# Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2020 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 question paper from the November 2020, 14 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2020/f55b2adb-51d0-43fa-8016-a5e4bc3a337b
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2020
- Exam period: November
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2020 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2020/f55b2adb-51d0-43fa-8016-a5e4bc3a337b)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · November · 2020 · tshivenda. Question paper, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                            SENIOR CERTIFICATE/
                        NATIONAL SENIOR CERTIFICATE

                                      GIREIDI YA 12

                  TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                           BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                                        LARA 2020

MARAGA: 70

TSHIFHINGA: Awara 2

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 14.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1            2                             DBE/Lara 2020
                                            SC/NSC

NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI

1.       Bammbiri i¼i ¼i na khethekanyo THARU:

         KHETHEKANYO YA A:            Tholokanyonµivho                  (30)
         KHETHEKANYO YA B:            Manweledzo/Samari                 (10)
         KHETHEKANYO YA C:            Zwivhumbeo na milayo ya
                                      kushumisele kwa luambo            (30)

2.       Vhalani ndaela DZO¹HE nga vhuronwane.

3.       Fhindulani mbudziso DZO¹HE.

4.       Thomani KHETHEKANYO IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.

5.       Hune KHETHEKANYO IºWE na IºWE ya fhelela hone ni talele.

6.       Nomborani phindulo dza½u zwi tshi anana na kunomborelwe kwo
         shumiswaho kha i¼i bammbiri ¼a mbudziso.

7.       Ni tshi fhedza u fhindula mbudziso IºWE na IºWE, ni pfuke mutaladzi.

8.       Ni dzhiele nzhele mupele¾o na kufha¾elwe kwa mafhungo.

9.       Tshifhinga tsho anganyiwaho:

         KHETHEKANYO YA A: Minetse ya henefha kha 50
         KHETHEKANYO YA B: Minetse ya henefha kha 30
         KHETHEKANYO YA C: Minetse ya henefha kha 40

10.      ºwalani nga vhudele, nahone zwi vhaleaho.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1        3                            DBE/Lara 2020
                                        SC/NSC

KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO

MBUDZISO YA 1:          U VHALA U ITELA U WANA ¹HALUTSHEDZO NA U
                        PFESESA

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA A na TSHA B uri ni »o kona u fhindula
mbudziso dzo vhudziswaho.

TSHIBVELEDZWA TSHA A

                         GOMELELO NA MASIANDAITWA A·O

1       Lu¾avula lwa vhuya lwa swika, vhathu nga mvelo ano ma»uvha a vha tsha
        ¾utshela kule na dziradio. Tshivhangalelwa tshavho ndi u ¾oµou »ivha uri
        vhabvumbi vha mutsho vha khou vhona mini – ndi kusidzana kana ndi
        kutukana naa? Honeha, vha vhuya vha pfa hu tshi pfi ho ¾odzimela
        kutukana hu vuwa n»a»o ngauri ndi hone vha tshi ri ro welwa nga nn»u na 5
        tshi¾anga, khuvha ro shengela.

2       '¸a¿waha ri tou nga ri »o vhuya fhedzi, khufha hu tshi pfi ho ralo u
        ¾odzimela kutukana.' Vho Kho»eli vha ralo vha tshi sumbedza u kulea
        nungo. Mukalaha avha vho vha vhe mufuwi wa biko afha shangoni ¼a
        Gombame. Ri tshi »a kha thakha i¾eli vho vha vhe tshigwili; hu tshi 10
        kholomo, he nngu he na mbudzi dzine u nga si dzi vhale wa dzi fhedza nga
        »uvha ¼ithihi. Vho ri u pfa lusevhe»i nga ha gomelelo, a vho ngo tsha vhuya
        vha dzi bonya. Thakha yavho iwe vhathu! Vha »o i fusha ngani, nga tshone
        tshikwama-shu?

