# Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2023 Memo

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2023, 11 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2023-mg/3e1c452f-b83b-4f3c-badb-280103c31e08
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2023-mg/3e1c452f-b83b-4f3c-badb-280103c31e08)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · tshivenda. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2023/d2bceb46-9032-46e4-a5b4-1e44398ca343) — QP · 2023 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                   GIREIDI YA 12

                 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                          BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)

                                     LARA 2023

                           TSUMBAN¶ILA YA U MAKA

MARAGA: 70

                     Tsumban»ila iyi ya u maka i na masia¾ari a 11.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1             2                                DBE/Lara 2023
                                      SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka

KHA VHA PFESESE:
 Memorandamu uyu u tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki.
 Ngauralo, a u tei u vha ambadzifhele nga wo¾he lini.
 Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho ¾aniwaho kha
  phindulo yeneyo.
 Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza, nahone mbuno dzi ½ewe ho teaho zwi
  tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha mu¾angano wa ndinganyiso.
 Memorandamu uyu u »o thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho
  musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma.

KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO

NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI

Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho:
 Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na vhukhakhi ha
  luambo kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a ha musi vhukhakhi
  honoho vhu tshi thithisa kupfesesele/u shandula zwi ambwaho. (Honeha,
  vhukhakhi vhu »i fanela u sumbedzwa.)
 Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou lingwa khalwo,
  kha vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali phindulo i tshi kha »i pfala, hu
  songo vha na nda¾iso. Honeha, arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo lwo
  shumiswaho kha tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi zwi a
  ¾anganedzea.
 Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha
  EE/HAI kana NDI A TENDA/A THI TENDI. Tshiitisi/thikhedzo/¾hu¾huwedzo
  ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.
 A hu na maraga dzine dza tea u avhelwa phindulo dzi ¾o»aho NDI NGOHO/A
  SI NGOHO kana MBUNO/KUHUMBULELE. Tshiitisi/thikhedzo/¾hu¾huwedzo
  ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.
 Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa, hone mulingiwa a ½ea fhungo ¼o¾he,
  kha a ½ewe maraga; tenda fhedzi ipfi ¼o lavhelelwaho ¼a talelwa kana ¼o
  sumbedzwa.
 Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo ½ekedzwa, kha vha
  make fhedzi mbili/tharu dza u thoma.
 Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi.
 Kha mbudziso dza u nanga kha zwinzhi, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere
  ¼i livhanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                         Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1          3                              DBE/Lara 2023
                                 NSC – Tsumbandila ya u maka

MBUDZISO YA 1:         U VHALA U ITELA ¹HALUTSHEDZO NA U PFESESA

PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A

MBUDZISO YA 1

PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A

1.1      - Ndi u »ivha hune shango ¼a khou ya hone.√
         - Ndi u sa nyadziwa nga ma¿we mashango/Uri ma¿we mashango a ¼i
           teledze.√                                                                            (2)

1.2      - U »isa mveledziso ya shango yo khwa¾haho.
         - U alusa ikonomi ya shango.
         - U pfumisa shango
         - U takula tshumelo ya shango.
         [ZWIVHILI fhedzi]√√                                                                    (2)

1.3      -Vhumatshelo havho vhu a tshinyala.
         - Vha a farwa.
         - U iledzwa ha madzina avho lwa tsho¾he.
         [ZWIVHILI fhedzi]√√                                                                    (2)

1.4      - Zwi leludza kushumele na nyaluwo ya u »ivha mashango.
         - Zwikolo zwi a kona u ita nzudzanyo dza nyendo nga u ¾avhanya.
         - Tshumelo i vha yavhu»i.
         [ZWIVHILI fhedzi]√√                                                                    (2)

1.5      - U pfumbudza vhagudi.
         - U ½ea tshenzhemo.
         - Vha thusa vhagudi nga bazari.
         - U kona u »ithomela khamphani dzavho.
         [ZWIVHILI fhedzi]√√                                                                    (2)

