# Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 Feb March 2012 Memo

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 2 memorandum from the Feb March 2012, 18 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2012-memo/a5f0c949-bee1-43e7-90f7-bd645eddecd5
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Memorandum
- Year: 2012
- Exam period: Feb March
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 18

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 Feb March 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2012-memo/a5f0c949-bee1-43e7-90f7-bd645eddecd5)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · Feb March · 2012 · tshivenda. Memorandum, 18 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda HL P2 Feb March 2012](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2012/7efe473d-66b9-41c8-8851-dd13f0611e7b) — QP · 2012 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                   GIREIDI YA 12

                  TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                          BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2)

                          LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2012

                                  MEMORANDAMU

MARAGA: 80

TSHIFHINGA: awara 21/ 2

                         Memorandamu uyu u na masia¾ari a 18.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           2           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                      NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA A: VHURENDI

VHURENDI HO RANDELWAHO/GUDELWAHO

MBUDZISO 1 (MBUDZISO NDAPFU)

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
magumoni a memorandamu uyu.

VHUNGOHO NA VIVHO – TR Ratshi¾anga

Zwifanyiso zwa muhumbulo ndi musi murendi a tshi shumisa figara dza muambo u
bveledza zwine tshirendo tsha amba zwone/¾halutshedzo yatsho.

•   Kha vese 1: ·imethafore: vhungoho na vivho ndi tshimange na mbevha – ndi
    zwithu zwivhili zwine zwi sa kone u dzula fhethu huthihi nga vengo.
•   Kha vese 3: ·imethafore: vivho ndi vhulaμa - ¼i a vhaisa/konμisa
•   Kha vese 5: ·imethafore: mutshilitshili wa vivho ndi vhutsilu – vivho ¼i μitika
    nga u sa ¾alifha/u wana thikhedzo kha u sa thanya.
•   Kha vese 8: ·ifanyisi: ngeno vhungoho vhu tshi ¼i haμa sa khwivho – ngoho i
    kundela vivho kule
•   Kha vese 15: ·imethafore : Vhungoho ndi tshiphiri tsho vhumbaho muthu na
    shango – vhungoho vhu a konμa u ¾alukanya/ndi muthomi wa zwo¾he.
•   Kha vese 19: ·iambele U litshe u ¼a mbilu – u sa isa phanμa na u vhilahela.

Murendi o kona u shumisa zwifanyiso zwa muhumbulo kha u bveledza
¾halutshedzo.                                                                                   [10]

                                           KANA

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           3           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                      NSC – Memorandamu

MBUDZISO 2 (MBUDZISO PFUFHI)

NELSON MANDELA – LR Ndlovu

2.1      Mbokoti.                                                                               (1)

2.2      Nelson Mandela tshi¾havhelo tsha ngozwi ntswu.(Mutaladzi 19)                           (1)

2.3      Runzhuvhedza, va¾amedza, mbonzhe na maromedzi.                                         (1)

2.4      Ndima iyi i amba nga ha u bebwa ha Mandela.                                            (1)

2.5      Muvhuso wa tshi¾alula wo shengedza Mandela u sa zwi μivhi uri ndi
         murangaphanμa wa vhukuma.                                                              (2)

2.6      Vho vha vha tshi μo vha vho mu fara zwavhuμi nga nμila ya u vhavhalela.                (2)

2.7      Ee, Mandela o tambudzwa zwi songo tea, fhedzi a fhedza a rengulula
         lushaka.                                                                               (2)
                                                                                                [10]

                                           KANA

MBUDZISO 3 (MBUDZISO PFUFHI)

MUVHILI WANGA KHA U DZIVHELWE – MR Nevhu¾alu

3.1      Nzanyo.                                                                                (1)

3.2      Tshawo hu vhe u dziba nga midzi misima.                                                (1)

3.3      U thivhela zwitambudzi zwo¾he zwa vhutshilo.                                           (1)

3.4      Zwilavhi, buluvhutsi, zwikwekwe na tshiμumbumukwe.                                     (1)

3.5      Muthu u fanela u μilinda a μitsireledza kha zwilibana zwo¾he zwa vhutshilo
         uri a sa dzhene khakhathini.                                                           (2)

3.6      Muvhili wawe u funa u shavha zwithu/zwikonμisi zwo¾he zwa vhutshilo.                   (2)

3.7      Ee, vhutshilo ha maμuvha ono ho μalelwa nga zwithu zwi vhu kungaho
         zwine zwa ¾oμa muthu a tshi μiilisa.                                                   (2)
                                                                                                [10]

                                           KANA

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           4           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                      NSC – Memorandamu

MBUDZISO 4 (MBUDZISO PFUFHI)

A ¹O¶AHO MUNAMBA NDI NNYI? – TT Mudau

4.1      Munamba.                                                                              (1)

4.2      Ni si livhale mi¾odzi ya mulovha (Vese 11)                                            (1)

4.3      Muvhuso wa tshi¾alula na wa mbofholowo.                                               (1)

4.4      U ¾u¾uwedza vhathu u takala na u μiphi½a.                                             (1)

4.5      Ho dovhololwa ipfi μikandeni i nμila ya u khwa¾hisa uri vhathu vha
         μiphi½e.                                                                              (2)

4.6      U sumbedza u μiphi½a lwa tsho¾he.                                                     (2)

4.7      Ee, thambulo yo fhela ri fanela u μiphi½a.                                            (2)
                                                                                               [10]

                                            NA

VHURENDI VHU SONGO GUDELWAHO/RANDELWAHO

MBUDZISO 5 (MBUDZISO NDAPFU)

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
magumoni a memorandamu uyu.

LUVHOLELA LWA VHUTSHILO VHUNO – LR Ndlovu

¹halutshedzo ya tshirendo ndi zwine tshirendo tsha amba zwone. Murendi u
bveledza izwi nga vhutsila ha u nanga maipfi.

