# Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 Feb March 2017 Memo

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 2 memorandum from the Feb March 2017, 26 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2017-memo/47e78142-6dd7-4cdc-8fe7-6ecc48c6bb72
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: Feb March
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 26

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2017-memo/47e78142-6dd7-4cdc-8fe7-6ecc48c6bb72)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · Feb March · 2017 · tshivenda. Memorandum, 26 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda HL P2 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2017/6d02ec6d-9671-4a25-8aad-db3c9fd6624e) — QP · 2017 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                  NATIONAL
                              SENIOR CERTIFICATE

                                      GIREIDI YA 12

               TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                        BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2)

                        LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2017

                                     MEMORANDAMU

MARAGA: 80

                       Memorandamu uyu u na masia¾ari a 26.

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           2            DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

TSIVHUDZO KHA VHA¹OLI/VHAMAKI

    Memorandamu uyu i tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki.
    Memorandamu u tea u thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho
     khathihi na phanele ya u linga musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma.
    Phindulo dza vhalingiwa dzi tea u eliwa nga u angaredza zwi tshi tevhedza
     vhukoni/ndeme yazwo.

MAGA A U ¹OLA/MAKA

1.       Arali mulingiwa o fhindula mbudziso dzi fhiraho tshivhalo tsho tiwaho, kha
         vha make/¾ole fhedzi phindulo ya u thoma. (Mulingiwa ha tei u fhindula
         mbudziso ndapfu na mbudziso pfufhi u bva kha lushaka luthihi lwa
         bugu/¼i¿walwa.)

2.       Arali mulingiwa o fhindula mbudziso dzo¾he n½a u bva kha
         KHETHEKANYO YA A, (vhurendi ho randelwaho), kha vha make/¾ole
         phindulo mbili fhedzi dza u thoma.

3.       Arali mulingiwa o fhindula mbudziso ndapfu mbili kana mbudziso pfufhi
         mbili kha KHETHEKANYO dza B na C, kha vha make/¾ole ya u thoma vha
         litshe ya vhuvhili. Arali mulingiwa o fhindula mbudziso dzo¾he n½a, kha
         vha make/¾ole phindulo ya u thoma kha KHETHEKANYO i¿we na i¿we,
         tenda a vha o fhindula mbudziso nthihi pfufhi na nthihi ndapfu.

4.       Arali mulingiwa a nga fhindula phindulo mbili hune ya u thoma ya vha yo
         khakhea ngeno ya vhuvhili i yone, kha vha make ya u thoma vha litshe ya
         vhuvhili.

5.       Arali phindulo dzi songo nomboriwa nga ngona, kha vha make/¾ole vha tshi
         tevhedza memorandamu.

6.       Arali vhukhakhi ha mupele¾o vhu tshi nga khakhisa ¾halutshedzo, kha vha
         zwi make sa vhukhakhi. Arali zwi sa khakhisi ¾halutshedzo, kha vha make
         sa zwone.

7.       Mbudziso ndapfu/dza maanea:
         Arali maanea/phindulo ndapfu ya nga vha pfufhi kha tshivhalo tsha maipfi
         tsho tiwaho, vha songo ½ea nda¾iso, ngauri o no »i dzula o »iha¾ula ene
         mu½e. Arali phindulo ya lapfesa u fhirisa mpimo, kha vha sedzuluse/¾ole
         nga ho teaho nyimele nahone vha songe mutumba na vha¾oli vhahulwane.
         Kha vha shumise rubriki dza u linga dzi re kha Aphendikisi ya A na B u ¾ola
         maanea a vhalingiwa.

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                           Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           3           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

8.       Mbudziso pfufhi:
         Arali mulingiwa a songo shumisa zwi»evhe musi o humbelwa uri a khouthe,
         vha songo ½ea nda¾iso.

9.       Kha mbudziso dzo vuleaho (open -ended questions), hu songo avhelwa
         maraga kha EE/HAI, kana kha NDI A TENDA/A THI TENDI.
         Thikhedzo/Khwa¾hisedzo/¹halutshedzo kha zwi vhe zwone zwi dzhielwaho
         nzhele kana zwi avhelwaho maraga.

10.      Hu songo avhelwa maraga kha NDI NGOHO/A SI ZWONE kana NDI
         MBUNO/KUHUMBULELE           KWAWE.      Thikhedzo/Khwa¾hisedzo/
         ¹halutshedzo kha zwi vhe zwone zwi dzhielwaho nzhele kana zwi
         avhelwaho maraga.

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           4           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA A: VHURENDI (HO RANDELWAHO/VHONWAHO)

MBUDZISO YA 1 (MBUDZISO NDAPFU)

NELSON MANDELA – LR Ndlovu

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
mafhedziseloni.
Maraga dzi avhelwe nga n»ila yone:
   Maraga dza 7 ndi dza mbuno.
   Maraga dza 3 ndi dza luambo. Dzone dzi avhelwe nga n»ila hei:
    o Maraga 3 arali mbuno dzi 6–7
    o Maraga 2 arali mbuno dzi 4–5
    o Maraga 1 arali mbuno dzi 0–3

Marangaphan»a

Zwifanyiso zwa muhumbulo ndi mafurase/mafhungo/maipfi tshirendoni ane
murendi a a shumisa uri muvhali a tshi vhala tshirendo zwi mu µisele tshifanyiso
muhumbuloni wawe zwa ita uri a mbo pfesesa zwine tshirendo tsha amba zwone.
¹halutshedzo ya tshirendo ndi zwine tshirendo tsha amba zwone. ¹halutshedzo ya
itshi tshirendo ndi ya thambulo ye Vho-Mandela vha ¾angana nayo u bva mabeboni
avho, na musi vha tshi hula u swika vha tshi vha murangaphanµa.

Mbuno

-   Kha vese ya u thoma murendi u shumisa tshifanyiso tsha muhumbulo tsha
    ¼ifanyamuthu> 'Musi vunµu ¼a Qunu ¼o µihwala', a tshi ¾oµou bvisela khagala
    thambulo ye mubebi wa Vho-Mandela vha vha vhe khayo musi vho vhifha
    muvhilini.
-   Kha vese ya vhuvhili murendi u shumisa ¼ifanyisi> ' Thumbu i tshi luma-luma sa
    ya mubvana mirini', ¼i sumbedzaho vhu¾ungu ha u beba he mme a Vho-Mandela
    vha vha vhe khaho.
-   Kha vese ya vhuraru murendi u shumisa ¼ifanyamuthu> ' U swikela musi ¼i tshi
    tsa mirini nga dukaduka', ¼i bviselaho khagala u bebwa ha Vho-Mandela.
-   Kha vese ya vhu¾anu na ya vhurathi murendi u shumisa zwiga > 'mirenzhe na
    zwidavhula', 'mirenzhe na mirombe' zwine zwa vha mipfa, zwo imelaho
    vhu¾ungu/zwivhaisi zwe Vho-Mandela vha ¾angana nazwo musi vha tshi aluwa,
    vhe malisoni hu ndingedzo ya u bvisela khagala na u khwa¾hisedza uri vho
    tambudzwa na u vhaiswa zwihulu u bva vhu¾ukuni havho.
-   Kha vese ya vhufumi u swika kha ya vhufumimbili murendi o shumisa zwiga>
    'Tswane', 'Robben Island' 'Bantu Education' zwo imelaho zwiimiswa zwe zwa
    shela mulenzhe kha u tambudza Vho-Mandela 'Tswane' yo imelaho muvhuso wa
    tshi¾alula, 'Robben Island na Bantu Education', zwo¾he ndi zwiimiswa zwe
    muvhuso wa tshi¾alula wa zwi shumisa u tambudza na u tsikeledza
    Vho-Mandela na vha¿we vhalwelambofholowo.

