# Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 Feb March 2011 Memo

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 3 memorandum from the Feb March 2011, 11 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-feb-march-2011-memo/5f4da61c-133e-4eb9-9845-ce7b47698833
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Memorandum
- Year: 2011
- Exam period: Feb March
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 Feb March 2011 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-feb-march-2011-memo/5f4da61c-133e-4eb9-9845-ce7b47698833)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · Feb March · 2011 · tshivenda. Memorandum, 11 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda HL P3 Feb March 2011](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-feb-march-2011/7611d677-372d-4aa0-a58a-c20bca3b9007) — QP · 2011 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     GRADE 12

                                     NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                    GIREIDI 12

                  TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                          BAMMBIRI ·A VHURARU (P3)

                          LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2011

                                  MEMORANDAMU

MARAGA: 100

                         Memorandamu uyu u na masia¾ari a 11.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P3                                      2                                                      DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                                 NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA (50)

 KHOUDU           Khoudu 7:            Khoudu 6:            Khoudu 5:            Khoudu 4:              Khoudu 3:              Khoudu 2:             Khoudu 1:
                Vhuswikeleli ha      Vhuswikeleli ha      Vhuswikeleli ho      Vhuswikeleli vhu       Vhuswikeleli ho        Vhuswikeleli ha        U sa swikelela
                    n¾hesa               n¾ha                dziaho                fushaho             linganelaho               fhasi
                  80 – 100%            70 – 79%             60 – 69%              50 – 59%               40 – 49%              30 – 39%                0 – 29%
                    24 – 30              21 – 23½             18 – 20½              15 – 17½              12 – 14½                9 – 11½               0 – 8½

               -Zwi re ngomu ndi    -Zwi re ngomu ndi    -Zwi re ngomu ndi     -Zwi re ngomu ndi     - Zwi re ngomu         -Zwi re ngomu         - Zwi re ngomu a
               zwa ma¾hakheni,      zwa ma¾hakheni       zwi pfalaho, zwo »i   zwo teaho, nahone     zwo »i linganela sa    zwi¿we a zwiho        zwo ngo lulama na
   ZWI RE      nahone zwa vhusiki   nahone ndi zwa       farana.               zwo farana lwo        zwenezwo, hu na        khagala, a zwo ngo    luthihi, a zwo ngo
 NGOMU NA      ha n¾hesa.           vhusiki ha n¾ha.     -Mihumbulo ndi i      linganelaho.          mavhaka a xedzaho      farana.               lunzhedzana.
 VHUPULANI     -Mihumbulo i a       -Mihumbulo ndi ya    takadzaho, i a        -Mihumbulo i          vhu¾umani.             -Mihumbulo yo         -Mihumbulo yo
    (NV)       ¾okonya nahone yo    n¾ha nahone i a      tendisea.             takadzaho i re na     -Mihumbulo kanzhi      sekena, hunzhi i      ¾apanyedzwa, yo
(MARAGA: 30)   vhibva.              takadza.             - U pulana na/kana    vhusiki vhu           ndi yo teaho, fhedzi   sokou dovholola.      sokou dovhololwa.
               -U pulana na/kana    -U pulana na/kana    mvetomveto zwo        fushaho.              vhusiki ho             -A zwo ngo            - U pulana na/kana
               mvetomveto zwo       mvetomveto zwo       bveledza maanea       - U pulana na/kana    ¾ahedzwa.              swikelela u vha kha   mvetomveto a zwi
               bveledza maanea a    bveledza maanea o    avhu»i, a             mvetomveto zwo        - U pulana na/kana     Luambo lwa            fushi, kana a zwiho.
               si na vhukhakhi na   lundwaho tshidele,   kumedzeaho.           bveledza maanea a     mvetomveto zwo         Hayani, naho zwo      -Maanea aya ha
               khathihi, a          nahone a                                   fushaho, nahone a     bveledza maanea a      »i pulanwa/hu na      ½ekedzei/kumedzei.
               kumedzeaho.          kumedzeaho.                                kumedzeaho.           ndinganelo, o          mvetomveto.
                                                                                                     lunzhedzeaho lwo       -Maanea ha ngo
                                                                                                     linganelaho nahone     bveledzwa nga n»ila
                                                                                                     a kumedzeaho.          i kumedzeaho.
                    12 – 15             10½ – 11½              9 – 10               7½ – 8½                  6–7                  4½ – 5½                0–4