3       Vhathu afha Gombane vho komolela vho komolela vha tshi ri khamusi 15
        mvula i »o vhuya ye tho, hone zwa sokou sea zwi tshi ¾anama. Ha vha hu
        hone gomelelo ¼o thoma u »i½ea maan»a. Zwifuwo na zwone zwa vho thoma
        u gwanda mavu, muondo na wone we thi ta¿wi. Ha vuwa tshipipipi zwi tshi
        gwadama nga tshithihi nga tshithihi. Vho Kho»eli vho ri u vhona u vhifha
        ha zwithu vha thoma u rengisa thakha yavho na u fhedzisa dze dza vha dzo 20
        no lombela vha tshi rengisa ½ama. Fhedzi-ha, vho vha vha tshi khou shavha
        mvula vho no naiwa vhunga ho vha ho no fa dzi si na tshivhalo.

4       Nga n¾hani ha ¼eneli gomelelo, na milambo ya thoma u xa. Ndi he na
        phukha dzi tshilaho ma»ini na dzone dza vho kwamea; u tshi ya milamboni
        wo vha u tshi reshwa nga munukho wa zwipuka zwo faho. Arali wo ima 25
        henefha philiphilini ya mulambo, wo vha u tshi vhona miri ye ya vha i tshi
        dzula i tshi titima ma»ini na yone yo welwa nga khombo ya u oma nga
        n¾hani ha ¾hahalelo ya ma»i.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                             Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1         4                             DBE/Lara 2020
                                         SC/NSC

5       Rithani we a vha e na tsimu khulwane i sa vhambedzwi na dzunde na ene
        zwo mu fara ¾haha musi a tshi vhona zwili¿wa zwayo zwo fa tshote. A tshi 30
        humbula mbeu na dizili zwe a vha o tou renga a pfa ¾hoho i tshi mona.
        U vhona zwo ralo, a kuvhanganya vhashumi a vha ¾alutshedza khaedu ine a
        vha nayo zwo itiswa nga n¾hani ha iyi nyimele yo vhifhaho. Vhashumi vha
        vhathu a vho ngo vhuya vha kolo¿wa musi vha tshi vhudzwa uri vha tea u
        vha vho awela u shuma. Vho vha vha tshi khou »i zwi vhona zwauri vhunzhi 35
        mi»ini afha shangoni ¼a Gombame khuhu i tevhela muthu.

6       Gomelelo i¼i ¼o kombetshedza uri Vhamusanda vha henefho vha rambe
        tshivhidzo tshi si na tsaleli. Vhadzulapo vha tou kusuwa vha tshi gonya
        thavhani nge vhe u si dze muvhidzi tshivhidzelwa u sa tshi »ivhi. Musi
        Mavu vho no zwa, vhadzulapo na vhone vho bvisa vhupfiwa ho 40
        fhambanaho. Honeha, mafhungo o ¾o»ou tshinyala musi vha tshi vho thoma
        u sumbana na avho vho ¾avhaho miri ya mipaini ya vho nga ndi yone
        tshivhangi tsha gomelelo. Murangi, ene muhulwane wa Khoro ya
        Vhadzulapo, o kaidza uri bomepome a ¼i nga thusi tshithu, kha hu tandwe ¼i
        no fukwa. Ha mbo »i vhofhiwa ¼a uri vhanna na vha¾hannga vha tea u ya 45
        mulamboni wa Lufha»i we wa vha u tshi sumbedza uri arali vhathu vha bwa
        hu nga »i wanala ma»i. Ee, nangoho vha tshi bwa vha mbo »i a wana.

7       ·one-vho i¼i gomelelo ¼o vha ¼i songo sia fhethu, phukha dze dza ponya lufu
        dzo vha dzi tshi vho swika na mi»ini dzi tshi »i ri khamusi ri »o tshila. Dzo
        vho tou homolowa mulamboni wa Lufha»i he vhathu vha bwa hone ma»i. 50
        U »a ha phukha afha Lufha»i zwo vho dzhenisa vhadzulapo nyofho. Ndi
        nge vha humbula uri dzi¿we dzadzo dzi nga vha zhongondedza na u vha
        shela malwadze nga u nwa ma»i ayo.

