDULELI VHU RE NA MITSHELO
1        Tshanduko i a vhavha? Mbudziso iyi vhomuthumunzhi vha a »ivhudzisa
         vha fhedza i tshi vha fara ¾haha. Tshanduko i »a na vhu»ifhinduleli ho
         go»ombelaho, na vhurangaphan»a vhu re na mbuyelo vhu ¾o»aho muthu
         o raloho.

2        Vho-Pha»uli vho »iwana vho livhana na thavha i no fhira ya Kilimanjaro 5
         musi vha tshi wana mushumo wa u vha ¹hohoyatshikolo tsha Mbali.
         Tshikolo itshi tsho vha tshi tshi remisa vhalangi vhatsho ¾hoho. Fhedzi-ha,
         vhone ndi muthu ane zwa u imedzana na khaedu na tshanduko zwa tou
         vha malofhani.

3        Musi vha tshi swika vho wana ¼i ¼a maladze kha vhathusa ¾hohoyatshikolo, 10
         ¾hoho dza mihasho, vhadededzi na vhagudi. Ndi ngoho uri shango ¼a shaya
         thovhela ndi mu¼ano? Vhashumi vha ngadeni na vhakunakisi vha ofisini
         vha vhuya vha swi¾ula ndi u ya mirunzini ha vuwa mihani i si na pha¾ho.
         Vhomabalane tshavho ndi u tamba nga lu¾ingo, ngeno mbilo i tshi vhuya a
         hu na ane a hwala vhu»ifhinduleli.                                       15

4        Vho-Pha»uli nzulele iyi a yo ngo vhuya ya sumba u vha dina. ºwedzi wa u
         thoma u tshi fhela ndi musi vho no fara mi¾angano na zwiimiswa zwo¾he
         afho tshikoloni. Mi¾angano iyo yo vha ya u bvisela khagala ndeme ya
         mushumo. Khorombusi yo vha na thuso kha u ramba mu¾angano wa
         vhabebi u si na tsaleli, hu u itela u katela na vhafaramukovhe vho¾he. Afho 20
         mu¾anganoni ho »a na vha si no ngo »a. Vha¿we i¾eli vho »ela u holedza.
         'U vhona u nga a nga tshi kona uyu munna, tsho balela na Milingoni wa
         muhaga?' Ndi mukalaha Vho-Maila¿ombe vhe n»ilani ya u ya
         mu¾anganoni.

5        Mu¾angano uyu wo ita uri vhabebi vha pfe vho vhofholowa musi 25
         Vho-Pha»uli vhone vha tshi ri vhana ndi vhashu ro¾he, ri tea u shela
         mulenzhe. Mbudziso dze vhabebi vha vha vhe nadzo vho fhindulwa nga
         vhu»alo, ha dovha ha ombedzelwa tshivhangalelwa tshihulwane tshine tsha
         vha pfunzo ya vhana. Ho tendelaniwa kha ¼a uri ¿wana ane a pfuka milayo
         ya tshikolo mubebi wawe u »o tea u swika tshikoloni nga u bonya ha i¾o. 30
         Vhabebi vho sumbedza thikhedzo nga zwa ½alani na masheleni vhunga
         tshikolo tsho vha tsho ambarelwa nga u shayea ha tshomedzo.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1)      4                             DBE/Lara 2017
                                        NSC

6        ¹hohoyatshikolo na vhone kha sia ¼a thikhedzo ya masheleni a vho ngo
         peta zwan»a, vho thusana na vhadededzi vhavho kha u ¾o»a ndambedzo
         kha vhoramabindu na vhoramamaga vha re vha¼edzani na itsho tshikolo. 35
         Ndi he vha¿we vhavho hu sa athu na u fhela ¿waha vha thusa nga u vha
         fha¾ela dzi¿we dza phera dza u gudela saintsi na khomphyutha. Vha¿we
         vho fulufhedzisa u thusa nga u ¾u¾uwedza vhana luthihi nga vhege.