               -U sumbedza          - U sumbedza         -Hu na vhu¾anzi ha    -Hu¿we u vhonala      -Vhudzivha ha          -Luambo na zwiga      -Luambo na zwiga
  LUAMBO,      vhudzivha ho         vhudzivha ho         vhudzivha ha          ha vhudzivha ha       luambo ho sekena.      zwa u vhala zwo       zwa u vhala zwo
TSHITAILA NA   go»ombelaho ha       dziaho ha ndeme ya   luambo.               luambo zwi hone.      -Luambo a lwo ngo      khakhea.              khakhea tsho¾he.
U SEDZULUSA    ndeme ya luambo.     luambo.              - Luambo na zwiga     -Luambo ndi lwa       vhibva, na zwiga       -Munanguludzo wa      -Munanguludzo wa
    (LTS)      -Luambo, zwiga zwa   -Luambo, zwiga zwa   zwa u vhala hunzhi    misi, zwiga zwo       zwa u vhala hu¿we      maipfi wo             maipfi a wo ngo tea
(MARAGA: 15)   u vhala zwo          u vhala zwo          a zwi na vhukhakhi.   shumiswa lu           a zwo ngo              shaedzwa.             na luthihi.
               shumiswa zwone-      shumiswa hu si na    - Munanguludzo wa     fushaho.              shumiswa nga n»ila     - Tshitaela, thounu   -Tshitaela, thounu
               zwone.               vhukhakhi, u kona    maipfi wo tea         - Munanguludzo wa     yone.                  na redzhisi¾ara a     na redzhisi¾ara zwo
               -U shumisa luambo    u shumisa luambo     tshibveledzwa.        maipfi u a fusha.     -Munanguludzo wa       zwo ngo tea.          liana tsho¾he.
               lwa n¾hesa lwa       lwa kuambele/        - Tshitaela, thounu   - Tshitaela, thounu   luambo ndi wa          -Ho »ala              -Ho »alesa
               kuambele/            maambele.            na redzhisi¾ara zwo   na redzhisi¾ara nga   fhasi.                 vhukhakhi, naho       vhukhakhi na
               maambele.            -Munanguludzo wa     tea ¾hoho ya          u angaredza zwi »i    - Tshitaela, thounu    zwo »i vhalululwa     n»a»o, nahone a hu
               -Munanguludzo u      maipfi wo            mafhungo.             anana na ¾ho»ea.      na redzhisi¾ara zwi    na u sedzuluswa       vhonali vhu¾anzi ha

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                                                                                        Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P3                                        3                                                     DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                                   NSC – Memorandamu

               sa vhambedzwiho/      vanganywa lwa         - Kanzhi a hu na     dza ¾hoho ya          shaedza                zwi¾uku.              u vhalulula na u
               wa n¾hesa wa          vhusiki.              vhukhakhi nga        mafhungo.             ndunzhendunzhe.                              sedzulusa.
               maipfi, zwo vhibva    - Tshitaela, thounu   murahu ha u          - Hu »i vha na        -Hu na vhukhakhi
               vhukuma.              na redzhisi¾ara zwo   vhalulula na u       vhukhakhi vhu si      ho vhalaho naho ho
               -Tshitaela, thounu    tea ¾hoho ya          sedzulusa.           gathi nga murahu      »i vha na u
               na redzhisi¾ara zwo   mafhungo.                                  ha u vhalulula na u   vhalulula na u
               tea tsho¾he ¾hoho     -Hunzhi a hu na                            sedzulusa.            sedzulusa.
               ya mafhungo.          vhukhakhi nga
               -A hu na vhukhakhi    murahu ha u
               na vhuthihi nga       sedzuluswa na u
               murahu ha u           vhalululwa ha
               sedzuluswa na u       mushumo.
               vhalululwa ha
               mushumo.
                       4–5                   3½                     3                   2½                     2                     1½                   0–1

TSHIVHUMBEO    -Kubveledzelwe kwo    -Mafhungo o           -Vhunzhi ha          -Dzi¿we dza mbuno     -Vhunzhi ha            -Zwi re ngomu         -O liana na ¾hoho.
     (T)       faranaho/lunzhedze-   bveledzwa nga n»ila   zwidodombedzwa       na                    dzimbuno dzi hone.     zwi¿we a zwiho        - Mi¾ala, dziphara
 (MARAGA: 5)   aho kwa ¾hoho.        yo faranaho. Hu na    zwo bveledzwa.       zwododombedzwa        - Mi¾ala, dziphara     khagala, a zwo ngo    zwo vhilingana, a
               -Vhudodombedzi        ndunzhendunzhe.       - Mi¾ala, dziphara   zwo bveledzwa.        zwo khakhea fhedzi     farana.               zwi tevhelelei.
               vhu ¾okonyaho ha      - Mi¾ala, dziphara    zwo fha¾ea           - Mi¾ala, dziphara    maanea a sala a tsha   - Mi¾ala, dziphara    -Vhulapfu ho
               n¾hesa.               zwi a tevhelelea      zwavhu»i.            zwo »i khakhea        »i pfala.              zwi kha vhuimo ha     lapfesa/pfufhifhalesa
               -Mi¾ala, dziphara     nahone zwo            - Vhulapfu ho tea.   hu¿we, fhedzi          -Vhulapfu ho          fhasi.                u fhirisa mpimo.
               zwo fha¾wa lwa        vangana.                                   maanea a »i sala a    lapfesa/               - Vhulapfu ho
               vhu¾ali.              -Vhulapfu ho tea.                          tshi pfala.           pfufhifhalesa.         lapfesa/
               -Vhulapfu/tshivhalo                                              -Vhulapfu ho ¾o»ou                           pfufhifhalesa.
               tsha maipfi zwi                                                  vha ho teaho.
               elana na ndaela dza
               ¾hoho.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                                                                                          Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P3                                      4                                                       DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                                 NSC – Memorandamu