8       Vhunga maano a tshi vhambwa nga luvhadzi, vhamusanda vho mbo »i
        ¿walela vha Muvhuso wa Vhukati vha tshi humbela u phalaliwa kha nyimele 55
        iyi. Muvhuso a wo ngo vhuya wa vha na thidza, wo mbo »i rumela vhathu
        na magoloi a »isa ma»i na a u vhora u itela uri vhathu vha sa welele.
        Nangoho ho mbo »i vha mupfufhi u si mphire ha ya ha bwiwa gwedzho
        ¼ihulu ha dzheniswa dziphaiphi dza u kokodza ma»i a tshi bva fhasi.
        Muvhuso wone wa langana na vhadzulapo uri tshelede ya mu»agasi mi¾a i 60
        »o tou ita sengosengo. I¼i fhungo ¼a kosekose vhadzulapo vho ¼i ¾anganedza
        hu si na u kolo¿wa. U thivhela vhua»a, vho dovha hafhu vha »ivhetshela
        milayo ya u langa kushumisele kwa ayo ma»i. Mi¿wedzi i si mingana,
        Gombame thaidzo ya gomelelo ya vhonala i tshi khou fhufhurea.

9       Vhamusanda vho livhuwa vhadzulapo vhavho kha maan»a nga u pfana. 65
        Shango ¼a dzika, dzembe ¼a vhuyelela mufhi½ini. Ri nga ri mini? Ri livhuwa
        Ene Mudzimu Ramakole.

                                                       [Zwi bva kha: Thimu ya vha¾oli]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1         5                              DBE/Lara 2020
                                         SC/NSC

TSHIBVELEDZWA TSHA B

                                                  [Tshi bva kha: Google. images]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A

1.1      Vhalani mitaladzi ya 1–4.

         Ndi mini tshine tsha ita uri vhathu vha si tsha ¾uwa tsini na dziradio
         dzavho?                                                                               (1)

1.2      Vhalani mitaladzi ya 4–5.

         Ndi tshini tshe tsha shela nyofho vhathu vha Gombane lwe vha si tsha
         »ivha na zwine vha nga ita?                                                           (1)

1.3      Vhalani phara ya 2.

         Sumbedzani zwithu ZWIRARU zwine zwa ita uri Vho Kho»eli vha si tsha
         fara na khofhe musi vha tshi pfa nga ha nyimele ine ya »o wela shango ¼a
         Gombame.                                                                              (3)

1.4      Vhalani phara ya 3.

         ¹alutshedzani zwe Vho Kho»eli vha ita u itela u tsireledza thakha yavho
         kha nyimele ye shango ¼a vha ¼i tshi khou ¾angana nayo. Bulani ZWIVHILI.              (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1           6                             DBE/Lara 2020
                                           SC/NSC

1.5      Kha mitaladzi ya 34–35, hu na ¼iambele/¼iidioma,' ... khuhu i tevhela
         muthu.'

         Sumbedzani uri ¼iambele/¼iidioma i¼i ¼i thusedza hani kupfesesele kwa½u
         kwa mafhungo e na vhala.                                                               (3)

1.6      Vhalani phara ya 6.

         ¹alutshedzani mulaedza une mu¿wali a khou isa kha vhavhali nga
         mafhungo a phara iyi.                                                                  (2)

1.7      Vhalani phara ya 7.

         Sumbedzani khaedu dzine vhadzulapo vha Gombame vha nga ¾angana
         nadzo musi vha tshi ya u ka ma»i mulamboni wa Lufha»i. Bulani
         ZWIVHILI.                                                                              (2)

1.8      Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

         Vhalani mitaladzi ya 7–8. '¸a¿waha ri tou ... u ¾odzimela kutukana.'