7        Muhulwane avha vho vha na ¾hu¾huwedzo kha vhadededzi vhavho, ndi he
         vha vho »igana u funza na nga zwifhinga zwo engedzwaho. Vhana vho 40
         tamaho u vhala na nga madekwana, vhone vha½e Vho-Pha»uli vho lilela u
         vha thusa. Ho vha hu si na »uvha na ¼ithihi ¼ine wa nga wana vha siho nga
         nn»ani ha musi vha tshi tou vha na zwihulu zwo vha faraho zwan»a.

8        Tshi¿we tshe tsha »isa mvelaphan»a afha tshikoloni ndi nge Vho-Pha»uli
         vha vhumba komiti dza u shuma dzo fhambanaho. Komiti idzi dzo vha dzi 45
         tshi vha na mi¾angano hu u itela mveledziso. ºwedzi mu¿we na mu¿we hu
         tea u vha na u vhiga zwe komiti i¿we na i¿we ya bveledza, zwe vha
         kundelwa, na u dovha vha ½ea themenndelo ya zwine zwa tea u itwa.

9        Tshikolo itshi tsha Mbali a tsho ngo vhuya tsha lenga na u sumbedza
         tshanduko na nyaluwo. I¿we ya tshanduko yo vhonala musi ¿waha u tshi 50
         fhela nge mvelelo dza giredi ya fumi na vhuvhili dza vha dzo
         khwi½ifhadzea. Hezwi a zwo ngo mangadza tshi¾afu khathihi na zwiimiswa
         zwo¾he zwe zwa vha zwi tshi khou shela mulenzhe.

10       ºwaha u tevhelaho, vhunzhi ha vhabebi vho tama vhana vhavho vha tshi
         dzhena kha itshi tshikolo. Tsho vha tshikolo tshe tsha kunga vhana vha 55
         mashango a ma¼edzani na vha kule. Vho-Pha»uli vho ri u vhona zwo ralo
         vha ambedzana na vhoramabisi u thusa kha u endedza vhana khathihi na u
         vha humbelela luafhulelo. Ho mbo »i thoma mu¾a¾isano kha vhoramabisi
         wa u ½ea vhana luafhulelo. Hezwi zwo thusa kha vhana lwe vha vho tou
         nanga uri vha namela ya nnyi, vha litsha ya nnyi. Vhoramabisi vho tenda u 60
         hwala na avho vhagudi vhe vha vha vha tshi sala vha tshi khou funzwa idzo
         ki¼asi dza u tou engedzedza.

11       Muhasho wa Pfunzo wo tou mangala musi tshikolo tsha Mbali tshi tshi vho
         vhalwa na zwi¿we zwine zwa bvisa mvelelo dzavhu»i vhukuma kha
         ma¾iriki. Zwiphuga tsho vha tshi tshi tou kumbela musi zwi tshi avhelwa. 65
         Afha tshikoloni na hone Vho-Pha»uli vho vha vha tshi avhela vhadededzi
         khathihi na vhagudi vho shumaho zwavhu»i kha thero dzo fhambanaho.
         U bva kha gireidi ya vhumalo u swika kha ya vhufumi na vhuvhili, wo vha
         u tshi wana zwi tshi tou naka thovhela ho rambiwa vha»ivhalea na vhabebi.

12       Ndi ngoho, Vho-Pha»uli vho sumba vhe ¹hohoyatshikolo i re na 70
         vhu»ifhinduleli na vhu»ikumedzeli. Khetshi tshikolo tsha Mbali tsho
         shanduka, zwikolo zwa vha¼edzani natsho zwi vho edzisela maitele avhu»i
         a afho Mbali.
                                                       [Zwi bva kha Thimu ya vha¾oli]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1)       5                              DBE/Lara 2017
                                         NSC

TSHIBVELEDZWA TSHA B

                                                           [Tshiko: www.google.co.za]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A

1.1      U ya nga phara ya 1, ndi mini tshine tsha bveledza vhurangaphan»a
         havhu»i?                                                                              (1)

1.2      Vhalani mitaladzi ya 5–7: 'Vho-Pha»uli vho »iwana … vhatsho ¾hoho.'

         Ndi tshini tshe tsha ita uri Vho-Pha»uli vha »iwane vho livhana na khaedu?            (1)

