# Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2021 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 question paper from the November 2021, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2021/d77aaf1a-3f65-4d6a-a7b0-83cfb2070c8e
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2021
- Exam period: November
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2021 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2021/d77aaf1a-3f65-4d6a-a7b0-83cfb2070c8e)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · November · 2021 · tshivenda. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                       GRADE 12

                                 NATIONAL
                             SENIOR CERTIFICATE

                                   GIREIDI YA 12

                 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                         BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                                      LARA 2021

MARAGA: 70

TSHIFHINGA: Awara 2

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 13.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1         2                                  DBE/Lara 2021
                                           NSC

NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI

1.       Bammbiri i¼i ¼i na khethekanyo THARU:

         KHETHEKANYO YA A:            Tholokanyonµivho                    (30)
         KHETHEKANYO YA B:            Manweledzo/Samari                   (10)
         KHETHEKANYO YA C:            Zwivhumbeo na milayo ya
                                      kushumisele kwa luambo               (30)

2.       Vhalani ndaela DZO¹HE nga vhuronwane.

3.       Fhindulani mbudziso DZO¹HE.

4.       Thomani khethekanyo IºWE NA IºWE kha sia¾ari ·ISWA.

5.       Hune khethekanyo i¿we na i¿we ya fhelela hone ni talele.

6.       Nomborani phindulo dza½u zwi tshi anana na kunomborelwe kwo
         shumiswaho kha i¼i bammbiri ¼a mbudziso.

7.       Ni tshi fhedza u fhindula mbudziso i¿we na i¿we, ni pfuke mutaladzi.

8.       Ni dzhiele nzhele mupele¾o na kufha¾elwe kwa mafhungo.

9.       Tshifhinga tsho anganyiwaho:

         KHETHEKANYO YA A:            Minetse ya henefha kha 50
         KHETHEKANYO YA B:            Minetse ya henefha kha 30
         KHETHEKANYO YA C:            Minetse ya henefha kha 40

10.      ºwalani nga vhudele, nahone zwi vhaleaho.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1      3                               DBE/Lara 2021
                                        NSC

KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO

MBUDZISO YA 1:          U VHALA U ITELA U WANA ¹HALUTSHEDZO NA
                        U PFESESA

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B uri ni »o kona u fhindula
mbudziso dzo vhudziswaho.

TSHIBVELEDZWA TSHA A

                             NDI HONE RO LIVHAFHI?

1        Kalekaleni ri µi pfa vhomakhulu vha tshi ri vhukuma shango ¼o vha ¼o sina
         midzi, hu si na tshi dinaho, vhathu vha tshi tshila nga mulalo. Ho vha ho
         anda lufuno na u ¾honifhana kha lushaka, hu si na u sedza mu¿we nga i¾o
         ¼a u koµa thanga, zwine zwa vhanga khakhathi dzi si na vhukono na u
         sumbana nga minwe.                                                        5

2        Mi¾a ndi yone i fha¾aho shango ¼ine ra dzula kha¼o saizwi muthu mu¿we na
         mu¿we a tshi takalela u vha muraµo wa mu¾a wo dzudzanyeaho. Musi
         mu¾a u tshi tshila nga u ¾hogomelana muraµo mu¿we na mu¿we afho
         mu¾ani u pfa wo tsireledzea vhukuma. Zwinzani-ha musi khotsi na mme
         vhe tshithu tshithihi, vha tshi funana vha dovha hafhu vha somolana zwa 10
         ha½wani. Ndi hune wa wana dakalo ¼i tshi tou fhufhuma afho mu¾ani
         thovhela, ngeno maµadzwane avho e kha vhukimvi ha u tala bambeloni ¼a
         dakalo. Vhana vhenevho vha aluwa zwavhuµi vha tshi µiphi½a nga mutoli
         wa afho mu¾ani.

3        Vhuthu na mulalo ndi zwa ndeme kha vhathu, fhedzi zwi¿we zwithu zwi a 15
         µi kunda vhunga mi¾a i sa fani. Hu na miµi ine ha dzulwa nga mu¾a¾isano,
         vhathu vha tshi dzula vho zwondololana wa vhuya we kaniha ndi kholomo
         dzo pinelana, hu sa tandwi ¼i no fukwa. Hu¿we zwi tshi itwa nga n¾hani ha
         uri vhafumakadzi-vho na vhone a vha µivhi vhuimo havho mu¾ani.
         Phambano dzi a vha hone mi¾ani, vhunga vhathu vhe ½anga dza kholomo. 20
         Zwi ¾oµa u pfesesana ha miraµo ya mu¾a u itela u tandulula madandetande
         o piringanyaho mi¾a hu u itela u dzimela nµaµo dzi tutuwaho. Arali zwithu
         zwo no tou hulela lwa tsho¾he, ndi khwi½e u kwama mashaka na u dalela
         vhashumelavhapo u itela u wana thuso saizwi zwipondwa zwi re khomboni
         hu vhone vhafumakadzi na vhana vhunga a one malofha a si na mulandu.      25