         Mu¿wali u khou ¾o»ou bvisela khagala n»ivho ya vhomakhulukuku (IKS) i
         sumbedzaho uri khala¿waha i tevhelaho hu »o vha na ...

         A   gomelelo ¼ihulu.
         B   mvula nnzhi.
         C   u bebwa ha vhatukana vhanzhi.
         D   mi»alo mihulu.                                                                     (1)

1.9      ¹alutshedzani zwine na vhona zwi tshi sumbedza uri vhamusanda ndi khosi
         i re na vhu»ifhinduleli mafhungoni aya e na vhala afho n¾ha. Bulani
         ZWIVHILI.                                                                              (2)

1.10     Vhalani phara ya 8.

         Ni a tendelana na na kuvhonele kwa mu¿wali zwi tshi yelana na mafhungo
         e a bviselwa khagala kha iyi phara? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno
         THARU.                                                                                 (3)

1.11     Vhalani mitaladzi ya 12–13.

         Nga kuvhonele kwa½u, ni vhona thaidzo ye ya wela vhadzulapo vha shango
         ¼a Gombame yo tandululea nga n»ila i fhushaho? Tikedzani phindulo ya½u
         nga mbuno THARU.                                                                       (3)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1          7                           DBE/Lara 2020
                                          SC/NSC

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA B

1.12     Ndi ifhio nyimele ine muoli a khou ri ¾anela yone nga tshifanyiso itshi?
         Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno NTHIHI.                                           (2)

1.13     U ya nga kuvhonele kwa½u, ni nga ri mini nga vhu»ipfi ha vhathu vha re
         afho tshifanyisoni? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno NTHIHI.                       (2)

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B

1.14     Mafhungo e na vhala kha TSHIBVELEDZWA TSHA A a na vhushaka na a
         TSHIBVELEDZWA TSHA B u swika hu¿we fhethu, fhedzi hu »i vha na
         hu¿we u fhambana hu vhonalaho.

         Sumbedzani vhungoho ha ¼ikumedzwa i¼i.                                              (3)

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                       30

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1        8                            DBE/Lara 2020
                                        SC/NSC

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI

MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA C nga vhuronwane. Afha hu ¾an»avhudzwa
kulondotelwe kwavhu»i kwa ma¾o.

THANYELANI: Ni lavhelelwa u ita zwi tevhelaho:

1.   Nweledzani nga maipfi a½u ni tshi sumbedza zwine zwa nga itwa u itela u
     ¾hogomela ma¾o.
2.   ºwalani phara yo lunzhedzanaho tshidele, ni shumise maipfi a½u.
3.   Manweledzo a½u a faredze mbuno dza SUMBE dzi kha phara nga maipfi a sa
     fhiri 90.
4.   A ni lavhelelwi u dzhenisa ¾hoho ya manweledzo.
5.   Sumbedzani tshivhalo tsha maipfi mafheloni a manweledzo a½u.

TSHIBVELEDZWA TSHA C

                      MA¹O – LWONE LUVHONE LWASHU

Ma¾o ndi muraµo wa muvhili une wa vha wa ndeme vhukuma kha vhutshilo ha
muthu; ndi ngazwo a tshi tea u ¾hogomelwa nga vhuronwane.

Ndi zwa ndeme uri muthu a ¾ha¾huvhiwe ma¾o nga dokotela u itela u µivha nyimele
ya ma¾o awe. Zwenezwo zwi µo mu thusa u ilafha ma¾o awe uri naho e na thaidzo a
»o dzula e na mutakalo wavhuµi misi yo¾he.

Zwi¼iwa zwo fhambanaho na zwone zwi na ndeme kha mutakalo wa ma¾o ashu.
Muthu u tea u ¼a zwi¼iwa zwi re na miroho khathihi na mitshelo, a fhungudza
zwi¼iwa zwo µalaho mapfura u itela mutakalo wa ma¾o.