Tshirendo itshi tshi amba nga ha zwithu zwi vhaisaho/zwi konμaho zwine vhathu
vha tshi tshila vha ¾angana nazwo. Vhathu avha vha tshila vha tshi ungwa nga
miμifho nahone vha sa tsha londa, tshi ½a½isaho ndi u shaya vhurangaphanμa.
Murendi o bveledza izwi nga u shumisa maipfi nga nμila i tevhelaho.

•     Mahovhohovho- u shaya vhudziki ha vhutshilo
•     Gumbese- u sa tamisa ha vhutshilo
•     Mirenzhe na zwidavhula- zwi¾havhi zwa vhutshilo
•     Makwevho- u tamisa miμifho ya vhutshilo
•     Vhuanzwo-zwithu zwi kungaho nga nμila ya u ungeledza
•     Nzietshikume na nyamurovheni – u wanwa/farea zwi tshi leluwa
•     Sumbanμila- u shaya murangaphanμa.
•     Lwenzhe- muthu wa u μisa mvelaphanμa

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           5           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                      NSC – Memorandamu

•     Gwekwe- tshi thivheli tsha zwine vhutshilo ha vha zwone
•     Bupo- vhutshilo vhu khou ¾avhanya
•     Tshitavhili – u tshila nga u edzisela vha¿we
•     Tshiendangolo/bambukwa – u sa tshila na vha¿we.

Murendi o kona kha kunangele kwawe kwa maipfi nga nμila ine a ¾u¾uwedza
¾halutshedzo ya tshirendo.                                                                       [10]

                                           KANA

MBUDZISO 6 (MBUDZISO PFUFHI)

6.1      Vhuanzwo.                                                                               (1)

6.2      Mbilu yaho i swifhalela mbaula ya mudude.                                               (1)

6.3      U shaya murangaphanμa ane a sumbedza vhathu nμila kwayo.                                (1)

6.4      Mirenzhe na zwidavhula.                                                                 (1)

6.5      Muthu ha tei u tshila a tshi μidzhenisa kha zwithu zwi vhulayaho.                       (2)

6.6      Uri vhutshilo vhu litshe zwine ha vha zwone.                                            (2)

6.7      Ee, zwi a tendisea ngauri vhutshilo ha μuvha ¼i¿we na ¼i¿we ho μala
         zwithithisi zwi vhaisaho.                                                               (2)
                                                                                                 [10]

                                        ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                         30

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           6           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                      NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA B: NGANEA

MBUDZISO 7 (MBUDZISO NDAPFU)

TSHI ¶O LILWA – NE Phaswana

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
magumoni a memorandamu uyu.

Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:
•   Arali e kha khoudu 6–7 u wana maraga 4
•   Arali e kha khoudu 4–5 u wana maraga 3
•   Arali e kha khoudu 1–3 u wana maraga 2

Khuμano ndi u lwa kana u fhambana ha vhabvumbedzwa buguni zwi tshi bva kha
kuhumbulele, mvelele kana nyito.

•    Khuμano yo simuwa nga n¾hani ha vhutamatama ha Vho-Eme¼i na u funesa
     zwa n¾hesa zwa madzanga
•    Vho-Luvhone vha semana na Vho-Eme¼i vha fhedza nga u la¾a founu.
•    Vho-Eme¼i vha sema Luambo o μa u renga thundu dzavho.
•    Vho-Eme¼i vha sema Vho-Luvhone musi vha tshi bva Lupepe.
•    Vho-Eme¼i vha lwa na mulayo nga u rengisa mbanzhe vha farwa nga mapholisa.
•    Vho-Luvhone vha sema ¾hoho ya tshikolo a tshi khou ¾oμa mushumo wawe.
•    Vho-Luvhone na magevhenga vha lwa na mulayo vha tshi ita zwi tevhelaho:
     - vha vhofha mukalaha na mukegulu bulasini.
     - Vha dzhiela murei wa khovhe goloi vho mu sumba nga tshigidi.
     - Vha homboka tshelede hodelani North West, vha vhulaha vha¾hannga
       vhavhili.

•    Vhunga mulayo u n¾ha ha zwo.                                                              [25]

                                           KANA

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           7           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                      NSC – Memorandamu

MBUDZISO 8 (MBUDZISO PFUFHI)

TSHI ¶O LILWA – NE Phaswana

8.1      Vha khou vhilaedzwa nga zwikolodo zwine vha vha nazwo.                                (1)

8.2      Ndi u funesa tshelede na vhuhovheleli ha madzanga nga Vho-Eme¼i.                      (2)

8.3      Ndi vhuponi ha Venμa, ¹hohoyanμou.                                                    (2)

8.4      Vho-Eme¼i vha funesa zwithu zwa n¾ha zwa madzanga ngeno Vho-Luvhone
         vha sa funesi zwithu zwa n¾ha.
         Vho-Eme¼i vha funesa tshelede ngeno Vho-Luvhone vha sa funesi tshelede.
         Vho-Emeli vha na khani ngeno Vho-Emeli vha si na khani.                               (2)

8.5      U kaidza vhathu kha u vha na vhutamatama ho kalulaho vhunga vhu tshi
         nga vha dzhenisa khakhathini sa Vho-Eme¼i na Vho-Luvhone vhe vha
         fhedza zwo vha dzhenisa kha zwa vhugevhenga.                                          (2)

8.6      Vho-Eme¼i vho μidzhenisa kha zwa vhugevhenga nga ¿wambo wa u funesa
         zwithu zwa n¾hesa zwa madzanga.                                                       (2)

8.7      Vho-Luvhone ndi muthu ane a kundwa u sumbedza vhurangaphanμa sa
         ¾hoho ya muμi wavho/ vho lugesa/ vho fhumulesa.                                       (2)

8.8      ·i ri sumbedza Vho-Eme¼i sa muthu ane a kola na u μidzhiela n¾ha.                     (2)

8.9      Vhushaka vhu μo fhela sa izwi Dzhalagoma o vha ene we a vha dzhenisa
         kha zwa vhugevhenga, a dovha a vha ene o vha farisaho.                                (2)