1.6      - Vhaswa vha tea u dzhena tshikolo vha tevhela mabu»o a vhuinzhiniara.√
         - Vha »o kona u tandulula thaidzo dzo livhanaho na themamveledziso.√                   (2)

1.7      - Hu bveledzwe vhaswa vho teaho hu tshi ¾o»a u fha¾wa zwifha¾o.
         - Hu bveledzwe vhasedzulusi vha mavu vho teaho.
         - Hu bveledzwe vhabveledzi vhane vha ½ea themendelo ya zwishumiswa.
         - Hu bveledzwe vhathu vha »ivhaho nga ha vhutatatshili na
           tshampungane.
         [ZWIRARU fhedzi]√√√                                                                    (3)

1.8       C/vha dzhia tshelede vha ¾uwa.√                                                       (1)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1          4                              DBE/Lara 2023
                                 NSC – Tsumbandila ya u maka

1.9       - Vha »o ita mushumo u songo fhelelaho/u shumela u bva mulanduni.
          - U ¾o»a mbadelo ya masheleni manzhi manzhi vha shavha nao.
         [ZWIVHILI fhedzi]√√                                                                    (2)

1.10     Ndi a tendelana nakwo ngauri:
         - Vhathu vha »o wanela zwithu tsini, vha sa sokou fara nyendo ndapfu.
         - Hu »o fhungudzea u »ala ha vhathu fhethu huthihi.
         - Vhutshilo ha vhadzulapo vhu »o leluwa.
         - Vhaswa vha »o »isikela/»iwanela mishumo.
         [ZWIVHILI zwi pfalaho]√√                                                               (2)

1.11     Ndi zwa vhu¾hogwa ngauri:

         - Zwi alusa ikonomi.
         - Zwi ita uri vhaswa vha dzule kha shango ¼avho vha si pfuluwe.
         - Vhadzulapo vha a kona u »isikela mishumo.
         - Zwikolo zwi kona u bveledzea.
         [ZWIVHILI zwi pfalaho]√√                                                               (2)

PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA B

1.12     - Mufodi u ¾ana vhagudi vhane vha khou guda u shumisa ¾hingothendeleki.
         - Mufodi u khou ¾ana vhagudi vha tshi khou ¾oµa mafhungo na nµivho kha
           ¾hingothendeleki.
         - Mufodi u ¾ana vhagudi vhane vha khou pfumbudzwa nga ha u fha¾a.
         [ZWIVHILI zwi pfalaho]√√                                                               (2)

1.13     -Vhaswa vha tea u vha na nµivho ya u shumisa zwileludzi zwa
         vhudavhidzani siani ¼a ngudo dzavho zwikoloni.
         -Vhaswa vha tea u guda mishumo ya zwanµa u itela uri vha µo kona u
         µisikela mishumo.
         -Vhaswa vha tea u guda u fha¾a uri vha µise thandululo ya u shaea ha
         madzulo.
         [ZWIVHILI zwi pfalaho]√√                                                               (2)

1.14     - U kona u shumisa ¾hingothendeleki zwi leludza uri vhagudi vha wane
           mafhungo/nµivho nnzhi nga u ¾avhanya.
         - U vha na nµivho nga kushumisele kwa zwileludzi zwa vhudavhidzani zwi
           thusa vhagudi uri vha phase nga vhunzhi.
         - U vha na nµivho ya zwa u fha¾a zwi tandulula thaidzo ya u shaea ha
           mishumo kha vhaswa.
         [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho]√√                                                        (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1          5                              DBE/Lara 2023
                                 NSC – Tsumbandila ya u maka

PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA B

1.15     TSHIBVELEDZWA TSHA A na TSHIBVELEDZWA TSHA B zwi na
         vhushaka ha u ¾ana mveledziso ya vhaswa,√ mafhungo a
         TSHIBVELEDZWA TSHA A a amba nga ha uri vhaswa vha tea u
         bveledziswa kha mabuµo o fhambanaho, ngeno TSHIBVELEDZWA TSHA
         B tshi tshi ¾ana vhagudi vha tshi khou gudisana nga ha nµivho ya u
         shumisa ¾hingothendeleki na u fha¾a.√                                                  (2)
                                                                                                [30]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                         30