Muvhili wo kalulaho u vhanga malwadze. Muthu kha lilele u vha na tshileme tsho
teaho uri zwi sa µo mu vhangela vhulwadze ha swigiri vhune ha kwama ma¾o, lune a
nga swinga. Muthu kha »i¾hogomele nga u kona u thivhela malwadze muvhilini
wawe.

Maµuvha ano vhunzhi ha vhathu vha shumisesa khomphyutha musi vhe kha
mishumo yavho yo fhambanaho. Muthu u tea u ¾hogomela mutakalo wa ma¾o awe
nga u ambara mangilasi a u thivhela tshedza tsha khomphyutha khathihi na u
awedza ma¾o arali o shumiseswa.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                             Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1           9                              DBE/Lara 2020
                                           SC/NSC

Fola ¼one a ¼o ngo vhuya ¼a lugela mutakalo wa muthu na khathihi. Muthu kha
µiilise kha u shumisa fola saizwi ¼i tshi ita uri tsinga na misipha ya ma¾o zwi aluwe
nga u ¾avhanya. Ndi fha¼a hune wa µo wana ma¾o a muthu a no daha fola a tshi
dzula o tswukuluwa sa a no nga o shelwa phiriphiri.

Musi µuvha ¼i tshi fhisesa, muthu kha ambare mangilasi a »uvha kana mu¿wadzi wo
lugelaho u thivhela µuvha kha ma¾o. Nga maanµa vhathu vhane vha shuma vhe
nnµa, vha tambaho mitambo luvhanµeni lwo vuleaho, kana na avho vha tshimbilaho
µuvhani.

Muthu kha vhe na nµivho ya µivhazwakale ya lushaka lwa hawe ngauri ma¿we
malwadze a ma¾o a bva tsikoni o dzhielwa u bva kha lutsinga lwa lushaka lwonolwo.
Muthu a µivha nyimele yawe u a ¾avhanya a wana thuso fhethu ho teaho.

Lushaka kha ri tsivhudzane, ri si tende u xeletshelwa nga mura»o hoyu wa ndeme
ngauri ma¾o a shuma mushumo muhulwane kha vhuvha ha muthu.

                                                         [Tshi bva kha: www.google.co.za]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                           10

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1        10                             DBE/Lara 2020
                                         SC/NSC

KHETHEKANYO YA C:            ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
                             KWA LUAMBO

MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO

¹alelani khungedzelo (TSHIBVELEDZWA TSHA D) i re afho fhasi uri ni µo kona
u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho.

TSHIBVELEDZWA TSHA D

                    NDELE DZA NDELE!!!
                                 RI RI ¹ANZWA MA¹O

   NDELE DZA NDELE dzi ri ri vha kanda lini?
   Saizwi mupo na muthu e madelemapfani.
   Zwikwara na dzithavha ri guduba ra sia ro aledza.
   Miri, mahatsi na maluvha a tshakatshaka vha tou khetha.
   Ri shandukisa mu»i vhadzulatsini vha u hangwa.
   Ngade yavho i »o ta¿wa na nga zwi½oni, ½otshi vha fuwa.
   Muano washu u ri mushumo phan»a, malamba murahu.
   Mutengo u tiwa nga vhone, arali vho wela kha vhafumi vho vhaledzaho.
   Vha tshi ri ¾o»a ri wanala zwifha¾otserekanoni zwa Lambani.
   Kha vha ri kwame kha vhu¾umani vhu tevhelaho:
    015 975 2213 kana ndele@gmail.com

                                                       [Tshi bva kha: www.google. images]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1          11                            DBE/Lara 2020
                                           SC/NSC

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA D

3.1      ¹alelani khungedzelo iyi nga vhuronwane. Ndi tshini tshi kungaho ma¾o a
         mu¾aleli? Bulani ZWIVHILI.                                                            (2)

3.2      Fhungo asi¼i: 'Ndi nnyi a sa funi zwivhuya?'

         Mbudziso iyi i ni »isela ¾halutshedzo-»e musi no sedza khungedzelo iyi?               (2)

3.3      Fhungo asi¼i: 'RI RI ¹ANZWA MA¹O'. Sumbedzani u tea ha tshi¼ogeni
         itshi maelana na iyi khungedzelo.                                                     (2)

3.4      Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

         ·ifurase asi¼i: 'Saizwi mupo na muthu e madelemapfani.'