8.10     Hai, Vho-Eme¼i vho vha vha sa takalelwi nga vhathu nga n¾hani ha vhutsha
         havho na u kola.                                                                      (2)

8.11     C. Vha koloda bannga tshelede nnzhi.                                                  (1)

8.12     A zwi ¾anganedzei, vha tendelela zwothe zwine Vho-Eme¼i vha ri vha ite
         naho mbiluni vha tshi zwi μivha uri a vha zwi takaleli.                               (2)

8.13     U ambululwa ha zwigevhenga na u farwa hazwo zwo vha zwavhuμi, zwi μo
         ita uri vha si tsha dovha u μidzhenisa kha zwa vhugevhenga.                           (3)
                                                                                               [25]

                                           KANA

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           8           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                      NSC – Memorandamu

MBUDZISO 9 (MBUDZISO NDAPFU)

BULAYO ·O ¹ALIFHAHO – AW Magau

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
magumoni a memorandamu uyu.
Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:
• Arali e kha khoudu 6–7 u wana maraga 4
• Arali e kha khoudu 4–5 u wana maraga 3
• Arali e kha khoudu 1–3 u wana maraga 2

Khuμano ndi u lwa kana u fhambana ha vhabvumbedzwa buguni zwi tshi bva kha
kuhumbulele, mvelele kana nyito.

Khuμano i khou vha hone nga mulandu wa vivho na vengo.

•   Khuμano vhukati ha Vho-Lugisani na Vho-Langanani Mandiwana na Vho-
    Mukhotho kha mulandu wa Sandani Mawelewele.
•   Vho-Lugisani vha kuμana na Vho-Mandiwana musi vha tshi imelela Khumela
    Rabambukwa kha mulandu wawe na Vho-Tshikwe¾a.
•   Vho-Lugisani vha kuμana na Vho-Mandiwana na Vho-Mukkhotho nge vha
    hanedza muhumbulo wa kale wa zwimbo, thondo, murundu na madzunde vha ri
    ri lingedzewa u tamba bola na u guda u reila goloi.
•   Vha kuμana na Vho-Sam Mamidze kha u sukumedzelwa dindini nga Phundulu.
•   Khuμano i ya phanμa musi Vho-Lugisani vha tshi ri Vho-Mari¾a, mufumakadzi
    wa Vho-Mamidze vha bvise fumi ¼a dzirannda ya u huvhala ha Vho-Mmbi na u
    fhomolola mmbwa Maphangule.

•   Vho-Lugisani vha sumbedza uri Tshiwanμalani, ¿wana wa Vho-Mandiwana o
    tou μivhulaha, vha vho lu¾ana na Vho-Mandiwana vhane vha ri o vhulahwa nga
    Ratshilumela Budzwa.
•   Vho-Mamidze vha vhaisa Vho-Lugisani nge vha dzudzanya uri vha ye Dovhoni
    ha Vho-Nyamalwela Singo sa mukoma.
•   Vho μo kuμana na vhathu vha Dovhoni nga gemo ¼a R50 ¼a u fha¾a kiliniki na
    tshikolo.
•   Vho lu¾ana na Tshammbengwa we a thaipha lu¿walo lwa u lu¾anya Vho-
    Lugisani na Vho-Mphaga( Muhumbulo wo bva kha Vho-Mamidze)
•   Vho-Lugisani vha lu¾anywa na mufumakadzi wavho Vho-Muofhe vhane vha vha
    dzhenisa kha mafhungo a Dovhoni.
•   Shango ¼i vutshela Vho-Lugisani sa ¼ivhanga.
•   Vha lu¾ana na Tshammbengwa na tshigwada tshawe nge vha vhulaha ¿wana
    Mukandangalwo nga tombo.
•   Vha kaidziwa vha tshi ¾oμa u mu rumbula thumbu nga piki.

Khuμano afha yo dzudzanywa zwavhuμi lune i a kona u vhonala.                                   [25]
                                           KANA
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           9            DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                      NSC – Memorandamu

MBUDZISO 10 (MBUDZISO PFUFHI)

BULAYO ·O ¹ALIFHAHO – AW Magau

10.1     Ndi Vho-Lugisani.                                                                       (1)

10.2     Ndi u ¾oμa u lu¾anya Vho-Lugisani na vhadzulapo vha Dovhoni.                            (2)

10.3     Ndi Venμa, khoroni ya musanda Dovhoni.                                                  (2)

10.4     Vha fhambana ngauri Vho-Lugisani vha a kona u ita mvelaphanμa, ngeno
         Vho-Nyamalwela Singo vha sa koni. Vha fana ngauri vho¾he a si vhathu
         vha tshimbevha.                                                                         (3)

10.5     Vengo na vivho a zwi vhuyedzi.                                                          (2)

10.6     Ndi u khakhiswa havho kha mu¼o kha ¼a Mphagane.                                         (1)

10.7     Vha ¾aniwa sa muthu a re na vengo na vivho na muya wa u tambudza.                       (2)

10.8     ·i sumbedza u tambula.                                                                  (2)

10.9     Shango ¼i μo lala ha vha na mulalo.                                                     (2)

10.10    Hai, vho tou ¾oμou lu¾anywa.                                                            (2)

10.11    C. U bwisa maμi na u ita uri hu vhe na mabindu manzhi.                                  (1)

10.12    Zwi a ¾anganedzea ngauri vho vha vha tshi shuma nga u fulufhedzea.                      (2)

10.13    Ndi pfela vhu¾ungu Vho-Lugisani vhe              vha   vhulahelwa       ¿wana
         Mukandangalwo, hu si na zwe vha tshinya.                                                (3)
                                                                                                 [25]

                                           KANA

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          10           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                      NSC – Memorandamu

MBUDZISO 11 (MBUDZISO NDAPFU)

MAFELADAMBWA – NE Sigogo

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
magumoni a memorandamu uyu.

Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:
•   Arali e kha khoudu 6–7 u wana maraga 4
•   Arali e kha khoudu 4–5 u wana maraga 3
•   Arali e kha khoudu 1–3 u wana maraga 2

Khuμano
Mafeladambwa

Khuμano ndi u lwa kana u fhambana ha vhaanewa buguni zwi tshi bva kuhumbulele
kwa vhatambi, kutshilele, zwiito na mvelele.

•    Tshiitisi tsha khuμano ndi vhutandatenda kha zwa vhuloi.
•    Khuμano i vhukati ha mi¾a mivhili, wa ha Ramasunzi na wa ·ialama.
•    Vhaanewa vha kwameaho ndi Vho-Sara, Vho-Ma¾odzi, Mawela na Vho-
     Maemu naho Vho-Maemu vha songo tavhanya vho zwi limuwa.
•    Khuμano yo takuwa musi hu tshi wanala mmbwa yo faho muμini wa ha
     Ramasunzi
•    Vho-Sara vha thoma u humbulela uri hu na muiti wazwo.
•    Vho- Sara na Vho-Ma¾odzi vha itisa uri Mawela a vhenge Vho-Maemu nge vha
     ri ndi muloi.
•    Vho-Sara vha thoma u vhenga Vho-Maemu na u sa tsha vha dalela.
•    Mawela u vhamba maano a u lifhedza, u fhedza o ¿walela khonani lu¿walo lu
     ambaho nga maano awe.
•    Khuμano i hulela musi Ailwei murathu wa Mawela a tshi ¾havhiwa nga mupfa
     wa mukavhavhe zwa vusa phambano.
•    Mawela u ¾oμa makhomurethe a u mu thusedza u fhisedzela mu¾a wa ha
     ·ialama.
•    Mawela u wanedzwa a tshi khou ¾oμou fhisedza muμi.
•    Vha mu vhidzela mapholisa vha mu fara.

Naho khuμano iyi ri sa tou i vhona zwavhuμi mathomoni a bugu, mu¿wali o
lingedza u fusha ¾hoμea dza khuμano.                                                           [25]

                                           KANA

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          11              DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                      NSC – Memorandamu

MBUDZISO 12 (MBUDZISO PFUFHI)

MAFELADAMBWA – NE Sigogo

 12.1    Ngauri vho vha tshi khou ¾oμa u fhisedzelwa nga mulilo vho eμela.                        (1)

 12.2    Vha itiswa nga nyofho dza u ¾oμa u fhisedzelwa.                                          (2)

 12.3    Muμini wa Vho-·ialama ngomu kamarani ya u eμela.                                         (2)

 12.4    Vha fhambana ngauri Vho-Maemu vha a pfa zwine munna wavho a amba
         ngeno Vho-Sara vha sa thetshelesi munna wavho. Vha fana ngauri vho¾he
         ndi vha mbeu ya tshifumakadzini.                                                         (3)

 12.5    Vhathu ri songo sokou dzhenelela/ u wela kha mafhungo ane ri si vhe na
         vhu¾anzi nao.                                                                            (2)

12.6     O vhudzwa u ri Vho-Maemu vha khou mu lowa.                                               (1)

12.7     Sa muthu ane a sokou wela-wela kha mafhungo a sa mu kwami/ a si na
         vhu¾anzi nao.                                                                            (2)

12.8     A zwo ngo tsha μa nga nμila ye ya vha zwo lavhelelwa ngayo.                              (2)

12.9     Mi¾a iyi mivhili i nga si tsha dzulisana u fana na u thomani.                            (2)

12.10    Hai, vho vha vha tshi khou tou pomokwa vhuloi.                                           (2)

12.11    C. Vho-Sara na Vho-Ma¾odzi vha tshi ri ndi vhone vhane vha khou mu
         lowa.                                                                                    (1)

12.12    Hai, ngauri zwi fhedza zwo mu wisela/dzhenisa khomboni.                                  (2)

12.13    Ndi vhona zwo bvelelaho kha Mawela zwo fanela ngauri o vha a tshi khou
         ¾oμa u fhisedzela Vho-Maemu o fhedza o farwa. Hezwi zwi μo ita uri
         vha¿we vhathu vha gude.                                                                  (3)
                                                                                                  [25]

                                        ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                          25

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          12           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                      NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA

MBUDZISO 13 (MBUDZISO NDAPFU)

HA U TSA NDI HA U GONYA – LL Mafenya na NA Milubi

MUTSHUTSHU – LL Mafenya

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
magumoni a memorandamu uyu

Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:
•   Arali e kha khoudu 6–7 u wana maraga 4
•   Arali e kha khoudu 4–5 u wana maraga 3
•   Arali e kha khoudu 1–3 u wana maraga 2

Muanewadendele ndi Ntshavheni. Thero ya iyi μirama yo μisendeka kha u
thetshelesa u tshutshudzwa.

•    Ntshavheni u hanedzana na Steve kha ¼a uri u vhuswa nga musadzi.
•    Ntshavheni na Funzani ndi vhone vhane tshifhinga tshinzhi vha ¾avhanya u ya
     hayani, zwa μisa u sasaladziwa.
•    Ntshavheni u thoma u tenda u tshutshudzwa nga dzikhonani.
•    U tenda uri musadzi wawe ane a shuma na u dzhena kereke ha fulufhedzei.
•    U lu¾ana na mufumakadzi nga mulandu wa u »owelana hawe na Tsanyane
     Matibe ane a shuma nae.
•    U hanela Alice mufumakadzi wawe u fara lwendo lwa mushumo lwa u ya Kapa.
•    Ntshavheni u rwa Alice nga u sa mu fulufhela nge a tshutshudzwa nga khonani.
•    U lwa na khonani yawe Funzani uri a songo dzhenelela mafhungo awe.
•    Ntshavheni u a μisola musi Alice o no ya hayani.
•    U dovha a humbela Funzani u ri a mu humbetshele pfarelo.
•    Ntshavheni u humbula u ya ene mu½e u tevhela Alice.
•    O ofha khotsi a Alice vhane vha si ambe nae nge vha dinalea nga kufarele kwa
     ¿wana wavho.