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1       4                                DBE/Lara 2021
                                         NSC

4        Ndi ngoho vhafumakadzi ano maµuvha vha dzula vho fara mbilu nga
         tshanµa ngauri naho vho dzula afho mu¾ani a vha ¼i lu µifhaho. Vhana u
         wana vha tshi fovhela sa zwibode musi ndau i tshi ri a thi ta¿wi afho
         hayani. Zwi ¾ungufhadzaho ndi musi mme vha tshi ri u rwiwa vha fhedza
         vha dzidzivhala vhana vho sedza. Kana zwanµa zwi tou ¾ho¾hona wee? Nga 30
         tshi¿we tshifhinga zwana zwi µo ri u rwiwa zwi songo tshinya tshithu, ha
         vuwa tzhemetzheme ngeno mme ¼ila ¼i tshi ¾hukhuwa a tshi vhona
         thambulo ya mbebo yawe, hu¿we u fulufhedziswa u vhulungwa na vhana
         vhawe. Vhahura vha ralo u eletshedza uri zwiito zwo raliho zwi vhigwa
         mapholisani u itela u wana thuso, fhedzi kha mufumakadzi ndi khakhisa u 35
         rwa ndi mbevha ya ludongoni; khuvhani nµala yo hula hafha nnµa.

5        Vhana vho tambudzwaho vha aluwa vhe na mbiti dza u ¾oµa u lifhedza,
         mashudumavhi ndi uri vha bvisela mbiti dzenedzo hu songo teaho. Musi
         vhe zwikoloni a vha na mulalo na vha¿we vhana; vha vha vhathomi na
         vhaku»edzi vha dzikhakhathi vha fhedza vha songo tsha ¾haphudza pfunzo 40
         dzavho. Arali e wa mutukana u shanduka muvhulahi a ofhisaho, tsho salaho
         u fhelela thumbuni ya lukhohe. Wa musidzana e nga fha¼a e, 'Hu u malwa
         kha zwi dzule zwazwo, mboni ye nda vhona yo lingana.'

6        Zwiito zwa mabulayo a zwo ngo sia shango, hufha na magudedzini zwo no
         tou mela sa mutomba. Vhaswa musi vhe magudedzini vha vha vho no vha 45
         na dzangalelo ¼a u µiwanela vhogede vhavho vhane vha µo vha fha¾isa mi¾a
         yavho. Tshukhwii, u sa µivha nandi! U µi ndo fa nga u wana, mathina
         khomba yo vusa tshira, a mbo ralo u ¾anganaha na mboni yo vhonwaho nga
         ene e e¾he. Kana ndi enea a u ri wa sa tshimbila u mala khaladzi? Tshavho
         ho vha u ¾angana henefha vho µa u ka yone pfunzo. Kaniha a¼a maitele a 50
         vhakale a u ¾oµelwa munna kana mufumakadzi o vha o lulama, vhunga
         asifho ro vha ri tshi µo µivha vhubvo hawe.

7        Vhafumakadzi hu¿we vha itwa nga vhudobadoba vhune ha dzhenisa muthu
         khakhathini. Kanzhi vha wana muthu kha zwileludzi zwa vhudavhidzani a
         tshi fhedza o no tou »ivusela khonani ya tsinitsini. Hune vha ¾angana hone, 55
         kha uyu wa mufumakadzi hu vha ho bebwa gumani, o ¼iwa nga areµi. Ndi
         hone a tshi vha o fashwa nga gwekwe ¼a vharei vha vhathu a ya a livhana na
         vhu¾ungu vhu kalakataho ha u rengiselwa mashango»avha hune a vho
         µiwana o no shanduka phuli ya u rengisa muvhili kana zwidzidzivhadzi.

8        Zwi µo fhela ngani? Lushaka kha lu takutshedze, lu bve fulo ¼a u lwa na he¼i 60
         dada ¼i shushaho ¼o ambarelaho shango ¼ashu. Ra ralo ri nga fhenya.