         ·ifurase i¼i ¼i bveledza figara ya muambo ya …

         A   ¼itatathino.
         B   ¼i½a½edzi.
         C   ¼imethafore.
         D   ¼ifanyisi.                                                                        (1)

3.5      Fhungo asi¼i: 'Mutengo u tiwa nga vhone, arali vho wela kha vhafumi vho
         vhaledzaho.'

         U ya nga kuvhonele kwa½u, ni vhona mukungedzeli o shumisa thekheniki-
         »e nga fhungo i¼i? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno MBILI.                           (3)
                                                                                               [10]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1              12                              DBE/Lara 2020
                                               SC/NSC

MUDZISO YA 4:          U  PFESESA  ZWIºWE                  ZWIBVELEDZWA                 ZWA
                       VHUDAVHIDZANI

U SENGULUSA KHATHUNI

¹alelani khathuni (TSHIBVELEDZWA TSHA E) i tevhelaho uri ni µo kona u
fhindula mbudziso dzo µisendekaho khayo.

TSHIBVELEDZWA TSHA E

      NDI A LIVHUWA         NDI NGE A                                                      NDI
                                        HEYI A I NA       NDI
      MAKHULU VHO           NTAKADZA                                                     ZWONE.
                                        A·IKOHO·I.       THOMA        KHA MU¸E
      NN¶ISA FHANO          MBILU NGA                                                     VHA A
                                          YO TEA        NGA NNYI?        WA
        U TAKALA             MVELELO                                                       ZWI
                                         VHONE.                       VHU¹AMBO.
         NA N¸E.             DZAWE.                                                       FUNA
                                                                                           NAA!

               FUREME YA 1                FUREME YA 2                 FUREME YA 3
                                                               [Tshi bva kha: www.google. images]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA E

4.1        ¹alelani khathuni iyi nga vhuronwane. Ndi zwifhio zwine muoli a tama u
           zwi isa kha vha¾aleli vha iyi khathuni?                                                   (2)

4.2        No ¾alela FUREME YA 1 na FUREME ya 3, ¾alutshedzani phambano i
           bviselwaho khagala nga luambo lwa muvhili lu wanaho kha idzi fureme
           mbili.                                                                                    (2)

4.3        Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

           Kha FUREME YA 1, hu na ¼ibulafhethu 'FHANO'. ·ibulafhethu i¼i ¼o
           vhumbwa nga ...

           A    ¼isala.
           B    dzina.
           C    A na B.
           D    ¼i¾aluli.                                                                            (1)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1           13                               DBE/Lara 2020
                                            SC/NSC

4.4      ¹alelani FUREME YA 1.

         ¹alutshedzani vhu»ipfi ha ¿wana no »isendeka nga kha zwi wanalaho kha
         iyi fureme. Tikedzani phindulo ya½u.                                                      (2)

4.5      U ya nga kuhumbulele kwa½u, ni vhona zwe mukegulu vha itela mu»uhulu
         wavho zwi tshi nga vha na ¾hu¾huwedzo-»e vhutshiloni hawe? Bulani
         ZWIRARU.                                                                                  (3)
                                                                                                   [10]

MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA F uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA F: PHUROSA

                                 MATAKADZA MBILU

1        ¶uvha ¼o ri ¼i tshi sala ¼i tshi tou mbala, Mamvivhi a vha a tshi khou
         rahuwa tshivhanga tsha Imbani. Makhulu wawe vho vha vho tou vhudza
         tshi na n»evhe musi vha tshi ri a tou vhusiku sala n»uni uri a »e a vhone
         tshibulebule tshe vha mu farela. Nangoho khoyu a tshi khou dzhena
         mu»ini wa Vho-Tshigwanda o tou hwalela thovhela. U swika a ho ngo 5
         vhuya ha vha na zwi¿we, vhuvhili havho vho mbo »i livha dangani vha
         mu sumbedza kholomo yo bebaho nga namana mbili.