1.3      Vhalani phara ya 3.

         Sumbedzani zwithu ZWIRARU zwine zwa bvisela khagala u sa ¾hogomelwa
         ha mushumo afha tshikoloni tsha Mbali.                                                (3)

1.4      No sedza mitaladzi ya 16–19: 'Vho-Pha»uli nzulele … ndeme ya mushumo.'

         ¹alutshedzani zwe zwa thusa Vho-Pha»uli u kona u shuma na zwiimiswa
         zwo fhambanaho afha tshikoloni tsha Mbali.                                            (2)

1.5      Sumbedzani vhungoho kana u sa vha ngoho ha fhungo i¼i zwi tshi yelana na
         mishumo ye Vho-Phaµuli vha bveledza afha tshikoloni tsha Mbali.                       (3)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1)       6                                DBE/Lara 2017
                                         NSC

1.6      Vhalani phara ya 6.

         Ndi ufhio muhumbulo muhulwane une mu¿wali a ¾o»a ri tshi u ¾alukanya
         mafhungoni a iyi phara?                                                                (2)

1.7      Kha phara ya 3, hu na murero.

         ¹alutshedzani uri u thusedza hani u bvisela khagala nyimele ya tshikolo
         tsha Mbali musi Vho-Pha»uli vha sa athu u vha ¾hohoyatshikolo.                         (2)

1.8      ¹alutshedzani ZWIVHILI zwine na vhona zwi tshi takadza nga mvumbo ya
         Vho-Pha»uli mafhungoni e na vhala afho n¾ha.                                           (2)

1.9      Vhalani phara ya 8.

         Ni a tendelana na na kuvhonele kwa mu¿wali zwi tshi yelana na mafhungo
         a iyi phara? Tikedzani phindulo ya½u.                                                  (2)

1.10     U ya nga kupfesesele kwa½u, ni vhona zwe Vho-Pha»uli vha zwi bveledza
         kha aya mafhungo e na vhala zwi tshi tendisea? Tikedzani phindulo ya½u
         nga mbuno THARU dzi pfalaho.                                                           (3)

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA B

1.11     Ndi tshini tshine muoli a khou ¾u¾uwedza nga itshi tshifanyiso?                        (2)

1.12     Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

         Ni vhona fulo i¼i ¼i ¾anwaho tshifanyisoni itshi ¼i tshi nga khakhiswa nga
         mini zwitshavhani zwashu?

         A   U shaea ha themamveledziso.
         B   U shaea ha tshomedzo dzo teaho.
         C   U shaea ha vhu»ifhinduleli kha vhabebi.
         D   A, B na C.                                                                         (1)

1.13     U ya nga kuvhonele kwa½u, ni nga ri mini nga vhu»ipfi ha ¿wana afho
         tshifanyisoni? Tikedzani phindulo ya½u.                                                (3)

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B

1.14     ¹alutshedzani vhu¾umani vhune ha vha hone vhukati ha mafhungo a re
         kha TSHIBVELEDZWA TSHA A na TSHIBVELEDZWA TSHA B.
         ¹an»avhudzani phindulo ya½u.                                                           (3)

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                          30

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1)      7                              DBE/Lara 2017
                                        NSC

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI

MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA C nga vhuronwane. Afha hu ¾an»avhudzwa
zwine zwa »isa mutakalo wavhu»i.

THANYELANI: Ni lavhelelwa u ita zwi tevhelaho:

1.   Nweledzani nga maipfi a½u ni tshi sumbedza zwine zwa »isa mutakalo
     wavhu»i kha muthu.
2.   ºwalani phara yo lunzhedzanaho tshidele, ni shumise maipfi a½u.
3.   Manweledzo a½u a faredze mbuno dza SUMBE dzi kha phara nga maipfi a sa
     fhiri 90.
4.   A ni lavhelelwi u dzhenisa ¾hoho ya manweledzo.
5.   Sumbedzani tshivhalo tsha maipfi mafheloni a manweledzo a½u.

