# Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 November 2014 Question Paper > Grade 12 Tshivenda HL Paper 2 question paper from the November 2014, 24 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available. - Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2014/29a0f6e1-ca31-4cfb-b2c2-c441d9e5c153 - Updated: 2026-09-27 - Subject: Tshivenda HL - Grade: Grade 12 - Language: Tshivenda - Document type: Question paper - Year: 2014 - Exam period: November - Paper: 2 - Curriculum: CAPS - Pages: 24 Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 November 2014 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2014/29a0f6e1-ca31-4cfb-b2c2-c441d9e5c153) ## About this document Tshivenda Hl · Grade 12 · November · 2014 · tshivenda. Question paper, 24 pages. Read online or download the PDF. Read it free online on the page above; download the PDF from there. ## Document text Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction. ### Page 1 Downloaded from hlayiso.com GRADE 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2) LARA 2014 MARAGA: 80 TSHIFHINGA: awara 2½ Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 24. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 2 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 2 DBE/Lara 2014 NSC NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI 1. Ni humbelwa uri ni vhale sia¾ari i¼i nga vhuronwane ni sa athu u fhindula mbudziso. 2. Ni songo vhuya na edzisa u vhala bammbiri ¼o¾he. ¹olani thebulu ya zwi re ngomu kha sia¾ari 4 ni swaye nomboro dza mbudziso dzo vhudziswaho kha zwibveledzwa zwe na guda uno ¿waha. Nga murahu ha izwo, vhalani mbudziso idzo ni nange dzine na tama u dzi fhindula. 3. Bammbiri he¼i ¼i na KHETHEKANYO THARU: KHETHEKANYO YA A: Vhurendi (30) KHETHEKANYO YA B: Nganea (25) KHETHEKANYO YA C: ¶irama (25) 4. Fhindulani MBUDZISO ¹HANU dzo fhelela: THARU kha KHETHEKANYO YA A, NTHIHI kha KHETHEKANYO YA B na NTHIHI kha KHETHEKANYO YA C nga n»ila i tevhelaho: KHETHEKANYO YA A: VHURENDI ZWIRENDO ZWO VHONWAHO – Fhindulani mbudziso MBILI. TSHIRENDO TSHI SONGO VHONWAHO – Mbudziso ya KHOMBEKHOMBE KHETHEKANYO YA B: NGANEA Fhindulani mbudziso NTHIHI. KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso NTHIHI. 5. KUNANGELE KWA PHINDULO KHA KHETHEKANYO YA B (NGANEA) NA YA C (¶IRAMA): • Fhindulani mbudziso FHEDZI dza nganea na µirama dze na guda. • Fhindulani MBUDZISO NDAPFU NTHIHI na MBUDZISO PFUFHI NTHIHI. Arali na fhindula mbudziso ndapfu kha KHETHEKANYO YA B, ni fanela u fhindula mbudziso pfufhi kha KHETHEKANYO YA C. Arali na fhindula mbudziso pfufhi kha KHETHEKANYO YA B, ni fanela u fhindula mbudziso ndapfu kha KHETHEKANYO YA C. Shumisani mutevhe wa u sedzulusa u re kha sia¾ari 5 uri u ni thuse. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 3 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 3 DBE/Lara 2014 NSC 6. VHULAPFU HA PHINDULO: • Mbudziso ndapfu ya Vhurendi i tea u fhindulwa nga maipfi a u bva kha 250 u ya kha 300. • Mbudziso ndapfu dza khethekanyo ya Nganea na ya ¶irama dzi tea u fhindulwa nga maipfi a u bva kha 400 u ya kha 450. • Vhulapfu ha phindulo dza mbudziso pfufhi vhu tea u langwa nga maraga dzo ½ekedzwaho/avhelwaho. Phindulo dza vhalingiwa dzi tea u pfufhifhadzwa dza dovha dza livhanywa. 7. Tevhedzani ndaela dzo ½ekedzwaho mathomoni a khethekanyo i¿we na i¿we nga vhuronwane. 8. Nomborani phindulo dza½u kokotolo maelana na mutevhe wa u nombora wo shumiswaho kha i¼i bammbiri ¼a mbudziso. 9. Thomani khethekanyo IºWE NA IºWE kha sia¾ari ·ISWA. 10. Ndangatshifhinga yo anganywaho: KHETHEKANYO YA A: i anganyelwaho u swika kha minetse ya 40 KHETHEKANYO YA B: i anganyelwaho u swika kha minetse ya 55 KHETHEKANYO YA C: i anganyelwaho u swika kha minetse ya 55 11. ºwalani nga vhudele, nahone zwi vhaleaho. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 4 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 4 DBE/Lara 2014 NSC ZWI RE NGOMU KHETHEKANYO YA A: VHURENDI Vhurendi ho Vhonwaho (Randelwaho): Fhindulani mbudziso MBILI DZIºWE NA DZIºWE. NOMBORO YA MBUDZISO MBUDZISO MARAGA NOMBORO YA SIA¹ARI 1. Tsho phulea Mbudziso ndapfu 10 6 KANA 2. Vho eµedzwa hayani Mbudziso pfufhi 10 7 KANA 3. Muvhili wanga kha u dzivhelwe Mbudziso pfufhi 10 8 KANA 4. Dzuvha ¼a lunako Mbudziso pfufhi 10 10 NA Tshirendo tshi Songo vhonwaho: Khombekhombe 5. Mativha o xa Afrika Tshipembe Mbudziso pfufhi 10 11 KHETHEKANYO YA B: NGANEA Fhindulani mbudziso NTHIHI.* 6. Tshi »o lilwa Mbudziso ndapfu 25 13 KANA 7. Tshi »o lilwa Mbudziso pfufhi 25 13 KANA 8. Bulayo ¼o ¾alifhaho Mbudziso ndapfu 25 15 KANA 9. Bulayo ¼o ¾alifhaho Mbudziso pfufhi 25 15 KANA 10. Mafeladambwa Mbudziso ndapfu 25 17 KANA 11. Mafeladambwa Mbudziso pfufhi 25 18 KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso NTHIHI.* 12. Ralatanda Mbudziso ndapfu 25 20 KANA 13. Vho banda ngayo Mbudziso pfufhi 25 20 KANA 14. Milomo ya ½ukala Mbudziso ndapfu 25 22 KANA 15. Milomo ya ½ukala Mbudziso pfufhi 25 23 *PFESESANI: Kha KHETHEKANYO YA B na YA C, fhindulani MBUDZISO NDAPFU NTHIHI na MBUDZISO PFUFHI NTHIHI. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 5 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 5 DBE/Lara 2014 NSC MUTEVHE WA U SEDZULUSA Ivhani na vhu¾anzi ha uri no fhindula tshivhalo tsho teaho tsha mbudziso nga u vhea luswayo kha uyu mutevhe wa u sedzulusa: KHETHEKANYO NOMBORO TSHIVHALO TSHA LUSWAYO DZA MBUDZISO DZO √ MBUDZISO TEAHO U FHINDULWA A: Vhurendi 1–4 2 (Tshirendo tsho randelwaho) A: Vhurendi (Tshirendo tsha 5 1 khombekhombe) B: Nganea (Mbudziso ndapfu kana 6–11 1 mbudziso pfufhi) C: ¶irama (Mbudziso ndapfu kana 12–15 1 mbudziso pfufhi) *PFESESANI: Kha KHETHEKANYO YA B NA YA C, ni tea u vha na vhu¾anzi uri no fhindula mbudziso NDAPFU NTHIHI na PFUFHI NTHIHI. A ni tei u fhindula mbudziso ndapfu MBILI kana mbudziso pfufhi MBILI. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 6 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 6 DBE/Lara 2014 NSC KHETHEKANYO YA A: VHURENDI VHURENDI HO RANDELWAHO/GUDELWAHO Fhindulani mbudziso MBILI kha N¸A dzi tevhelaho. MBUDZISO YA 1: VHURENDI – MBUDZISO NDAPFU Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni »o kona u fhindula mbudziso yo »isendekaho khatsho. TSHO PHULEA – TZ Ramaliba 1 Ndo zwi vhona zwi sa tsha naka; 2 U ya n¾ha na fhasi ho fhungudzea; 3 Muthada na u amba hu tshi vho ¾o»wa; 4 Nda »i amba nda ri tshi re hone tshi hone; 5 Ya sa raha i »o »adza. 6 Wo vha u tshi zwi »o fhela ngani? 7 Masiku a tshi ¾an»ulukana u »akani 8 Wo vha u tshi zwi »o fhela ngani? 9 Khombole dzi sa »ivhi mbalo u lidzwani; 10 Ndo »i amba nde tshi sa fheli tshi a ¾ula. 11 ¸amusi ri vho amba ¼i¿we; 12 Tshi¿we tsho ralo tsho wela tshi¿weni; 13 Ri nga takala arali zwi »aho zwi dzanga; 14 Lu sa vhe lumongwe lu lwalaho lu mbumbeloni. 15 Naho zwo khakhea ri nga lidza mufhululu. 16 Zwo ntshusaho ndi nge u sa vhe na nyofho; 17 Ya u fhisa ha muno na vhutshilo ha¼o; 18 Hu re na dwadze ¼i si na dzolokwe; 19 Zwi rathelaho na kha zwibebwa nga vhuhulu; 20 Ndo u vhudza u zwi »o »ivhea naho wa dzumba. 21 Putuluwa-ha u si tsha shavha zwi khagala; 22 Ri vhudze-ha u ndi mihwalo ya ifhio ¾hoho; 23 U ambe ngoho ri sa »o shata vhathu vhula»a; 24 Ra »o remisa ¾hoho na dzi si na lufu; 25 Tsho phulea a hu na ¿anga. Mu¿wali wa itshi tshirendo u tama u rumela mulaedza wo khwa¾haho kha vhaswa vha musalauno. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 7 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 7 DBE/Lara 2014 NSC Sengulusani n»ila ye murendi a shumisa ngayo tshivhumbeo na thounu u bvisela khagala muhumbulo u re kha ¼ikumedzwa ¼o ½ewaho afho n¾ha. Vhulapfu ha maanea a½u vhu vhe u bva kha maipfi a 250 u ya kha a 300. [10] KANA MBUDZISO YA 2: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshirendo itshi nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. VHO E¶EDZWA HAYANI – W Silidi 1 Nga tshi¼a tshifhinga kha nn»u-mahunµwane, 2 Zwo¾he zwiito zwi zwa khole-khole, 3 Mvula ya na dza huruwa, 4 Vha mbo iswa hayani ha tsho¾he, 5 Khofhe vha e»ela dzi si na u karuwa. 6 Vho e»edzwa hayani havho, 7 He »uvha ¼e thovho vha adzelwa, 8 Vhanzhi ma¾odzi vha rothisa, 9 Vha tshi vhona tshivhumbeo-mafanedza, 10 Tshi tshi »o e»edzwa hune tshi sa »o vuwa. 11 Hayani havho ndi hayani hashu, 12 Ri½e ro salaho ri kha mahun»wane, 13 Ri a vhilula ri a vha tevhela, 14 Nn»u dza vhulalo a ri fha¾i, 15 Ri tou fha¾elwa. 16 Vho e»edzwa hayani vhukuma, 17 Mu»ini muhulu u si na nyambo 18 Hune khofhe dza hone dza vha khofhe, 19 Dzi sa pfi ndi a vuwa nda rembuluwa, 20 Nda sendelela tsini na u¼a mu¿we. 2.1 Ndi zwifhio zwine murendi a tama u zwi bvisela khagala nga mutaladzi/vese 3? (2) 2.2 Kha ndima/tshitanza 4 hu na he murendi a shumisa ndovhololo ya ipfi. ¹alutshedzani uri ndi ngani murendi o i shumisa nga u ralo. (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 8 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 8 DBE/Lara 2014 NSC 2.3 Fhindulani iyi mbudziso nga u nanga phindulo yo teaho kha mutevhe we na ½ewa afho fhasi. Kha ndima/tshitanza 1 murendi o shumisa tshifanyiso tsha muhumbulo tsha lushaka lwa ... A ¼ifanyisi. B ¼ivhuvhisi. C ¼imethafore. D ¼i½a½edzi. (1) 2.4 Sedzulusani mitaladzi 14–15: 'Nn»u dza ... fha¾elwa'. ¹alutshedzani uri ndi thekeniki ifhio ine murendi a i shumisa u bvisela khagala muhumbulo muhulwane wo faredzwaho kha iyi mitaladzi. (2) 2.5 Kuvhonele kwa½u kwa lufu ku fana/fhambana hani na kwa murendi? Tikedzani phindulo ya½u. (3) [10] KANA MBUDZISO YA 3: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshirendo itshi nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. MUVHILI WANGA KHA U DZIVHELWE – MR ¸evhu¾alu 1 Muvhili wanga kha u dzivhelwe lwa tshoṱhe 2 Musi mimuya ya ḽino shango i tshi vhudzula 3 Tshawo hu vhe u dziba nga midzi misima 4 Miṱodzi i sa tati tshiḓumbumukwe tsha maanḓa. 5 Wanga muvhili wo ḓala nga nzanyo 6 Buluvhutsi ḽivhi ḽa vhutshilo ḽa mbo vozha 7 Ngomu ḽa sima tshisima tsha zwilavhi 8 Tshisima tsha maḓi o dzikuwaho 9 Maḓi a lufu lu vhusaho shango. 10 Muvhili wanga kha u dzivhelwe 11 U dzivhelwe nzivhelo ya tsemo vhuhali 12 Buluvhutsi swiswi ḽi u tambudzaho 13 Ḽi kundelwe nzuli dza u fhenḓa 14 U vhe muvhilivhili 15 Muvhili u si tshiulu tsha u dzungulwa. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 9 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 9 DBE/Lara 2014 NSC 16 Shangoni ¼ino ¼o µalaho zwikwekwe zwa vharei 17 Muvhili wanga u songo µinetisa 18 Wa lilela ¼one shango 19 Shango luvhanµeni lwa zwivhulai 20 Zwivhulai zwa wone muvhili. 21 Muvhili wanga kha u tate sa mudzadze 22 U µipfundise wo µidzumbamisa 23 Vhunga mimuya mivhi ya shango 24 I mimuyalufu 25 Lufu lwa u vhulaha. 3.1 Ndi ¾halutshedzo»e ine murendi a ¾oµou i bvisela khagala nga mitaladzi/vese 2–3? 'Musi mimuya ... midzi misima.' (2) 3.2 Sedzani tshitanza/ndima ya 4. Murendi u shumisa hani ndeme ya maipfi u »iilisa kha zwa shango ¼ino? (2) 3.3 Fhindulani iyi mbudziso nga u nanga phindulo yo teaho kha mutevhe we na ½ewa afho fhasi. Kha mutaladzi/vese ya 21 murendi o shumisa tshifanyiso tsha muhumbulo tsha lushaka lwa ... A ¼i½a½edzi. B ¼imethafore C ¼ivhuvhisi. D ¼ifanyisi. (1) 3.4 Vhalani mitaladzi/vese 10–11: 'Muvhili wanga ... tsemo vhuhali'. Bulani lushaka lwa thekeniki/thikho ya vhurendi yo shumiswaho kha iyi mitaladzi. Dovhani ni sumbedze zwine murendi a ¾o»ou bvisela khagala nga iyi thekeniki. (2) 3.5 Ni a tendelana na na muhumbulo wa murendi une wa wanala kha ndima/ tshitanza tsha 5? Tikedzani phindulo ya½u. (3) [10] KANA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 10 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 10 DBE/Lara 2014 NSC MBUDZISO YA 4: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshirendo itshi nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. DZUVHA ·A LUNAKO – WMR Sigwavhulimu 1 Iwe dzuvha ¼a lunako 2 U rudza mbilu yanga 3 Nga lunako lwau lu si na muelo 4 Lunako lu pfukaho mikano ya mbilu. 5 Ndo u funa ndi sa athu u u vhona 6 Ndo u tama u tshe phethwani dza tshipulumbu 7 Nda u lomba wo tumba ngadeni ya Vho L.T ¸efale 8 Wa »a Ngovhela u vha tshivhangelelwa tsha mbilu yanga. 9 Ndo u hwala wo dzumbama vhuhwini 10 Wo katana ngomu khufhini ya tshipulumbu 11 Ndi sa »ivhi muano wa tsiko yau 12 Uri u vuwa nga u dzumbama. 13 Iwe dzuvha ¼a lunako 14 Mmbudzei o u ½eaho lunako 15 Ndi mu humbele-vho lunako 16 Lwa maipfi a zwikho»o zwi si na muelo. 4.1 Ndi zwifhio zwine murendi a tama u zwi bvisela khagala nga mutaladzi/ vese 3? (2) 4.2 Kha ndima/tshitanza 2 hu na he murendi a shumisa ipfi 'lomba.' Sumbedzani uri ¼i µisa ¾halutshedzoµe zwi tshi yelana na tshirendo tsho¾he nga u angaredza. (2) 4.3 Fhindulani iyi mbudziso nga u nanga phindulo yo teaho kha mutevhe we na ½ewa afho fhasi: Kha ndima/tshitanza 1 murendi o shumisa ipfi 'dzuvha' ¼ine ¼a vha ... A Phani. B Pharadokisi. C Tshiga D Onomatopia. (1) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 11 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 11 DBE/Lara 2014 NSC 4.4 Sedzulusani mitaladzi/vese 11–12: ' Ndi sa »ivhi ... u dzumbama'. ¹alutshedzani uri nga iyi mitaladzi murendi u khou bvisela khagala muhumbulo ufhio. (3) 4.5 Ni a tendelana na na muhumbulo wa murendi une wa wanala kha ndima/ tshitanza tsha 2? Tikedzani phindulo ya½u. (2) [10] NA VHURENDI VHU SA ATHU U VHONWA (KHOMBEKHOMBE) Fhindulani mbudziso i tevhelaho ya khombekhombe. MBUDZISO YA 5: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshirendo itshi nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. MATIVHA O XA AFRIKA TSHIPEMBE – NR Maphiri 1 Nµivhadzo yo ¾aha nga Nyendavhusiku, 2 Ye mativha o xa Afrika Tshipembe, 3 ·ifhasi nga nyamurale ¼a farwa, 4 Tshivhevhe tshe vhevhere, nde i¾eli vhahulu vha ½enga ¼o sikuwa. 5 Enda tshidele iwe nµuhulu ya Vhathembu, 6 Mbokoti ya dzimbokoti i sa faedzwi. 7 He wa randelwa, lushaka wo swikisa. 8 Ra nwa maµi au sa ½amana ra khana. 9 ¸amusi mativha o xa ri wanafhi maµimaµi, 10 Ane lushaka lwa µo nwa a si na tshilavhi. 11 Ngavhe yau mibvumbi i tshi na, zwitivhana zwa hula u nga iwe, 12 Lushaka lwa phumula ma¾odzi lwe tshiala tshau tshi hone. 13 Fara khofhe, ngau murando we wa randa ndi sumbanµila, 14 Vha u salaho murahu vha sa edza iwe shanavhiµa tshiendeulu, 15 Ri µo fhelela ro¾he ra mbwandamela vhuhwini ha tshengelo. 16 Eµela muendeulu, tshedza fha¼a phanµa tshi nga tshi µo penya. 17 Vho faraho tshitanda tshe wa ½ekedza vha karuse, 18 U ralo miloroni, vha bonyolowe vha vhone nµila, 19 Nµila ya vhu¾ala ha he wa kanda zwi¼a mulovha, 20 U tshi itela ndodo zwo¾he zwifhondo zwa ¼a muno. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 12 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 12 DBE/Lara 2014 NSC 21 Lushaka karuwa mativha o xa kha ¼ino ¼ashu, 22 Madiba o ¾uwa, kha hu nyelele zwiswa zwisima, 23 Ri wane maµi a shothodzo vhukuma, 24 Zwa sa ralo a µo vha maluzeze-tamba-na-gambana. 5.1 ¹alutshedzani ndeme ya ipfi 'nyamurale' (vese/mutaladzi 3) zwi tshi yelena na kupfesesele kwa½u kwa tshirendo itshi. (2) 5.2 Tshirendo itshi ndi tsha lushaka-»e? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 5.3 Sedzulusani mutaladzi/vese 4. Bulani lushaka lwa ndovhololo lwo shumiswaho, ni dovhe ni sumbedze ndeme ya hone afho he lwa shumiswa. (2) 5.4 ¸eani muhumbulo muhulwane une murendi a ¾o»a u u bveledza nga tshitanza/ndima 6. (2) 5.5 Ni vhona lufu lwa Vho-Mandela hu na zwine lwa amba vhutshiloni ha½u sa muswa? ¹anµavhudzani muhumbulo wa½u. (2) [10] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 NA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 13 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 13 DBE/Lara 2014 NSC KHETHEKANYO YA B: NGANEA Fhindulani FHEDZI nganea ye na guda. TSHI ¶O LILWA – NE Phaswana Fhindulani MBUDZISO YA 6 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 7 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 6: TSHI ¶O LILWA – MBUDZISO NDAPFU Mu¿wali wa bugu o shumisa Vho-Eme¼i na Vho-Luvhone sa vhaanewa vhahulwane u bvisela khagala muhumbulo muhulwane. Sengulusani i¼i ¼ikumedzwa no »isendeka nga n»ila ye vhaanewa avha vha olwa ngayo. Vhulapfu ha maanea a½u vhu vhe u bva kha maipfi a 400 u ya kha a 450. [25] KANA MBUDZISO YA 7: TSHI ¶O LILWA – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipiµa tsha mafhungo a tevhelaho a bvaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khao. Vho-Eme¼i vho µo tou mangala vha tshi pfa founi i tshi poswa fhasi vha mbo µi zwi µivha uri zwo rali Vho-Luvhone vho dzhena mbitini dzavho. Vho-Luvhone vho mbo »i lidza ¼itsa¿wa ¼avho vha ¾uwa vho livha ngei ¾afulani ¼avho. Vhadededzi vhavhili vhe vha vha vhe henefho vho mbo »i zwi vhona zwauri muhulwane ½amusi yo ¼a nyala. U swika fha¼a ¾afulani yavho, vha endelaha u 5 vhala iyi gurann»a ye vha i doba kha ¾afula ¼a Vho-Ladzani ¼i re phan»a ha ¼avho. 'Mirror' ndi gurann»a ine i si ¾uvhiwe tshan»ani tsha Vho-Loshani. Arali vha sa kona u i renga, vhuhulu vha »o ruma mu¿we wa vhana vha re ki¼asini yavho u enda a tshi ¾o»isisa kha vha¿we arali hu na a re nayo. Musi vha tshi khou »i i vhala vha tshi i vhala, ma¾o e vhona zwo ¿walwaho nga 10 hafha mafhedziseloni ayo: 'Hu »o vha na thengiso ya dzithundu mu»ini wa Vho-Luvhone Alpheus ¸e¾hulwe nga Mugivhela wonoyu nga tshifhinga tsha iri ya ¾ahe ma¾avhelo. Hezwi zwi khou bvelela nga vhanga ¼a tshikolodo tshavho tsha vhengele ¼a dzithundu dza u fha¾a ¼a J & J Tshitandani. Mulandu wo farwa nga ramilayo N»ila Tshavhuyo.' 15 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 14 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 14 DBE/Lara 2014 NSC Vho-Luvhone u vhona zwo ¿walwaho afha, vha kweta tshi¾efu vha ima nga milenzhe; vha bva vha ya goloini vha fhedza vho livha ki¼asini ye vhe musi vho no ngomu khilikhithi, vha wana hu tshi kha »i vha na mudededzi ngomu saizwi pheriode yawe yo vha i tshi kha »i tou vha vhukati. Vho ri u vhona zwo rali Vho-Luvhone vha vho sokou ri; 'Sorry Vho-·idzhegu, hai, ndi ¾o»ou ri 20 Vho-¸etsian»a, a tho ngo sedza time-table yanga zwavhu»i.' Vha mbo »i bva nga tshamurahu. Vhana vha tshikolo vhone vha ri u seaii, ha tou dovha hafhu u thusa vhone Vho-¸etshi¾uni u vha kaidza. Tshine vhana vha tshikolo vha khou sea tshone ndi u mangala u pfa Vho-Luvhone vha tshi ri u khakha dzina ¼a mudededzi ane vha khou humbela pfarelo khae, vha dovha hafhu u sa mu vhidza 25 nga dzina ¼awe. Kha vhana vha zwikolo hezwi zwi anza u tou vha ¾havhela tshibudzana. Kanzhi vhana vha tshikolo a vha koni u wana tshine vha nga sea ngatsho mudededzi; zwino samusi vho wana kubuli kwa u vha sea, vha tou farela thovhela. [Ndima ya 2] 7.1 Ndi lushaka lufhio lwa khu»ano ine Vho-Luvhone vha vha nayo? Bviselani khagala thaidzo khulwane yo vhangaho iyi khu»ano. (2) 7.2 Sumbedzani uri mafhungo aya a ¾ana tshipi»a tshifhio tsha puloto. Tikedzani phindulo ya½u. (2) 7.3 Siangane ya mu¾a wa ha ¸e¾hulwe i ¾u¾uwedza hani nye¾he ine mu¾a uyu wa »iwana u khayo? (2) 7.4 Mafhungo e na ½ewa afho n¾ha a ¾ana Vho-Luvhone sa muthuµe? (2) 7.5 Zwi wanalaho mafhungoni aya zwi na ¾hu¾huwedzo»e kha zwe zwa bvelela nga murahu buguni iyi? (2) 7.6 No sedza mafhungo a bugu iyi nga u angaredza, ni nga ri mini nga mvumbo ya Vho-Eme¼i? ¹an»avhudzani muhumbulo wa½u. (3) 7.7 Ni vhona ma¾hakheni a bugu iyi a tshi fusha? Tikedzani phindulo ya½u. (3) 7.8 ¹alutshedzani aironi kana ma¾hakheshandwa a ¾aniwaho musi Dzhalagoma e kerekeni ya Karios Ministries. ¹an»avhudzani muhumbulo wa½u. (3) 7.9 Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho. Mu¿wali wa bugu iyi hu na he a ola muanewa nga n»ila ya u sasaladza (khalitha) musi ... A A tshi ¾ana Mafadza a tshi renga thundu. B A tshi ¾alutshedza mbumbo ya mudededzi Vho-Tshimange. C Vho-Khorommbi vha tshi khou funza. D Dzhalagoma a tshi rembuluwa. (1) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 15 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 15 DBE/Lara 2014 NSC 7.10 U ya nga kuhumbulele kwa½u, ni vhona kha¾hulo ye ya ½ewa Vho-Luvhone yo tea naa? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 7.11 Vhutshiloni ha½u ni nga ita mini u tinya madandetande a fanaho na e a fasha vha mu¾a wa Vho-Luvhone ¸ethulwe? ¹an»avhudzani kuhumbulele kwa½u. (3) [25] KANA BULAYO ·O ¹ALIFHAHO – AW Magau Fhindulani MBUDZISO YA 8 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 9 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 8: BULAYO ·O ¹ALIFHAHO – MBUDZISO NDAPFU Mu¿wali wa bugu o shumisa Vho-Lugisani na vhafunzi Vho-Mamidze sa vha¿we vha vhaanewa vhahulwane u bvisela khagala muhumbulo muhulwane. Sengulusani i¼i ¼ikumedzwa no »isendeka nga n»ila ye mu¿wali a vha ola ngayo. Vhulapfu ha maanea a½u vhu vhe u bva kha maipfi a 400 u ya kha a 450. [25] KANA MBUDZISO YA 9: BULAYO ·O ¹ALIFHAHO – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipiµa tsha mafhungo a tevhelaho a bvaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khao. Musi izwo zwo no fhela vhamusanda Vho-Mukhotho vha konou ri, 'Muhali ndi zwenezwo zwe ri½e ra »isa fhano thavhani. Arali e mafhungo a Lugisani muhali ri½e ri nga si a kone. N½e ndi vho tou shavhela kha havha Vho-Nyamalwela uri arali vha muthu vha songo tsha kanda Dovhoni phan»a ha musi haya mafhungo thovhela a sa athu a dzudzanya. Vhuhulu vha nga »idzulela fhano musanda 5 vhunga ayo mafhungo tshi tshi tou vha tshira tshihulu.' Musi Vho-Nyamalwela vho no tenda u »o vha tshavhi afho musanda vho¾he i¼o fhungo vha ¼i khwa¾hisa. Musi vhe henefha matsheloni e eneo, avha vhothovhela vha vho ita vha tshi zhambula vhu¼a halwa he vha »iselwa. Huno vha tshi khou ralo u nwa vha si vhe na mihuvhi ya milonga, hai, vha fha-vho na avha vha¿we. Vhe vha hana a vha 10 mukalaha Vho-·idzebe na vhamusanda Vho-Nyamalwela Singo vhe vha vha tshi ila zwikambi. Avha vha¿we vho¾he halwa ha tshikhuwa a tou vha makwan»ani. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 16 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 16 DBE/Lara 2014 NSC Musi mukalaha Vho-Mukhotho vha tshi vhona vhothovhela Mphaga vho no pfi dzelelwi zwi¾uku nga halwa vha elekanya u vhasedza Vho-Mphaga nga maipfi a uri hoyu Lugisani a pandelwe. U ralo vho vhona vho no »i vhasedza nga matiitii 15 zwino ho sala u vhasedza nga maipfi uri vhothovhela vha shandukele Vho- Lugisani tsho¾he. Danda kana luhuni zwa fhisiwa nga mulilo zwi a shanduka zwivhumbeo zwazwo zwa vha mahale na miora. Tshanduko yeneyo a i humeli murahu. Ndi afha-ha vha tshi ri kha vhothovhela Mphaga, 'Muhali, phan»a ha musi vhone 20 vha sa athu vhudzisa haya mafhungo hangei ha khomishinari hoyu Lugisani u fanela u vha o no pandelwa kale. U ¾olou amba nga haya mafhungo hoyu Lugisani e hone fhano shangoni ¼avho zwi »o vha vhulahisa. Hou¼a muthu muhali o thanya sa funguvhu ¼ine ¼i tshi ¼a mu¾ana wa mbongola ¼a thoma nga u kweta nga zwi¾uku nga zwi¾uku. Mbongola yone i tshi pfa u kwetwa ya binaladza mu¾ana 25 zwavhu»i i tshi ri khamusi i khou bviswa magufha ngeno funguvhu ¼i tshi khou bvisa tshilonda tshine ¼a »i tshi phula ¼i tshi isa phan»a lune i¼a mbongola ya »a ya fa ngatsho funguvhu ¼a sala ¼i tshi »iphi½a na vhana vha¼o nga ½ama ya mbongola. Arali ho vha hu n½e thovhela ndi musi Lugisani dzi tshi »ala matemba ½amusi a ¾uwa nga dzinzambo nga lukwarani.' 30 [Ndima ya10] 9.1 Khu»ano i re hone vhukati ha Vho-Mukhotho na Vho-Lugisani i simuwa kha zwifhio? (2) 9.2 Mafhungo aya a thusedza hani u ¾o¾omodza puloto ya bugu iyi? (2) 9.3 Mudzedze wa tshifhinga na siangane zwi ¾u¾uwedza hani kutshilele kwa Vho-Mukhotho na khonani dzavho? (2) 9.4 Mafhungo e na vhala afho n¾ha a ¾ana Vho-Mukhotho sa muthuµe? (2) 9.5 Vhalani mitaladzi 23–29: 'Hou¼a muthu ... ½ama ya mbongola'. Sumbedzani aironi kana ma¾hakheshandwa a wanalaho mafhungoni aya no sedza zwe zwa bvelela nga murahu buguni iyi. (2) 9.6 Thero khulwane ine mu¿wali a ¾o»ou i bveledza nga mafhungo a bugu iyi ndi ifhio? Tikedzani phindulo ya½u. (3) 9.7 Vho-Lugisani ndi munna wa vhu¾ali, a fhulufhedzeaho, nahone a imelaho ngoho. Sumbedzani uri ma¾hakheni a bugu iyi a khwa¾hisedza hani vhungoho ha ¼ikumedzwa i¼i. (3) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 17 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 17 DBE/Lara 2014 NSC 9.8 ¹alutshedzani masiandaitwa o vhangwaho nga vha¾hannga vhe vha posa matombo muµini wa Vho-Lugisani. (3) 9.9 Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho. 'Bulayo ¼o ¾alifhaho' ¼i vhonala musi hu tshi ... A Vhulahwa Bidzha nga tshiganame. B Vhulahwa Tshiwanµalani nga u tou viiwa. C Tambudzwa Vho-Lugisani nga nµila ya tshimbevha. D Pandelwa vhafunzi Vho-Mamidze na khonani dzavho. (1) 9.10 U ya nga kuhumbulele kwa½u, ni vhona kha¾hulo ye Vho-Mphaga vha ½ea vhafunzi Vho-Mamidze na khonani dzavho yo tea? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 9.11 No vha ni tshi nga ita mini arali no µiwana ni kha nyimele ye Vhamusanda Vho-Mphaga sa murangaphanµa vha ¾angana nayo? ¹anµavhudzani muhumbulo wa½u. (3) [25] KANA MAFELADAMBWA – NE Sigogo Fhindulani MBUDZISO YA 10 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 11 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 10: MAFELADAMBWA – MBUDZISO NDAPFU Mu¿wali wa bugu o shumisa Mawela na Vho-Ramasunzi sa vhaanewa vhahulwane u bvisela khagala muhumbulo muhulwane. Sengulusani i¼i ¼ikumedzwa no »isendeka nga n»ila ye mu¿wali a vha ola ngayo. Vhulapfu ha maanea a½u vhu vhe u bva kha maipfi a 400 u ya kha a 450. [25] KANA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 18 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 18 DBE/Lara 2014 NSC MBUDZISO YA 11: MAFELADAMBWA – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipiµa tsha mafhungo a tevhelaho a bvaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khao. Sa izwi a ¼i rumaho u kovhela a tshi »i vha ene a ¼i rumaho u tshani ha¼o, na »uvha ¼ene¼i ¼a kha¾hulo ¼o »o swika. I¼o »uvha ndi musi khothe yo »ala vhathu vha muvhundu wa Tsha½owa. Nga murahu ha musi madzhisi¾ara¾a o no dzula fhasi na vhathu vha no pfi vha dzule fhasi, mutshutshisi o »o vhala bammbiri dza mulandu wa Mawela a dzi ½ekedza madzhisi¾ara¾a. Muthu o salaho o ima 5 bogisini ndi Mawela e e¾he. Khothe ho fhumulwa lwe na ½ele¾e i tshi wela fhasi yo vha i tshi nga pfala. Madzhisi¾ara¾a ndi hone a tshi kona-ha u amba a ri, 'Mawela, nga murahu ha musi ho vha na u thetsheleswa ha mulandu wa½u na vhu¾anzi ho ½ewaho nga ¾hanzi dzo ambaho dzi fhasi ha muano henefha khothe, khothe i khou wana uri 10 inwi ni muswa ane a tshila o lavhelesa kha ene mu½e fhedzi. Hezwi ndi zwi ambiswa ngauri inwi ni tou nga ni muswa fhano kha vhuno vhupo. Tshitshavha tsha fhano tsho xelelwa nga vhutshilo ha vhathu vhanzhi-vhanzhi vho »idzhenisaho kha vhugevhenga honuhu ha u sokou pfa mazwifhi vha dzhia mulayo vha u vhea zwan»ani zwavho. Vhunzhi havho vha Ma¾atshe na hu¿we 15 hune ri nga si hu bule nga madzina ra hu fhedza. Muvhuso wa lushaka wo fhedza masheleni manzhi u tshi ita khomishini dza ¾ho»isiso maelana na zwa vhuloi zwi tshi ya nga mavun»u nga u fhambana hao. Hone mvelelo dzo »i vha dza uri ndi musi fhedzi ri tshi shumisa vhu¾anzi ha u zwifha na vengo hune ra sokou ri mugede ndi muloi. 20 'Na henefha kha mulandu wa½u, ri khou wana uri inwi no vhudza ino khothe i ¾honifheaho uri inwi no pfa makhadzi wa½u vha tshi ri no lala ni tshi gadiswa nga phele vhusiku, na dovha na pfa na mme a½u vha tshi ri Vho-Maemu vha khou tama vhana sa izwi vha si na vhana. Hone ino khothe yo pfa u pfi Vho-Maemu vha na ¿wana ane a pfi Tshimangadzo. Inwi naho no tenda ni tshi pfa makhadzi 25 wa½u vha tshi ri i¼a mmbwa yo wanalaho giratshini ndi musi i si mmbwa i phele, khotsi a½u naho vho amba vha ri a vha zwi tendi zwauri ndi phele inwi no »i ima na ri ndi phele.' [Ndima ya 10] 11.1 Ndi zwifhio ZWIVHILI zwe madzhisi¾ara¾a a zwi wanulusa malugana na mvumbo ya Mawela? (2) 11.2 Ndi siangane»e yo ¾u¾uwedzaho Mawela uri a »iwane e kha milingo ine a vha khayo zwino? Tikedzani phindulo ya½u. (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 19 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 19 DBE/Lara 2014 NSC 11.3 ¹alutshedzani zwe zwa vhanga nye¾he mu¾ani wa Vho-Ramasunzi. (2) 11.4 Mafhungo a iyi bugu a ¾ana Vho-Ramasunzi sa muthuµe? (2) 11.5 ¹alutshedzani aironi kana ma¾hakheshandwa a ¾aniwaho musi Mawela na makhomorethe awe vho ita tshikwekwe tsha u fhisela Vho-·ialama n»uni. (2) 11.6 Sumbedzani mulaedza muhulwane une mu¿wali a ¾oµou pfukisela kha vhavhali nga mafhungo a bugu iyi. Khwa¾hisedzani phindulo ya½u. (3) 11.7 Ni vhona muṅwali o kona u gumafhi kha u bveledza magumo a puloto ya bugu iyi? Tikedzani phindulo ya½u. (3) 11.8 ¹alutshedzani masiandaitwa e Vho-Ma¾odzi vha vhangela Mawela mafhungoni a iyi bugu. (3) 11.9 Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho. Mu¿wali hu na he a amba uri, 'Tshikuni tsha vhumatshelo ha vhutshilo ha Mawela he tshivhasoni pfo¾o', zwi amba uri ... A Mawela o wela tshivhasoni. B Vhutshilo hawe vhu khou dugesa tshivhasoni. C Vhumatshelo hawe havhuµi ho fhelela muyani. D Tshikuni tshawe tshi khou nzhenzhema muliloni. (1) 11.10 U ya nga kuhumbulele kwa½u, ni vhona kha¾hulo ye ya ½ewa Mawela yo tea naa? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 11.11 No vha ni tshi nga ita mini arali no µiwana ni kha nyimele ya Mawela ya u pfi u khou namedzwa phele ya vhaloi? ¹anµavhudzani mihumbulo wa½u. (3) [25] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 25 NA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 20 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 20 DBE/Lara 2014 NSC KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA Fhindulani FHEDZI µirama ye na gudela/randelwa. HA U TSA NDI HA U GONYA – LL Mafenya na NA Milubi Fhindulani MBUDZISO YA 12 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 13 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 12: RALUTANDA – MBUDZISONDAPFU ¶irama yo lundwaho tshidele i »ivhonadza nga u lunzhedzana na u farana ha mabono na zwiwo zwi bveledzaho muhumbulo wo fhelelaho khathihi na ndivho ya mu¿wali. No »itika nga ¼ikumedzwa i¼i, sengulusani uri mathomo o vha na ¾hu¾huwedzoµe kha thasululo ya mafhungo a µirama iyi. Vhulapfu ha maanea a½u vhu vhe u bva kha maipfi a 400 u ya kha a 450. [25] KANA MBUDZISO YA 13:VHO BANDA NGAYO – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipi»a tshi tevhelaho tsho bviswaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. Vho-Marole: Ndo vha ndi tshi khamusi. Hone uyu mutukana u ngafhi? Tsho, ndi khou mu vhudzisa a tshi khou dzhena nga mu½ango, Iwe Ramaano u – Vho-Muthumuni: E, Ramaano, iyo tshaini ye na ambara mukuloni no i wanafhi? Afhu i tshi nga daimane vhukuma? 