2        Mamvivhi o vha a songo takala zwone musi a tshi vhona kholomo yawe
         ye Vho Tshigwanda vha mu livhuwa ngayo nga murahu ha musi o lisa
         kholomo dzavho mi¿waha mivhili. Mamvivhi o rina namana idzo 10
         madzina, a fhedza a mbo »i onesa a humela hayani hawe ngei Dududu.
         A tshi swika o wana mme awe vho mu sevhedza nga ma¾anari e vha a
         renga ngei Vhulondo. O a takala a ri a »o mu fha mutakalo wavhu»i
         muvhilini wawe. Mamvivhi o ri u ¼a thumbu ya tou rwe, a nwa ma»i a ya
         u e»ela fhasi ha muri wa musuma ngauri o vha o netiswa nga lwendo.    15

                                                        [Tshi bva kha: Thimu ya Vha¾oli]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA F

5.1      Kha mutaladzi wa 1, hu na ¼inyanyu. ·i topoleni ni ¼i shumise fhungoni ¼e
         na tou »ivhumbela.                                                                        (2)

5.2      Kha mutaladzi wa 6, hu na ¼ibulafhethu.

         Inwi ¼i topoleni ni dovhe ni ¼i shumise fhungoni ¼e na tou »isikela.                      (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1           14                            DBE/Lara 2020
                                            SC/NSC

5.3      Kha mutaladzi wa 7, hu na ipfi ¼o shumiswaho ¼i songo teaho.

         ¸eani ipfi ¼o teaho vhudzuloni ha i¼o, ni dovhe ni ¼i shumise fhungoni ¼a½u.       (2)

5.4      Fhungo asi¼i: 'Mamvivhi o rina namana madzina.'

         ·i thomeni nga ipfi ¼i tevhelaho: Namana …                                         (1)

5.5      Kha mutaladzi wa 13, hu na fhungo asi¼i: 'O a takala a ri a »o mu fha
         mutakalo wavhu»i.' Fhungo i¼i ¼o khakhea.

         Inwi ¼i ¿walululeni no ¼i khakhulula.                                              (1)

5.6      Kha mutaladzi wa 3, hu na ¼iambele, 'Vhusiku sala n»uni.'

         Inwi ¼i shumiseni fhungoni ¼e na tou μisikela u sumbedza uri ni a »ivha
         zwine ¼a amba zwone.                                                               (2)
                                                                                            [10]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                      30
                                                         MARAGAGU¹E:                        70

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda HL P2 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2020/e0ebe61d-a508-40cc-a9a7-2dd973d90c8b) — Tshivenda HL · QP · 2020 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2020/c6b8558e-1711-4ff4-975b-c515c559e71b) — Tshivenda HL · QP · 2020 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2019/6907c8c4-26f8-43b6-be52-ea5db6165703) — Tshivenda HL · QP · 2019 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2018/29f80350-3595-42ef-a2ea-b46cbb9f2b50) — Tshivenda HL · QP · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2017/206f086a-0257-474a-8798-d4b273d8c549) — Tshivenda HL · QP · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2016/6911eb5f-93cc-4b88-852a-573cc8a15001) — Tshivenda HL · QP · 2016 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2023/765f14da-8d93-457d-bdf2-55296068bdd4) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2023/dd2a3a30-9a9d-4a74-9dda-f56bbb8b2c7a) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-memo-nov-2022/8c68daaa-b088-4026-9cec-7c9310ee6d86) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P3 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p3-memo-nov-2022/6a0cc494-fdd7-4700-8a5a-127eb97960d7) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-qp-nov-2022/435f1bca-1fbe-477f-a292-b80a50be8042) — QP · 2022 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