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1          6                              DBE/Lara 2023
                                 NSC – Tsumbandila ya u maka

KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO

MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U

Nµila ya u maka manweledzo:

Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho:

 Kuavhelwe kwa maraga:
  o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno).
  o Maraga 3 ndi dza luambo.
  o ¹hanganyelo ya maraga: 10

 Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa a songo anulula/kopolola
  maipfi o tou ralo:
  o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1
  o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2
  o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3

   Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o anulula/kopolola maipfi o
    tou ralo:
    o Khouthesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza luambo
    o Khouthesheni dza u bva kha 4–5: avhelani maraga 1 ya luambo
    o Khouthesheni dza u bva kha 2–3: avhelani maraga 2 dza luambo.

PFESESANI:

 Tshivhalo tsha maipfi:
  o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho.
  o Vha songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza tshivhalo tsha maipfi,
    kana arali tshivhalo tsha maipfi tsho sumbedzwaho tsho khakhea.
  o Arali tshivhalo tsha maipfi tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a u
    fhedzisa ¼i re n¾ha ha tshivhalo tsho tetshelwaho, vha litshe ayo ma¿we a
    manweledzo o salaho.
  o Manweledzo are mapfufhi fhedzi o faredza mbuno dzo¾he dzi ¾oµeaho ha tewi u
    ½ewa nda¾iso.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1          7                               DBE/Lara 2023
                                 NSC – Tsumbandila ya u maka

PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA C

 NO     KHOUTHESHENI                            NO     MBUNO
 1      'Muswa       kha     µiµowedze      u   1      Muswa kha »i»owedze na u
        µibaµekanya na khonani mbuya dza               »iba»ekanya na khonani dzi no
        mihumbulo i no µo mu fha¾a a vha               fha¾a.
        muthu wa khwi½e.'
 2      'Muswa kha kone u langa nyimele         2      Muswa kha kone u langa
        i¿we na i¿we u itela u swikelela               nyimele i¿we na i¿we.
        tshipikwa tsha zwine a ¾oµa kha
        vhutshilo, zwa sa ralo muswa u µo
        balelwa nga zwithu zwa vhu¾hogwa.'
 3      'Pfunzo yone ndi mutheo wa u            3      Muswa kha »i»owedze u vhala
        bvelela kha vhutshilo ha muswa,                uri a ¾u¾ule maluvhi.
        ngauralo muswa kha µiµowedze u
        dzulela u guda lwa vhutshilo ho¾he
        saizwi zwi tshi ¾u¾ula maluvhi.'
 4      'Muswa o ¾alifhaho u a tenda u          4      Muswa kha ¾anganedze
        ¾anganedza vhukhakhi hawe a tshi               vhukhakhi hawe.
        itela u guda kha zwe zwa sa
        tshimbile zwavhuµi.'
 5      'Muswa ane a »ivha vhuyo hawe u         5      Muswa kha sendele kule na
        sendela kule na zwikambi na                    zwikambi na zwidzidzivhadzi.
        zwidzidzivhadzi saizwi zwi tshi
        tshinya muhumbulo.'
 6      'Muswa arali hu si na zwine a ita kha   6      Muswa kha »idzhenise kha
        »idzhenise kha mishumo naho a sa               mishumo i si na muholo.
        holelwi, zwenezwo zwi mu thusa uri
        a »i½ekedzele kha u shuma.'
 7      'Muswa a re na vhu»ifhulufheli u a      7      Muswa a re na vhu»ifhulufheli
        konavho u »idzhenisa kha mafulo o              u a »idzhenisavho kha mafulo
        fhambanaho a u nakisa vhupo sa u               a u kunakisa.
        dobela mabammbiri na u ha»a tsini
        na mi»i.'

