# Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 Feb March 2011 Memo

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 2 memorandum from the Feb March 2011, 21 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2011-memo/50922bc6-9a86-4133-9355-e4f6b6ea642a
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Memorandum
- Year: 2011
- Exam period: Feb March
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 21

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 Feb March 2011 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2011-memo/50922bc6-9a86-4133-9355-e4f6b6ea642a)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · Feb March · 2011 · tshivenda. Memorandum, 21 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda HL P2 Feb March 2011](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2011/08197a62-6c2f-4912-8172-d9aeaa9cb829) — QP · 2011 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     GRADE 12

                                     NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                    GIREIDI 12

                  TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                          BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2)

                          LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2011

                                  MEMORANDAMU

MARAGA: 80

                         Memorandamu uyu u na masia¾ari a 21.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           2              DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                      NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA A: VHURENDI

MBUDZISO 1 (Mbudziso ndapfu)

KHA VHA DZHIELE NZHELE:                Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i
re mafhedziseloni.

Maraga dzi avhelwe nga n»ila yone:
  Maraga dza 7 ndi dza mbuno.
  Maraga dza 3 ndi dza luambo. Dzone dzi avhelwe nga n»ila hei:
   o Maraga 3 arali e kha khoudu 6 – 7
   o Maraga 2 arali e kha khoudu 4 – 5
   o Maraga 1 arali e khoudu 0 – 3

VHUNGOHO – TA Ravhanga

Zwishumiswa zwa mibvumo ndi i¿we ya n»ila/thikho dzine murendi a dzi shumisa u
¾ama vhurendi hawe uri vhu bveledze zwine a khou ¾o»a u ¾alutshedza zwone
vhavhali. ¹halutshedzo ya tshirendo ndi zwine tshirendo tsha amba zwone. U
bvisela khagala zwine tshirendo tsha amba zwone, murendi u a shumisa
zwishumiswa zwa mibvumo zwi ngaho: Asonentsi, A¼itharesheni, Pfanapheledzo na
Onomotopia.

Asonentsi: Iyi ndi ndovhololo ya mibvumo ya pfalando¾he kha vese/mitaladzi.
Murendi u dzi shumisa u ¾ama vhurendi hawe kha u bveledza mihumbulo kha
dzivese/mitaladzi. Kha vese/mutaladzi1, murendi o shumisa ndovhololo ya asonentsi
ya pfalando¾he u na o.
''Vhungoho ndi bako mukuvhatedzi'' U dovholola ha o, murendi u vha a tshi khou
sumbedza uri vhungoho vhu a kona u ri khudisa. U dovholola ha u ndi u sumbedza
uri vhungoho vhu a tsireledza. Kha vese/mutaladzi 13, hu na u dovholola ha
pfalando¾he i murendi a tshi khou sumbedza uri vhungoho a vhu tseki na luthihi
arali wo ima khaho.
A¼itharesheni: Heyi ndi ndovhololo ya themba kha vese/mitaladzi ya tshirendo.
Murendi u i shumisa kha u ¾ama vhurendi hawe a tshi bveledza mihumbulo kha
dzivese/mitaladzi. Kha vese 15 ho vha na ndovhololo ya themba dz yo vhuyaho
luraru. Murendi u sumbedza uri vhungoho vhu kona na zwi sa konadzei.
Pfanapheledzo/Raimi: Iyi ndi raimi ine ya wanala musi mitaladzi/vese dza tshirendo
dzi tshi ya u fhela/guma kha ndima/ mathomoni a vese/ vhukati ha vese/mutaladzi.
Raimi/Pfanapheledzo i ¾anganya maipfi na mihumbulo kha vese dzi vhumbaho
ndima. Kha vese/mitaladzi 20 – 24 ine ya vha ndima ya u fhedza, pfanapheledzo ya
mafhedziseloni a mitaladzi ndi i tevhelaho: -u;-a;-o;-a;-a Ngadzo murendi u bvisela
muhumbulo khagala wa uri vhungoho a hu na tshithu na tshithihi tshine tsha vhu
kunda/balela.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           3                 DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                      NSC – Memorandamu

Onomatopia: Aya ndi maaipfi ane a edza muungo/mubvumo wa zwithu. Kha vese 5
ipfi ''dzi'' ¼i ri fha muhumbulo wa tshithu tsho ¾havhaho tsha ima tshi sa tseki sa
thanda, mupfa na tsimbi. Murendi u sumbedza uri vhungoho vhu a ita uri vhathu
vha ime vho khwa¾ha vha tshi imela ngoho fhedzi.

Magumo: Murendi o kona nga n»ila i fushaho u shumisa zwishumiswa zwa
mibvumo kha u bveledza ¾halutshedzo ya tshirendo itshi.                                              [10]

                                           KANA

MBUDZISO 2 (Mbudziso pfufhi)

HO ¸ENGIWA – WMR Sigwavhulimu

2.1      Vese 2: ''Muri wa murunzi wo sikuwa.''                                                      (1)

2.2      U ¾o»a thuso kha vhu¾ungu vhune a khou vhu pfa.                                             (2)

2.3      ·imethafore.                                                                                (1)

2.4      U vhona u lozwea ha zwivhuya zwe vhathu vha vha vha tshi zwi wana
         ngauri zwino a vha tsha zwi wana nge Vho-Mphephu vha dzama. (Na
         zwi¿we-vho zwi pfalaho.)                                                                    (2)

2.5      Ha ngo takala musi a tshi humbula thuso/zwivhuya zwine a sa tsha »o zwi
         wana.                                                                                       (2)

2.6      Khesura, u awedza murendi uri a kone u bvela pha½da na mu¿we
         muhumbulo/u itela uri zwine a khou amba/renda zwi pfalese, ndi uri u khou
         pfesa vhu¾ungu nga lufu holwu.                                                              (2)
                                                                                                     [10]

MBUDZISO 3 (Mbudziso pfufhi)

DEMOKIRASI – TZ Ramaliba

3.1      Vese 23: ''Zwi¼iwa matavhini zwi bva kha tsinde.''
         Vese 24: '' Tsinde ndi ¼one tshisima tsha zwi¼iwa.''                                        (1)

3.2      U ri kha demokirasi munna mu»ini ndi ene ¾hoho ya mu»i. Musadzi na
         vhana vha fanela u pfa ene.                                                                 (2)

3.3      ·ifanyisi.                                                                                  (1)

3.4      U i vhona sa tshithu tshine vhathu vha sa tshi pfesese.                                     (2)

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           4              DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                      NSC – Memorandamu

3.5      Ha ngo takala. U sasaladza/u dinalea nga kupfesesele kwa vhathu kwo
         khakheaho kwa demokirasi.                                                                (2)

3.6      Ndungekano ya tswititi. Ipfi ''musadzi'' mathomoni a vese 32 ¼o livhana na
         ipfi ''musadzi'' kha vese 33. Zwo »iralo-vho na magumoni a vese idzo. U ½ea
         khwa¾hisedzo ya vhuimo ha mufumakadzi ha u vha fhasi ha munna/ u
         khwa¾hisedza uri munna u »i dzula e ene ¾hoho ya mu¾ani. (Zwi¿we na
         zwi¿we zwi pfalaho.)                                                                     (2)
                                                                                                  [10]

                                           KANA

MBUDZISO 4 (Mbudziso pfufhi)

VHU¹UDZI HO ¶IFHA MAAN¶A – NA Milubi.