Mu¿wali vho kona u shumisa zwiito zwa Ntshavheni sa muanewadendele u
sumbedza uri o tenda u tshutshudzwa a pandela musadzi.                                         [25]

                                           KANA

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          13           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                      NSC – Memorandamu

MBUDZISO 14 (MBUDZISO PFUFHI)

HA U TSA NDI HA U GONYA – LL Mafenya na NA Milubi

MUTSHUTSHU – LL Mafenya

14.1     Vhe nμuni yavho.                                                                       (1)

14.2     Khakhathi, Steve, Funzani, Milingoni (khonani mbili fhedzi).                           (2)

14.3     Ndi mupikisi, vha pikisana na Ntshavheni zwi tshi elana na nyendo dza
         mushumo.                                                                               (2)

14.4     Ndi musi Vho-Alice vho rwiwa vha shavhela ha Funzani vha vhuya nae.
         Funzani o fhedza o se¿wa nga Ntshavheni.                                               (3)

14.5     Ndi u sa tenda u tshutshudzwa nga dzikhonani ngauri zwi pwasha muμi.                   (2)

14.6     Ntshavheni o vha a tshi ¾honifha mufumakadzi, o ri u tshutshudzwa a vho
         thoma u mu dina.                                                                       (1)

14.7     Vho olwa sa muthu ane a ¾honifha munna wavho ngauri vho kaidzwa u ya
         khosoni vha dzula, vha dovha vha humbelwa u vhuya vha ri ndi nga vhuya
         arali ro thoma ra amba.                                                                (2)

14.8     Zwi amba uri shangoni vhutshilo vhu vho ofhisa.( Hu khou tswiwa nga                    (2)
         maanμa).

14.9      Alice o vha a tshi ¾oμa uri vha tendelane uri Ntshavheni u μo fanela u mu
         fulufhela a tshi ya dzikhosoni na u tshimbila na vhashumisani hu songo                 (2)
         sedzwa mbeu.

14.10    Hai, hu na Funzani ane a ima na ngoho.                                                 (2)

14.11    C. Vho vha vho no tshutshudzea.                                                        (1)

14.12    A zwi ¾anganedzei ngauri vha tshutshudza Ntshavheni vho μiimisela uri a                (2)
         lu¾ane na mufumakadzi wawe.

14.13    Ntshavheni o ¾angana na zwo mu fanelaho ngauri o tou μiitela u
         tshutshudzwa nga khonani dzawe mufumakadzi a fhedza o ¾uwa.                            (3)
                                                                                                [25]

                                           KANA

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          14           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                      NSC – Memorandamu

MBUDZISO 15 (MBUDZISO NDAPFU)

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
magumoni a memorandamu uyu.
Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:
•   Arali e kha khoudu 6–7 u wana maraga 4
•   Arali e kha khoudu 4–5 u wana maraga 3
•   Arali e kha khoudu 1–3 u wana maraga 2

MILOMO YA ¸UKALA – MP ¸efefe

Milomo ya ½ukala

Muanewa/mutambi dendele ndi ene muanewa ane mafhungo o¾he a vha o μisendeka
khae. Ri fanela u vha nae u bva kha mathomele u swika magumoni a bugu. Thero
ndi muhumbulo muhulwane une mu¿wali a tama u u swikisa kha vhavhali.

Muanewa dendele ndi Vho-Buku¾a. Thero ya μirama iyi yo μisendeka kha u
shengedzwa ha vhana na mufumakadzi.
• Vho-Buku¾a ndi muthu wa tshi¾uhu a si na lufuno a tambudzaho mu¾a wawe.
• Vha rwa Tsumbedzo nge vha wana a songo sheledza miri.
• Vha dovha hafhu vha mu rwa nge vha wana u dzula na mme awe Vho-Takalani.
• A vha ¾oμi ¾sumbedzo a tshi μowelana na Ntshengedzeni.
• Vha kombetshedza Ntshengedzeni uri vha ite zwa vhudzekani nae.
• Vha mu shushedza ngauri vha μo mu vhulaha arali a nga amba.
• Vha mu vhidzela rumuni yavho, musi a songo ya vha fhedza nga u mu rwa.
• Ntshengedzeni o shavhela ha makhadzi wawe, vhone vho mu tevhela vha mu
   rwa.
• Vha vhidzwa tshikoloni vha sema vhadededzi.
• A vha tikedzi vhana vhavho kha zwa tshikolo.
• Vho shengedza Ntshengedzeni lwe mafhungo a fhedza o swika kha
   mushumelavhapo. O fhiriselwa sibadela o μo wanala e na thumbu zwa dina mme
   awe vhukuma.
• Vha rwa mufumakadzi wavho musi a khou vha vhudzisa nga ha u eμela havho
   na ¿wana..
• Vha farwa vha gwevhiwa.

Mu¿wali o bveledza Vho-Buku¾a zwavhuμi sa muthu a humbulelaho ene mu½e
nahone ane a μidzhiya e ambadzifhele. Vha fhedza vho ka½a mitshelo ya zwiito
zwavho.                                                                                        [25]

                                           KANA

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          15           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                      NSC – Memorandamu

MBUDZISO 16 (MBUDZISO PFUFHI)

MILOMO YA ¸UKALA – MP ¸efefe

16.1     Vho vha vhe muμini wa Vho-Buku¾a.                                                     (1)

16.2     Ndi Ntshengedzeni na Tsumbedzo.                                                       (2)

16.3     Ndi mupikisi, vha hanedza Vho-Buku¾a kha dzema ¼avho ¼a u tambudza
         vhana.                                                                                (2)

16.4     Vho-Buku¾a vho wana Tsumbedzo a songo sheledza miri vha mu rwa.                       (2)

16.5     Khotsi a tshi tambudza vhana zwi mu lu¾anya na mufumakadzi.                           (2)

16.6     Vho-Buku¾a a vha ¾honifhi pfanelo dza vhana, ngeno Vho-Takalani vha tshi
         dzi ¾honifha.                                                                         (2)

16.7     Ndi ¿wana ane a ofha. Izwi ri zwi vhona musi a sa buli tshiphiri tshine a
         vha natsho naho a tshi khou pfa u vhavha nge a shushedzwa nga khotsi                  (2)
         awe.