KHETHEKAYO YA B: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI (30)

   KHOUDU           Khoudu 7:            Khoudu 6:            Khoudu 5:             Khoudu 4:             Khoudu 3:            Khoudu 2:             Khoudu 1:
                  Vhuswikeleli ha      Vhuswikeleli ha      Vhuswikeleli ho       Vhuswikeleli vhu      Vhuswikeleli ho      Vhuswikeleli ha        U sa swikelela
                      n¾hesa               n¾ha                dziaho                 fushaho            linganelaho             fhasi
                    80 – 100%            70 – 79%             60 – 69%               50 – 59%             40 – 49%             30 – 39%                0 – 29%
                     14½ – 18             13 – 14             11 – 12½                9 – 10½              7½ – 8½              5½ – 7                  0–5

                 -N»ivho yo dziaho    -U na n»ivho         -U na n»ivho yo       -U na n»ivho i        -U na n»ivho yo      -U na n»ivho ya       -A hu na n»ivho ya
                 tsho¾he ya ¾ho»ea    yavhu»isa ya         dziaho ya ¾ho»ea      fushaho ya ¾ho»ea     linganelaho ya       fhasi ya ¾ho»ea dza   ¾ho»ea dza
                 dza tshibveledzwa.   ¾ho»ea dza           dza tshibveledzwa.    dza tshibveledzwa.    ¾ho»ea dza           tshibveledzwa.        tshibveledzwa.
                 -U ¿wala lwo         tshibveledzwa.       -U ¿wala – u fara     -U ¿wala – o »i       tshibveledzwa.       -Phindulo yawe kha    -Phindulo ya
                 rombaho/vhibvaho.    -U ¿wala lwo         vhu¾ala, nahone u     bvanyana fhedzi       -Vhu¾ala hawe kha    mushumo uyu i         mushumo uyu i
                 -U tshimbila kha     rombaho/vhibvaho     tou polika zwi¾uku    nga u angaredza       u fhindula           sumbedza hu na u      sumbedza u xedza
   ZWI RE        vhu¾ala hone-hone,   -U tshimbila kha     kha ¾hoho ya          ha xedzi zwine        mushumo uyu vhu      shaedza vhukuma.      tsho¾he vhu¾ala.
   NGOMU,        hu si na u bva kha   vhu¾ala hone-hone,   mafhungo.             ¾hoho ya amba lini.   sumba ho sekena.     -U ¿wala – u xedza    -U ¿wala – u liana
VHUPULANI NA     ¾hoho ya             hu si na u bva kha   -Hunzhi zwi re        -Zwi re ngomu na      -U ¿wala – u a       vhu¾ala, na zwi       na ¾hoho, zwi
TSHIVHUMBEO      mafhungo.            ¾hoho ya             ngomu na              mihumbulo zwo         xedza vhu¾ala, zwi   ambiwaho hu¿we a      ambwaho hunzhi a
    (NVT)        -Zwi re ngomu na     mafhungo.            mihumbulo zwo         farana nga n»ila i    ambiwaho zwa ita     zwi tsha pfala.       zwi tsha pfala. Zwi
 (MARAGA: 18)    mihumbulo zwo        -Zwi re ngomu na     farana, zwa           fushaho, zwi¿we       zwi tshi liana       -Zwi re ngomu na      re ngomu na
                 farana tsho¾he,      mihumbulo zwo        ¾an»avhudzwa,         zwa                   hu¿we.               mihumbulo zwo         mihumbulo a zwi
                 nahone zwo           ¾an»avhudzwa         nahone                zwidodombadzwa        -Zwi re ngomu na     liana,                elani,
                 ¾an»avhudzwa         zwavhu»isa,          zwidodombedzwa        zwi tikedza ¾hoho.    mihumbulo zwo        zwidodombedzwa        zwidodombedzwa
                 vhukuma,             zwidodombedzwa       zwinzhi zwi tikedza   -Vhu¾anzi ha u        farana lwo           zwi¾uku zwi           zwi¾uku¾uku zwi
                 zwidodombedzwa       zwo¾he zwi tikedza   ¾hoho.                pulana na/kana        linganelaho,         tikedzaho ¾hoho.      tikedzaho ¾hoho.
                 zwo¾he zwi tikedza   ¾hoho.               -U pulana na/kana     mvetomveto zwo        zwi¿we zwa            -A zwo ngo lingana   -U pulana na/kana
                 ¾hoho ya             -U pulana na/kana    mvetomveto zwo        bveledza              zwidodombedzwa       kha Luambo lwa        mvetomveto a zwi
                 mafhungo.            mvetomveto zwo       bveledza              tshibveledzwa tshi    zwi tikedza ¾hoho.   Hayani, naho ho »i    swikeleli/zwiho/
                 -Hu na vhu¾anzi      bveledza             tshibveledzwa tshi    fushaho, tshi         -Vhu¾anzi ha u       vha na u pulana/      fushi na kathihi.
                 ha u pulana          tshibveledzwa tsho   kumedzeaho,           kumedzeaho.           pulana na/kana       kana mvetomveto.      -Tshibveledzwa
                 na/kana              fha¾waho             tshavhu»i             -U shumisa            mvetomveto zwo       -Tshibveledzwa a      itshi a tshi
                 mvetomveto, zwa      zwavhu»i.            vhukuma.              muhumbulo u           bveledza             tsho ngo kumedzwa     kumedzei.
                 mbo bveledza         -O shumisa milayo    -O shumisa milayo     fushaho a tshi        tshibveledzwa tsho   zwavhu»i. ¹ho»ea      - A ho ngo
                 tshibveledzwa tshi   yo teaho ya          yo teaho ya           shumisa ¾ho»ea dzo    linganelaho, tsho    dzo teaho dza         shumiswa ¾ho»ea
                 si na vhukhakhi na   tshivhumbeo nga      tshivhumbeo.          teaho dza             faranaho nahone      tshivhumbeo a dzo     dzo teaho dza
                 luthihi, tshi        n»ila yone-yone.                           tshivhumbeo tsha      tshi kumedzeaho.     ngo shumiswa – hu     tshivhumbeo.
                 kumedzeaho.                                                     tshibveledzwa.        -U na muhumbulo      na u shaedza
                 -Tshivhumbeo ndi                                                                      wo linganelaho wa    huhulu ha zwithu
                 tsho teaho lwa                                                                        ¾ho»ea dza           zwa ndeme.
                 tsho¾he.                                                                              tshivhumbeo tsha

