# Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 November 2014 Memo

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 3 memorandum from the November 2014, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2014-memo/8adcc794-ec26-4515-ac95-5900adee1f41
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Memorandum
- Year: 2014
- Exam period: November
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 November 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2014-memo/8adcc794-ec26-4515-ac95-5900adee1f41)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · November · 2014 · tshivenda. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda HL P3 Nov 2014](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2014/ea0cad7a-9667-4af7-9d52-326db0bf0b2e) — QP · 2014 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     GRADE 12

                                 NATIONAL
                             SENIOR CERTIFICATE

                                   GIREIDI YA 12

                  TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                         BAMMBIRI ·A VHURARU (P3)

                                     LARA 2014

                                 MEMORANDAMU

MARAGA: 100

                             Memorandamu uyu u na masia¾ari a 9.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3
                                       Downloaded from hlayiso.com                     2                                                                       DBE/Lara 2014
                                                                               NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA HAYANI [MARAGA 50]
           Khritheria                                 Zwa nṱhesa                Tshikili tshone          Vhukoni ha vhukati/vhu       Vhukoni ha fhasi              U sa kona
                                                                                                         fushaho/ho linganelaho
 ZWI RE NGOMU NA                                          28–30                      22–24                       16–18                       10–12                     4–6
 VHUPULANI (NV)                                 -Mihumbulo i               -Phindulo yo lundwa        -Phindulo i fushaho           -Phindulo i shaedzaho    -Phindulo yo polikaho
                                                gobolaho/¾okonyaho i sa    tshidele vhukuma           -Mihumbulo yo                 ndunzhendunzhe           tshoṱhe
 (Zwo ¿waliwaho na                              vhambedzwi/                -Zwi yelana tshoṱhe na     lunzhedzana lwo               -Mihumbulo yo            -Mihumbulo yo
 mihumbulo)                                     lavhelelwiho               ṱhoho nahone zwa           linganelaho nahone zwi a      vhilinganaho, nahone     ṱangananaho nahone i si
 Nzudzanyo ya mihumbulo na

                                Maimo a n¾ha
                                                -Mihumbulo ya vhu¾ali, i   takadza                    tendisea                      i si na vhusiki ha       na sia
 vhupulani/                                     ¾okonyaho nahone yo        -Hu na vhu¾anzi ha         -Zwo dzudzanywa nahone        mu½e                     -Ndi phambananadzo,
 U dzhiela nzhele ndivho, vha                   vhibvaho                   mihumbulo yo vhibvaho      zwa dovha zwa lunzhedzana     -Vhu¾anzi vhu si gathi   zwo sokou dovhololwa
 ¾anganedzaho mafhungo na                       -Zwo dzudzanywa            -Zwo dzudzanywa            lwo linganelaho/lu fushaho,   ha nzudzanyo na u        -A zwo ngo dzudzanywa
 nyimele.                                       nahone zwa dovha zwa       nahone zwa dovha zwa       hu tshi katelwa               lunzhedzana zwo          nahone a zwi na
                                                lunzhedzana tshidele lwa   lunzhedzana tshidele lwa   marangaphanḓa, mutumbu        teaho.                   ndunzhendunzhe.
                                                tsho¾he, hu tshi katelwa   tsho¾he, hu tshi katelwa   na magumo/mupendelo.
 MARAGA 30                                      marangaphan»a,             marangaphanḓa,
                                                mutumbu na                 mutumbu na
                                                magumo/mupendelo.          magumo/mupendelo.
                                                          25–27                      19–21                       13–15                        7–9                        0–3
                                                -Ndi zwa n¾hesa, fhedzi    -Zwo lundwa tshidele       -Phindulo i a fusha fhedzi    -Phindulo yo anzaho      -A hu na ndingedzo ya u
                                                zwo ri shaedzinyana        -Mihumbulo i yelanaho, i   hu na vhu¾udze¾udze hu¿we     u sa yelana ha           fhindula ¾hoho/mbudziso
                                                musutshelo wa maanea o     takadzaho                  vhu khakhisaho mu¾o»o         mafhungo                 -U polika tsho¾he na u sa
                                                lundwaho tshidele lwa      -Zwo dzudzanywa            -Mihumbulo yo dzudzanywa      -Mihumbulo i vho         tsha tea lwa tsho¾he