16.8     Vho-Buku¾a vho μiimisela u mu (Tsumbedzo) pfisa u vhavha vha si na u                  (2)
         vhavhalela.

16.9     Zwa sa vhigiwa mapholisani vhanna vha no nga Vho-Buku¾a vha μo μi isa
         phanμa na u tambudza vhana.                                                           (2)

16.10    Ee, thandululo yo wanalea nga murahu ha musi khonani yawe Muofhe o
         mu wana a tshi khou ¾oμa u mila maboμelo a mbo di gidimela u vhudza                   (2)
         vhadededzi.

16.11    C. O dzula tsini na mme awe.                                                          (1)

16.12    Ee, sa ¿wana o vha a tshi khou ofha khotsi awe Vho-Buku¾a uri vha μo mu
         vhulaha arali a bula tshiphiri.                                                       (2)

16.13    Vho-Buku¾a vho tambudza mu¾a wavho, fhedzi mafheloni vho wana
         mbadelo ya mishumo yavho mivhi.                                                       (3)
                                                                                               [25]

                                  ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                             25
                                                        MARAGAGU¹E:                            80

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2                                    16                                                                                    DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                                                NSC – Memorandamu

RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MBUDZISO NDAPFU KHA VHURENDI

KHOUDU                 7                       6                      5                       4                         3             2                                  1
                 Vhuswikeleli            Vhuswikeleli           Vhuswikeleli            Vhuswikeleli             Vhuswikeleli   Vhuswikeleli                       U sa swikelela
                 ha n¾hesa               ha n¾ha                ho dziaho               vhu fushaho              ho linganelaho ha fhasi

                    80–100%                  70–79%                 60–69%                   50–59%                   40–49%                   30–39%                   0–29%
Zwi re ngomu     -U ¾alutshedza ¾hoho    -U ¾alutshedza ¾hoho   -U sumbedza u           - U ¾alutshedza ¾hoho     -Ndingedzo zwadzo       - U sa pfesesa ¾hoho.    -Phindulo i na
                 lwa vhudzivha,          lu re n¾ha ha          pfesesa ho khetheaho       lwa khwine a hu ngo    dza u fhindula          -Phindulo i na           vhushakanyana na
na luambo        zwipi»a zwo¾he zwo      ndinganyo, zwipida     nahone o ¾alutshedza       kwamiwa zwipi»a        mbudziso.               ndovhololo nahone        ¾hoho fhedzi
                 kwamiwa lu fushaho.     zwo¾he zwo kwamiwa     ¾hoho zwavhu»i.            zwo¾he nga vhu»alo.    -Phindulo i ¾ana u      tshiṅwe tshifhinga i     mafhungo ha
                 -Phindulo yo            lu vhuedzaho.          -Phindulo i no »i        - Hu na dzi¿we           pfesesa hu songo        tshi amba zwo bvaho.     tevhelelei, kana o tou
                 vhewaho lwa n¾ha        -Phindulo yo           pfala yo ½ewa.             mbuno dzavhu»i dzi     yelaho kule na ¾hoho.   -Muhumbulo a wo          bva tsho¾he.
                 n¾hesa: 90%+.           fhelelaho.             -Mi¿we mihumbulo i         tikedzaho ¾hoho.       -Mihumbulo a i          ngo ya kule,             -Ndingedzo ya fhasisa
                 Phindulo yo vhewaho     -Mihumbulo minzhi i    pfalaho yo ½ewa,         -Vhunzhi ha              kholwisei nahone hu     ¾halutshedzo yo          ya u fhindula
                 lwa n¾hesa: 80 –        pfalaho yo ½ewa, ya    hone i si yo¾he          mafhungo o               na u tikedza u bva      khakheaho/mihumbul       mbudziso. Mbuno
                 89%.                    tikedzwa zwavhu»i u    nahone i songo           tikedzwa, fhedzi         tshirendoni hu¾uku.     o a i tikedzwi u bva     ¾hukhu dzo
                 -Mihumbulo minzhi       bva tshirendoni.       tikedzwa nga n»ila       kanzhi lu sa tou        -Mugudi ha ngo           tshirendoni.             ¿walwaho a dzi na
                 yo dziaho i khou        -U pfesesa havhu»isa   yo lavhelelwaho.         tendisea.               pfesesa lushaka lwa      -U pfesesa lushaka na    thikhedzo kha
                 ¾an»avhudzwa ya         ha lushaka lwa         -Hu na tsumbo ya u       -Mutheo wa              ma¿walwa na              tshirendo ha fhasisa.    tshirendo.
                 tikedzwa u bva kha      ma¿walwa na            pfesesa lushaka lwa      kupfeseselwe kwa        tshirendo itsho na       -·ikumedzwa ¼a fhasi     -U pfesesa lushaka na
                 tshirendo.              tshirendo              ma¿walwa na              lushaka lwa             kathihi.                 nahone ¼i ¾ahelaho       tshirendo ha fhasisa.
                 -U pfesesa lwa n¾hesa   -Phindulo yo           tshirendo.               ma¿walwa na             -Phindulo i ¾ana         vhupulani , zwa mbo      -Zwi a kon»a u amba
                 kha lushaka holwu       dzudzanywa             -Tshivhumbeo tshi re     tshirendo zwi hone.     vhupulani ho             thithisa nyelelo ya      uri ¾hoho yo
                 lwa ma¿walwa na         zwavhu»i.              khagala na nyelelo ya    - Dzi¿we tsumbo dza     khakheaho.               mafhungo.                fhindulwa.
                 tshirendo.              -Mathomo na            mafhungo a pfalaho.      tshivhumbeo.             -Mafhungo ha ngo        -Vhukhakhi ha            - A hu na tsumbo ya
                 -Mafhungo a re na       magumo zwavhu»i.       -Marangaphan»a na        - Phindulo i ¾ahela      tevhekana zwavhu»i.     luambo na tshitaila      vhupulani.
                 ndunzhendunzhe.         -Mafhungo na           magumo na dzi¿we        nyelelo yo                -Hu na tsumbo dza       tshi si tshone zwi ita   - Luambo lwa fhasisa.
                 - Mathomo na            kuhumbulele zwi a      phara zwo               dzudzanyiwaho             vhukhakhi ha            uri tshipi»a tsha        Tshitaila na khalo
                 magumo zwa n¾hesa.      tevhea nga vhulelu.    dzudzanywa hu na        zwavhu»i i re na          luambo. Khalo na        ma¿walwa hetshi tshi     zwo khakheaho.
                 - Mihumbulo yo          - Luambo, khalo na     ndunzhendunzhe.         ndunzhendunzhe.           tshitaila a zwi tei     sa bvelele nahone        - A hu na
                 vhekanywa na u          tshitaila zwo          -Nyelelo ya phindulo     -Vhukhakhi vhu¾uku       ndivho ya kuṅwalele     tshitaila a tshi elani   ndunzhendunzhe.
                 fha¾wa zwavhu»i         lulamaho nahone zwo    i a kona u tevhelea.    kha luambo, khalo na      kwa akademi.            na ndivho ya u ¿wala
                  -Luambo, khalo na      teaho ndivho.          - Luambo, khalo na      tshitaila.                                        ha akademi.
                 tshitaila zwo           ·ikumedzwa ¼avhu»i.    tshitaila hunzhi zwo     -Hunzhi zwo tea.
                 vhibvaho, zwi                                  lulama.
                 nyanyulaho, zwo
                 lulamaho.