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                                                                                         Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P3                                         5                                                       DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                                    NSC – Memorandamu

                                                                                                         tshibveledzwa
                                                                                                         fhedzi hu na u
                                                                                                         ¾ahedzwa ha
                                                                                                         zwithu zwa ndeme.
                      10 – 12               8½ – 9½                7½ – 8                 6–7                   5 – 5½               4 – 4½                0 – 3½

                 - U shumisa           -Tshibveledzwa        -Mushumo wo           -Mushumo wo           -Mushumo wo           -Mushumo wo           -Mushumo wo
                 zwivhumbeo            tsho fha¾wa           fha¾ea lwo dziaho,    fha¾ea lu fushaho.    fha¾wa lwo tou        fha¾wa lwa fhasi      fha¾wa lwa fhasi
                 zwone-zwone zwa       zwavhu»i              u a vhalea.           Vhukhakhi vhu re      linganelaho. Hu na    nahone zwi a          nahone zwi kon»a
                 girama, nga n»ila     vhukuma, nahone       -N»ivho ya maipfi     hone a zwi khakhisi   vhukhakhi ho          kon»a u tevhelelea.   vhukuma u
                 yone, nahone zwo      nga n»ila yone.       yo tea ndivho, vha    nyelelo ya            vhalahonyana.         -N»ivho ya maipfi i   tevhelelea.
  LUAMBO,        fha¾wa lwa vhu¾ali    -N»ivho ya maipfi     ¾anganedzaho          mafhungo.             -N»ivho ya maipfi i   ¾o»a u lulamiswa      -N»ivho ya maipfi i
TSHITAELA NA     vhukuma.              yo tea ndivho, vha    mafhungo na           -N»ivho ya maipfi i   fhasi nahone a ha     nahone a i tei        ¾o»a ndulamiso zwi
U SEDZULUSA      -N»ivho ya maipfi     ¾anganedzaho          nyimele.              a fusha zwi tshi      tei tsho¾he ndivho,   ndivho, vha           hone nahone a i tei
    (LTS)        yo tea tsho¾he        mafhungo na            -Tshitaela, thouni   kwama ndivho, vha     vha ¾anganedzaho      ¾anganedzaho          ndivho.
                 ndivho, vha           nyimele.              na redzhisi¾ara       ¾anganedzaho          mafhungo na           mafhungo na           -Tshitaela, ndivho
 (MARAGA: 12)    ¾anganedzaho           -Tshitaela, thouni   hunzhi zwo tea.       mafhungo na           nyimele.              nyimele.              na vha
                 mafhungo na           na redzhisi¾ara zwo   -Hunzhi a hu na       nyimele.              -Tshitaela,           -Tshitaela, thouni    ¾anganedzaho
                 nyimele.              tea ¾ho»ea dza        vhukhakhi nga          -Tshitaela, thouni   redzhisi¾ara na       na redzhisi¾ara a     mafhungo a zwi
                  -Tshitaela, n»ivho   mushumo.              murahu ha u           na redzhisi¾ara zwo   thouni zwo tea.       zwo ngo tea.          anani/tshimbilelani
                 na redzhisi¾ara zwo   -Hunzhi a hu na       vhalulula na u        tea lu fushaho.        -Hu na vhukhakhi     -Ho »ala vhukhakhi    na ¾hoho ya
                 tea tsho¾he-          vhukhakhi nga         sedzulusa.            -Hu na vhukhakhi      ho vhalaho nga        naho ho »i vha na     mafhungo.
                 tsho¾he.              murahu ha u           -Vhulapfu ho tea.     vhu si vhunzhi nga    murahu ha u           u vhalulula na u      -Ho »alesa
                 -A hu na vhukhakhi    vhalulula na u                              murahu ha u           vhalulula na u        sedzulusa.            vhukhakhi na
                 na vhuthihi nga       sedzulusa.                                  vhalulula na u        sedzulusa.            -Zwo lapfesa/         n»a»o nga murahu
                 murahu ha u           -Vhulapfu ho tea.                           sedzulusa.            -Vhulapfu ho          pfufhifhalesa.        ha u vhalulula na u
                 vhalulula na u                                                    -Vhulapfu ho ¾o»ou    lapfesa/                                    sedzulusa.
                 sedzulusa.                                                        vha vhu teaho.        pfufhifhalesa.                              -Vhulapfu – Zwo
                 -Vhulapfu ho tea.                                                                                                                   lapfesa/
                                                                                                                                                     pfufhifhalesa u
                                                                                                                                                     fhirisa mpimo.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                                                                                            Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P3                                          6                                                       DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                                     NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA C: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI (20)