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           5              DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

-     Kha vese ya vhufumi¾hanu na ya vhufumirathi murendi o shumisa
      maedzamuthu> 'Ngavhe Afrika Tshipembe ¼i µivhe', 'Ndi misi sa makumba ¼o
      tengenedza', zwi tshi amba uri Vho-Mandela vho vha vho tea vho farwa
      zwavhuµi, zwino vhatambudzi vhavho a vho ngo zwi µivha.
-     Kha vese ya vhufumirathi na ya vhufumisumbe murendi o shumisa mafanyisi>
      'Ndi misi sa makumba ¼o tengenedza', 'Sa lukhanµa marumbini ¼a ½usa' , u bvisela
      khagala uri Afrika Tshipembe arali ¼i zwi µivhe uri Vho-Mandela ndi
      murangaphanµa wa vhathu ndi musi ¼i tshi µo vha ¼o vha fara zwavhuµi, ¼o vha
      vhavhalela.
-     Kha vese ya vhufumimalo murendi o shumisa ¼iedzamuthu> '·i tshi alusa
      phangami ya lushaka', u sumbedza uri Vho-Mandela ndi murangaphanµa wa
      lushaka o khetheaho. Ipfi ' phangami' ndi ¼imetafore u ombedzela uri Vho-
      Mandela ndi murangaphanµa wa vhathu vho¾he.
-     Kha vese ya vhufumi¾ahe murendi o shumisa ¼imetafore> 'Nelson Mandela
      tshi¾havhelo tsha ngozwi ntswu', a tshi ¾oµa u bvisela khagala uri Vho-Mandela
      ndi mulweli wa vhathu vharema.

Magumo

Murendi o kona u shumisa zwifanyiso zwa muhumbulo kha u ¾u¾uwedza
kubveledzele kwa ¾halutshedzo ya tshirendo itshi.                                                [10]

MBUDZISO YA 2: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI

VHO E¶EDZWA HAYANI – W Silidi

2.1       Ipfi 'mvula' ¼i bvisela khagala zwithu zwo¾he zwine zwa bveledza/µisa lufu sa
          khombo/vhulwadze, muthu a mbo fhelelwa nga vhutshilo lwa tsho¾he.√√                    (2)

2.2       Ndi thouni ya u vhaisala na u pfa vhu¾ungu lune zwa ita na u lidza
          vhathu.√√                                                                              (2)

2.3       Ndi mutevhetsindo wa u ongolowa ngauri zwine ndima iyi ya khou amba
          zwone a zwi takadzi, zwi a vhaisa ngauri hu khou sumbedzwa uri muthu a
          vhuya a fa a vhulungwa ha vhuyi, o ¾uwa tsho¾he.√√                                     (2)

2.4       Muhumbulo muhulwane ndi wa uri muthu mu¿we na mu¿we u µo fa a
          vhulungwa.√√                                                                           (2)

2.5       Ku a fana na kwa murendi, ngauri ro¾he ri µo lovha, mbulungo dzashu dzi
          µo dzudzanywa nga vho salaho.√√                                                        (2)
                                                                                                 [10]

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           6           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

MBUDZISO YA 3 (MBUDZISO PFUFHI)

DWADZE TSHIFU – T Makhado

3.1      Zwi khou sumbedza uri nyimele ine murendi a vha khayo i lidza na mme
         mubebi.√√                                                                            (2)

3.2      Ndi ¼ifanyamuthu ngauri marambo ha tshenuwi hu tshenuwa muthu.√√                     (2)

3.3      Mutaladzi /Vese iyi i sumbedza uri murendi o no vha kha nyimele ine a nga
         lovha tshifhinga tshi¿we na tshi¿we/o no vha tsini na u lovha.√√                     (2)

3.4      Ndi khesura. Ndi u itela uri muvhali/murendi a kone u awelanyana/
         imanyana uri a kone u bvela phanµa hafhu na u vhala/renda ndivho i ya u
         ¾umanya mihumbulo mivhili i lunzhedzanaho. √√                                        (2)

3.5      Ee.
         Ngauri kanzhi musi muthu a tshi lwala hovhu vhulwadze na vhathu vhane
         vha vha tsini nae, sa mashaka na ¾hama dzawe, vha a thoma u ¾utshela kule
         nae sa vhane vha shavha u pfikiselwa uho vhulwadze.√√

                                             KANA

         Hai.
         A si vho¾he mashaka na dzikhonani vhane musi mu¿we wavho a tshi lwala
         vha mu shavha/hu na vhathu vhane vha lwala ¼ene¼i dwadze fhedzi a vho
         ngo ¾aliwa nga khonani na vha havho. √√                                              (2)
                                                                                              [10]

MBUDZISO YA 4 (MBUDZISO PFUFHI)

U VHA THANYELE – D ¸ephalama

4.1      Mitaladzi iyi i bvisela khagala uri hu na vhathu vhane vha ita muthu tsilu
         vha nga vha a mu funa ngeno vha tshi fhedza vho mu tshinyadza.√ √                    (2)

4.2      Ipfi 'mu¾wa' ¼i khwa¾hisedza uri vha¿we vhathu vhane vha tea u thanyeliwa
         ndi avho vhane vha fhe¾a/tshinyadza muthu vho dzumbama sa zwine
         mu¾wa wa ita musi u tshi mu½a tshithu tsha vhuya tsha tou ¾ahala/
         fhelela.√√                                                                           (2)

4.3      Muhumbulo muhulwane u bveledzwaho nga iyi raimi ndi wa u ½ea
         ¾hu¾huwedzo na uri ri si hangwe uri ri fanela u ¾alifhela vhathu vhane vha
         nga ri wedza khomboni.√√                                                             (2)

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                           Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           7             DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

4.4      Murendi o dinalea √ nga zwiito zwa vhathu vhane vha funa muthu lwa
         muhoyo, a vhuya a fanyisa izwo zwiito na zwa tshivhimbili/muloi wa
         munna.√                                                                                (2)

4.5      Ee.
         Ndi a tendelana na murendi ngauri muthu u tea u thanyela vhathu vha mu
         itaho tshiµahela, vhane vha mu funa lwa muhoyo ngauri zwa sa ralo u µo
         dzulela u tambula tshifhinga tsho¾he.√√                                                (2)

                                            NA

VHURENDI VHU                  SONGO        RANDELWAHO/VHONWAHO                       (HA
KHOMBEKHOMBE)

MBUDZISO YA 5: VHURENDI (MBUDZISO PFUFHI)

MAVHI¶ANI – WMR Sigwavhulimu

5.1      Ipfi '¾ovhowa' ¼i bvisela khagala u sa tsha vha na fulufhelo ¼a tshine wa nga
         ita.√                                                                                  (1)

5.2      Murendi u ¾oµa u sumbedza uri vha khou lila lwa u sa ¾avha mikosi, vho
         bonya na ma¾o; zwi vhonala nga mi¾odzi ine ya khou sokou elela fhedzi/vha
         khou sokou dziµa mi¾odzi i tshi ela nga yo¾he.√√                                       (2)

5.3      Tshitanza tsha vhu½a tshi bvisela khagala pheisi/nyelelo i ongolowaho
         ngauri vhathu vha kha nyimele i sa takadzi ya u vhulunga mu¿wengavho
         zwine a si zwithu zwavhuµi/a zwi takadzi/zwi a vhavha/Vhathu vha pfa
         vhu¾ungu ngauri vha khou vhulunga mufunwa wavho o lovhaho.√√                           (2)

5.4      Muhumbulo muhulwane ndi wa u ¾ana u vhaisala/pfa vhu¾ungu hune
         vhathu vha vha khaho nge vha µivha uri a hu na hune vha nga wana
         thandululo ya mbudziso dzine vha vha nadzo.√√                                          (2)

5.5      Hai.
         Murendi afha u ¾ana lufu sa tshithu tshi ofhisaho, u vunµa vhathu nungo
         musi a tshi vho sumbedza uri vha a '¾ovhowa' nahone a vha µivhi na hune
         lufu lwa bva vhunga i 'thai' i si na mubuletshedzi. Murendi ha koni u
         khwa¾hisa vhathu, u tou ita uri vha ofhe lufu lwa tsho¾he.√√√

         [Kana zwi¿wevho zwi pfalaho.]                                                          (3)
                                                                                                [10]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                         30

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                             Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           8           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA B: NGANEA

MBUDZISO YA 6 (MBUDZISO NDAPFU)

TSHI ¶O LILWA – NE Phaswana

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
mafhedziseloni.