4.1      Vese/mutaladzi 3: '' Vha¼a vhe vha vha vhe na mapfura ½devheni''.                        (1)

4.2      Vhananyana vhe vha vha vha tshi pfesesa/vhe na mikhwa/vhu»ifari havhu»i
         vha vho ita zwa u rengisa mivhili nga n¾hani ha n»ala.                                   (2)

4.3      ·ifanyisi.                                                                               (1)

4.4      U vhona vhe vhana vhane vha khou tshinya vhutshilo/vhumatshelo havho.                    (2)

4.5      Ha ngo takala. U sasaladza zwiito zwo bvaho zwa vhu¾udzi zwa avha
         vhananyana.                                                                              (2)

4.6      Khesura. U khwa¾hisedza zwithu zwi tshinyaho vhananyana uri ndi zwi
         vhaisaho vhukuma; zwi a kon»a u zwi kunda/u lwa nazwo/u zwi fhelisa.                     (2)
                                                                                                  [10]

                                            NA

VHURENDI VHU SONGO GUDELWAHO/RANDELWAHO

MBUDZISO 5 (Mbudziso ndapfu)

KHA VHA DZHIELE NZHELE:                Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i
re mafhedziseloni.

Maraga dzi avhelwe nga n»ila yone:
 Maraga dza 7 ndi dza mbuno.
 Maraga dza 3 ndi dza luambo. Dzone dzi avhelwe nga n»ila hei:
  o Maraga 3 arali e kha khoudu 6 – 7
  o Maraga 2 arali e kha khoudu 4 – 5
  o Maraga 1 arali e khoudu 0 – 3

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           5             DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                      NSC – Memorandamu

TSHIFHINGA TSHO TAMBISEAHO – TR Ratshi¾anga

Zwifanyiso zwa muhumbulo ndi n»ila ine murendi a ¾ama ngayo vhurendi hawe nga
u shumisa figara dza muambo dzo fhambanaho dzi ngaho mafanyisi, mamethafore,
maedzamuthu, ma½a½edzi, nz. Murendi u shumisa zwifanyiso zwa muhumbulo nga
n»ila ine ya sia i tshi bvisela khagala ¾halutshedzo ya tshirendo. ¹haluthedzo ya
tshirendo ndi zwine tshirendo tsha amba zwone.

Murendi kha vese/mitaladzi 1 – 2 o shumisa ¼ifanyisi ''Tshifhinga tsho tambiseaho
tshi nga tsimu ya shubi.'' Hafha murendi u fanyisa tshifhinga tsho tambiseaho na
tsimu ya shubi yo ladzwaho nga mu½e wayo. Murendi u bvisela khagala zwauri
madzuloni a uri muthu a shumise tshifhinga nga n»ila i vhuedzaho uri a wane
zwivhuya ene u sokou dzula a sa ri tshithu ngazwo, a fhedza nga u sa vha na
mbuelo.
Kha vese/mitaladzi 3 – 4, murendi o shumisa ¼ifanyisi ¼ine ¼a vha ''Tshi nga ½otshi yo
hwalaho tshinda, i re ½alani dza buvhi,'' Hezwi zwi amba uri muthu u dzula na
zwivhuya a sa ite tshithu ngazwo nga n¾hani ha u fareledzea. Fhedziha, zwi bva kha
ene mu½e muthu uri a »ibvise kha zwi mu fareledzaho.
Kha vese/mitaladzi 5 – 6, murendi o shumisa ¼ifanyisi ''A zwo ngo fhambana na
musadzi wa lunako,'' Hafha murendi u bvisela khagala muhumbulo wa u tshinya
zwithu zwavhu»i nga iwe mu½e.
Kha vese/mitaladzi 7, murendi o shumisa ¼ifanyisi: '' Zwi »i nga lurere lwavhu»i nga
tshifhinga tsha tshifhango,'' Lurere ndi lutete lwa dovha lwa nakelela. Arali lwa
¾angana na tshifhango lu a kherukana lwa tshinyala zwine vhutete na lunako zwi sa
tsha vhonala, ngauralo muthu u a tshinyalelwa arali a sa shumisa tshifhinga.
Vese/mutaladzi 13, murendi o shumisa ¼imethafore ''Swina ¼a tshifhinga ndi mu»ifho
na hana,'' Murendi u sumbedza zwithu zwi itaho uri tshifhinga tshi tambisee hu u
fareledzea nga u ¾o»a u »iphi½a na u sa aluwa muhumbuloni.

Murendi o kona u shumisa zwifanyiso zwa muhumbulo nga n»ila i fushaho u                           [10]
bveledza khagala ¾halutshedzo ya tshirendo itshi.

                                           KANA

MBUDZISO 6 (Mbudziso pfufhi)

TSHIFHINGA TSHO TAMBISEAHO – TR Ratshi¾anga

6.1      Vese/mutaladzi 13 '' Swina ¼a tshifhinga ndi mu»ifho na hana''                           (1)

6.2      Tsimu ya shubi/tshinda ya ½otshi/ musadzi wa lunako/lurere. (Tshithihi
         zwazwo).                                                                                 (1)

6.3      Vhathu nga vha litshe u tambisa tshifhinga nga zwithu zwi sa vhuedzi/Ri
         tea u shumisa tshifhinga nga n»ila i vhuedzaho.                                          (2)

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           6           DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                      NSC – Memorandamu

6.4      Fhethu havhu»i hune ra wana zwivhuya hone ra »iphi½a ngazwo.                           (2)

6.5      Ha ngo takala. U vhona vhathu vha tshi tambisa tshifhinga nga n»ila i
         songo teaho, madzuloni a u tshi shumisa nga n»ila ya u vhuedza/bindudza.               (2)

6.6      ·ifanyisi, u bveledza muhumbulo wa uri u tambisa tshifhinga ndi u »ilozwa/
         tshinyekanya zwivhuya zwe muthu a vha a tshi nga tea u zwi bveledza.                   (2)
                                                                                                [10]

                                        ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                        30

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           7              DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                      NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA B: NGANEA

MBUDZISO 7 (Mbudziso ndapfu)

TSHI ¶O LILWA – NE PHASWANA

KHA VHA DZHIELE NZHELE:                Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i
re mafhedziseloni.

Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:
o Tshivhumbeo : (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga 6
o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei:
      Arali e kha khoudu 6 – 7 u wana maraga 4
      Arali e kha khoudu 4 – 5 u wana maraga 3
      Arali e kha khoudu 1 – 3 u wana maraga 2

ADENDAMU

Khu»ano ndi u fhambana kana u lwa ha vhabvumbedzwa/ vhatambi buguni zwi tshi
nga bva kha kuhumbulele, nyito, mvelele na kutshilele. Ndi hune ra wana khu»ano
ya nga ngomu na ya nga nn»a.