  KHOUDU            Khoudu 7:               Khoudu 6:              Khoudu 5:             Khoudu 4:               Khoudu 3:             Khoudu 2:          Khoudu 1:
                  Vhuswikeleli ha         Vhuswikeleli ha        Vhuswikeleli ho       Vhuswikeleli vhu        Vhuswikeleli ho       Vhuswikeleli ha      U sa swikelela
                      n¾hesa                  n¾ha                  dziaho                 fushaho              linganelaho              fhasi
                    80 – 100%               70 – 79%               60 – 69%               50 – 59%               40 – 49%              30 – 39%                0 – 29%
                       10 – 12                8½ – 9½                 7½ – 8                  6–7                   5 – 5½                4 – 4½                0 – 3½

                 -N»ivho yo dziaho       -N»ivho yavhu»isa      -N»ivho yo dziaho      -N»ivho i fushaho      -N»ivho yo            -N»ivho ya fhasi ya   -A hu na n»ivho ya
                 tsho¾he ya ¾ho»ea       ya ¾ho»ea dza          ya ¾ho»ea dza          ya ¾ho»ea dza         linganelaho ya         ¾ho»ea dza            ¾ho»ea dza
                 dza tshibveledzwa.      tshibveledzwa.         tshibveledzwa.         tshibveledzwa.        ¾ho»ea dza             tshibvumbedzwa.       tshibveledzwa.
                 -U ¾ana vhudzivha       -U ¾ana vhudzivha      -U ¾ana vhudzivha      -U ¾ana zwi¿we zwa    tshibveledzwa.         Phindulo kha          -U shaedza n»ivho
                 ho angalalaho           ho angalalaho ha       zwaho kha nyimele      vhudzivha kha         Phindulo i shaedza     mushumo uyu i         kha nyimele dzo
   ZWI RE        vhukuma ha              vhutsila ha u ¿wala.   dzo ¾an»avhuwaho       nyimele dzo           vhu¾ala.               sumbedza vhu¾ala      ¾an»avhuwaho
   NGOMU,        vhutsila ha u ¿wala.    -Vhu¿wali ho           dza u ¿wala            ¾an»avhuwaho dza      - U sumbedeza          vhusekene.             dza vhu¿wali.
VHUPULANI NA     -Vhu¿wali ho            rombaho/dziaho –       mishumo/               u ¿wala mishumo/      n»ivho ¾hukhu kha      -U sumbedza           -U ¿wala – mugudi
TSHIVHUMBEO      rombaho/dziaho –        mugudi u fara          zwibveledzwa.          zwibveledzwa.         nyimele dzo            n»ivho i shaedzaho    u liana na ¾hoho,
    (NVT)        mugudi u fara           vhu¾ala hone, ha       -U ¿wala – mugudi      -U ¿wala – mugudi     ¾an»avhuwaho dza       kha nyimele dzo       ¾halutshedzo
 (MARAGA: 12)    vhu¾ala hone-hone,      liani na ¾hoho ya      u fara vhu¾ala hone,   u a xedza vhu¾ala     vhu¿wali.              ¾an»avhuwaho dza       hunzhi i a xela.
                 ha liani na ¾hoho.      mafhungo.              hu na u liana/xelana   fhedzi zwa si          -U ¿wala – mugudi     vhu¿wali.             -Zwi re ngomu na
                 -Zwi re ngomu na        -Zwi re ngomu na       zwi¾uku na ¾hoho.      khakhise              u liana na ¾hoho,      -U ¿wala – mugudi     mihumbulo zwa
                 mihumbulo yawe          mihumbulo yawe         -Hunzhi zwi re         ¾halutshedzo nga u    ¾halutshedzo ya        u liana na ¾hoho,      tshibveledzwa a zwi
                 zwo farana tsho¾he,     zwo farana, zwa        ngomu na               angaredza.            polika hu¿we.          hu¿we ¾halutshedzo    yelani,
                 zwo ¾an»avhudzwa        ¾andavhudzwa           mihumbulo zwo          -Zwi re ngomu kha      -Zwi re ngomu na      ya polika.            zwidodombedzwa