Maraga dza mbuno: 15
Maraga dza tshivhumbeo na luambo: 10
Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:
o Tshivhumbeo: (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga dza 6
o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei:
      Arali e kha khoudu 6–7 u wana maraga 4
      Arali e kha khoudu 4–5 u wana maraga 3
      Arali e kha khoudu 1–3 u wana maraga 2

Marangaphan»a

Muhumbulo muhulwane ndi mu¾oµo/¿wongo wa bugu wo faredzaho milaedza ine
mu¿wali a tama u i ½etshedza vhavhali uri hu vhe na zwine vha guda nga mafhungo
a bugu yeneyo. Muhumbulo muhulwane ndi wa uri vhathu vha tea u ¾utshela kule
na vhuhovheleli ha zwine vha si kone u zwi swikelela na vhugevhenga ngauri zwi
dzhenisa muthu khakhathini.

Mbuno

   Vhuhovheleli na u funesa zwithu nga Vho-Eme¼i zwo vhangela mu¾a wa ha
    ¸e¾hulwe zwikolodo zwinzhi zwe vha vha vha tshi kundelwa u zwi badela.
   Thundu dza mu¾a wa ha ¸e¾hulwe dzo ¾oµou rengiswa nga okisheni nga u
    µalelwa nga zwikolodo.
   Vho-Eme¼i vha isa vhana vhavho zwikoloni zwa kule nahone zwi no µura ngeno
    vha si na tshelede ya u vha badelela.
   Vho-Eme¼i vha ya mavhengeleni vha koloda thundu dzi no µura vha balelwa u
    dzi badela.
   Vho-Luvhone vha litsha mushumo nga hone u µalelwa nga zwikolodo zwo
    vhangwaho nga Vho-Eme¼i.
   U lingedza u tandulula thaidzo, Vho-Luvhone na Vho-Eme¼i vha µidzhenisa kha
    zwa vhugevhenga.
   Vho-Eme¼i vha rengisa mbanzhe ngei yunivesithi ya Venµa, ngeno Vho-Luvhone
    vha tshi reila zwigevhenga musi zwi tshi khou pwasha dzibannga na u tswa, vha
    tshi itela u lifha zwikolodo na u hovhelela vhutshilo ha n¾ha.

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2           9           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

     Vho-Eme¼i vho µo farelwa u rengisa mbanzhe, ngeno Vho-Luvhone vho fhedza
      vho farelwa vhugevhenga nge Dzhalagoma a vha ambulula o no vha ¾hanzi ya
      muvhuso.

Magumo

Mu¿wali o kona u bveledza muhumbulo muhulwane ngauri vhuhovheleli ha vha
mu¾a wa ha ¸e¾hulwe ho fhedza ho vha dzhenisa khakhathini.                                   [25]

TSHI ¶O LILWA – NE Phaswana

MBUDZISO YA 7 (MBUDZISO PFUFHI)

7.1       Dzhalagoma ndi ¼igevhenga ¼ihulu, fhedzi madzuloni a uri ri vhone a tshi
          tendela muhumbulo wa u vhulaha ¿wana/lutshetshe,√ ene u lwela uri
          lutshetshe ulwo lu tsireledzee/vhulungee.√                                         (2)

7.2       A sumbedza Dzhalagoma a muthu a sa ofhi√/ Muthu wa mbilu ya u pfela
          vhu¾ungu√/ Muthu wa u tshila nga vhugevhenga/U tswa.√

          [Zwivhili fhedzi zwi tendiseaho/pfalaho.]                                          (2)

7.3       Magumoni a bugu Dzhalagoma we a vha e tshigevhenga o mbo µi shanduka
          a dzhe¿wa nga muya mukhethwa a vho bulula mafhungo o¾he e a fhedza o
          farisa Vho-Luvhone nga mapholisa/mbilu yawe thethe/ya u vhavhalela i
          dovha ya µivhonadza a tshi dzhenwa nga fhungo ¼a Mudzimu ngei
          kerekeni.√√                                                                        (2)

7.4       Ri pfela vhu¾ungu vhabebi vha lutshetshe ulwu, khathihi na u lila navho
          kha u hombokwa havho.

                                 KANA

          Nyanyuwo ndi ya dakalo-tshililo vhunga u¼a ¿wana we ra ofha uri a nga fa
          nga ½dala na µora u fhedza o wanala.√√                                             (2)

7.5       Kutshilele kwa vhuhovheleli na u funesa zwithu zwavhuµi nga Vho-Eme¼i
          zwi luka mambule a u fasha Vho-Luvhone uri vha µiwane vho no
          µidzhenisa kha vhugevhenga.√√                                                      (2)

7.6       Ndivho ya mu¿wali ndi ya uri munna sa ¾hoho ya muµi, a sa khwa¾ha a
          kaidza musi zwithu zwi tshi khakhea, u µo fhedza o no dzhena khakhathini
          na muµi wo¾he.√ Ri zwi vhona nga Vho-Luvhone musi vha sa kaidzi
          Vho-Eme¼i kha zwiito zwavho, vha fhedza vho dzhena khakhathini. √√                 (2)

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          10           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

7.7      Vho-Luvhone na khonani dzavho vho fhedza vho farwa nangoho, izwi zwa
         mbo khwa¾hisedza zwe gurannµa ya amba.√√                                            (2)

7.8      Khuµano iyi i ri µisela muhumbulo wa uri Vho-Potgieter Jacobus vha tshee
         vho µala muya wa tshi¾alula wa u sa funa vharema.√√                                 (2)

7.9      Mulaedza ndi wa uri vhathu vha songo funesa zwithu zwine vha sa kone u
         zwi swikelela ngauri zwi µo vha dzhenisa zwikolodoni vha fhedza vha tshi
         vho tswa vha farwa nga mapholisa.√/ Ri zwi vhona nga Vho-Eme¼i na
         Vho-Luvhone vha tshi µidzhenisa kha zwa vhugevhenga nga ¿wambo wa
         zwikolodo.√√                                                                        (3)

7.10     Ee.
         Zwi a tendisea, naho Dzhalagoma e tshigevhenga mbilu ya u pfela
         vhu¾ungu u tshe nayo.√√

                                             KANA

         Hai.
         A zwi tendisei, ngauri sa muthu wa mbilu ya tshi¾uhu, wa u vhaisa vha¿we
         vhathu, u zwi kona hani u khathutshela ¿wana ngeno a tshi khou vhaisa
         vhabebi vhawe.√√                                                                    (2)

7.11         Ndo vha ndi tshi nga vha eletshedza uri kha vha dzule fhasi na
              mufumakadzi wavho Vho-Eme¼i vha kaidzane.√
             Ndo vha ndi tshi »o vha eletshedza uri kha vha fhungudze zwikolodo
              nga zwi¾uku nga zwi¾uku vha µo fhedza.√
             Ndo vha ndi tshi »o vha vhudza uri vha songo tsha renga zwithu nga
              tshikolodo.√
             Ndo vha ndi tshi »o vha eletshedza uri vha songo litsha mushumo uri
              vha kone u badela zwikolodo.√

         [Zwiraru fhedzi na zwi¿we zwi pfalaho.]                                             (3)
                                                                                             [25]

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          11           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

BULAYO ·O ¹ALIFHAHO – AW Magau

MBUDZISO YA 8 (MBUDZISO NDAPFU)

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
mafhedziseloni.

Maraga dza mbuno: 15
Maraga dza tshivhumbeo na luambo: 10
Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:
o Tshivhumbeo: (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga dza 6
o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei:
      Arali e kha khoudu 6–7 u wana maraga 4
      Arali e kha khoudu 4–5 u wana maraga 3
      Arali e kha khoudu 1–3 u wana maraga 2

Marangaphan»a

Muhumbulo muhulwane ndi mu¾oµo wa bugu wo faredzaho milaedza ine mu¿wali a
tama u i ½etshedza vhavhali u ri hu vhe na zwine vha guda nga mafhungo a bugu
yeneyo. Muhumbulo muhulwane ndi wa uri vivho, vhumbulu na u fhe¾ana a si
zwavhuµi. Na zwa uri muthu ha tei u vhambela mu¿we maano mavhi ngauri zwi
fhedza zwo fasha ene mu½e.