TSHIBVELEDZWA TSHA C

          MUTAKALO – TSHIVHANGALELWA TSHA NNYI NA NNYI

Muthu mubebwa-nga-musadzi ndi ane a tea u vha na mutakalo u fushaho. Ndi
ngazwo vhathu vha tshi tea u dalela vha¾oli vha malofha u itela u »ivha lushaka lwa
malofha, na uri vha kone u wana ngeletshedzo ya zwi¼iwa zwo teaho mivhili yavho.

U ita nyonyoloso tshifhinga tsho¾he ndi zwa ndeme kha muvhili wa muthu, ngauri
zwi na thuso ya u fha¾a muvhili khathihi na u u vhea kha nzulele yavhu»i ine ya si
sokou kavhiwa nga malwadze o fhambanaho.

Ndi ndugelo ya muthu u langa ku¼ele kwawe kwa zwi¼iwa kwa misi yo¾he. Wa »iita
nguluvhe muvhili wau u nga vho ½a½a u hula wa vho shanduka haya ha malwadze
o fhambanaho. Izwi zwi fhungudza ma»uvha a vhutshilo.

Kha vha pulanele muvhili wavho nga u vha na dayari ya u ¿wala zwi¼iwa zwine vha
zwi shumisa zwifhinga zwo¾he. Musi u tshi farwa nga vhulwadze zwi a thusa u »ivha
uri ndi zwifhio zwi¼iwa zwi sa an»ani na muvhili wau ngauri u na rekhodo nazwo.

Zwi¼iwa a zwo ngo tea u ¼iwa zwifhinga zwo¾he. Muvhili kha u vhe wone u langwaho
nga n»ala, hu si maitele a u vhona tshi¼iwa, tsha fhelela mulomoni. Kha vha ¼e
zwi¼iwa nga n»ila yo linganelaho, nahone nga tshifhinga tsho tiwaho.

Hu na zwiimiswa zwine zwa vha na mbekanyamushumo ya zwa mutakalo, hune ha
vha na mira»o ine ya thusana kha kufarelwe kwa mivhili. Ndi ngazwo vha tshi tea u
vha mura»o, hu u itela u ¾u¾uwedzana na vha¿we.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1)       8                                 DBE/Lara 2017
                                         NSC

Kha hu vhe na tshifhinga tshine muthu a tshimbila nga milenzhe musi a tshi ya
hune ha vha tsini. Baisigira ndi tshi¿we tsha zwiendedzi tshine wa nga tshi shumisa
u fha¾a muvhili wau.

Muthu u tea u vha na ndivho kha zwine a ¾o»ou ita hu u itela wone mutakalo, hone
i songo vha i sa swikelelei ngauri wa balelwa u nga zwi thupha. Hone-ha, arali wa
kundelwa luthihi u songo ¿ala, sedza tshiitisi u dovhe hafhu u takutshedze u ise
phan»a.

Muthu ndi muthu, mutakalo wavhu»i ndi wa ndeme. Vhahashu, kha ri ise phan»a
na u fha¾a mivhili yashu. Zwone a zwi bali arali muthu o »iimisela.

                                       [Zwo redzwa u bva kha Reader's Digest, March 1998]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                            10

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1)                9                           DBE/Lara 2017
                                                  NSC

KHETHEKANYO YA C:                      ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
                                       KWA LUAMBO

MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO

¹alelani khungedzelo (TSHIBVELEDZWA TSHA D) i re afho fhasi uri ni µo kona
u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho.

TSHIBVELEDZWA TSHA D

                                             MA¹O A LUSHAKA

•   Vha a ¾o»a tshimima tsha bvumo?
•   Ya »o vha »ivhazwakale.
•   Ri vha fodela minyanya, mabepha, nyonesano – u vhala ndi u pfa nungo.
•   Vha sa fushea, ri vha ½ea nga mahala.
•   Luafhulelo ndi i»a-u-vhone,
•   arali vha tenda u bveledzelwa a¼ibamu.
•   Vidio na zwinepe zwi dzudza muthu hayani.
•   Ahee! … mu¼akhulu u a fhinduwa.
•   Kha vha vhaledze nga u kwama Vhafodi kha 019 100 1452.
                                                          [Tshiko: http//www.images.google.co.za]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1)          10                                 DBE/Lara 2017
                                            NSC