•   Khu»ano i simuwa kha zwikolodo zwo »alesaho mu»ini wa ha ¸e¾hulwe. Vho-
    Eme¼i vha funesa zwithu zwa n¾hesa zwine u zwi badela zwe vhutoto.
•   Hezwi zwi ita uri hu si tsha vha na mulalo afho mu»ini.
•   Vho-Eme¼i vha ita uri vhana vhavho vha ye u dzhena tshikolo Pietersburg ngeno
    tshelede dzi sa tendi.
•   Vha dovha hafhu vha lila uri munna wavho Vho-Luvhone vha vha rengele rokho
    dza ma¾ele¾ele zwa ½a½isa thaidzo.
•   Zwikolodo zwenezwi zwi vha fhambanya na Luambo vha tshi khou hadzima
    tshelede khae dza u zwi lifha.
•   Vho-Luvhone vha fhambana na muhulwane wa banngani vho dzimiwa tshelede
    vha tshi khou hadzima.
•   Vha fhuredzwa nga fobvu Dzhalagoma vha vho »idzhenisa kha zwa
    vhugevhenga.
•   Vho-Luvhone na Vho-Eme¼i vha lwa na mulayo nga u »idzhenisa kha zwa
    vhugevhenga.
•   Vho-Eme¼i vha rengisa zwidzidzivhadzi yunivesithi ya Ven»a vha farwa vha
    fhedza vho rengululwa.
•   Vho-Luvhone vha reilela magevhenga vha tshi enda vha tshi tswa na u pwasha
    dzibannga vha tshi khou lwa na mulayo.
•   Khu»ano i fhela musi Dzhalagoma a tshi dzhenwa nga muya mukhethwa a
    ambulula vhutshinyi ho¾he he a vha a khou vhu ita na vhashumisaninae; vha
    fhedza vho farwa.

Mu¿wali o kona u bveledza khu»ano nga n»ila i fushaho buguni iyi.                                 [25]

                                           KANA
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           8           DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                      NSC – Memorandamu

MBUDZISO 8 (Mbudziso pfufhi)

TSHI ¶O LILWA – NE Phaswana

8.1      Ndi u rembuluwa ha Dzhalagoma we a vha e kha tshikwekwe tsha u
         khuthuza kerekeni.                                                                    (2)

8.2      Thinavhuyo na Ravhutsi ndi vhalu¾anyi.                                                (2)

8.3      Naho muthu o tshinya zwingafhani, a ya kha Mudzimu u a mu ¾anganedza/
         u dzhia tsheo nga ha vhutshilo hau u sa sedzi vha¿we/ vhugevhenga a vhu
         vhuedzi tshaho.(Na zwi¿we-vho zwi pfalaho).                                           (2)

8.4      Ma¾hakheni, ndi hone he zwithu zwa vhifhela dendele na vhatikedzi lwa
         tsho¾he/zwiphiri zwa vhugevhenga zwi bvela khagala;magevhenga a a
         »ivhea.                                                                               (2)

8.5      Ndi zwa vhugevhenga he a vha a tshi ita na vhathu vhawe, zwa u
         tswa/vhugevhenga/u rengisa mbanzhe; zwo ¾u¾uwedza khu»ano vhukati ha
         mu¾a wa Vho-Luvhone na mulayo.                                                        (3)

8.6      Muanetsheli muthu wa vhuraru. Mu¿wali ha pfali e ngomu mafhungoni, u
         tou amba nga hao hone e kha vhuimo ha u vhona zwi iteaho thungo
         dzo¾he.                                                                               (3)

8.7      8.7.1      Hai, ndi Ven»a ¼a ½amusi/musalauno             ¼okhesheni        ya
                    ¹hohoyan»ou, kha kutshilele kwa ½amusi.                                    (2)

         8.7.2      Ee, u tshinyadza he ha anganywa a ho ngo tsha bvelela, ho
                    bvelela zwivhuya kha zwivhi zwo humbulwaho.                                (2)

8.8      Vho vha vhe na u tsireledzwa huhulu nga vha¿we vha mulayo. Vho-Eme¼i
         vho farwa zwa sa vhuye zwa kon»a uri vha vhofhololwe.                                 (2)

8.9      U dzula havho ¹hohoyan»ou ho »alaho mu¾a¾isano khathihi na mvelo
         yavho ya vhutamatama zwo ita uri vha »idzhenise kha vhugevhenga.                      (3)

8.10     Ndi ha u takala, vhatshinyadzi vho wanululwa nahone mu¿we o no vha
         tshivhumbiwa tshiswa kana ndi ha u holedza, vhatshinyi vho bviselwa
         khagala, vha »o farwa vha lifha vhuvhi havho. (Zwi¿we na zwi¿we zwi
         pfalaho.)                                                                             (2)
                                                                                               [25]

                                           KANA

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           9              DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                      NSC – Memorandamu

MBUDZISO 9 (Mbudziso ndapfu)

BULAYO ·O ¹ALIFHAHO – AW MAGAU

KHA VHA DZHIELE NZHELE:                Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i
re mafhedziseloni.

Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:
o Tshivhumbeo : (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga 6
o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei:
      Arali e kha khoudu 6 – 7 u wana maraga 4
      Arali e kha khoudu 4 – 5 u wana maraga 3
      Arali e kha khoudu 1 – 3 u wana maraga 2

ADENDAMU

Khu»ano ndi u fhambana kana u lwa ha vhabvumbedzwa/ vhatambi buguni zwi tshi
nga bva kha kuhumbulele, nyito, mvelele na kutshilele. Ndi hune ra wana khu»ano
ya nga ngomu na ya nga nn»a.

•   Khuμano yo bveledzwa kha ndima ya u thoma i vhukati ha Vho-Lugisani na
    lugwada holwu: Vho-Mukhotho, Vho-Mamidze na Vho-Mandiwana.
•   Khuμano buguni heyi yo simuwa kha phambano zwi tshi ya kha kuha¾ulele kwa
    mafhungo.(Hezwi zwa mbo μisa vivho na vengo).
•   Vho-Lugisani vha hana Mawelewele a tshi lifhiswa.
•   Vho-Lugisani vho dovha vha ita uri Vho-Rabambukwa vha si wanwe mulandu
    we vha vha vho lukelwa.
•   Vho-Lugisani vha hanedza muhumbulo wa uri vhaswa vha shume dzundeni vha
    eletshedza uri vha ite zwa mvelaphanμa sa mitambo.
•   Vho-Lugisani vha hana vhafunzi Vho-Mamidze vha tshi hwelela Phundulu ane
    vha ri o vha sukumedzela tshaloni mavhiμani, mulandu wa Mari¾a, na wa Vho-
    Budzwa.
•   Ho lingedzwa nμila nnzhi dza u pfisa Vho-Lugisani vhu¾ungu malugana na
    kuha¾ulele dza sa shume- sa u lingedza u vha nwisa tshiganame.
•   Vho-Mamidze na lugwada lwavho vha langana uri Vho-Lugisani vha pfuluselwe
    Dovhoni u itela uri miloro yavho yo¾he i si tsha wedza. Ha shumiswa Vho-
    Mphaga.
•   Musi Dovhoni hu tshi khou bvelela, avha vhanna vha lu¾anya Vho-Mphaga na
    Vho-Lugisani khathihi na Vho-Nyamalwela nga lu¿walo.
•   Vho-Mphaga vha lila u thuntsha Vho-Lugisani.
•   Vho-Lugisani vha pfi vha a pandelwa Dovhoni.
•   Vha vhulahelwa ¿wana.
•   Khuμano i fhela musi Tshammbenga a tshi ambulula tshiphiri.                                   [25]