Mbuno

   Vho-Mandiwana,Vho-Mukhotho na Vho-Mamidze vha µidzhenisa kha u lukela
    Vho-Lugisani maano mavhi a u vha tshinya dzina, zwa fhedza zwo vhaisa vhone
    vha½e.
   Vho-Mandiwana na ¾hama dzavho vha luka maano a u bvisa Vho-Lugisani
    khoroni na shangoni nga nµila yo ¾alifhaho.
   Vha fhe¾a Vho-Lugisani nga u amba na vhamusanda uri Vho-Lugisani vha
    pfuluselwe Dovhoni u bveledza shango.
   Vho-Mamidze vha ¿wala vhurifhi vha tshi µiita u nga ndi vhone Vho-Lugisani,
    ha u vhanga vhuhosi ha Dovhoni, ngeno hu vivho nga avha vhakalaha.
   Vhamusanda vho sinyuwa zwihulu musi vha tshi ¾anganedza vhurifhi uho vha
    humbula u pandela/shakulisa Vho-Lugisani shangoni ¼avho.
   Vho-Lugisani vho fhedza vho vhulahelwa na ¿wana wavho nga tombo nga
    Tshammbenga na khonani dzawe i nµila ya u vha vhaisa.
   Tshammbenga o mbo µi farwa a ambulula tshiphiri tsha uri mu¿wali wa
    vhurifhi ndi Vho-Mamidze na khonani dzavho.
   Vho-Mamidze, Vho-Mandiwana na Vho-Mukhotho vho fhedza vho pandelwa
    na u farwa, ngeno Vho-Lugisani vho vhumbiwa vhuhosi ha ¼a Dovhoni.

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          12           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

Magumo

Mu¿wali o kona u bveledza muhumbulo muhulwane wa uri muthu a lukela mu¿we
maano mavhi a fhedza o fasha ene mu½e, sa zwe Vho-Mamidze na khonani dzavho
zwa bvelela khavho.                                                                          [25]

MBUDZISO YA 9: BULAYO ·O ¹ALIFHAHO – MBUDZISO PFUFHI

9.1      Vho tewa nga u vha vhalu¾anyi ngauri vha dzulela u vhambela
         Vho-Lugisani maano mavhi vha tshi itela uri vha lwe na Vho-Thovhele
         Vho-Mphaga khathihi na vhathu vho¾he nga u angaredza.√√                             (2)

9.2      Vho-Mamidze ndi muthu a sa fulufhedzeiho/ndi mudzia tshimbevha/
         vhukwila/mazwifhi/u tshinya vhathu madzina/muthu a re na vivho.√√                   (2)

9.3      Maano mavhi e Vho-Mamidze na khonani dzavho vha vha vha tshi khou a
         lukela Vho-Lugisani o fhedza o fasha vhone vha½e vha fhedza vho
         pandelwa nga vhamusanda Vho-Mphaga shangoni ¼avho. √√                               (2)

9.4      Vho-Mamidze a vha takaleli/vha vhenga Vho-Lugisani/a vha tami u vhona
         na mvelaphanµa ine vha khou itela shango.√√                                         (2)

9.5      U vha havho vharangaphanµa vha khoro khulwane ya Mphagane, na u funa
         u tshimbidza milandu nga nµila ya vhundiandia, ndi wone mudzi u
         simulaho vengo, vhutshivha na vhumbulu kha Vho-Lugisani munna wa
         ngoho na u funa mvelaphanµa.√√                                                      (2)

9.6      Ndivho ya mu¿wali ndi ya uri arali muthu a tshila a tshi fulufhedzea
         nahone e kha ngoho u a bvelela.√/Ri zwi vhona nga Vho-Lugisani vhe vha
         pomokwa mazwifhi o¾he, fhedzi a zwo ngo vha kwama ngauri vho vha
         muthu wa ngoho.√√                                                                   (3)

9.7      Vho-Mphaga ndi muthu ane u na vhu¾udze¾udze ha u sokou ¾anganedza
         mafhungo ane a vhudzwa ngeno vha songo a sedzulusa,√/zwenezwo zwi ita
         uri vha ¾oµe u thatha na u thuntsha Vho-Lugisani ngeno zwi zwikwekwe
         zwa Vho-Mamidze na khonani dzavho.√                                                 (2)

9.8      Khuµano iyi i ri µisela muhumbulo wa uri Vho-Mamidze ndi tsumbo ya uri
         a si vho¾he vhafunzi vhane vha tshilela ngoho ine Mudzimu a i funa nahone
         vhafunzi vho raliho vha khombo zwitshavhani zwashu, ngauralo ri tea u
         vha thanyela.√√                                                                     (2)

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          13            DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

9.9      Ndi u sumbedza uri vhumbulu, vivho, tshi¾uhu na vhutshivha a zwi nga lali
         zwo kunda vhulenda, ngoho na lukuna.√Izwi ri zwi vhona nge
         Vho-Mamidze na khonani dzavho dza vhumbulu, vhutshivha na vivho zwe
         vha itela Vho-Lugisani zwi tshi fhedza zwo vhaisa vhone vha½e, ngeno
         Vho-Lugisani vho fhedza vho pembela/¾amba kha masamba o¾he e vha
         ½ewa.√√                                                                              (3)

9.10     Hai.
         A zwi tendisei, ngauri Vho-Mamidze ndi vhone vhe vha luka tshikwekwe
         tsha uri Vho-Lugisani vha pfuluswe.√√

                                             KANA

         Ee.
         Zwi a tendisea, ngauri sa mufunzi o ambaraho mukumba wa phele vha tea
         u rabelela vhathu vho¾he hu si na khethululo, naho khavho yo vha i tshi tou
         vha swiswi mmbadise.√√                                                               (2)

9.11     - Ndo vha ndi tshi nga vha eletshedza uri vha tshile vhe kha ngoho, vha
           litshe mazwifhi.√
         - Ndo vha ndi tshi nga vha vhudza uri matshilele avho ha anani na zwine
           Bivhili ya amba. √
         - Ndo vha ndi tshi nga vha eletshedza uri vha litshe vivho.√
         - Ndo vha ndi tshi nga vha vhudza uri vha gude u hangwela.√

         [Na zwi¿we zwi pfalaho, zwiraru fhedzi.]                                             (3)
                                                                                              [25]

MAFELADAMBWA – NE Sigogo

MBUDZISO YA 10 (MBUDZISO NDAPFU)

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
mafhedziseloni.

Maraga dza mbuno: 15
Maraga dza tshivhumbeo na luambo: 10
Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:
o Tshivhumbeo: (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga dza 6
o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei:
    Arali e kha khoudu 6–7 u wana maraga 4
    Arali e kha khoudu 4–5 u wana maraga 3
    Arali e kha khoudu 1–3 u wana maraga 2

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                           Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          14           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

Marangaphan»a

Muhumbulo muhulwane ndi mu¾oµo wa bugu wo faredzaho milaedza ine mu¿wali a
tama u i ½etshedza vhavhali u ri hu vhe na zwine vha guda nga mafhungo a bugu
yeneyo. Muhumbulo muhulwane ndi wa vhutendatenda kha zwa vhuloi. Muthu ha
tei u sokou dzhenelela/u welawela mafhungo ane a sa a µivhe ngauri zwi a fhedza
zwo mu dzhenisa khakhathini.