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA D

3.1      No ¾alela iyi kungedzelo, ndi mini tshi kokodzaho ma¾o a mu¾aleli wayo?                    (2)

3.2      Fhungo asi¼i: 'Vha a ¾o»a tshimima tsha bvumo?'

         Bulani thekheniki yo shumiswaho. Tikedzani phindulo ya½u.                                  (2)

3.3      No sedza nyimele ya khungedzelo iyi, ni vhona tshi tshigwada tshifhio tsha
         vhathu tshine tsha nga vha na dzangalelo khatsho? Ndi ngani ni tshi ralo?                  (2)

3.4      Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

         ·ifurase asi¼i: 'Ya »o vha »ivhazwakale.'

         I¼i ¼ifurase ¼i ni »isela tshifanyiso-»e kha khungedzelo iyi?

         A   Zwithu zwe vha zwi ita kale.
         B   Zwithu zwa u naka.
         C   Zwithu zwine vha sa »o zwi hangwa.
         D   A na C.                                                                                (1)

3.5      Fhungo asi¼i: 'Vidio na zwinepe zwi dzudza muthu hayani.'

         U ya nga kuhumbulele kwa½u, ni vhona fhungo i¼i i MBUNO kana
         KUHUMBULELE kwa mu¿wali/mukungedzeli? Tikedzani phindulo ya½u.                             (3)
                                                                                                    [10]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1)          11                              DBE/Lara 2017
                                            NSC

MBUDZISO YA 4:         U  PFESESA  ZWIºWE               ZWIBVELEDZWA                ZWA
                       VHUDAVHIDZANI

¹alelani khathuni i tevhelaho uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo µisendekaho
khayo.

TSHIBVELEDZWA TSHA E: KHATHUNI

                  NI NA LUSWETHO NGA          HAI, NANDI! VHOKHOTSIMUHULU,
                MAAN¶A. NDI KALE NDO NI           MUSADZI HA TOU RWIWA!
               VHEA I¹O. ¸AMUSI NDI ¶O NI
                ¹ANGANYA NA VHADZIMU!

       YOWEE! VHA ¶O MMBULAHA!
       KHA VHA VHA FARE, NDI A FA!
        NDO TSHINYA NI-HA N¸E?

          MUTHU WA 1                         MUTHU WA 2            MUTHU WA 3
                                                                     [Tshiko: www.google.co.za]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA E

4.1      U ya nga ha iyi khathuni, ni vhona i ifhio ndivho ya muoli?                             (2)

4.2      No ¾alela MUTHU WA 1, ni nga ri mini nga luambo lwa muvhili lwo
         ¾aniwaho afho? ¹an»avhudzani.                                                           (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1)        12                                DBE/Lara 2017
                                          NSC

4.3      Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

         Sedzani MUTHU WA 2. ·ifurase asi¼i:

         'Ndi »o ni ¾anganya na vhadzimu', ¼i ni »isela tshifanyiso tsha uri …

         A    vhadzimu vha »o mu takalela.
         B    vhadzimu vha »o mu ¾anganedza.
         C    u »o mu rwa.
         D    u »o mu vhulaha.                                                                   (1)

4.4      No ¾alela MUTHU WA 3, ni vhona vhu»ipfi hawe vhu vhufhio maelana na
         nyimele i re kha iyi khathuni? Tikedzani phindulo ya½u.                                 (2)

4.5      U ya nga kuvhonele kwa½u, ni vhona dzi dzifhio nyeletshedzo dzo fanelaho
         u ½ewa MUTHU WA 2? Bulani ZWIRARU.                                                      (3)
                                                                                                 [10]

MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA F uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA F: PHUROSA

                     NDI NGA N¹HANI HA VHUNDEºWA

1        Mudzuli o ri a tshi tou nga khoro ya mu»i wa hawe khithi, a mbo »i ¼i
         ¾avha gosi ¼e ¼a akhamadza mukegulu vhe tshi¾angani. Vha bva nga
         luvhilo vha tshi ri: 'Ndi hone ndi tshi yo gumafhi? ºwana wa vhathu ndi
         hone vho vhulaha!' Vha tshi tou ma¾o hasha khae, evho, vha wana a tshi
         tou vha tshigwe½amatope nga husili. Nangoho Mudzuli madukana o mu 5
         undudza nga u levha hawe. O itiswa nga vhunde¿wa he vha vhu lela nge
         vha ri ndi muho¾a ha farwi.