                 lwa n¾hesa, nahone      zwavhu»isa, nahone     farana, zwa            tshibveledzwa na       mihumbulo zwo         -Zwi re ngomu na      zwi¾uku¾uku zwi
                 zwidodombedzwa          zwidodombedzwa         ¾an»avhudzwa, na       mihumbulo zwo          farana lwo            mihumbulo zwa         tikedzaho ¾hoho.
                 zwo¾he zwi tikedza      zwo¾he zwi tikedza     zwidodombedzwa         farana lu fushaho,     linganelaho, zwinwe   tshibveledzwa a zwo   -U pulana/
                 ¾hoho.                  ¾hoho.                 zwinzhi zwi tikedza    zwi¿we zwa             zwa                   ngo tou farana,       mvetomveto a zwi
                 -Vhu¾anzi ha u          -Vhu¾anzi ha u         ¾hoho.                 zwidodombedzwa         zwidodombedzwa        zwidodombedzwa        fushi.
                 pulana na/kana          pulana na/kana         -Hu na vhu¾anzi ha     zwi tikedza ¾hoho.     zwi tikedza ¾hoho.    zwi¾uku zwi            Tshibveledzwa a
                 mvetomveto zwo          mvetomveto zwo         u pulana na u          -Vhu¾anzi ha u         -Vhu¾anzi ha u        tikedzaho ¾hoho.      tshi kumedzei/fushi.
                 bveledza                bveledza               sedzulusa zwo          pulana na sedzulusa    pulana na u           -A zwi tei Luambo     -Ho ngo shumisa
                 tshibveledzwa tshi si   tshibveledzwa tsho     bveledzaho             zwo bveledza           sedzulusa zwo         lwa Hayani, naho      milayo yo teaho ya
                 na vhukhakhi na         fha¾waho zwavhu»i,     tshibveledzwa tshi     tshibveledzwa tshi     bveledza              ho pulaniwa na/       tshivhumbeo.
                 luthihi, nahone tshi    tshi kumedzeaho.       kumedzeaho,            fushaho, tshi          tshibveledzwa tsho    kana mvetomveto.
                 kumedzeaho.             -O shumisa milayo      tshavhu»i vhukuma.     kumedzeaho.            linganelaho, tshi     Tshibveledzwa a
                 -O bveledza/¾ana        ya tshivhumbeo yo      -O shumisa milayo      -O shumisa             kumedzeaho.           tsho ngo kumedzwa
                 tshivhumbeo tsha        teaho nga n»ila        yo teaho ya            muhumbulo u            - U na muhumbulo      zwavhu»i.
                 ma¾hakheni              yavhu»i vhukuma.       tshivhumbeo.           fushaho wa ¾ho»ea      wo linganelaho wa     - Ho ngo shumisa

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                                                                                             Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P3                                        7                                                       DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                                                   NSC – Memorandamu

                 vhukuma.                                                           dza tshivhumbeo.        ¾ho»ea dza            milayo yo teaho ya
                                                                                                            tshivhumbeo – hu      tshivhumbeo.
                                                                                                            na hu¿we u
                                                                                                            shaedza.
                       6½ – 8                    6                    5½                   4 – 4½                    3½                 2½ – 3                 0–2