                                           KANA

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          10           DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                      NSC – Memorandamu

MBUDZISO 10 (Mbudziso pfufhi)

BULAYO ·O ¹ALIFHAHO – AW Magau

10.1     Ndi u wanululwa ha tshiphiri tsha uri vhurifhi vhune ha khou fanela u
         pandelisa Vho-Lugisani ho ¿waliswa Tshammbenga nga Vho-Mamidze na
         ¾hama dzavho.                                                                         (2)

10.2     Vho-Mamidze na Vho-Mandiwana, ndi vhapikisi/vhalu¾anyi vha Vho-
         Lugisani.                                                                             (2)

10.3     Muthu arali a tshila a tshi ¾oμa u vhaisa mu¿we u a fhedza o dzhena
         khomboni nga tshikwekwe tshawe.                                                       (2)

10.4     A wela kha tshipi»a tsha ma¾hakheni, zwithu zwi khou ya u vhifha tsho¾he.             (2)

10.5     Mafhungo a hone o ita uri Vho-Nyamalwela na Vho-Mphaga vha vutshele
         Vho-Lugisani vha mbo μi pfi na u thathwa vha a thathwa.                               (3)

10.6     Ndi muanetsheli muthu wa vhuraru, mu¿wali ha pfali a tshipiμa tsha
         mafhungo, nahone u vhona zwi iteaho ho¾he-ho¾he.                                      (3)

10.7     10.7.1     Hai, ndi ¼a vhukati, ho no vha na tsumbo nnzhi dza mveledziso
                    na mafhungo a vhadzulapo vha tshi bvisa vhupfiwa havho nga u
                    gwalaba.                                                                   (2)

         10.7.2     Ee, vho vhudzwa u pfi u vha ¾oμi u dzheniselwa ma¾o, ngeno vho
                    fhedza vho dzheniselwa ma¾o zwihulu.                                       (2)

10.8     Ndi ngauri a tsho ngo shuma tshithu, vho μi fhedza vho wana nda¾iso yo
         vha teaho naho vho tshi bvisa.                                                        (2)

10.9     Mafhungo aya a khou bvelela nga tshifhinga tshine vhamusanda vha vha
         vhe na vhupfiwa vhuhulu, zwa dovha zwa wana Vho-Lugisani vha na mvelo
         ya u konμelela na u sa funa u hanedza muhali.                                         (3)

10.10    Ndi ha u takala, ndi zwavhuμi musi vhahulwane vha sa ¾anganedzi
         tshanμanguvhoni kha zwo¾he, vha ha¾ula nga u lulamisa kana ndi ha u
         holedza, ndiuri vhadziatshimbevha a hu tshe na zwe vha bveledza, vho
         fhedza vho wana nda¾iso.                                                              (2)
                                                                                               [25]

                                           KANA

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          11           DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                      NSC – Memorandamu

MBUDZISO 11 (Mbudziso ndapfu)

MAFELADAMBWA – NE Sigogo

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
mafhedziseloni.

Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:
o Tshivhumbeo : (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga 6
o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei:
    Arali e kha khoudu 6 – 7 u wana maraga 4
    Arali e kha khoudu 4 – 5 u wana maraga 3
    Arali e kha khoudu 1 – 3 u wana maraga 2

ADENDAMU

Khu»ano ndi u fhambana kana u lwa ha vhabvumbedzwa/ vhatambi buguni zwi tshi
nga bva kha kuhumbulele, nyito, mvelele na kutshilele. Ndi hune ra wana khu»ano
ya nga ngomu na ya nga nn»a.

•   Khuμano buguni iyi yo simuwa kha vhutendatenda kha zwa vhuloi.
•   Mu¿wali u kundelwa u bvisela khuμano khagala kha ndima ya u thoma.
•   Musi ro no vha kha u bveledza mafhungo, khuμano i vho thoma u vhonala musi
    hu tshi pfi mmbwa i fanela u tshimbilelwa, Vho-Ramasunzi vha hana.
•   Vho-Ma¾odzi vha ya ¿angani vha vhudzwa upfi mmbwa ndi phele ya Vho-
    Maemu.
•   Izwi zwi lu¾anya Vho-Maemu na Vho-Sara na Mawela.
•   Vho-Sara vha thoma u levhela Vho-Maemu nga zwinzhi, tsumbo, ¿wana o
    ¾havhiwa vha ri u vhe u mupfa wa vhukuma wo mu ¾havhaho, hu si ½owa.
•   ºwana wa Vho-Maemu u vhuya tshikoloni e na thaidzo nga mafhungo a upfi
    mme awe vha a lowa.
•   Mawela u ¿wala vhurifhi ha u sumbedza uri u μo lifhedza Vho-Maemu kha
    zwine vha khou mu lowa- o μiimisela na u farwa.
•   Khuμano i vhifha tsho¾he i tshi ya ma¾hakheni musi Mawela a tshi wanwa a tshi
    ¾oμou fhisedzela mu¾a wa ha ·ialama ngomu nμuni.
•   Kha mafhedzele na hone ri wana khuμano i¼a yo fhela, Mawela o no lavhelesana
    na mulayo nga zwe a ita.

Mu¿wali o kona u bveledza khu»ano nga n»ila i fushaho buguni iyi.                              [25]

                                           KANA

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          12            DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                      NSC – Memorandamu

MBUDZISO 12

MAFELADAMBWA – NE Sigogo

12.1     U farwa ha Mawela e kha tshikwekwe tsha u ¾o»ou fhisedzela mu¾a wa ha
         ·ialama n»uni.                                                                          (2)

12.2     Ndi Vho-Ramasunzi. Ndi mupikisi ngauri vha hanedzana na zwa vhuloi zwi
         no ¾umanywa na mmbwa.                                                                   (2)

12.3     Muthu ha ngo fanela u sokou »idzhenisa kha zwine a si vhe na vhu¾anzi
         nazwo/vhutendatenda kha zwa vhuloi a vhu ngo luga.                                      (2)

12.4     Ma¾hakheni, pfumo ¼o vhifhela dendele.                                                  (2)

12.5     U tenda ha Mawela kha zwa vhuloi zwo ½a½a u khwa¾hisa mme awe kha u
         lwa na khonani yavho, na ene a ¿wala na vhurifhi ho itaho uri Vho-Maemu
         vha zwi »ivhe uri hu na nndwa khulu.                                                    (3)

12.6     Muanetsheli muthu wa vhuraru. Mu¿wali ha ho ngomu mafhungoni. U tou
         amba ngao nahone e na vhukoni ha u vhona tshi¿we na tshi¿we tshi iteaho.                (3)

12.7     12.7.1     Hai, zwiitei zwo¾he zwi sumbedza hu Ven»a ¼a ½amusi. Hu na
                    mi»agasi, mapholisa vha swika nga u ¾avhanya, nn»u dza
                    mulayo, nz.                                                                  (2)