Mbuno

      Ri zwi vhona musi Mawela a tshi dzhenelela kha mafhungo a uri Vho-Maemu
       ndi muloi ngeno o tou pfa Vho-Ma¾odzi na Vho-Sara vha tshi khou amba ene a
       tshi khou fhira.
      Vho-Ma¾odzi vha µidzhenisa kha mafhungo a mu¾a wa khaladzi avho
       Vho-Ramasunzi zwe zwa fhedza zwo ¾u¾uwedza Mawela u µidzhenisa kha
       vhutendatenda ha zwa vhuloi.
      Vho-Sara vha tenda mazwifhi e vha vhudzwa nga Vho-Ma¾odzi a u ri
       Vho-Maemu ndi muloi.
      Mawela u tenda zwauri saga ¼e ¼a vha ¼o hwala mmbwa yo faho a si mmbwa ndi
       phele ya Vho-Maemu ya u mu gadisa vhusiku.
      Mawela u ¾oµela Vho-Maemu makhomurethe uri vha mu thuse kha u vha
       fhisedzela ngomu nµuni na vha mu¾a wavho.
      U dodoma vhusiku na tshigubu tsha pi¾irolo a tshi ¾oµa u fhisedzela
       Vho-Maemu na vha mu¾a wavho ngomu nµuni.
      Mawela u fhedza o farwa nga mapholisa, a gwevhelwa u dzula dzhele mi¿waha
       ya 22.

Magumo

Mu¿wali o kona u ri bveledzela muhumbulo muhulwane wa uri vhutendatenda kha
zwa vhuloi na u sokou µidzhenisa kha mafhungo a sa u kwami zwi a fhedza zwo u
dzhenisa khomboni.                                                                           [25]

MBUDZISO YA 11: MAFELADAMBWA – MBUDZISO PFUFHI

11.1       Ndi u dzhia tsheo ya u ¾oµou vhulaha vhathu vha si na mulandu nga
           mafhungo a si na vhu¾anzi.√ Izwi ri zwi vhona nga ha musi Mawela a tshi
           ¾odou vhulaha vha ha ·ialama nga ¿wambo wa mafhungo ane a si na
           vhu¾anzi ho khwa¾hisedzwaho.√                                                     (2)

11.2       Vho-Ramasunzi ndi muthu wa mvumbo yo dzikaho/vha si na khakhathi na
           muthu/Muthu a sa ¾avhanyi u fhela mbilu/Muthu a sa dzhiwidzhiwi nga
           zwithu/a sa vhuswi nga mbiti.√√                                                   (2)

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          15           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

11.3     A na vhu¾umani ngauri Mawela o fhedza o farwa a sengiswa, a wa¿wa
         mulandu a gwevhiwa mi¿waha ya fumbilimbili.√√                                       (2)

11.4     Vho-Muzila vha vhona Vho-Ramasunzi sa muthu a si na ndavha na zwine
         vhadzulapo vha¿we vha ita/Muthu a sa dzhieli zwithu n¾ha.√√                         (2)

11.5     Vho-Ramasunzi ndi munna wa kereke a sa tendiho kha zwa vhuloi/Naho
         khaladzi avho a tshi khou vha vhudza nga hazwo a vho ngo zwi tenda,
         zwenezwo zwa ita uri naho Mawela a na thaidzo ya zwa u loiwa a sa vha
         vhudze, zwino vha vho tou mangadzwa nga nyimele heyi.√√                             (2)

11.6     Vho thusedza uri tshiphiri tshi bvele khagala. Mu¿wali u khou ¾oµou u
         sumbedza uri ngoho a i kundwi nga mazwifhi.√ Ri zwi vhona musi
         Vho-Sedzani vha tshi bvisela ngoho khagala ya uri saga ¼e ¼a vha ¼o hakwa
         nga goloi ya Vho-Ramasunzi ¼o vha ¼i na mmbwa yo faho, hu si phele.√√               (3)

11.7     Vho-Ma¾odzi ndi mukegulu wa nyofho/A tendaho kha dzi¿anga/Wa u
         lu¾anya,√ zwenezwo zwo ita uri vha fhedze vho lu¾anya Vho-Sara na
         khonani yavho Vho-Maemu vha tshi ri vha a lowa.√                                    (2)

11.8     Khuµano iyi i thusa u bvisela khagala uri zwitshavhani zwashu hu na
         vhathu vhane vha tshivha mvelaphanµa ya vhana vha vha¿we, ngauralo vha
         a ¾u¾uwedza uri matshudeni a ngaho Mawela vha khakhisee kha pfunzo
         dzavho.√√                                                                           (2)

11.9     Muthu ha tei u sokou dzhenelela kha mafhungo ane a sa a µivhe.√ Ri zwi
         vhona musi Mawela a tshi ri u khou loiwa nga Vho-Maemu ngeno a si na
         vhu¾anzi a tshi khou tou humbulela/Vhutendatenda kha zwa vhuloi na
         dzi¿anga zwi a lu¾anya vhathu na u vusa vilili zwitshavhani.√√                      (3)

11.10    Ee.
         Zwi a tendisea ngauri musalauno arali vhathu vho dinalea vha a fhisa miµi
         ya vhathu vhane vha vha humbulela uri ndi vhaloi.√√

                                             KANA

         Hai.
         A zwi tendisei ngauri arali vhathu vhe dzikhonani kana vhadzulatsini, vha
         sa pfesesani vha tea u dzula fhasi mafhungo a dzudzanyiwa.√√

         [Na zw¿wevho zwi pfalaho.]                                                          (2)

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          16           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

11.11    - Ndo vha ndi tshi nga mu eletshedza uri kha litshe zwa vhutendatenda
           kha zwa vhuloi na dzi¿anga.√
         - Ndo vha ndi tshi nga mu eletshedza uri kha litshe u dzhenelela kha
           mafhungo a sa a µivhi.√
         - Ndo vha ndi tshi nga mu eletshedza uri kha dzhene tshikolo a litshe
           dzikhakhathi√.
         - Ndo vha ndi tshi µo mu vhudza uri kha dzule fhasi na Vho-Maemu na
           Vho-Sara uri mafhungo haya a ambiwe.√

         [Na zwi¿we zwi pfalaho zwiraru fhedzi.]                                             (3)
                                                                                             [25]

                                          KANA

FOLUKU·OO

KHUVHANGANYO YA FOLUKU·OO – RV Tshikovhi

MBUDZISO YA 12: KHUVHANGANYO YA FOLUKU·OO – MBUDZISO
                NDAPFU

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
mafhedziseloni.
Maraga dza mbuno: 15
Maraga dza tshivhumbeo na luambo: 10
Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:
o Tshivhumbeo: (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga dza 6
o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei:
     Arali e kha khoudu 6–7 u wana maraga 4
     Arali e kha khoudu 4–5 u wana maraga 3
     Arali e kha khoudu 1–3 u wana maraga 2

ZWIBVELEDZWA ZWA D, E NA F – LUNGANO, VHURENDI HA SIALALA NA
MAAMBELE A SIALALA

Marangaphan»a

Muhumbulo muhulwane kha ma¿walwa a sialala ndi zwine muanetsheli a tama ri
tshi guda zwone. Afha mu¿wali u shumisa lungano, tshirendo tsha sialala na
maambele a sialala u tsivhudza vhavhali uri vhuhaga na vhu¾ali zwi a thusa kha u
µilamulela na u wana gundo kha maswina musi zwo vhifha, nahone wa maanµa u
konwa nga vhu¾ali.

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          17            DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

Mbuno

Lungano
  Vhana vha dzhena khakhathini nga u sa fara nµila ye vha laedzwa.
  Luvhuµa lu shumisa vhu¾ali kha u thusa vhana uri vha si ¼iwe nga phukha.
  Luvhuµa lu shumisa vhu¾ali kha uri lu si vhulawe nga dzi¿we phukha.
  Luvhuµa lwo shumisa vhu¾ali nga u lwa fukedza dzi¿we phukha mulindini.
  Vhana vho swika vho tsireledzea ha vhabebi vhavho nga vhu¾ali ha muvhuµa.

Tshikhoµo
  Phiriphiri Tshivhase o shumisa vhuhaga kha u thutha na u fhisa miµi ya
   maswina awe.
  Phiriphiri Tshivhase e nndwani o vha a tshi µifunga uri a kunde maswina o
   µikhudisa nga muri.

Mirero
  Muthu u fanela u ¾alifha, a µilwela a litsha vhulenda ngauri vhu a vhulahisa.
  Muthu a tshi lwa na muthu a songo mu tevhela na hayani ngauri a nga vho vusa
   nungo a vho u huvhadza.
  Hu tshi itwa tshithu hu si na murangaphanµa a tshi bveleli.