                 -U shumisa             -Tshibveledzwa tsho   -Tshibveledzwa tsho   -Tshibveledzwa tsho     -Tshibveledzwa tsho   -Tshibveledzwa tsho   -Tshibveledzwa tsho
                 zwivhumbeo zwone-      fha¾wa zwavhu»i       fha¾wa zwavhu»i,      fha¾wa lu fushaho.      fha¾wa lwo            fha¾wa nga n»ila i    fha¾wa nga n»ila ya
   LUAMBO,       zwone zwa luambo       vhukuma nahone        nahone tshi a         Vhukhakhi vhu re        linganelaho. Hu na    shaedzaho/ya fhasi,   fhasi/i shaedzaho
TSHITAILA NA U   kha u ¿wala            nga n»ila yone-       vhalea.               hone a vhu khakhisi     vhukhakhi ho          nahone i a kon»a u    vhukuma, nahone
  SEDZULUSA      tshibveledzwa,         yone.                 -N»ivho ya maipfi     nyelelo ya              vhalaho.              tevhelelea.           zwi tou kon»a
     (LTS)       nahone zwo fha¾wa      -N»ivho ya maipfi     yo tea ndivho, vha    mafhungo.               -N»ivho ya maipfi     -N»ivho ya maipfi i   tsho¾he u
  (MARAGA: 8)    nga vhutsila           yo tea vhukuma        ¾anganedzaho          -N»ivho ya maipfi       yo shaedza nahone     ¾o»a hu¿we u          tevhelelea.
                 vhuhulwane             ndivho, vha           mafhungo na           yo tea ndivho, vha      a i tei tsho¾he       lulamiswa, nahone a   -N»ivho ya maipfi i
                 vhukuma.               ¾anganedzaho          nyimele.              ¾anganedzaho            ndivho, vha           i tei ndivho, vha     ¾o»a u lulamiswa
                 -N»ivho ya maipfi      mafhungo na            -Tshitaila, thouni   mafhungo na             ¾anganedzaho          ¾anganedzaho          ho angalalaho
                 yo tea tsho¾he         nyimele.              na redzhisi¾ara       nyimele.                mafhungo na           mafhungo na           vhukuma nahone a
                 ndivho, vha             -Tshitaela, thouni   hunzhi zwo tea.        -Tshitaela, thouni     nyimele.              nyimele.              zwo ngo tea ndivho
                 ¾anganedzaho           na redzhisi¾ara zwo   -Tshibveledzwa a      na redzhisi¾ara zwi a    -Tshitaela, thouni   -Tshitaela, thouni    na khathihi.
                 mafhungo na            tea ndeme na          tshi na vhukhakhi     »i fusha.               na redzhisi¾ara zwo   na redzhisi¾ara a     -Tshitaela, thouni
                 nyimele.               ¾ho»ea dza            vhunzhi nga           -Tshibveledzwa tshi     tsela fhasi.          zwo ngo tea.          na redzhisi¾ara a zwi
                 -Tshitaila,thouni na   mushumo.              murahu ha u           »i vha na vhukhakhi     -Tshibveledzwa tsho   -Tshibveledzwa tsho    tshimbilelani na
                 redzhisi¾ara zwo tea   -Tshibveledzwa        vhalulula na u        vhu si vhunzhi nga      faredza vhukhakhi     »ala vhukhakhi,       ¾hoho.
                 tsho¾he.               hunzhi a hu na        sedzulusa.            murahu ha u pulana      ho vhalaho nga        naho ho »ivha na u     -Tshibveledzwa
                 -Tshibveledzwa a       vhukhakhi nga         -Vhulapfu ho tea.     na u sedzulusa.         murahu ha u pulana    pulana/sedzulusa.     tsho »ala vhukhakhi
                 tshi na vhukhakhi      murahu ha u pulana                          -Vhulapfu ho ¾o»ou      na u sedzulusa.       -Vhulapfu – zwo       vhunzhisa, na
                 nga murahu ha u        na u sedzulusa.                             vha ho teaho.           -Vhulapfu – zwo       lapfesa/              n»a»o i re khagala
                 pulana na u            -Vhulapfu ho tea.                                                   lapfesa/              pfufhifhalesa.        nga murahu ha u
                 sedzulusa.                                                                                 pfufhifhalesa.                              pulana na u
                 -Vhulapfu ho tea.                                                                                                                      sedzulusa.
                                                                                                                                                        -Vhulapfu – zwo
                                                                                                                                                        lapfesa/
                                                                                                                                                        pfufhifhalesa.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                                                                                           Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3           8           DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                      NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA A: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUSIKI (MAANEA)

MBUDZISO I

(Vha songo i shumisa kha u maka, yo tou itelwa u ¾an»avhudza n»ivho yavho)

1.1      MAANEA A MBULETSHEDZO

         •    Mu¿wali u buletshedza tshithu nga vhu»alo.
         •    Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine a khou amba nga hazwo
              muhumbuloni wa muvhali.

1.2      MAANEA A NGANETSHELO

         •    Aya ndi maanea ane mu¿wali a anetshela tshi¾ori kana zwiwo zwo no
              bvelelaho.
         •    Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u tendisea.
         •    Mafhungo a hone a ¿walwa nga tshifhinga tsho fhelaho.
         •    Magumo a songo »oweleaho nahone a fhedza tshi¾ori zwavhu»i.

1.3      MAANEA A U ¹A¹A KHANI

         •    Afha mu¿wali u vha e na n»ila yawe ine a vhona ngayo zwithu.
         •    Mihumbulo yawe i tea u vha khagala u bva mathomoni u swika
              magumoni.
         •    Mu¿wali u sumbedza u imelela ¼i¿we fhungo/sia.
         •    Mu¿wali u tikedza vhukuma fhungo ¼ine a khou ¾o»a ¼i tshi tendiwa.
         •    Mu¿wali u sumbedza vhukhwi½e ha fhungo ¼ine a khou ¼i imelela.

1.4      MAANEA A DISKHESIVI

         •    Afha mu¿wali u ¾a¾a u lingana nga mihumbulo mivhili yo ½ekedzwaho.

1.5      MAANEA A TSENGULUSO

         •    Mu¿wali u vha a tshi khou tou sengulusa mafhungo.
         •    Afha hu nga senguluswa zwo bvelelaho kana zwi sa athu u bvelela.
         •    Mu¿wali u vhekanya mafhungo awe nga ngona (Ndunzhendunzhe ya
              mafhungo).