                                                        [Zwi bva kha: Thimu ya vha¾oli]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1       5                                  DBE/Lara 2021
                                         NSC

TSHIBVELEDZWA TSHA B

                                         [Tshi bva kha http://www.google.images]

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A

1.1      No sedza mitaladzi ya 2–5, ndi zwifhio zwine zwa sumbedza uri vhathu vha
         kale vho vha vha na matshilisano avhu»i? Bulani ZWIVHILI.                               (2)

1.2      Vhalani phara ya 2.

         Ndi mini zwine zwa ita uri vhana vha aluwe mu¾ani vho takala? Bulani
         ZWIVHILI.                                                                               (2)

1.3      No sedza phara ya 3, ½eani mbuno MBILI dzine dza nga thusa u thivhela
         khakhathi dza mi¾ani.                                                                   (2)

1.4      Vhalani phara ya 4.

         Sumbedzani zwiito zwi sa ¾anganedzei tshitshavhani zwine zwa itwa nga
         ¾hoho ya muµi. Bulani ZWIVHILI.                                                         (2)

1.5      Musi no vhala mafhungo aya, ni vhona u ufhio mulaedza une mu¿wali a
         ¾oµa u u rumela kha lushaka?                                                            (2)

1.6      Fhungo asi¼i:

         '... fhedzi kha mufumakadzi ndi khakhisa u rwa ndi mbevha ya ludongoni.'

         Sumbedzani uri murero u wanalaho kha fhungo ¼e na ½ewa afho n¾ha,
         u kwama hani kupfesesele kwa½u kwa mafhungo a re kha phara ya 4?                        (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1        6                                DBE/Lara 2021
                                          NSC

1.7      Vhalani phara ya 6.

         Ndi ifhio khombo ine ya wela vhaswa vhane vha vha zwiimiswani zwa
         pfunzo dza n¾ha nga n¾hani ha u »idzhenisa kha zwa lufuno?                             (2)

1.8      Sedzani phara ya 7.

         ¹alutshedzani zwine zwa bvelela kha vhathu vhane vha shumisa zwileludzi
         zwa vhudavhidzani nga nµila ya u sa londa. ¸eani ZWIVHILI fhedzi.                      (2)

1.9      Vhalani mitaladzi ya 16–19.

         Ni a tendelana na na kuhumbulele kwa mu¿wali kwa uri vhafumakadzi ndi
         vha¿we vha vhaku»edzi vha dzikhakhathi mi»ini? Tikedzani phindulo
         ya½u.                                                                                  (2)

1.10     Nga kuvhonele kwa½u, ni vhona hu tshi nga itwa mini u thivhela u
         tambudzwa ha vhana na vhafumakadzi tshitshavhani? Sumbedzani nga
         mbuno THARU dzi pfalaho.                                                               (3)

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA B

1.11     U ya nga itshi tshifanyiso, ndi tshini tshine muoli a tama u tshi bvisela
         khagala?                                                                               (1)

1.12     Musi no ¾alela itshi tshifanyiso, sumbedzani zwine zwa ¾u¾uwedza iyi
         nyimele mi¾ani. Bulani ZWIVHILI.                                                       (2)

1.13     Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho afho fhasi.

         Musi no ¾alela itshi tshifanyiso, ni vhona vhana vha tshi khou …

         A   thathedza khotsi.
         B   sengisa vhabebi.
         C   tsireledza mme.
         D   thathedza mme.                                                                     (1)

1.14     Arali ho vha hu inwi no »iwana ni kha nyimele ine ya khou ¾aniwa kha
         tshifanyiso itshi, no vha ni tshi nga ita mini? Zwi sumbedzeni nga mbuno
         MBILI.                                                                                 (2)

MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B

1.15     TSHIBVELEDZWA TSHA A phara ya 4, mitaladzi ya 27–30 na TSHA B,
         vhuvhili hazwo zwi sumbedza zwi na vhu¾umani. Sumbedzani zwi khagala
         vhu¾umani honoho, ni tikedze nga zwi re afho mafhungoni/tshifanyisoni.                 (3)

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                         30

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1      7                                DBE/Lara 2021
                                        NSC

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI

MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA C nga vhuronwane. Afha hu ¾an»avhudzwa
zwine zwa tevhelwa nga mugudi o »i¿waliselaho u guda pfunzo dza yunivesithi
e hayani.