Maambele
  Muthu a tshi ita tshithu u tea u ita nga nungo dzo¾he.
  Muthu u fanela u thanyela vhathu vhane vha nga mu vhaisa e henefho.
  Muthu a tshi ¾oµa uri tshithu tshawe tshi bvelele u tea u pika a sa ofhi.

Magumo

Mu¿wali o kona u shumisa ma¿walwa a sialala u tsivhudza na u ½ea vhathu vhu¾ali
ha uri vha fanela u µilwela vho tou µifunga, nahone wa maanµa u konwa nga
vhu¾ali. Afha ho shumiswa lungano, tshikhoµo na maambele a sialala u bveledza
izwo.                                                                                         [25]

MBUDZISO YA 13: KHUVHANGANYO YA FOLUKU·OO – MBUDZISO
                PFUFHI

TSHIBVELEDZWA TSHA G – LUNGANO

13.1     Tshe tsha vhanga khuµano vhukati ha Makhado na vhatshena ndi musi
         vhathu vhawe vha si tsha mu luvha vha tshi vho luvha vhatshena/O
         vhilaedzwa nga u ofha uri vhatshena vha µo mu dzhiela shango.√√                      (2)

13.2     Manetsheli u ¾ana tshipiµa tsha mathomele, ngauri ndi hone he Makhado a
         thoma hone u vha khosi ya Vhavenµa.√√                                                (2)

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                           Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          18           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

13.3     Makhado u ¾anwa e khosi ya tshi¾uhu nge a vhulaha vhatshena/Makhado u
         vhonadzwa e khosi yo µalaho tshimbevha nge a tsho¾ela vhatshena vha
         songo humbula/Makhado u ¾aniwa e khosi ine ya kona u lwa vhusiku
         fhedzi/U ¾anwa sa khosi ya vhuhali a sa tendi shango ¼awe ¼i tshi dzhiiwa
         nga vhatshena/mavhuru.√√

         [Zwivhili zwi pfalaho.]                                                             (2)

13.4     Ma¾hakheshandwa a vhonala musi vhatshena vha tshi tsho¾helwa vhusiku
         vha vhulawa vha songo humbula, ngeno vha tshi µivha uri vha na vhushaka
         havhuµi na Vhavenµa. √√                                                             (2)

13.5     Mulaedza ndi wa uri muthu a songo fulufhela muthu tsho¾he ngauri a nga
         mu vutshela a mu vhulaha/Muthu a songo tenda shango ¼i tshi dzhiiwa nga
         vhatshena nga vhufhura.√√                                                           (2)

13.6     Dzina i¼i ¼i edza zwiito kana maitele a Makhado a u lwa vhusiku a tshi
         kunda mavhuru.√√                                                                    (2)

13.7     Ee.
         Zwi a ¾anganedzea, ngauri vhatshena vho vha vha tshi vho ita uri Vhavenµa
         vha si tsha mu luvha, tshavho vha tshi vho ¾oµa hu tshi luvhiwa vhone na u
         tswa shango ¼avho.√√

                                             KANA

         Hai.
         A zwi ¾anganedzei, ngauri vhatshena vho vha vhe na vhushaka havhuµi na
         Vhavenµa vha tshi vha fha mishumo na u vha ½ea na zwigidi.                          (2)
                                                                                             [15]

TSHIBVELEDZWA TSHA H – TSHIKHO¶O

13.8     Ipfi 'ahee' ¼i khou tsivhudza Rammbuµa uri a ¾alifhele maswina ane a khou
         ¾oµa u mu tsho¾ela/·i khou khoµedzela khosi Rammbuµa na u mu
         fhululedza kha vhuhosi hawe.√√                                                      (2)

13.9     Murendi u ¾oµa u bvisela khagala uri Rammbuµa o vha a tshi gidima nga
         maanµa.√√                                                                           (2)

13.10    Mulaedza ndi wa uri khosi i tea u vha na vhuhali na vhu¾ali ha u kona
         µilwela na u tsireledza vhathu na shango.√√                                         (2)

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          19           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

13.11    Tshibvedzwa tsha D tshi ¾ana Makhado e khosi ya Vhavenµa ngeno tsha E
         tshi tshi ¾ana Rammbuµa e khosi ya vha ha Rammbuµa. Vho¾he vha
         sumbedzwa vhe mahosi a vhuhali nndwani/Vhuvhili hazwo zwi amba nga
         ha mahosi a vhuhali na vhu¾ali, vha lwelaho u tsireledza shango ¼avho.√√

         [Na zwi¿we zwi pfalaho.]                                                            (2)

13.12    Ee.
         Ndi a tendelana nawo, muthu arali zwa mu vhifhela u a µifunga a shumisa
         nµila i¿we na i¿we ya u µipilela musi e khomboni.√√

                                             KANA

         Hai.
         A thi tendelani nazwo, ngauri makumbe a nga ¾hukhuwa muthu a wa a
         lovha, zwi a ofhisa u zwi ita hezwo.√√

         [Kana zwi¿wevho zwi pfalaho.]                                                       (2)
                                                                                             [10]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                      25

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          20           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA

MBUDZISO YA 14: MBUDZISO NDAPFU

HA U TSA NDI HA U GONYA: MUTSHUTSHU – LL Mafenya

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
mafhedziseloni.
Maraga dza mbuno: 15
Maraga dza tshivhumbeo na luambo: 10
Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:
o Tshivhumbeo: (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga dza 6
o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei:
      Arali e kha khoudu 6–7 u wana maraga 4
      Arali e kha khoudu 4–5 u wana maraga 3
      Arali e kha khoudu 1 – 3 u wana maraga 2

Marangaphan»a

Khuµano ndi u hanedzana/fhambana ha mihumbulo vhukati ha vhabvumbedzwa
kana mubvumbedzwa ene mu½e/u sa anµana ha vhatambi nga mihumbulo, maipfi na
nga zwiito zwavho. Kha ino µirama khuµano i vhonala vhukati ha Ntshavheni na
vha¿we vhabvumbedzwa.

Mutumbu
- Khuµano i simuwa vhukati ha Ntshavheni na Steve nge a vhudza Ntshavheni uri
  u langwa nga musadzi.
- Khuµano i vha hone vhukati ha tshigwada tshi imaho na Ntshavheni na tshi
  imaho na Steve zwi tshi vhangwa nga vivho ¼ine Steve a vha na¼o kha vhanna
  vho malaho vhafumakadzi vho funzeaho.
- Khuµano vhukati ha Ntshavheni na mufumakadzi wawe Alice musi Ntshavheni
  a tshi hanela Alice a tshi ya khosoni ya zwa mushumoni wawe ngei Transkei.
- Khuµano ya nga ngomu i vha hone kha Ntshavheni musi a tshi vho thoma u
  tima-tima mufumakadzi wawe nga murahu ha zwe khonani dzawe dza mu
  vhudza zwone.
-  Khuµano i vha hone musi Ntshavheni a tshi rwa musadzi wawe Alice a tshi mu
  pomoka uri u khou anµana na Tsanyane Matibe.
- Ntshavheni u pomoka Tsanyane Matibe uri u khou anµana na mufumakadzi
  wawe Alice, zwa mbo ita uri hu vhe na khuµano vhukati havho.
- Khuµano i vha hone musi Funzani a tshi se¿wa nga Ntshavheni a tshi mu
  semela u mu kaidza nge a vha a tshi khou rwa musadzi wawe nga mafhungo ane
  ha na vhu¾anzi nao.