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1          8                              DBE/Lara 2023
                                 NSC – Tsumbandila ya u maka

TSHIVHUMBEO TSHA PHARA

PFESESANI: Iyi i tou vha tsumbo; mulingiwa ha lavhelelwi u tou i bvisa yo tou ralo
kokotolo lini.

Muswa kha »ikonanye na ¾hama dzavhu»i u itela uri vha kone u eletshedzana nga
mihumbulo. Muswa u tea u kona u imedzana na khaedu dzo¾he dza vhutshilo. A
dovhe a dzhene tshikolo a sa imi uri a wane vhu¾ali. Muswa kha tende khakho
dzo¾he dze a ita vhutshiloni ndi hone a tshi »o kona u dzi shandukisa. Muswa a
songo nwa mahalwa na u daha zwidzidzivhadzi uri a si ho¾efhadze muvhili wawe.
Muswa a re na vhu»ifhinduleli u shuma mishumo a sa khou itela u wana mbadelo
muga hu u itela u kunakisa mupo wa hune a dzula hone. Tshe½e na tshika i sa
¾o»eiho i tea u kunakiswa nga muswa uyo.
                                                                    Maipfi: 90]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                         10

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1          9                              DBE/Lara 2023
                                 NSC – Tsumbandila ya u maka

KHETHEKANYO YA C:                ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
                                 KWA LUAMBO

Maga a u ¾ola/maka

     Mupele¾o:
      o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o wo khakhea,
          nga nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi shandukisa ¾halutshedzo ya
          ipfi ¼ene¼o.
      o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho, vhukhakhi ha mupele¾o vhu tea u ½ewa
          nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo lwonolwo lu lingiwaho
          ngalwo.
      o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (abrivesheni), phindulo i tea u ½ewa i
          kha mupele¾o wonewone.
     Zwivhumbeo zwa mafhungo zwi tea u vha zwi kha »ivhafhungo/girama
      yoneyone, nahone yo ½ewa i kha mafhungo o fhelelaho/kana sa zwi ananaho na
      ndaela.
     Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i
      tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga
      vhu»alo.

MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO

PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA D

3.1       Mukungedzeli u ¾oµa vha¾aleli vha tshi ¾alukanya uri muthu a nga
          »ikuvhanganyela masheleni nga u runga/u kunga vhathu uri vha dzhiele
          n¾ha mushumo wa u runga.√                                                             (1)

3.2       Hu bikelwa vhu¿anga, vhutsila vha vhona nga ma¾o. √
          Murero uyu u amba uri vhu¿anga vhu tou gudiswa muthu, fhedzi
          vhukoni/vhutsila u tou vhona wa »igudisa iwe mu½e.√                                   (2)

3.3       - Mukungedzeli u shumisa ma¼e»ere mahulwane a tshi itela u kunga
            vhathu.√
          - Mukungedzeli u shumisa ku¿walele ukwu a tshi itela uri ku vhe
            khephusheni/¾hoho ya khungedzelo.√                                                  (2)

3.4       B/zwithu zwi sa kon»i.√                                                               (1)

3.5       Mukungedzeli u shumisa thekeniki ya mbudziso ya rethoriki a tshi itela u
          ¾ana ndeme ya uri vhathu vha tea u tou »ishumela.√ Mukungedzeli u
          sumbedza uri u »ishumela zwo tou tea.√                                                (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1         10                              DBE/Lara 2023
                                 NSC – Tsumbandila ya u maka

3.6      - Khephusheni i a kunga.
         - Zwifanyiso zwi ¾anaho mushumo u no khou kungedzelwa.
         - U shumiswa ha luambo lwa u fhuredzela.
         - U ¾ana »iresi, nomboro dza lu¾ingo na fhethu hune vha wanala hone.
         - Hu na tshi¼ogeni
         [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho].√√                                                       (2)
                                                                                                [10]

PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA E

4.1      Muoli wa khathuni u khou ri ¾anela nyimele ya ¿wana wa nde¿wa ane a
         vhuya hayani vhusiku/¼o kovhela.√                                                      (1)

4.2      Ndi vhushaka vhukati ha khotsi na ¿wana.√ Ndi ralo ngauri khotsi vha
         khou sumbedza u sa fushea nga ¿wana ane a vhuya hayani vhusiku/¼o
         kovhela.√                                                                              (2)

4.3      Muthu wa 2 na muthu wa 3 vha vhonala vha tshi khou bvisela khagala
         vhu»ipfi ha u pfa vhu¾ungu/sinyuwa/dinalea,√ ngauri vha khou vhonala vho
         ru»a ma¾o na zwifha¾uwo zwavho zwo ita na u sinyalala.√                                (2)

4.4      C/·isumbavhu½e.√                                                                       (1)

4.5      Mvumbo ya vhunde¿wa/¿wana a sa pfi,√ ngauri u vhuya hayani vhusiku na
         u dzhena n»uni o ambara gebisi/mu¿adzi.√

                                             KANA

         Mvumbo ya muthu a sa lengi u tshuwa,√ ngauri u sumbedza u µisola kha
         zwiito zwawe.√                                                                         (2)

4.6      - Ndo vha ndi tshi µo dzula fhasi nae nda mu kaidza kha ayo maitele a u
            vhuya vhusiku na u dzhena mu»ini o ambara mu¿adzi.
         - Ndo vha ndi tshi µo mu humbelela thuso kha vhashumelavhapo.
         - Ndo vha ndi tshi µo humbela u thusiwa nga vhahulwane vha lushaka lwa
            hashu kha u mu kaidza.
          [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho]√√                                                        (2)
                                                                                                [10]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1             11                     DBE/Lara 2023
                                      SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka

MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE

PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA F

5.1      - Guda.√ Musiwalo o fhedza o guda matshilele avhu»i.√                         (2)

5.2      Hu si na vhupfelo ha mare.√ ·i½a½edzi/¼ikaluli/phirisedzo.√                   (2)

5.3      Pfufho/tshelede,√ Mashudu o ½ewa pfufho/tshelede nge a fhira vhagudiswa
         vho¾he.√                                                                      (2)

5.4      Vhatukana vhe√ vha lidza dzikhombole vho vha√ vha songo takala
         zwone/Vhatukana vho lidzaho√ dzikhombole vho vha√ vha songo takala
         zwone.                                                                        (2)

5.5      Hu pfala ipfi ¼a mme awe ¼i tshi ri; 'Vha a zwi funa na zwa mu»uhulu wa
         Masingo!/?'√√                                                                 (2)
                                                                                       [10]

                                         ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:              30
                                                            MARAGAGU¹E:                70

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2023/765f14da-8d93-457d-bdf2-55296068bdd4) — Tshivenda HL · QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2023/dd2a3a30-9a9d-4a74-9dda-f56bbb8b2c7a) — Tshivenda HL · QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2018-memo/bf95afac-4275-4e8e-a53c-3c1eb217d363) — Tshivenda HL · Memo · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda-HL-P1-Nov-2018-FINAL-Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2018-final-memo/d92d93b3-9dcd-4ea6-b4dc-a201e7cbbf43) — Tshivenda HL · Memo · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2017-memo/a9492585-549a-4420-9c49-f3dd299f7c4b) — Tshivenda HL · Memo · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-may-june-2017-memo/244f3717-803c-4390-a481-3f104dc83620) — Tshivenda HL · Memo · 2017 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2024/ce69b528-811a-4d54-abfb-e89036916d35) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2024/2a2b8011-3357-41cb-b326-b6b3d5a9b959) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2024/91841d76-1cf5-4d0f-be4c-762026ae6874) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-may-june-2023/66997fad-4a4d-44c2-ac44-808df2f8a494) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-may-june-2023/34e6dd9a-2daa-4771-8009-5aec7d40bf9e) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