THANYELANI: Ni lavhelelwa u ita zwi tevhelaho:

1.       Nweledzani nga maipfi a½u ni tshi sumbedza zwine zwa nga tevhelwa nga
         mugudi o »i¿waliselaho u guda pfunzo dza yunivesithi e hayani.
2.       ºwalani phara yo lunzhedzanaho tshidele, ni shumise maipfi a½u.
3.       Manweledzo a½u a faredze mbuno dza SUMBE dzi kha PHARA nga maipfi
         a sa fhiri 90.
4.       ¹hoho: A ni lavhelelwi u dzhenisa ¾hoho ya manweledzo.
5.       Sumbedzani tshivhalo tsha maipfi mafheloni a manweledzo a½u.

TSHIBVELEDZWA TSHA C

                 PFUNZO YA KULE I ¹O¶A VHU¶IFHINDULELI

Vhutshilo ha tshino tshifhinga vhu konwa nga pfunzo, ndi ngazwo muvhuso wo vha
na ¾hu¾huwedzo ya uri hu vhe na zwikolo zwine vhathu vha guda vhe mahayani
kana vhe mishumoni. Muthu a ¾o»aho u guda nga i¼i sia, u tea u vha na
vhu»ifhinduleli ho go»ombelaho vhukuma.

Muthu u tea u anganya tshifhinga tsho fanelaho tsha u guda vhunga a na
vhu»ifhinduleli kha vhutshilo hawe. U ¾hogomela mu¾a, mashaka na mushumo zwi
¾o»a muthu ane a kona u vhekanya tshifhinga tshawe.

Ndi mushumo wa mugudi uri a wane fhethu ho dzikaho hune a nga shumela hone;
hu nga vha hayani, ¼aiburari kana ha khonani yawe ine a thusana nayo. U tea-vho u
vhea na tshifhinga tshine a nga shuma ngatsho, lu nga vha luthihi kana luvhili kha
vhege, zwi tshi ya nga khonadzeo yazwo.

U tea u zwi ita mafhungo uri a vhe na khomphyutha yawe, vhunga ri kha shango ¼a
thekhino¼odzhi. Kha »ivhe webusaithi ya yunivesithi u itela u wana thuso kha ngudo
dzawe.

Kha vhe na vhudavhidzani na ma¼ekhitshara awe, hu u itela uri vha mu thuse kha
zwine zwa khou mu kon»ela. Thuso ya ma¼ekhitshara i »o mu ½ea n»ivho nnzhi a
konaha u phasa nga maraga dzavhu»i.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1         8                                 DBE/Lara 2021
                                           NSC

A songo tenda u »iita muimawoga, kha vhe na vhushaka na vha¿we vhane vha khou
gudela pfunzo dzi no fana na dzawe hu u itela u thusana vhunga tshigwada tshi tshi
nga »isikela 'WhatsApp' i shumiswaho kha u davhidzana.

Kanzhi dziyunivesithi musi ngudo dzi sa athu u thoma dzi vha na tshikhala tsha u
pfumbudza vhagudi vhaswa. Mugudi kha zwi ite mafhungo uri na ene-vho a vhe
tshipi»a tsha u ya u pfumbudzwa nga ha maitele a iyo yunivesithi.

Kha vhe na tshifhinga tshine a ita a tshi dalela yunivesithi ya hawe; arali hu kule kha
tou shumisa tshifhinga tshawe tsha u awela. Hezwi zwi mu thusa kha u ¾angana na
vhaeletshedzi musi e kati na ngudo dzawe.

Muthu ane a tou »igudisa arali a tevhedza maga aya o¾he, a nga ka½a mitshelo,
vhathu vha vho tou mangala a tshi khou rwelwa ¾ari ¼a u vuledza pfunzo dzawe. Izwi
zwi dovha hafhu zwa vha na ¾hu¾huwedzo kha vhaswa.

                                                          [Zwi bva kha: Thimu ya Vha¾oli]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                            10

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1       9                               DBE/Lara 2021
                                         NSC

KHETHEKANYO YA C:                ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
                                 KWA LUAMBO

MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO

¹alelani khungedzelo (TSHIBVELEDZWA TSHA D) i re afho fhasi uri ni µo kona
u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho.

TSHIBVELEDZWA TSHA D

                                  VHATSILA VHONE!

Ndi lushaka lufhio lu sa takaleli zwivhumbwa kana zwivha»wa?
Afha ha VHATSILA VHONE ndi honehone.
U anetshelwa i¾eli hu u dzi¿wa.
Vhe vhonnyi vhenevho vha sa ¾o»i thuso?
Vhagudi na vharengi, ndi vhone vhashu.
Ri vha ½ea luafhulelo arali vha renga u bva kha zwiraru.
Vha no ri ¾o»a vha ri wana henefha Mururula.
Vha nga dovha hafhu vha ri kwama kha 015 974 9086 kana
vhatsilavhone@gmail.com.