         12.7.2     Ee, vho dzulela u mu kaidza uri a vhone a sa »o fela dambwa, a
                    fhedza o mbo »i ¼i fela na mukumbi a songo nwa/ o kaidzwa
                    lunzhi uri a litshe u sokou »idzhenisa kha mafhungo ane a si vha
                    na vhu¾anzi nao, ene a si pfe a vho fhedza o tshinyalelwa nga
                    vhumatshelo hawe.                                                            (2)

12.8     Vha akhamadzwa nga u pfa a tshi amba uri Vho-Maemu ndi muloi nahone
         ndi vha½e vha phele yo shandukaho ya vha mmbwa, izwi o ri o zwi pfa nga
         mme awe na makhadzi wawe.                                                               (2)

12.9     Ya u tenda kha zwa vhuloi. Mawela o ¾u¾uwedzwa nga mme awe na
         makhadzi wawe vhane vha tenda kha zwa vhuloi.                                           (3)

12.10    Ndi ha u takala ngauri mulwanamulayo o farwa a fhedza o gwevhiwa/kana
         ndi ha u pfela vhu¾ungu Mawela we a sokou »idzhenisa kha zwa vhutshinyi
         nga u tshutshudzwa/u tenda kha zwa vhuloi a fhedza o farwa
         vhatshutshudzi vha sala nn»a.                                                           (2)
                                                                                                 [25]

                                        ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                         25

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          13           DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                      NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA

MBUDZISO 13 (Mbudziso ndapfu)

HA U TSA NDI HA U GONYA – LL Mafenya na NA Milubi

RALUTANDA – NA Milubi

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
mafhedziseloni.

Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:
o Tshivhumbeo : (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga 6
o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei:
      Arali e kha khoudu 6 – 7 u wana maraga 4
      Arali e kha khoudu 4 – 5 u wana maraga 3
      Arali e kha khoudu 1 – 3 u wana maraga 2

ADENDAMU

ºwongo wa »irama: ndi muhumbulo muhulwane wa ¼itambwa/zwe ¼itambwa ¼a
»isendeka khazwo.
Tshivhumbeo: ndi zwe ¼itambwa ¼a fha¾iswa zwone ri tshi sedza n¾ha na mabono.
Ndugiselo ya tshiteidzhi: Ndi u lugisela tshiteidzhi musi bono ¼i tshi fhela uri hu
kone u tevhela ¼i¿we musi ¼itambwa ¼i tshi khou tamba.

ºWONGO:
• ºwongo wa ¼itambwa i¼i ndi wa uri vhananyana nga vha litshe u pwasha
  thumbu ngauri zwi na masiandaitwa a songo »aho/zwi a vha tshinyela
  vhumatshelo havho/a si avhuμi.

TSHIVHUMBEO:

•   ·itambwa i¼i ¼i ndi ¼a lu¾a luthihi lwo vhumbwaho nga mabono ma½a.
•   Bono ¼i¿we na ¼i¿we ¼i na muhumbulo wa¼o, ine ya ¾angana ya vhumba
    muhumbulo muhulwane wa ¼itambwa/ ¿wongo wa ¼itambwa.
•   Tsumbo:
    ¾    Bono ¼a u thoma vhagudi vha eletshedzwa nga ha vhuteamu¾a, vha amba
         mihumbulo yavho nga zwe vha funzwa.
    ¾    Bono ¼a vhuvhili Marubini u wana uri u na thumbu, u amba nga hazwo na
         khonani dzawe vha mu eletshedza uri kha tou thutha.
    ¾    Bono ¼a vhuraru – u thutha thumbu.
    ¾    Bono ¼a vhu½a- u khou »isola.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          14           DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                      NSC – Memorandamu

NDUGISELO YA TSHITEIDZHI:

•   Bono ¼i¿we na ¼i¿we musi ¼i tshi fhela hu fanela u vha na ndugiselo ya
    tshiteidzhi. Fhethuvhupo hu a shanduka na ndugiselo dzi fanela u shanduka na
    dzone. Tsumbo: Bono ¼a u thoma ¼i khou tambelwa holoni ya tshikolo na
    n»ilani ya musi matshudeni a tshi khou ya hayani, Bono ¼a vhuvhili ndi mu»ini
    na ha dokotela. Zwi tou vha khagala uri fhethuvhupo ho fhambana, sa
    zwenezwo ndugiselo ya tshiteidzhi i fanela u vha hone.

Mu¿wali o kona u bvisela ¿wongo wa ¼itambwa i¼i khagala, tshivhumbeo tsha¼o na
kudzudzanyele kwa tshiteidzhi nga n»ila i fushaho.                                             [25]

                                           KANA

MBUDZISO 14 (Mbudziso pfufhi)

NA ZWONE ZWI A DINA – LL MAFENYA

14.1     E sibadela ofisini ya u itela vhathu mishonga.                                        (1)

14.2     Ndi mafhungo a u ya u ¾oliwa nga dokotela hu u itela uri a wane ¿wana.                (2)

14.3     Ndi mafhungo a thumbu a tshi kha μi vha ¿wana wa tshikolo.                            (2)

14.4     Ndi thumbu.                                                                           (2)

14.5     Mafhungo a khou fhela Marubini a tshi khou fanela u ¾olwa nga dokotela e
         na munna wawe, a ro ngo tsha μivhadzwa uri vho tshimbila hani.                        (2)

14.6     Ndi u guda uri vhasidzana vha songo μidzhenisa kha zwa u thutha thumbu.               (2)

14.7     Ndi muthu wa mbilu mbuya, u tama a tshi nga kona u eletshedza vha¿we
         vhasidzana vha si ite zwe a ita.                                                      (2)

14.8     O shumisa tshiga 'tshigwevho tsha vhutshilo hanga ho¾he' u sumbedza u
         tambula lwa vhutshilo ho¾he nga u kundwa ¿wana/·ifanyisi 'u ½ula thumbu
         sa khovhe' u sumbedza u thutha thumbu hune ha khou itwa hu si na u
         londa.                                                                                (3)

14.9     Marubini o ½ewa ngeletshedzo na vha¿we tshikoloni zwi tshi elana na zwa
         vhutshilo, ene o μi tou nanga u tshila nga nμila yawe.                                (2)

14.10    Ee, mu¿wali u khou sumbedza uri u thutha thumbu zwi na masiandaitwa a
         si avhuμi. Hezwi ri khou μi zwi vhona kha vhutshilo hashu ha μuvha ¼i¿we
         na ¼i¿we.                                                                             (3)
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          15           DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                      NSC – Memorandamu

14.11    Ndo vha ndi tshi μo konμelela u la¾wa nga khotsi anga ndi songo tenda
         ngeletshedzo dza khonani yanga.                                                       (2)

14.12    Hai, Marubini o tou sa pfa, vho eletshedzwa sa vhasidzana ene a nanga u
         ita nga nμila yawe/Ee, nga maanμa musi u tshi pfa u μisola hawe na u sa
         tama vha¿we vha tshi dzhena khakhathini ye a dzhena khayo.                            (2)
                                                                                               [25]

                                           KANA

MBUDZISO 15 (Mbudziso ndapfu)

MILOMO YA ¸UKALA – NP ¸efefe

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
mafhedziseloni.

Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:
o Tshivhumbeo : (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga 6
o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei:
      Arali e kha khoudu 6 – 7 u wana maraga 4
      Arali e kha khoudu 4 – 5 u wana maraga 3
      Arali e kha khoudu 1 – 3 u wana maraga 2

ADENDAMU

ºwongo wa »irama: ndi muhumbulo muhulwane wa »irama/zwe »irama ya
»isendeka khazwo.
Tshivhumbeo: ndi zwe »irama ya fha¾iswa zwone ri tshi sedza n¾ha na mabono.
Ndugiselo ya tshiteidzhi: Ndi u lugisela tshiteidzhi musi bono ¼i tshi fhela uri hu
kone u tevhela ¼i¿we musi »irama i tshi khou tamba.

ºWONGO:
• ºwongo wa »irama iyi ndi wa uri vhanna/vhokhotsi kha vha litshe u tambudza
  vhana na vhafumakadzi vhavho ngauri vha fhedza vho wela khomboni.

TSHIVHUMBEO:

•   ¶irama iyi i na n¾ha tharu dzo vhumbwaho nga mabono.
•   Bono ¼i¿we na ¼i¿we ¼i na muhumbulo wa¼o ine ya ¾angana ya vhumba
    muhumbulo muhulwane wa lu¾a. Mihumbulo ya n¾ha ya ¾angana i vhumba
    muhumbulo muhulwane wa »irama/¿wongo wa »irama.
•   Tsumbo:
    ¾ Muhumbulo wa lu¾a lwa u thoma ndi wa u sumbedza u shengedzwa ha
        Tsumbedzo na Ntshengedzeni nga Vho-Buku¾a. Tsumbedzo u dzulela u
        gungula ngeno Ntshengedzeni a sa tsha shuma zwavhu»i tshikoloni.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          16                   DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                      NSC – Memorandamu

    ¾     Kha lu¾a lwa vhuvhili ndingedzo dza u thusa Ntshengedzeni a dzi khou
          shuma.
    ¾     Lu¾a lwa vhuraru- Ntshengedzeni u wana thuso tshikoloni, kha
          mushumelavhapo na mapholisani.

NDUGISELO YA TSHITEIDZHI:

•      Bono ¼i¿we na ¼i¿we musi ¼i tshi fhela hu fanela u vha na ndugiselo ya
       tshiteidzhi. Fhethuvhupo hu a shanduka na ndugiselo dzi fanela u shanduka na
       dzone. Tsumbo: Bono ¼a u thoma ¼i khou tambelwa mu»ini wa Vho-Buku¾a, ¼a
       vhuvhili lufherani lwa u e»ela lwa Ntshengedzeni ngeno ¼a vhuraru ¼i tshi khou
       tambelwa tshikoloni tsha Bababa. Hezwi zwi amba uri hu fanela u vha na
       ndugiselo ya tshiteidzhi vhunga fhethuvhupo hu tshi khou shanduka.

Mu¿wali o kona u bvisela ¿wongo wa »irama iyi khagala, tshivhumbeo tshayo na
kudzudzanyele kwa tshiteidzhi nga n»ila i fushaho.                                                     [25]

                                           KANA

MBUDZISO 16 (Mbudziso pfufhi)

MILOMO YA ¸UKALA – NP ¸efefe

16.1      Ndi Vho-Takalani.                                                                            (1)

16.2      Ndi ngauri Vho-Buku¾a vho vha vho rwa Tsumbedzo mme awe vha tshi
          khou lingedza u mu lamulela.                                                                 (2)

16.3      Uri vhannami»i/vhokhotsi       kha   vha   litshe   u     tambudza      vhana     na
          vhafumakadzi vhavho.                                                                         (2)

16.4      Kutshilele kwa Vho-Buku¾a kwo bvaho n»ilani.                                                 (2)

16.5      Tsha u bveledza mafhungo.                                                                    (2)

16.6      Sa muthu wa tshi¾uhu na u tambudza.                                                          (2)

16.7      Vha tambudza Ntshengedzeni lwa vhudzekani, u rwa na u semekanya
          Tsumbedzo na musadzi wavho Vho-Takalani.                                                     (3)

16.8      Mu¿wali o shumisa ¼ifanyisi 'u mmbona sa ndau' a tshi amba uri
          Tsumbedzo u tea u vha ofha. O dovha a shumisa na murero 'Khokhonya i
          ¼a maan»a ayo' a tshi amba u »iphina nga zwe vha tou zwi shumela.                            (2)

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                        Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          17           DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                      NSC – Memorandamu

16.9     Ntshengedzeni o wana thuso na ngeletshedzo tshikoloni kha thaidzo ye a
         vha a nayo, a fhedza o rumelwa ha mushumelavhapo Vho-Awelani.                         (2)

16.10    Ee, ngauri vhanna vha tambudzaho vhana vhavho vha fhedza mulayo wo
         vha dzhiela vhukando.                                                                 (3)

16.11    U yo vhiga mapholisani, u ya ha vhashumelavhapo, u wana mu¿we muthu
         kana shaka ¼ine ¼a nga u thusa.                                                       (2)

16.12    Hai, ngauri vha tea u pfiswa vhu¾ungu kha vhutshinyi havho he vha ita uri
         vha gude vha si tsha dovha.                                                           (2)

                                        ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                       25
                                                           MARAGAGU¹E:                         80

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 18

Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2
                                       Downloaded from hlayiso.com                    18                                                                      DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                                               NSC – Memorandamu

RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MBUDZISO NDAPFU KHA VHURENDI