                         8–10                     7                       6                       5                        4                        3                       0–2

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                                                                                                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 17

Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2
                                   Downloaded from hlayiso.com            17                                                       DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                                                   NSC – Memorandamu

RUBRIKI YA U MAKA MBUDZISO NDAPFU KHA NGANEA NA ¶IRAMA: 25
Kha vha dzhiele nzhle phambano i re kha kuavhele kwa maraga kha tshivhumbeo na zwi re ngomu
KHOUDU NA                           ZWI RE NGOMU (15)                                                           TSHIVHUMBEO NA LUAMBO (10)
KUAVHELE KWA MARAGA                 U¾alutshedza ¾hoho. Vhudzivha ha                                            Tshivhumbeo, nyelelo i re na ndunzhendunzhe na
                                    mihumbulo, u tikedza na u pfesesa                                           ¼ikumedzwa. Luambo, khalo na tshitaila zwo
                                    tshibveledzwa.                                                              shumiswaho kha phindulo.
Khoudu 7    Vhuswikeleli ha         •   U ¾alutshedza ¾hoho lwa vhudzivha, zwipi»a       Vhuswikeleli ha        - Tshivhumbeo tshi re na ndunzhendunzhe.
            n¾hesa                      zwo¾he zwo kwamiwa nga vhu»alo.                  n¾hesa                 - Marangaphan»a na magumo zwa n¾hesa.
80–100%                                                                                  Maraga: 8–10           - Mihumbulo ya dzudzanywa zwavhu»i nahone yo
            Maraga: 12–15
                                    •   Phindulo ya n¾hen¾hesasa: 90%+. Phindulo
                                                                                                                  fha¾wa zwavhu»i.
                                        ya n¾hesa: 80 – 89%.
                                                                                                                - Luambo, khalo na tshitaela zwo vhibvela, zwi a
                                    •   Mihumbulo minzhi ya vhudzivha i tikedzwa u                                nyanyula nahone zwo lulama.
                                        bva kha tshibveledzwa.
                                    •   U pfesesa ha n¾hesa ha lushaka lwa ma¿walwa
                                        na tshibveledzwa.
Khoudu 6    Vhuswikeleli ha n¾ha    •   U ¾alutshedza ¾hoho lwa n¾ha ha ndinganyo,       Vhuswikeleli ha n¾ha   - Phindulo yo dzudzanywa zwavhu»i.
                                        zwipi»a zwo¾he zwo kwamiwa lwo linganaho.        Maraga: 7              - Marangaphan»a na magumo zwavhu»i.
70–79%      Maraga: 11                                                                                          - Mihumbulo na kuhumbulele zwi a tevhelelea.
                                    •   Phindulo yo dodombedzwaho.
                                                                                                                - Luambo, khalo na tshitaila zwo lulama nahone zwo tea
                                    •   Ho ½ewa mihumbulo minzhi i pfalaho, i                                     ndivho.
                                        tikedzwaho u bva kha tshibveledzwa.                                     - ·ikumedzwa ¼avhu»i.
                                    •   U pfesesa lushaka lwa ma¿walwa na
                                        tshibveledzwa havhu»isa.

houdu 5     Vhuswikeleli ho         •   U sumbedza u pfesesa nahone a ¾alutshedza        Vhuswikeleli ho        - Tshivhumbeo tshi re khagala na nyelelo ya mihumbulo
            dziaho                      ¾hoho zwavhu»i.                                  dziaho                   i re na ndunzhendunzhe.
60–69%                                                                                   Maraga: 6              - Marangaphan»a na magumo na dzi¿we phara zwo
            Maraga: 9 of 10
                                    •   Phindulo yo dodombedzwa lwa khwine.
                                                                                                                  dzudzanywa hu na ndunzhendunzhe.
                                    •   Mi¿we mihumbulo i pfalaho yo ½ewa, fhedzi                               - Nyelelo ya mihumbulo i a kona u tevhelelea.
                                        hu si yo¾he nahone i sa tikedziwe nga n»ila yo                          - Luambo, khalo na tshitaila vhunzhi hazwo zwo
                                        lavhelelwaho.                                                           lulama.
                                    •   Hu na tsumbo ya u pfesesa lushaka lwa
                                        ma¿walwa na tshibveledzwa.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                                                                                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 18

Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2
                                    Downloaded from hlayiso.com    18                                                               DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012
                                                            NSC – Memorandamu

Khoudu 4    Vhuswikeleli vhu         •   U ¾alutshedza ¾hoho lwa khwi½e, a si zwo¾he    Vhuswikeleli vhu        - Hu na dzi¿we tsumbo dza tshivhumbeo.
            fushaho                      zwipi»a zwo kwamiwaho nga vhu»alo.             fushaho                 - Phindulo i ¾ahela nyelelo yo dzudzanyiwaho zwavhu»i
50–59%                                                                                  Maraga: 5                 i re na ndunzhendunzhe.
            Maraga: 8
                                     •   Hu na dzi¿we mbuno dzi tikedzaho ¾hoho.
                                                                                                                - Vhukhakhi vhu¾uku ha luambo, khalo na tshitaila
                                     •   Mihumbulo minzhi yo tikedzwa fhedzi a hu                                 hunzhi zwo tea.
                                         na vhu¾anzi vhu pfalaho/tendiseaho.                                    -Kanzhi hu na ndunzhendunzhe kha dziphara.
                                     •   U pfesesa lushaka lwa ma¿walwa na
                                         tshibveledzwa lwa mutheo.
Khoudu 3    Vhuswikeleli ho          •   Ndingedzo zwadzo dza u fhindula mbudziso.      Vhuswikeleli ho         - Tshivhumbeo tshi sumbedza u shaea ha vhupulani.
            linganelaho                                                                 linganelaho             - Mafhungo ha ngo dzudzanywa lune a tevhekana.
40–49%
                                     •   Mbudziso yo fhindulwa hu na vhudzivha
                                                                                                                - Tsumbo dza vhukhakhi ha luambo. Khalo na tshitaila
                                         vhu¾ukusa.
            Maraga: 6 of 7                                                              Maraga: 4                 a zwo ngo tea ndivho ya ma¿walwa a akademi. Phara
                                     •   Mihumbulo a i ¾u¾uwedzi nahone hu na u                                   dzo khakhea.
                                         tikedza hu¾uku zwi bvaho kha tshibveledzwa.
                                     •   Mugudi ha ngo vhuya a pfesesa lushaka lwa
                                         ma¿walwa na tshibveledzwa.
Khoudu 2    Vhuswikeleli ha fhasi    •   U pfesesa ¾hoho ha fhasisa.                    Vhuswikeleli ha fhasi   - ·ikumedzwa ¼a fhasi nahone ¼i ¾ahelaho tshivhumbeo
                                                                                        Maraga: 3                 tsho pulaniwaho zwi thithisa nyelelo ya muhumbulo.
30–39%      Maraga: 5
                                     •   Phindulo yo »ala ndovhololo nahone huṅwe
                                                                                                                - Luambo lwo khakheaho na tshitaila tshi si tshone zwi
                                         yo bva.
                                                                                                                  ita uri zwo ¿walwaho zwi si vhe zwa vhukuma nahone
                                     •   Mihumbulo a si ya vhudzivha, ¾halutshedzo                                tshitaila a tsho ngo tea ndivho ya u ¿wala ha akademi.
                                         yo khakheaho/Mihumbulo a i tikedzwi zwi                                - Phara dzo khakhea.
                                         tshi bva kha tshibveledzwa.
                                     •   U pfesesa ha fhasi lushaka lwa ma¿walwa na
                                         tshibveledzwa.
Khoudu 1    U sa swikelela           •   Phindulo i sumbedza vhu¿we vhushaka na         U sa swikelela          - Zwi a kon»a u amba arali mbudziso yo fhindulwa.
                                         ¾hoho fhedzi mihumbulo i a kon»a u tevhelela   Maraga: 0–2             - A hu na tsumbo ya tshivhumbeo tsho pulaniwaho hu
0–29%       Maraga: 0–5                  nahone/kana yo bva tsho¾he.                                            na thevhekano.
                                                                                                                - Luambo lwa fhasi-fhasi. Tshitaila na khalo zwo
                                     •   U kundelwa kha ndingedzo ya u fhindula
                                                                                                                khakheaho.
                                         mbudziso. Mbuno ¾hukhu dzo lulamaho a dzi
                                                                                                                - A hu na dziphara kana ndunzhendunzhe.
                                         na thikhedzo u bva kha tshibveledzwa.
                                     •   U kundelwa u pfesesa lushaka lwa ma¿walwa
                                         na tshibveledzwa.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda HL P1 Feb March 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2012-memo/22dc7424-c606-48e1-84d0-d88fcbeba9f5) — Tshivenda HL · Memo · 2012 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Feb March 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-feb-march-2012-memo/8390d202-3b61-4c1a-9d1b-133e7a7d46cc) — Tshivenda HL · Memo · 2012 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Nov 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2012-memo/c31e80da-d55b-4c2c-90e5-42177f43f830) — Tshivenda HL · Memo · 2012 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2018-memo/19fd45f9-98e9-4af7-ba88-132bb8e75fb7) — Tshivenda HL · Memo · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2017-memo/47e78142-6dd7-4cdc-8fe7-6ecc48c6bb72) — Tshivenda HL · Memo · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2016-memo/b9851d08-876a-4f13-87fd-f4649ef24abb) — Tshivenda HL · Memo · 2016 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2024/ce69b528-811a-4d54-abfb-e89036916d35) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2024/2a2b8011-3357-41cb-b326-b6b3d5a9b959) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2024/91841d76-1cf5-4d0f-be4c-762026ae6874) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-may-june-2023/66997fad-4a4d-44c2-ac44-808df2f8a494) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-may-june-2023/34e6dd9a-2daa-4771-8009-5aec7d40bf9e) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