2        Vho-A¼idzuli vho mbo »i ri ½amusi ndi »o mu la¾isela vhanzhi, wanga
         mu»uhulu a si wa u lela vha¿we. Mukegulu vho vha vha tshi tou rwa
         ¾hoho na fhasi, vhe i iyo nga i vhe iyo. Mu»uhulu wanga ha shengedzwi 10
         ndo lavhelesa. Ene a tshi pfa makhulu vha tshi teketela a tou ½a½a u
         »igegenedza. 'Nandi mu»uhulu wanga, a ni mmbudzi uri ndi nnyi ane a
         khou ni ita bola ya u tamba ngayo?' Ndi Vho-A¼idzuli zwenezwo vho
         sinyuwa. Ene u sokou sumba ha Vho-Ma¾odzi, mukegulu vha ¾uwa vha
         tshi nga tshi»umbumukwe vho livha henengei. Tshe tsha akhamadza 15
         Vho-Ma¾odzi ndi nge ¿wana wavho a vha a siho lwa ma»uvha mararu
         o fhelaho. Ho tou thusa vha¾hannga vhe vha vha vho awela murunzini u
         re henefho nge vha ½ea vhu¾anzi ha uri vhatukana vhe vha mu rwa o tou
         vha levhela.
                                                      [Zwi bva kha Thimu ya Vha¾oli]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1)         13                        DBE/Lara 2017
                                           NSC

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA F

5.1      Kha mutaladzi wa 4, hu na dzinambumbano.

         ·i topoleni ni sumbedze vhubvo/tshivhumbeo tsha¼o.                           (2)

5.2      Kha mutaladzi wa 2, hu na ipfi 'tshi¾angani'.

         ·i ¿waleni nga luambo lwa musanda ni dovhe ni ¼i shumise fhungoni.           (2)

5.3      Fhungo asi¼i: 'Nangoho Mudzuli madukana o mu undudza nga u levha
         hawe.'

         Isani fhungo ¼i re afho n¾ha kha maambaitwa.                                 (2)

5.4      Kha mitaladzi ya 17–18, hu na ¼iitii¾aluli.

         ·i topoleni ni dovhe ni ½ee na mushumo wa¼o.                                 (2)

5.5      Kha mitaladzi ya 12–13, hu na fhungo: 'Nandi mu»uhulu … u tamba
         ngayo?'

         Sumbedzani vhu»ipfi vhu bvukululwaho nga luambo lwa mukegulu
         fhungoni i¼i, ni dovhe ni tikedze vhuimo ha½u.                               (2)
                                                                                      [10]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                30
                                                         MARAGAGU¹E:                  70

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda HL P1 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2017/cb81ddf8-5696-43a7-a183-df6cd3a5d193) — Tshivenda HL · QP · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2017/7a0bce4c-add6-45cf-bf02-1a48d36d5016) — Tshivenda HL · QP · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2020/f55b2adb-51d0-43fa-8016-a5e4bc3a337b) — Tshivenda HL · QP · 2020 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2019/6907c8c4-26f8-43b6-be52-ea5db6165703) — Tshivenda HL · QP · 2019 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2018/29f80350-3595-42ef-a2ea-b46cbb9f2b50) — Tshivenda HL · QP · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2016/6911eb5f-93cc-4b88-852a-573cc8a15001) — Tshivenda HL · QP · 2016 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2023/765f14da-8d93-457d-bdf2-55296068bdd4) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2023/dd2a3a30-9a9d-4a74-9dda-f56bbb8b2c7a) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-memo-nov-2022/8c68daaa-b088-4026-9cec-7c9310ee6d86) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P3 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p3-memo-nov-2022/6a0cc494-fdd7-4700-8a5a-127eb97960d7) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-qp-nov-2022/435f1bca-1fbe-477f-a292-b80a50be8042) — QP · 2022 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