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          21           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

Magumo

Mu¿wali wa ino µirama o kona u bveledza khuµano ngauri o shumisa Ntshavheni
kha u ¾u¾uwedza khuµano vhukati hawe na vha¿we vhabvumbedzwa.                                [25]

                                          KANA

MBUDZISO YA 15: MBUDZISO PFUFHI

HA U TSA NDI HA U GONYA: KANI HA VHA TOU ¶ILWELA

15.1     Mufhindulano u ¾ana vhuµipfi ha vhathu vho dinaleaho/sinyuswaho nga
         zwiito zwa Muzila.√ Izwi ri zwi pfa musi Vho-Thitho¿wi na vha¿we ngavho
         vha tshi kulumedzana u yo vhulaha Muzila.√                                          (2)

15.2     Vho-Thitho¿wi vho ¾aniwa sa mutambi wa muhaga/a sa ofhi ane a lwela
         pfanelo dzawe na dza vha¿we vhathu/Muthu a sa ¾honifhi milayo ya
         shango.√√                                                                           (2)

15.3     Hu khou ¾aniwa tshifhinga tsha zwino hune musi vhathu vho sinyuswa vha
         dzhia mulayo vha u vhea zwanµani zwavho/Ndi tshifhinga tsha zwino hune
         vhathu vha vho µivha na u kona u imelela pfanelo dzavho.√√                          (2)

15.4     Aironi ya µirama i khou vha hone musi Muzila a sa µivhi zwine a khou ya u
         ¾angana nazwo ngeno vha¾aleli vha tshi µivha zwine zwa khou ya u bvelela
         khae. √√                                                                            (2)

15.5     Muvhuso u vhonala wo µala mbavhalelo ngauri u fara vhathu u tshi vha
         vula vha na milandu ngeno vhafumakadzi vha tshi vhonala vhe na tshi¾uhu
         ngauri vha fara muthu o tshinyaho vha rwela u vhulaha.√√                            (2)

15.6     Muhumbulo muhulwane ndi wa uri vhanna kha vha litshe u tambudza
         vhafumakadzi ngauri vha µo dinalea vha dzhia mulayo vha u vhea
         zwanµani zwavho/Muvhuso kha u dzhie maga o teaho kha vho tshinyaho
         vhathu vha sa athu dzhia mulayo vha u vhea zwanµani zwavho.√
         Vhafumakadzi vho dzhia mulayo vha u vhea zwanµani zwavho vho netiswa
         nga u tambudzwa nga vhanna vha no farwa vha sa dzule dzhele.√√                      (3)

15.7     A thusedza u sumbedza uri Muzila u khou ya u rwiwa nga nµila ya u sa
         londa/nga maanµa, lune na u vhulawa a nga vhulawa.√√                                (2)

15.8     Mu¿wali o kona u bvisela khagala zwauri Muzila o fhedza o farwa, a rwiwa
         na u hwamukanywa nga zwiambaro sa zwe vha¼a vhafumakadzi vha vha
         vho zwi pulana; ha vha u sudzuluwa na u sielisana ha nyito musi zwiwo zwi
         tshi ¾anµulukana.√√√                                                                (3)

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          22           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

15.9      I ¾ana vhuµipfi ha u dinalea lune vha vho humbula u dzhia mulayo vha u
          vhea zwanµani zwavho.√√                                                            (2)

15.10     Ee.
          I a ¾anganedzea ngauri mulayo wo kundelwa u tandulula thaidzo ya u
          shengedzwa ha vhana na vhafumakadzi lwa vhudzekani.√√

                                             KANA

          Hai.
          A i ¾anganedzei ngauri vhathu a vha tei u dzhia mulayo vha u vhea
          zwanµani zwavho/A hu na muthu o tendelwaho u rwa mu¿we muthu/dzhia
          vhutshilo ha mu¿we muthu. √√                                                       (2)

15.11     -   Ndo vha ndi tshi nga humbela vha¿we nga n½e uri ri ye mulayoni hu
              vhe na kha¾hululo ya mulandu.√
          -   Ndo vha ndi tshi nga humbela thuso kha vha¿we uri ri mu fare a dovhe
              vhuyedzedzwe khothoni.√
          -   Ro vha ri tshi nga ya musanda ra humbela uri a pfuluswe.√
          -   Ndo vha ndi tshi nga lindela mulayo u tshi dzhia vhukando.√

          [Zwiraru fhedzi.]                                                                  (3)
                                                                                             [25]

                                          KANA

MBUDZISO YA 16: MBUDZISO NDAPFU

MILOMO YA ¸UKALA – NP ¸efefe

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
mafhedziseloni.
Maraga dza mbuno: 15
Maraga dza tshivhumbeo na luambo: 10
Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:

o      Tshivhumbeo: (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga dza 6
o      Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga n»ila hei:
          Arali e kha khoudu 6–7 u wana maraga 4
          Arali e kha khoudu 4–5 u wana maraga 3
          Arali e kha khoudu 1–3 u wana maraga 2

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          23           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

Marangaphanµa

Khuµano ndi u hanedzana/fhambana ha mihumbulo vhukati ha vhabvumbedzwa
kana mubvumbedzwa ene mu½e/u sa anµana ha vhatambi nga mihumbulo, maipfi na
nga zwiito zwavho. Kha ino µirama khuµano i vhonala vhukati ha Vho-Buku¾a na
vha¿we vhabvumbedzwa.

Mutumbu

-   Khuµano i simuwa vhukati ha Vho-Buku¾a na Tsumbedzo musi vha tshi lwela
    nae u sa sheledza miri.
-   Ri dovha ra pfa khuµano vhukati ha Vho-Buku¾a na Ntshengedzeni musi vha
    tshi khou mu kombetshedza u ita nae zwa vhudzekani.
-   U fhambana ha Vho-Buku¾a na Vho-Takalani zwo vhangwa nge Vho-Buku¾a
    vha vha vha sa fari vhana u fana, vha dzulela u rwa na u sema Tsumbedzo ngeno
    Ntshengedzeni vha tshi mu fara sa gumba.
-   Khuµano vhukati ha Vho-Buku¾a na ¾hohoyatshikolo Vho-Ra¿wedzi nge
    Vho-Buku¾a vha si tende mafhungo a Ntshengedzeni a u dzula o eµela ngomu
    kilasini na u sa u ita mishumo ya tshikolo a tshi ambiwa nga hao.
-   Vho-Buku¾a vha fhambana na mulayo musi vha tshi farwa nga mapholisa kha
    milandu ye vha ita.

Magumo

Mu¿wali wa ino µirama o kona u bveledza khuµano musi a tshi shumisa
Vho-Buku¾a kha u ¾u¾uwedza khuµano vhukati havho na vha¿we vhabvumbedzwa.                    [25]

                                          KANA

MBUDZISO YA 17: MBUDZISO PFUFHI

MILOMO YA ¸UKALA – NP ¸efefe

17.1     A ¾ana lushaka lwa puloto ¾hukhu. Nyambedzano yo livhiswa kha uri
         Ntshengedzeni a dzivhuluwe kha dandetande ¼ine a vha na¼o ¼a u
         tambudzwa hawe/Uri atsina a si ene e e¾he, vha¿we sa ene vha khou amba,
         fhedzi ene ha tendi u bvisa tshiphiri.√√                                            (2)

17.2     Vho-Ra¿wedzi vho ¾aniwa sa ¾hohoyatshikolo ine ya vha na ndavha na
         vhana vhayo/vha a µivha vhana vhavho/vha a dzhenelela kha thaidzo dza
         vhana vhavho uri vha dzi tandulule.√√                                               (2)

17.3     A khou sumbedza tshifhinga tsha zwino/musalauno hune a khou ri ¾anela
         ma¾ula ane a khou itwa nga vhokhotsi kha vhana vha vhasidzana, lune
         vha¿we vha fhedza vho amba tshiphiri nga u µivha pfanelo dzavho.                    (2)

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2          24           DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                      NSC – Memorandamu

17.4     Aironi ya µirama i vhonala musi Muofhe a tshi khou ¾alutshedza
         Ntshengedzeni nga ha mu¿we musidzana we khotsi awe vha farwa vha tshi
         mu tambudza lwa vhudzekani, ngeno a sa zwi µivhi uri na Ntshengedzeni u
         khou tambudzwa ngauralo nga khotsi awe ngeno ri½e vhavhali/vha¾aleli ri
         tshi zwi µivha. √√                                                                  (2)