KHOUDU             7                         6                       5             4                                3              2                                         1
             Vhuswikeleli              Vhuswikeleli             Vhuswikeleli Vhuswikeleli                     Vhuswikeleli Vhuswikeleli                             U sa
             ha n¾hesa                 ha n¾ha                  ho dziaho    vhu fushaho                      ho           ha fhasi                                 swikelela
                                                                                                              linganelaho
               80 – 100%                  70 – 79%                60 – 69%            50 – 59%                  40 – 49%       30 – 39%                                 0 – 29%
             -U ¾alutshedza ¾hoho      -U ¾alutshedza ¾hoho     -U sumbedza u
Zwi re       lwa vhudzivha,            lu re n¾ha ha            pfesesa ho            - U ¾alutshedza
                                                                                                               -Ndingedzo zwadzo
                                                                                                               dza u fhindula        - U sa pfesesa ¾hoho.
ngomu na     zwipi»a zwo¾he zwo        ndinganyo, zwipida       khetheaho nahone o       ¾hoho lwa khwine a    mbudziso.             -Phindulo i na ndovhololo      -Phindulo i na
             kwamiwa lu fushaho.       zwo¾he zwo               ¾alutshedza ¾hoho        hu ngo kwamiwa        -Phindulo i ¾ana u    nahone tshiṅwe tshifhinga      vhushakanyana na
luambo        -Phindulo yo vhewaho     kwamiwa lu               zwavhu»i.                zwipi»a zwo¾he nga    pfesesa hu songo      i tshi amba zwo bvaho.         ¾hoho fhedzi
              lwa n¾ha n¾hesa:         vhuedzaho.               -Phindulo i no »i        vhu»alo.              yelaho kule na        -Muhumbulo a wo ngo ya         mafhungo ha
              90%+. Phindulo yo        -Phindulo yo             pfala yo ½ewa.         - Hu na dzi¿we          ¾hoho.                kule, ¾halutshedzo yo          tevhelelei, kana o
              vhewaho lwa n¾hesa:      fhelelaho.               -Mi¿we mihumbulo         mbuno dzavhu»i        -Mihumbulo a i        khakheaho/mihumbulo a i        tou bva tsho¾he.
              80 – 89%.                 -Mihumbulo minzhi       i pfalaho yo ½ewa,       dzi tikedzaho         kholwisei nahone      tikedzwi u bva                 -Ndingedzo ya
             -Mihumbulo minzhi          i pfalaho yo ½ewa, ya   hone i si yo¾he          ¾hoho.                hu na u tikedza u     tshirendoni.                   fhasisa ya u fhindula
             yo dziaho i khou           tikedzwa zwavhu»i u     nahone i songo         -Vhunzhi ha             bva tshirendoni       -U pfesesa lushaka na          mbudziso. Mbuno
             ¾an»avhudzwa ya            bva tshirendoni.        tikedzwa nga n»ila     mafhungo o              hu¾uku.               tshirendo ha fhasisa.          ¾hukhu dzo
             tikedzwa u bva kha        -U pfesesa               yo lavhelelwaho.       tikedzwa, fhedzi       -Mugudi ha ngo         -·ikumedzwa ¼a fhasi           ¿walwaho a dzi na
             tshirendo.                havhu»isa ha lushaka     -Hu na tsumbo ya u     kanzhi lu sa tou       pfesesa lushaka lwa    nahone ¼i ¾ahelaho             thikhedzo kha
             -U pfesesa lwa n¾hesa     lwa ma¿walwa na          pfesesa lushaka lwa    tendisea.              ma¿walwa na            vhupulani , zwa mbo            tshirendo.
             kha lushaka holwu lwa     tshirendo                ma¿walwa na            -Mutheo wa             tshirendo itsho na     thithisa nyelelo ya            -U pfesesa lushaka
             ma¿walwa na                -Phindulo yo            tshirendo.             kupfeseselwe kwa       kathihi.               mafhungo.                      na tshirendo ha
             tshirendo.                dzudzanywa               -Tshivhumbeo tshi      lushaka lwa            -Phindulo i ¾ana       -Vhukhakhi ha luambo na        fhasisa.
             -Mafhungo a re na         zwavhu»i.                re khagala na          ma¿walwa na            vhupulani ho           tshitaila tshi si tshone zwi   -Zwi a kon»a u
             ndunzhendunzhe.           -Mathomo na              nyelelo ya             tshirendo zwi hone.    khakheaho.             ita uri tshipi»a tsha          amba uri ¾hoho yo
             - Mathomo na              magumo zwavhu»i.         mafhungo a             - Dzi¿we tsumbo dza     -Mafhungo ha ngo      ma¿walwa hetshi tshi sa        fhindulwa.
             magumo zwa n¾hesa.        -Mafhungo na             pfalaho.               tshivhumbeo.            tevhekana             bvelele nahone tshitaila a     - A hu na tsumbo ya
             - Mihumbulo yo            kuhumbulele zwi a        -Marangaphan»a na      - Phindulo i ¾ahela     zwavhu»i.             tshi elani na ndivho ya u      vhupulani.
             vhekanywa na u            tevhea nga vhulelu.      magumo na dzi¿we       nyelelo yo              -Hu na tsumbo dza     ¿wala ha akademi.              - Luambo lwa
             fha¾wa zwavhu»i           - Luambo, khalo na       phara zwo              dzudzanyiwaho           vhukhakhi ha                                         fhasisa. Tshitaila na
               -Luambo, khalo na       tshitaila zwo            dzudzanywa hu na       zwavhu»i i re na        luambo. Khalo na                                     khalo zwo
             tshitaila zwo vhibvaho,   lulamaho nahone          ndunzhendunzhe.        ndunzhendunzhe.         tshitaila a zwi tei                                  khakheaho.
             zwi nyanyulaho, zwo       zwo teaho ndivho.        -Nyelelo ya            -Vhukhakhi vhu¾uku      ndivho ya kuṅwalele                                  - A hu na
             lulamaho.                  ·ikumedzwa              phindulo i a kona u    kha luambo, khalo       kwa akademi.                                         ndunzhendunzhe.
                                        ¼avhu»i.                tevhelea.              na tshitaila.
                                                                - Luambo, khalo na     -Hunzhi zwo tea.
                                                                tshitaila hunzhi
                                                                zwo lulama.

                   8 – 10                       7                       6                      5                       4                          3                       0–2

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                                                                                                                       Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2                                 19                                           DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                             NSC – Memorandamu

RUBRIKI YA U MAKA MBUDZISO NDAPFU KHA NGANEA NA ¶IRAMA: 25

Kha vha dzhiele nzhle phambano i re kha kuavhele kwa maraga kha tshivhumbeo na zwi re ngomu

KHOUDU NA                         ZWI RE NGOMU (15)                                             TSHIVHUMBEO NA LUAMBO (10)
KUAVHELE KWA MARAGA               U¾alutshedza ¾hoho. Vhudzivha ha                              Tshivhumbeo, nyelelo i re na ndunzhendunzhe na
                                  mihumbulo, u tikedza na u pfesesa                             ¼ikumedzwa. Luambo, khalo na tshitaila zwo
                                  tshibveledzwa.                                                shumiswaho kha phindulo.

Khoudu 7    Vhuswikeleli ha       •   U ¾alutshedza ¾hoho lwa vhudzivha,      Vhuswikeleli ha   - Tshivhumbeo tshi re na ndunzhendunzhe.
            n¾hesa                    zwipi»a zwo¾he zwo kwamiwa nga          n¾hesa            - Marangaphan»a na magumo zwa n¾hesa.
80 – 100%                             vhu»alo.                                Maraga: 8 – 10    - Mihumbulo ya dzudzanywa zwavhu»i nahone
                                  •   Phindulo ya n¾hen¾hesasa: 90%+.                             yo fha¾wa zwavhu»i.
            Maraga: 12 – 15
                                      Phindulo ya n¾hesa: 80 – 89%.                             - Luambo, khalo na tshitaela zwo vhibvela, zwi a
                                                                                                  nyanyula nahone zwo lulama.
                                  •   Mihumbulo minzhi ya vhudzivha i
                                      tikedzwa u bva kha tshibveledzwa.
                                  •   U pfesesa ha n¾hesa ha lushaka lwa
                                      ma¿walwa na tshibveledzwa.
Khoudu 6    Vhuswikeleli ha       •   U ¾alutshedza ¾hoho lwa n¾ha ha         Vhuswikeleli ha   - Phindulo yo dzudzanywa zwavhu»i.
            n¾ha                      ndinganyo, zwipi»a zwo¾he zwo           n¾ha              - Marangaphan»a na magumo zwavhu»i.
70 – 79%                              kwamiwa lwo linganaho.                  Maraga: 7         - Mihumbulo na kuhumbulele zwi a tevhelelea.
            Maraga: 11            •   Phindulo yo dodombedzwaho.                                - Luambo, khalo na tshitaila zwo lulama nahone
                                                                                                  zwo tea ndivho.
                                  •   Ho ½ewa mihumbulo minzhi i pfalaho, i
                                                                                                - ·ikumedzwa ¼avhu»i.
                                      tikedzwaho u bva kha tshibveledzwa.
                                  •   U pfesesa lushaka lwa ma¿walwa na
                                      tshibveledzwa havhu»isa.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                                                                         Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2                                  20                                              DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                              NSC – Memorandamu