5 Ramaano: Ndo fhiwa nga baba. Vho-Muthumuni: Vhone vha nga rengela ¿wana tshaini yo raliho, ndi u tambisa tshelede hezwo. Nga nnµa ha hezwo hezwi zwithu zwi µo tshinya ¿wana vha a µivha. A thoma mafhungo a dzitshaini hu tshe zwino vha vhona unga ri µo mu kona lini. 10 Vho-Marole: Inwi Muthumuni no fara tshikale ni a µivha. Vhana a vha tshinyali nga u µiphina lini. Arali zwithu zwi hone vhana vha fanela u ½eiwa. Ndo vhona ndi na tshelede hoyu ¿wana a tshi tama heyi tshaini nda mu rengela. A thi ri ndi tshi shuma ndi shumela vhana vhanga? Zwino o tama nda mu rengela. 15 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 21 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 21 DBE/Lara 2014 NSC Vho-Muthumuni: A thi khou hana lini. Hone vha thanyele u tshinya vhana vha µi ri ndi khou tonda. Zwi a dina hezwi zwithu. Vha vhone ndi vhege yo fhiraho henefha vha tshi mu rengela a¼a madimasi a u µura, zwino ndi tshaini. N½e hezwi a thi zwi takaleli lini. Avha vha¿we vhana na vhone vha µo µi tou vha rali vha µo 20 zwi kona. Vho-Marole: Ndi vhanga ndi µo zwi kona. Nahone imani n½e ndi bve. Ndi khou ni vhona ni khou ¾oµa u thoma luambo lwa½u. Iwe Ramaano, fhedza u ¼a hafho ri bve. Ndi na kushumo kwo u lindelaho. (Vha mbo bva na Ramaano) 25 Vho-Muthumuni: (Vhe vho¾he) Ngoho hezwi ndi u tou tshinyelwa ¿wana wo sedza. Naho nda kaidza a hu na uri ndi nga mu kona hoyu muthu. Munna mungafhangafha u »i ¾o»a ipfi ¼a tshinnani. Zwino vhone vho ima vha khou mu lema. Muthu u khou ½eeswa tshelede hoyu. U dzula e na tshelede ine ndi si i 30 pfesese uri Vho-Marole vha vhona u nga vha µo zwi kona u guma ngafhi. Areµi vhone vha½e vhazwo. Zwi tou dina uri na ene vhutshilo hawe vhu khou tshinyala. Ndi amba ngauri na halwa u nwa hu si na tshi mu kundisaho.Vha¿we vhana vha kundwa nga yone tshelede. (Hu dzhena Maemu) 35 Maemu: Aa muµini. Izwi vhone mmawe vha khou amba vhe vho¾he? Ndi tshi khou µa ndi tou pfa u nga vha na mu¿we muthu. Mulandu ndi mini zwino? Vho-Muthumuni: A hu na inwi. Ndi khou µi tou humbula ano na a¼a. Na haya mabambiri ndi khou pfa a tshi tou nndina. O no µalesa hafha 40 fhethu. Ndi vho humbula na u vha ndi tshi a fhungudza. [Lu¾a 1 Bono 2] 13.1 Khuµano µiramani iyi i simuwa kha mini? Zwi sumbedzeni zwi khagala. (2) 13.2 U ya nga mafhungo a µirama iyi, mu¿wali u ola Vho-Marole sa muanewa a kanakanisaho. Tikedzani fhungo i¼i. (2) 13.3 Vhu»ipfi na thouni zwa Vho-Muthumuni zwi na vhushaka»e na zwo bvelelaho mafhedziseloni a bugu iyi? (2) 13.4 Siangane na mudzedze wa tshifhinga zwi ¾u¾uwedza hani Ramaano u bvela phanµa na kutshilele kwawe? (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 22 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 22 DBE/Lara 2014 NSC 13.5 U ya nga mitaladzi ya 12–16, Vho-Marole vha vhonala vhe muthu a sedzaho zwithu nga i¾o ¼ithihi. Zwi bviseleni khagala ni tshi tikedza nga zwi wanalaho kha mitaladzi iyi. (2) 13.6 Arali no sedza mitaladzi 17–25 kha mafhungo e na vhala afho n¾ha, mu¿wali u khou ¾o»a u bveledza ufhio mulaedza? (2) 13.7 No »isendeka nga zwi re afho mafhungoni, Vho-Muthumuni vha fhambana hani na Vho-Marole zwi tshi ya nga kuvhonele kwavho kwa zwithu? (2) 13.8 Vhalani mitaladzi 26–35: ' Ngoho hezwi ... nga yone tshelede'. U amba vha vhe vho¾he hu bvukulula hani thero ya mafhungo a µirama iyi? ¹anµavhudzani. (3) 13.9 Sedzani mutaladzi wa 22: 'Nahone imani n½e ndi bve.' U kwama hani kupfesesele kwa½u zwi tshi ya nga mvumbo ye Vho-Marole vha i sumbedza? (2) 13.10 No sedza zwi wanalaho mafhungoni aya, ni vhona zwidzidzivhadzi zwi na masiandaitwaµe kha vhaswa vha musalauno, nahone zwithu izwi zwi nga thivhelwa hani? (3) 13.11 Ndi zwifhio zwe na vha ni tshi nga ita arali no »iwana ni kha nyimele ye ya wela Ramaano? ¹anµavhudzani muhumbulo wa½u. (3) [25] KANA MILOMO YA ¸UKALA – MP ¸efefe Fhindulani MBUDZISO YA 14 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 15 (mbudziso pfufhi) MBUDZISO YA 14: MILOMO YA ¸UKALA – MBUDZISO NDAPFU ¶irama yo lundwaho tshidele i »ivhonadza nga u lunzhedzana na u farana ha zwiwo zwi bveledzaho muhumbulo wo fhelelaho wa ndivho ya mu¿wali. No »itika nga ¼ikumedzwa i¼i, sengulusani uri mathomo o vha na ¾hu¾huwedzoµe kha thasululo ya mafhungo a µirama iyi. Vhulapfu ha maanea a½u vhu vhe u bva kha maipfi a 400 u ya kha a 450. [25] KANA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 23 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 23 DBE/Lara 2014 NSC MBUDZISO YA 15: MILOMO YA ¸UKALA – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipi»a tshi tevhelaho tsho bviswaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. Vho-Buku¾a: I »o mmbudza. U khou funa ndi tshi u itela zwifhio? Ndi amba zwine wa nga »iphi½a ngazwo wa pfa u songo tsha neta nga zwa fhano mu»ini? Ntshengedzeni: A hu na nga nn»ani ha u ya nda dzula ha makhadzi wanga. Vho-Buku¾a: ¶o tou humbula zwavhu»i. U tou vhona u nga wa vhuya wa ya 5 ha makhadzi, n½e ndi »o sala na nnyi? Hafhu n½e mbilu yanga yo no tou nambatela kha iwe lwa tsho¾he. Havha mme au ndi vho tou vha vhona sa mudali fhano mu»ini. Ntshengedzeni: Baba! N½e ndo neta nga zwine vhone vha khou ita. Na u tshila a thi tsha »ivha zwauri ndi khou tshilela mini hezwi ndi hafha. 