17.5     Vho-Buku¾a vho ¾anwa sa ¼iravhele vhukati ha tshitshavha ¼ine ¼a si
         ¾honifhe pfanelo dza vhana na vhafumakadzi,√ ngeno Ntshengedzeni o
         imela zwipondwa zwinzhi zwi tambudzwaho shangoni ngeno zwo
         fhumula.√                                                                           (2)

17.6     Muhumbulo muhulwane ndi wa u eletshedza vhana vha vhasidzana uri arali
         vha tshi tambudzwa nga vhokhotsi avho lwa vhudzekani vha fanela u vhiga
         mulandu mapholisani√/Vhokhotsi vha tea u ¾utshela u tambudza vhana
         vhavho lwa vhudzekani ngauri vha µo farwa nga mapholisa.√√                          (3)

17.7     Mafhungo ane a khou ambiwa nga Muofhe a thusedza uri zwi tshi ya
         phanµa hu vho wanala uri atsina na ene Ntshengedzeni o vha a tshi khou
         tambudzwa lwa vhudzekani nga khotsi awe Vho-Buku¾a.√√                               (2)

17.8     Mu¿wali o shumisa ndango ya tshiteidzhi nga nµila heyi a tshi itela u
         sumbedza uri Ntshengedzeni mafhungo ane a khou ambiwa a a mu vhaisa/
         humbudza zwine zwa khou itea khae.√√√                                               (3)

17.9     Nyambedzano na nyito zwi bvukulula uri Ntshengedzeni zwi a mu kwama
         ngauri na ene u na thaidzo ya u tshipiwa nga khotsi awe, zwino
         nyambedzano iyi i a mu dzikusa a humbula zwa murahu.√√                              (2)

17.10    Hai.
         A ku ¾anganedzei ngauri vho vha tshi khou tambudza vhana vhavho na
         mufumakadzi wavho/Vhuµifari havho phanµa ha vhadededzi na
         ¾hohoyatshikolo a vhu sumbedzi khotsi a re na vhuµifhinduleli.√√                    (2)

17.11    - Lushaka kha lu pfumbudzwe nga ha pfanelo dza vhathu. √
         - Pfanelo dza vhana kha dzi vhe tshipiµa tsha pfunzo zwikoloni.
         - Vhashumelavhapo kha vha ite khampheini dzo angalalaho u tsivhudza
           vhathu nga ha tshiguru hetshi. √
         - Lushaka kha lu ime nga milenzhe lu ite mulevho wa u lwa na maravhele
           o¾he a pfukaho/kandekanyaho pfanelo dza vhana na vhafumakadzi√.

         [Na zwi¿we zwi pfalaho.]                                                            (3)
                                                                                             [25]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                      25
                                                          MARAGAGU¹E:                        80

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani ( HL)/P2                               25                                             DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
                                                            NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA MAANEA A ·ITHERETSHA – MBUDZISO NDAPF U: VHURENDI [MARAG A : 10]
         Khritheria         Vhu koni ha n ¾hesa         Tshikili Tshone    Vhu koni ha v hu ka ti/ ho    Vhu koni ha fha si          U sa kona
                                                                           linganelaho/vhu fu sha ho
ZWI RE NG OMU                       8 – 10                    6– 7                    4–5                       2– 3                     0– 1
                          - Tsenguluso yo          - U sumbedza u pfesesa  - Tsenguluso i fushaho/    - Tsenguluso ya ¾hoho i - A hu na u pfeseswa ha
Tsenguluso ya ¾hoho       nwelelaho ya ¾hoho       na u sengulusa ¾hoho    linganelaho ya ¾hoho       sa fushi                ¾hoho
Tshidziki tsha mafhungo/u - Mbuno dzo angalalaho nga nµila yone            - Hu na dzi¿we mbuno       - Hu na tshaedzo        - A hu na thikhedzo u
khwa¾hisedza nga vhu¾anzi dzi gobolaho; hu na      - Phindulo ndi yo       dzavhuµi dzi tikedzaho     khulwane ya mbuno       bva kha tshirendo
na kupfesesele kwa        khwa¾hisedzo yo dziaho   faredzaho               ¾hoho                      dzi tikedzaho ¾hoho     - Mugudi ha na nµivho
tshibveledzwa             u bva kha tshirendo      zwidodombedzwa zwi      - Naho dzi¿we dza          - Kupfesesele kwa fhasi ya lushaka lwa ¼i¿walwa
                          - U pfesesa ha n¾hesa ha khagala                 mbuno dzo tikedzwa, hu     kwa lushaka lwa         (vhurendi) na tshirendo
MARAG A 7                 lushaka lwa ¼i¿walwa     - Mbuno dzi pfadzaho    µi vha na vhu¾anzi vhu sa ¼i¿walwa (vhurendi) na
                          (vhurendi) na tshirendo  dzo ½ekedzwa, naho      tendiseiho                 tshirendo
                                                   dzi¿we dzadzo dzi       - U pfesesa ha mutheo ha
                                                   songo tou tikedzwa u    lushaka lwa ¼i¿walwa
                                                   swika henefho           (vhurendi) na tshirendo
                                                   - U pfesesa ha lushaka
                                                   lwa ¼i¿walwa (vhurendi)
                                                   na tshirendo
TSHIVHUMBEO NA            - Tshivhumbeo tsho       - Tshivhumbeo tshi re   - Hu µi vha na vhu¿we      - Tshivhumbeo tsho      - Tshivhumbeo tsho
LUAMBO                    lunzhedzanaho tsho¾he    khagala na mbuno dzi    vhukhakhi ha               pulaniwa lwo            khakhea tsho¾he
                          - Mbuno dzo lundwa       tevhelelanaho lu        tshivhumbeo                khakheaho               - Vhukhakhi vhunzhisa
Tshivhumbeo, thevhekano   tshidele nahone dza      pfadzaho                - Maanea/Phindulo i        - Mbuno a dzo ngo       ha luambo na tshitaila
i pfadzaho na             bveledzwa zwi khagala    - Thevhekano ya mbuno   shaedza thevhekano yo      dzudzanywa lu
ku½ekedzelwe kwa          tsho¾he                  i a pfadza              fha¾eaho ya kupfesesele    pfadzaho
mafhungo                  - Luambo, tshitaela, na  - Luambo, thouni na     na ndunzhendunzhe          - Vhukhakhi ha luambo
Luambo, thouni na         thouni zwo vhibva, zwi a tshitaela vhunzhi zwo   - Luambo lwo faredza       vhu khagala
tshitaila zwo shumiswaho  ¾okonya, nahone zwo      lulama                  vhukhakhi vhu si gathi,    - Thouni na tshitaila a
kha maanea/phindulo       lulama                                           thouni na tshitaela        zwo ngo tea
ndapfu                    - A hu na vhukhakhi vhu                          hunzhi zwo tea
                          vhonalaho ha girama,
MARAG A 3                 mupele¾o na zwiga zwa u
                          vhala
MARAG ANYANGAREDZI                  8 – 10                    6– 7                    4–5                       2– 3                     0– 1

Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Tshivenda HL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2017-memo/a9492585-549a-4420-9c49-f3dd299f7c4b) — Tshivenda HL · Memo · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-feb-march-2017-memo/4709be3f-3201-4988-b63c-c9dc2c3b8e38) — Tshivenda HL · Memo · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2018-memo/19fd45f9-98e9-4af7-ba88-132bb8e75fb7) — Tshivenda HL · Memo · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2016-memo/b9851d08-876a-4f13-87fd-f4649ef24abb) — Tshivenda HL · Memo · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2015-memo/15ed6623-6f2a-430d-aa08-a7dea6262b67) — Tshivenda HL · Memo · 2015 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Feb March 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2014-memo/428c975f-3cee-4fa6-9634-9aa2829301c7) — Tshivenda HL · Memo · 2014 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2024/ce69b528-811a-4d54-abfb-e89036916d35) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2024/2a2b8011-3357-41cb-b326-b6b3d5a9b959) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2024/91841d76-1cf5-4d0f-be4c-762026ae6874) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-may-june-2023/66997fad-4a4d-44c2-ac44-808df2f8a494) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-may-june-2023/34e6dd9a-2daa-4771-8009-5aec7d40bf9e) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