Khoudu 5    Vhuswikeleli ho       •   U sumbedza u pfesesa nahone a              Vhuswikeleli ho    - Tshivhumbeo tshi re khagala na nyelelo ya
            dziaho                    ¾alutshedza ¾hoho zwavhu»i.                dziaho               mihumbulo i re na ndunzhendunzhe.
60 – 69%                          •   Phindulo yo dodombedzwa lwa khwine.        Maraga: 6          - Marangaphan»a na magumo na dzi¿we phara
                                                                                                      zwo dzudzanywa hu na ndunzhendunzhe.
            Maraga:   9 of 10     •   Mi¿we mihumbulo i pfalaho yo ½ewa,
                                                                                                    - Nyelelo ya mihumbulo i a kona u tevhelelea.
                                      fhedzi hu si yo¾he nahone i sa tikedziwe
                                                                                                    - Luambo, khalo na tshitaila vhunzhi hazwo zwo
                                      nga n»ila yo lavhelelwaho.
                                                                                                    lulama.
                                  •   Hu na tsumbo ya u pfesesa lushaka lwa
                                      ma¿walwa na tshibveledzwa.
Khoudu 4    Vhuswikeleli vhu      •   U ¾alutshedza ¾hoho lwa khwi½e, a si       Vhuswikeleli vhu   - Hu na dzi¿we tsumbo dza tshivhumbeo.
            fushaho                   zwo¾he zwipi»a zwo kwamiwaho nga           fushaho            - Phindulo i ¾ahela nyelelo yo dzudzanyiwaho
50 – 59%                              vhu»alo.                                   Maraga: 5            zwavhu»i i re na ndunzhendunzhe.
            Maraga: 8             •   Hu na dzi¿we mbuno dzi tikedzaho                              - Vhukhakhi vhu¾uku ha luambo, khalo na
                                      ¾hoho.                                                          tshitaila hunzhi zwo tea.
                                                                                                    -Kanzhi hu na ndunzhendunzhe kha dziphara.
                                  •   Mihumbulo minzhi yo tikedzwa fhedzi a
                                      hu na vhu¾anzi vhu pfalaho/tendiseaho.
                                  •   U pfesesa lushaka lwa ma¿walwa na
                                      tshibveledzwa lwa mutheo.
Khoudu 3    Vhuswikeleli ho       •   Ndingedzo zwadzo dza u fhindula            Vhuswikeleli ho    - Tshivhumbeo tshi sumbedza u shaea ha
            linganelaho               mbudziso.                                  linganelaho        vhupulani.
40 – 49%                          •   Mbudziso yo fhindulwa hu na vhudzivha                         - Mafhungo ha ngo dzudzanywa lune a
            Maraga: 6 of 7            vhu¾ukusa.                                 Maraga: 4          tevhekana.
                                                                                                    - Tsumbo dza vhukhakhi ha luambo. Khalo na
                                  •   Mihumbulo a i ¾u¾uwedzi nahone hu na
                                                                                                      tshitaila a zwo ngo tea ndivho ya ma¿walwa a
                                      u tikedza hu¾uku zwi bvaho kha
                                                                                                      akademi. Phara dzo khakhea.
                                      tshibveledzwa.
                                  •   Mugudi ha ngo vhuya a pfesesa lushaka
                                      lwa ma¿walwa na tshibveledzwa.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                                                                            Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2                                  21                                               DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                              NSC – Memorandamu

Khoudu 2    Vhuswikeleli ha       •   U pfesesa ¾hoho ha fhasisa.                  Vhuswikeleli ha   - ·ikumedzwa ¼a fhasi nahone ¼i ¾ahelaho
            fhasi                 •   Phindulo yo »ala ndovhololo nahone           fhasi               tshivhumbeo tsho pulaniwaho zwi thithisa
30 – 39%                              huṅwe yo bva.                                Maraga: 3           nyelelo ya muhumbulo.
            Maraga: 5                                                                                - Luambo lwo khakheaho na tshitaila tshi si
                                  •   Mihumbulo a si ya vhudzivha,
                                                                                                       tshone zwi ita uri zwo ¿walwaho zwi si vhe zwa
                                      ¾halutshedzo yo khakheaho/Mihumbulo a
                                                                                                       vhukuma nahone tshitaila a tsho ngo tea ndivho
                                      i tikedzwi zwi tshi bva kha tshibveledzwa.
                                                                                                       ya u ¿wala ha akademi.
                                  •   U pfesesa ha fhasi lushaka lwa                                 - Phara dzo khakhea.
                                      ma¿walwa na tshibveledzwa.
Khoudu 1    U sa swikelela        •   Phindulo i sumbedza vhu¿we vhushaka          U sa swikelela    - Zwi a kon»a u amba arali mbudziso yo
                                      na ¾hoho fhedzi mihumbulo i a kon»a u        Maraga: 0 – 2     fhindulwa.
0 – 29%     Maraga: 0 – 5             tevhelela nahone/kana yo bva tsho¾he.                          - A hu na tsumbo ya tshivhumbeo tsho
                                  •   U kundelwa kha ndingedzo ya u fhindula                         pulaniwaho hu na thevhekano.
                                      mbudziso. Mbuno ¾hukhu dzo lulamaho                            - Luambo lwa fhasi-fhasi. Tshitaila na khalo zwo
                                      a dzi na thikhedzo u bva kha                                   khakheaho.
                                      tshibveledzwa.                                                 - A hu na dziphara kana ndunzhendunzhe.
                                  •   U kundelwa u pfesesa lushaka lwa
                                      ma¿walwa na tshibveledzwa.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda HL P1 Feb March 2011 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2011-memo/c3d891b8-cb27-487c-88f6-61edee5b0038) — Tshivenda HL · Memo · 2011 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Feb March 2011 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-feb-march-2011-memo/5f4da61c-133e-4eb9-9845-ce7b47698833) — Tshivenda HL · Memo · 2011 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2018-memo/19fd45f9-98e9-4af7-ba88-132bb8e75fb7) — Tshivenda HL · Memo · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2017-memo/47e78142-6dd7-4cdc-8fe7-6ecc48c6bb72) — Tshivenda HL · Memo · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2016-memo/b9851d08-876a-4f13-87fd-f4649ef24abb) — Tshivenda HL · Memo · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2015-memo/15ed6623-6f2a-430d-aa08-a7dea6262b67) — Tshivenda HL · Memo · 2015 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2024/ce69b528-811a-4d54-abfb-e89036916d35) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2024/2a2b8011-3357-41cb-b326-b6b3d5a9b959) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2024/91841d76-1cf5-4d0f-be4c-762026ae6874) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-may-june-2023/66997fad-4a4d-44c2-ac44-808df2f8a494) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-may-june-2023/34e6dd9a-2daa-4771-8009-5aec7d40bf9e) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