                                               [Tshi bva kha http://www.google.images]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1                  10                    DBE/Lara 2021
                                                    NSC

3.1      U ya nga iyi khungedzelo, ni vhona uyu mulaedza wo livhiswa kha
         zwigwada zwifhio zwa vhathu?                                                          (2)

3.2      ·ifurase asi¼i:

         '... arali vha renga u bva kha zwiraru.'

         Sumbedzani uri i¼i ¼ifurase ¼i na mushumo-»e malugana na khungedzelo iyi.
         Tikedzani phindulo ya½u.                                                              (2)

3.3      Fhungo asi¼i:

         'Vhe vhonnyi vhenevho vha sa ¾o»i thuso?'

         ¹alutshedzani zwine i¼i fhungo ¼a bvisela khagala kha vha¾aleli vha iyi
         khungedzelo.                                                                          (2)

3.4      Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

         Nga u shumisa fhungo, 'U anetshelwa i¾eli hu u dzi¿wa' muhumbulo wa
         mukungedzeli ndi wa uri ...

         A     kha vha tou »a vha tou »ivhonela vhone vha½e.
         B     vhane vha »o vha anetshela vha »o vha vhudza zwo¾he.
         C     kha vha rumele vhathu vha ye u vha vhonela zwibveledzwa.
         D     vhane vha »o rumelwa vha »o vhona zwo¾he.                                       (1)

3.5      Musi no ¾alela khungedzelo iyi, ni vhona mukungedzeli o kona u swikelela
         ¾ho»ea dza iyi khungedzelo (AIDA)? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno
         THARU.                                                                                (3)
                                                                                               [10]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1          11                               DBE/Lara 2021
                                            NSC

MBUDZISO YA 4:         U  PFESESA  ZWIºWE              ZWIBVELEDZWA                  ZWA
                       VHUDAVHIDZANI

¹alelani khathuni (TSHIBVELEDZWA TSHA E) i tevhelaho uri ni µo kona u
fhindula mbudziso dzo µisendekaho khayo.

TSHIBVELEDZWA TSHA E: KHATHUNI

 EVHO! BINDU      RA SA VHONA,        KHA RI       KUBIKELE          I¹ALI         HONE RI
 ·ASHU ·I         RI NGA              SHANDUKISE   KWA SIALALA       HU            NGA
 LU¹HA¹HENI.      MBWANDAMELA.        KUBIKELE.    KHOKWU            HONE          VHUYELWA?
                                                   KHA               VHUFA
                                                   MAGAZINI.         HASHU.

        FUREME YA 1                   FUREME YA 2                      FUREME YA 3
                                                        [Tshi bva kha http://www.google.images]

4.1      Musi no ¾alela khathuni iyi nga u angaredza, ni vhona ndivho ya muoli
         i ifhio?                                                                                 (2)

4.2      No ¾alela nyolo iyi, ndi zwifhio zwine zwa buletshedza lushaka lwa
         mushumo wo ¾aniwaho nga khathuni iyi. Bulani ZWIVHILI fhedzi.                            (2)

4.3      ¹alelani FUREME YA 3. Sumbedzani vhu»ipfi ha muthu o faraho magazini
         no sedza luambo lwa muvhili.                                                             (2)

4.4      Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

         Kha FUREME YA 1, muoli u ¾ana vhathu ...

         A     vha takalelaho mushumo wavho.
         B     vha vha na fhulufhelo kha mushumo wavho.
         C     vho hanganeaho nga mushumo wavho.
         D     vho ¾ulutshelwaho mushumoni wavho.                                                 (1)

4.5      U ya nga n»ivho ya½u ya vhubindudzi, ni vhona i ifhio ngeletshedzo ine na
         nga i ½ea vhoramabindu vha ulu lushaka? Bulani ZWIRARU.                                  (3)
                                                                                                  [10]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1         12                                DBE/Lara 2021
                                           NSC

MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE

Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA F uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
µisendekaho khatsho.