                                Maimo a fhasi
                                                tsho¾hetsho¾he             nahone zwa dovha zwa       lwa ndinganelo nahone i a     sumbedza u liana na u    -A zwi na sia nahone zwo
                                                -Mihumbulo yo vhibva       lunzhedzana zwavhuḓi,      tendisea                      »a»isa                   vhilingana.
                                                ya lundwa lwa vhu¾ali      hu tshi katelwa            -Hu na hu¿we u fusha ha       -U shaedza vhu¾anzi
                                                -Zwo dzudzanywa            marangaphan»a,             nzudzanyo na                  ha nzudzanyo na
                                                nahone zwa dovha zwa       mutumbu na                 ndunzhendunzhe, hu tshi       ndunzhendunzhe zwo
                                                lunzhedzana tshidele lwa   magumo/mupendelo.          katelwa marangaphan»a,        teaho.
                                                tsho¾he, hu tshi katelwa                              mutumbu na
                                                marangaphan»a,                                        magumo/mupendelo.
                                                mutumbu na
                                                magumo/mupendelo.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                                                                                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
   Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3                                                    3                                                                   DBE/Lara 2014
                                                                               NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA HAYANI [MARAGA 50] (i ya phan»a)
          Khritheria                                   Zwa nṱhesa               Tshikili tshone         Vhukoni ha vhukati/vhu         Vhukoni ha fhasi              U sa kona
                                                                                                         fushaho/ho linganelaho
 LUAMBO, TSHITAILA NA                                      14–15                      11–12                         8–9                         5–6                       0–3
 U DZUDZANYA (LTD)                             -Thouni, redzhis¾ara,        -Thouni, redzhis¾ara,     -Thouni, redzhis¾ara,         -Thouni, redzhis¾ara,      -Luambo a lu pfali
                                               tshitaila na »ivhaipfi zwo   tshitaila »ivhaipfi zwo   tshitaila »ivhaipfi zwo tea   tshitaila »ivhaipfi zwo    -Thouni, redzhis¾ara,
 Thouni, redzhis¾ara na                        tea tsho¾hetsho¾he ndivho,   tea vhukuma ndivho,       ndivho, vha ¾anganedzaho      tea zwi¾uku ndivho, vha    tshitaila »ivhaipfi a
 »ivhaipfi zwo teaho                           vha ¾anganedzaho             vha ¾anganedzaho          mafhungo na nyimele           ¾anganedzaho mafhungo      zwo ngo tea ndivho,
 ndivho/zwiitei na nyimele                     mafhungo na nyimele          mafhungo na nyimele       -U shumiswa ho teaho ha       na nyimele                 vha ¾anganedzaho

                              Maimo a n¾ha
 Munanguludzo wa maipfi                        -Luambo ndi lwa              -Luambo lu a ṱokonya      luambo u bveledza             -Ho shumiswa luambo        mafhungo na nyimele
 Kushumisele kwa luambo na                     vhu»ifhulufheli ha n¾hesa,   nahone thouni yo          ¾halutshedzo                  lwa mutheo/fhasi           -U ho¾efhala ha
 milayo, zwiga zwa u vhala,                    lu nyanyulaho tsho¾he        shumiswaho ndi i          -Thouni yo tea                -Thouni na kushumisele     »ivhaipfi zwo anzesa
 girama, mupeleṱo                              -Lu a gobola nahone lwo      nyanyulaho                -U pfumiswa ha luambo ho      kwone kwa maipfi a zwo     lune u pfala ha
                                              pfuma u dzangelwa ha          -Hunzhi a hu na           shumiswa u ¾ama/khavhisa      ngo tea                    mafhungo zwa si tsha
 MARAGA 15                                    thouni                        vhukhakhi ha girama       zwi re ngomu.                 -¶ivhaipfi ndi yo          konadzea na
                                              -A hu na vhukhakhi ha         na mupele¾o                                             shaedzaho vhukuma.         khathihi/zwa vho
                                              girama na mupeleṱo            -Lwo lundwa tshidele                                                               kon»a vhukuma.
                                               -Lwo lundwa nga tshikili     vhukuma.
                                               tsha ma¾hakhe¾hakheni.
                                                             13                       10                            7                           4
                                               -Luambo ndi lwa n¾ha         -Luambo lu a kunga na     -U shumiswa ha luambo ho      -Luambo lwo shumiswa
                                               vhukuma                      u nyanyula                linganelaho, fhedzi hu tshi   lwa u sa kona