1.6      TSENGULUSO YA TSHIFANYISO

         •    Mugudi a nga amba nga zwivhuya zwa mbofholowo fhano Afrika
              Tshipembe.
         •    U μiphi½a nga vhuswa.
         •    Afha hu nga »a mihumbulo minzhi yo fhambanaho nga ha zwifanyiso
              zwo ½ewaho.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3           9           DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                      NSC – Memorandamu

1.7      TSENGULUSO YA TSHIFANYISO

         •    Mugudi a nga amba nga ha phukha yo/dzo sumbedzwaho.
         •    Mugudi a nga amba nga vhugalaphukha.
         •    Afha hu nga »a mihumbulo minzhi yo fhambanaho nga ha zwifanyiso
              zwo ½ewaho.

1.8      TSENGULUSO YA TSHIFANYISO

         •    Mugudi a nga amba nga ha zwivhuya zwa u ½ekedzwa ha vhana
              zwi¼iwa zwikoloni.
         •    Afha hu nga »a mihumbulo minzhi yo fhambanaho nga ha zwifanyiso
              zwo ½ewaho.

                                        ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                       50

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3          10           DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                      NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI

MBUDZISO 2

2.1      MUVHIGO

         Tshivhumbeo:

         •    ¹hoho
         •    Marangaphan»a.
         •    Matshimbidzele.
         •    Mawanwa.
         •    Phendelo.
         •    Themendelo.
         •    Tsaino.

2.2      VHURIFHI HA TSHISHAKA

         Tshivhumbeo:

         •    ¶iresi nthihi.
         •    Theshano.
         •    Mutumbu.
         •    Nyonesano.
         •    Magumo.
         •    Kushumisele kwa luambo (Thounu na redzhisi¾ara).

2.3      ·IºWALOVHUNE

         Tshivhumbeo:

         •    Zwidodombedzwa zwa vhu½e.
         •    Zwododombedzwa zwa pfunzo.
         •    Tshenzhemo ya zwa mushumo.
         •    Ndambedzo.
         •    Dzi¾hanzi.
         •    Muano.

2.4      EDITHORIA·A

         Tshivhumbeo:

         •    Mvulatswinga: mududzanyi u »ivhadza fhungo ¼ine a khou amba nga
              ha¼o ¼ine ¼a kwama vhunzhi ha vhavhali.
         •    Mutumbu: u ¾ahisa kuvhonele kwawe kwa zwithu.
         •    Thasululo: hu ½ewa n»ila ya thasululo ya thaidzo i vhangwaho nga
              fhungo ¼ine ¼a khou ambiwa.
         •    Magumo: mudzudzanyi u ombedzela fhungo ¼ihulwane.

                                        ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                       30
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3          11           DBE/Luhuhi – ¹hafamuhwe 2011
                                      NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA C: ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI

MBUDZISO 3

3.1      FU·AYA

         Tshivhumbeo:

         •    Dzina ¼a tshiimiswa.
         •    Mulaedza.
         •    Zwidodombedzwa zwa tshiimiswa.

3.2      MASIA

         •    Fhethu hune ha khou iwa.
         •    Hune ha khou takuwiwa.
         •    Maipfi a masia a ngaho Vhukovhela, Vhubva»uvha, n¾ha, fhasi, na
              zwi¿we.

3.3      POSIKARA¹A

         Tshivhumbeo:

         •    Nga nn»a: madzina na »iresi ya mu¿walelwa.
         •    Nga ngomu: vhubvo na mulaedza, zwidodombedzwa                   zwa
              vhudavhidzani zwa mu¿wali.

                                        ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                 20
                                                           MARAGAGU¹E:                   100

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda HL P1 Feb March 2011 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-feb-march-2011-memo/c3d891b8-cb27-487c-88f6-61edee5b0038) — Tshivenda HL · Memo · 2011 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Feb March 2011 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-feb-march-2011-memo/50922bc6-9a86-4133-9355-e4f6b6ea642a) — Tshivenda HL · Memo · 2011 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-feb-march-2018-memo/ffd182aa-17cd-45f8-93b6-694295959ce3) — Tshivenda HL · Memo · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-feb-march-2017-memo/4709be3f-3201-4988-b63c-c9dc2c3b8e38) — Tshivenda HL · Memo · 2017 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-feb-march-2016-memo/9313e820-6ef2-4982-b888-05ee148ccf0d) — Tshivenda HL · Memo · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-feb-march-2015-memo/8b50714f-905e-4016-a4d9-af3c73d512d6) — Tshivenda HL · Memo · 2015 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2024/ce69b528-811a-4d54-abfb-e89036916d35) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2024/2a2b8011-3357-41cb-b326-b6b3d5a9b959) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2024/91841d76-1cf5-4d0f-be4c-762026ae6874) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-may-june-2023/66997fad-4a4d-44c2-ac44-808df2f8a494) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-may-june-2023/34e6dd9a-2daa-4771-8009-5aec7d40bf9e) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