10 Vho-Buku¾a: Hi? U ri mini? Ntshengedzeni: Ndi ri ndi vho pfa na vhutshilo vhu tshi vho nnetisa nga zwine vha khou ita zwone. ·i¿we »uvha ngoho ...! Vho-Buku¾a: U khou ¾o»ou ntshuwisa u tshi ralo? Ndi kha »i tshuwiswa nga ¿wana we nda tou beba nda tshuwa n½e? I tou vhamba ma¿we 15 maano. Hezwo zwe wa amba n½e a zwi khou vhuya zwa ndzhenisa mutetemelo na luthihi. Ntshengedzeni: Baba! Ndi ri n½e ndo neta nga vhone! Vho-Buku¾a: Izwo n½e a zwi vhudzwi n½e na luthihi. Fhano mu»ini hu itwa zwine n½e nda funa zwone. Hafhu ndi n½e ¾hoho ya mu»i hezwi 20 ndi hafha. Ndi tsinde ¼a muri ¼ine ¼a ri u dzinginyea na ma¾ari a dzinginyea. Ntshengedzeni: Vha ¾hoho kana tsinde ndi zwone. Fhedzi a thi vhoni uri vho tewa nga u vhusa na muvhili wanga. Muvhili wanga u vhuswa nga n½e mu½e wawo. Zwine vha khou nnyita ngoho a zwi khou 25 vhuya zwa n¾anzwa na luthihi. Vho-Buku¾a: N½e mulayo wanga a si wa u sedza zwauri ndi khou takadza muthu na. Ndi ngazwo ndi tshi ita zwine nda funa nga tshifhinga tshine nda funa tshone. Na uri hafhu hezwi zwanga na iwe ndo no amba. Ndi khou dovholola. Ndi ri a zwi tei u vhudzwa na 30 muthu na muthihi. Zwi khou pfala? Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho ### Page 24 Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 24 DBE/Lara 2014 NSC Ntshengedzeni: Bivhili i zwi dzhia sa vhua»a hezwi zwine vha khou nnyita. Zwino arali ndi tshi khou balelwa tsireledzo kha vhone khotsi anga, ndi tea u i wana ngafhi ngoho? [Lu¾a 2 Bono 5] 15.1 Ndi tshini tshine tsha khou vhanga khuḓano vhukati ha Vho-Buku¾a na Ntshengedzeni? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 15.2 U ya nga mafhungo e na vhala, muṅwali u bveledza Vho-Buku¾a sa muanewaµe? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 15.3 Vhuµipfi na thounu zwa Ntshengedzeni zwi na vhushakaµe na zwo bvelelaho musi µirama iyi i tshi fhela? (2) 15.4 Siangane na fhethuvhupo zwi ¾u¾uwedza hani Ntshengedzeni uri a si vhuye e zwi munyu kha zwine khotsi awe vha khou mu ita zwone? (2) 15.5 Vhalani mitaladzi ya 19–22: ' Izwo n½e ... dzinginyea'. Sumbedzani uri Vho-Buku¾a vha shumisa hani luambo na maanµa u bveledza ndivho yavho. (2) 15.6 Nga mafhungo e na vhala afho n¾ha, mu¿wali u khou ¾o»a u bveledza ufhio muhumbulo? (2) 15.7 Mafhungoni e na vhala afho n¾ha, Vho-Buku¾a na Ntshengedzeni vha fhambana hani kha kuvhonele kwavho kwa vhutshilo? (2) 15.8 U ya nga mafhungo e na vhala, nyambedzano iyo i ¾u¾uwedza hani magumo a ¼ishandi buguni iyi? (2) 15.9 Mafhungo e na vhala, a khwa¾hisedza tshipiµa tshifhio tsha puloto? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 15.10 U ya nga mutaladzi wa 13: '·i¿we µuvha ngoho ...!', ndi hufhio u anetshela ha mbonelaphanµa ho µiswaho nga aya mafhungo? (2) 15.11 U ya nga kuvhonele kwa½u kwa zwithu, ni vhona kutshilele kwa Vho-Buku¾a ku tshi ¾anganedzea kha lushaka? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 15.12 Ndi zwifhio zwine na vhona lushaka lu tshi nga ita u itela u tshidza vhana kha milingo yo raliho? ¹anµavhudzani mihumbulo ya½u. (3) [25] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 25 MARAGAGU¹E: 80 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa ## Related documents - [Tshivenda HL P3 Nov 2014](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2014/ea0cad7a-9667-4af7-9d52-326db0bf0b2e) — Tshivenda HL · QP · 2014 · Tshivenda - [Tshivenda HL P2 Feb March 2014](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2014/e04b919d-43d8-4844-bcdd-81eca318609a) — Tshivenda HL · QP · 2014 · Tshivenda - [Tshivenda NSC HL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-qp-nov-2022/435f1bca-1fbe-477f-a292-b80a50be8042) — Tshivenda HL · QP · 2022 · Tshivenda - [Tshivenda HL P2 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2020/e0ebe61d-a508-40cc-a9a7-2dd973d90c8b) — Tshivenda HL · QP · 2020 · Tshivenda - [Tshivenda HL P2 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2019/42151022-4e09-4467-b48e-a0afdd5173ed) — Tshivenda HL · QP · 2019 · Tshivenda - [Tshivenda HL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2018/c8b7d7e9-3def-4eb3-ab3b-344d370167b1) — Tshivenda HL · QP · 2018 · Tshivenda ## More from Grade 12 Tshivenda HL - [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP - [Tshivenda HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2023/765f14da-8d93-457d-bdf2-55296068bdd4) — QP · 2023 · Tshivenda - [Tshivenda HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2023/dd2a3a30-9a9d-4a74-9dda-f56bbb8b2c7a) — QP · 2023 · Tshivenda - [Tshivenda NSC HL P2 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-memo-nov-2022/8c68daaa-b088-4026-9cec-7c9310ee6d86) — Memo · 2022 · Tshivenda - [Tshivenda NSC HL P3 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p3-memo-nov-2022/6a0cc494-fdd7-4700-8a5a-127eb97960d7) — Memo · 2022 · Tshivenda - [Tshivenda NSC HL P3 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p3-qp-nov-2022/3fa77706-924d-478a-b2fc-f8b05b0ec138) — QP · 2022 · Tshivenda ## Collection - [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers) --- Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.