TSHIBVELEDZWA TSHA F: PHUROSA

                          VHUMBULU A VHU VHUEDZI

1        Nga Swondaha ya vhuvhili ya ¿wedzi wa Fulwana ho mbo µi bva mulevho
         ngei thavhani wa uri miµi yo¾he i µo ¾olwa nga dzi¾holi. Mulevho uyu wo
         bva nge ha vha hu na vhugevhenga ha u pwashwa dzin»uni hu tshi tswiwa
         thundu. Ho mbo µi lundwa faela ya u ¿wala vhathu vha muvhundu wa
         Tshigovha hu u itela uri hu vhonale vhane vha khou kuvhatedza 5
         magevhenga. Shangoni i¼o a hu ngo tsha dovha ha vha na mukosi wa u
         ¾olou tambudzwa nga u tswelwa.

2        Hu sa athu u fhela maµuvha a si gathi vha¿we mukegulu vha vha vha tshi
         khilikhithi, vhe thi ta¿wi ha vhakoma Vho Mulangavhathu. Vhakoma vha
         vhudzisa vha ri: 'Makhulu vha khou totwa ngani?' Mukegulu vho vha shela 10
         nga a uri khuvhani vhaµuhulu vhavho ndi vhone vhatshinyi vhane vha
         khou lidza vhathu. Vho mbo µi tou yaweee, vhakoma kha vha mbo µi ya u
         vha farela lufhanga kha khosi. Matsina ho vha ho no vha na vhadzulapo
         vha muvhundu wa Tshigovha vhe vha vha vho no vhea vhaµuhulu vhavho
         i¾o, vho µigana uri vha µo tou dodela vhusiku vha vha fara vha vha fha 15
         vhathu uri vha vha la¾ise.
                                                          [Tshi bva kha: Thimu ya Vha¾oli]

5.1      Fhungo asi¼i:

         'Mulevho uyu wo bva nge ha vha hu na vhugevhenga ha u pwashwa
         dzin»uni hu tshi tswiwa thundu.'

         Topolani ¼iiti ¼i sa pfukeli (¼i sa dzhii tshiitwa) ni dovhe ni ¼i shumise
         fhungoni ¼i pfalaho.                                                                     (2)

5.2      Kha mutaladzi wa 6, hu na ¼ibulafhethu.

         Inwi ¼i topoleni ni dovhe ni sumbedze uri ¼i bva kha thinwaipfi ifhio.                   (2)

5.3      Fhungo asi¼i:

         'Ho mbo µi lundwa faela ya u ¿wala vhathu vha muvhundu wa Tshigovha
         hu u itela uri hu vhonale vhane vha khou kuvhatedza magevhenga.'

            1. Inwi topolani dzina ¼o pambiwaho, ni dovhe ni ¼i shumise fhungoni
               ¼i pfalaho.                                                                        (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1        13                           DBE/Lara 2021
                                          NSC

5.4      Kha mutaladzi wa 9, hu na ¼inyanyu.

         ·i topoleni ni dovhe ni ¾alutshedze zwine ¼a amba zwone.                       (2)

5.5      Fhungo asi¼i:

         Vhakoma vha vhudzisa vha ri: 'Makhulu vha khou totwa ngani?'

         Inwi ¼i ¿walululeni ¼i kha luambo lwa u vhiga.                                 (1)

5.6      ·iambele asi¼i:

         'U vha farela lufhanga'

         Inwi sumbedzani muhumbulo wa mukegulu kha u shumisa i¼o ¼iambele.              (1)
                                                                                        [10]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                  30
                                                         MARAGAGU¹E:                    70

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda HL P3 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2021/2c3e17ea-4a76-40fd-b4e4-02ef3d019e1e) — Tshivenda HL · QP · 2021 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2020/f55b2adb-51d0-43fa-8016-a5e4bc3a337b) — Tshivenda HL · QP · 2020 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2019/6907c8c4-26f8-43b6-be52-ea5db6165703) — Tshivenda HL · QP · 2019 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2018/29f80350-3595-42ef-a2ea-b46cbb9f2b50) — Tshivenda HL · QP · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2017/206f086a-0257-474a-8798-d4b273d8c549) — Tshivenda HL · QP · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2016/6911eb5f-93cc-4b88-852a-573cc8a15001) — Tshivenda HL · QP · 2016 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2023/765f14da-8d93-457d-bdf2-55296068bdd4) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2023/dd2a3a30-9a9d-4a74-9dda-f56bbb8b2c7a) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-memo-nov-2022/8c68daaa-b088-4026-9cec-7c9310ee6d86) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P3 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p3-memo-nov-2022/6a0cc494-fdd7-4700-8a5a-127eb97960d7) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-qp-nov-2022/435f1bca-1fbe-477f-a292-b80a50be8042) — QP · 2022 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