                              Maimo a fhasi
                                              -Lu a gobola nahone lwo       -Thouni ndi yo teaho, i   »i vha na vhu¾udze¾udze       -A hu na kana hu tou
                                              pfuma u dzangelwa ha          nyanyulaho                -Hu¿we u shumiswa ha          vha na zwi¾uku¾uku zwi
                                              thouni                        -Vhukhakhi vhu¾uku        luambo ho teaho nga u         sumbedzaho
                                              -A hu na vhukhakhi ha         ha girama na mupele¾o     angaredza, fhedzi u           muvanganyo wa
                                              girama na mupeleṱo            -Zwo lundwa tshidele      dzangelwa ha luambo ndi ha    mafhungo/mitaladzi
                                               -Lwo lundwa nga tshikili     vhukuma.                  fhasi.                        -¶ivhaipfi yo ho¾efhala
                                               tsha ma¾hakheni.                                                                     lwa tsho¾he.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                                                                                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
   Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3                                    4                                                             DBE/Lara 2014
                                                               NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA HAYANI [MARAGA 50] (i ya phan»a)
           Khritheria                   Zwa nṱhesa             Tshikili tshone      Vhukoni ha vhukati/vhu        Vhukoni ha fhasi            U sa kona
                                                                                     fushaho/ho linganelaho
 TSHIVHUMBEO                                 5                        4                        3                           2                      0–1
                                 -Kubveledzele kwa ¾hoho   -Kubveledzele kwa      -Kubveledzele kwa ¾hoho na   -Dzi¿we mbuno ndi dzi    -Hu na u shaedza ha
 Zwi¾alusi zwa tshibveledzwa     kwa n¾hesa                ¾hoho kwo              vhudodombedzi zwo tea        pfadzaho                 mbuno dzo teaho
 Kubveledzelwe kwa phara na      -Vhudodombedzi ha         lunzhedzanaho          -Mafhungo/mitaladzi, phara   -Mafhungo/mitaladzi na   -Mafhungo/mitaladzi na
 tshivhumbeo tsha                ma¾hakhe¾hakheni          -Vhudodombedzi ha      zwo fha¾wa lu fushaho        phara zwi »i vha na      phara zwo »ala
 mafhungo/mitaladzi (T)          -Mafhungo/mitaladzi,      ¾hoho hu pfadzaho      -Maanea o »i faredza zwi     vhukhakhi                vhukhakhi
                                 phara zwo fha¾wa na u     -Mafhungo/mitaladzi,   pfadzaho/tendiseaho.         -Fhedzi maanea a kha     -Maanea ha na
 MARAGA 5                        lundwa lwa n¾hesa         phara zwo vangwa lu                                 »i pfala naho hu na      mudzio/ha pfadzi.
                                 tsho¾hetsho¾he.           pfadzaho.                                           vhukhakhi.
  MARAGANYANGAREDZI                        43–50                   33–40                    23–30                        13–20                  0–10

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                                                                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
   Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3                                                5                                                                      DBE/Lara 2014
                                                                           NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA B: RUBRIKI YA U ¹OLA ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI [MARAGA 25]
           Khritheria                     Zwa n¾hesa                     Tshikili tshone            Vhukoni ha vhukati/ho          Vhukoni ha fhasi                 U sa kona
                                                                                                   linganelaho/vhu fushaho
 ZWI RE NGOMU,                               13–15                            10–12                           7–9                         4–6                           0–3
 VHUPULANI NA                    -Phindulo ndi ya                  -Phindulo ndi yavhu»i         -Phindulo ndi i               -Phindulo ndi ya               -Phindulo i sumbedza
 TSHIVHUMBEO (NVT)               ma¾hakhe¾hakheni, i sa            vhukuma, i bvukululaho        fushaho/linganelaho           mutheo/fhasi, i                u shaya n»ivho ya
                                 vhambedzwi                        n»ivho yo dziaho ya           vhukuma, i bvukululaho        bvukululaho                    zwi¾alusi zwa lushaka
 Zwo ¿waliwaho na                -Mihumbulo ya vhu¾ali, yo         zwi¾alusi zwa lushaka lwa     n»ivho yo dziaho ya           n»ivhonyana ya zwi¾alusi       lwa tshibveledzwa
 mihumbulo                       vhibvaho                          tshibveledzwa                 zwi¾alusi zwa lushaka lwa     zwa lushaka lwa                -¹halutshedzo yo
 Nzudzanyo ya mihumbulo na       -N»ivho yo ¾an»avhuwaho           -O fara vhu¾ala/sia ¼one -A   tshibveledzwa                 tshibveledzwa                  dzumbama, u polika
 vhupulani                       tsho¾he ya zwi¾alusi zwa          hu na u polika                -Ho ngo tou fara vhu¾ala      -Hu na u polika hu¿we hu       ndi huhulwane
 U dzhiela nzhele ndivho, vha    lushaka lwa tshibveledzwa         -Zwi re ngomu na              hone tsho¾he lini – hu na u   vhonalaho naho o fara          -A hu na u farana ha
 ṱanganedzaho mafhungo na        -Ku¿walele kwo tou fombe          mihumbulo zwo                 polika hu¿we hu vhonalaho     vhuṱala                        zwi re ngomu na
 nyimele                         kha sia ¼one                      lunzhedzana                   -Zwi re ngomu na              -Zwi re ngomu na               mihumbulo
 Phindulo na mihumbulo           -Zwi re ngomu na                  -Zwo ¾an»avhudzwa lwa         mihumbulo zwo »i              mihumbulo a zwo ngo tou        -Zwidodombedzwa
  Nzudzanyo ya mihumbulo na      mihumbulo zwo lunzhedzana         tsho¾he, zwidodombedzwa       lunzhedzana                   farana tsho¾he lini            zwi¾uku¾uku zwi
 vhupulani                       -Zwo ¾an»avhudzwa lwa             zwo¾he zwi tikedza ¾hoho      -Zwi¿we zwidodombedzwa        -Zwidodombedzwa                tikedza ¾hoho
  U dzhiela nzhele ndivho, vha   tsho¾he, zwidodombedzwa           -Tshivhumbeo ndi tsho         zwi tikedza ¾hoho             zwi¾uku zwi tikedza ¾hoho      -A ho ngo tevhedzwa
 ¾anganedzaho mafhungo na        zwo¾he zwi tikedza ¾hoho          teaho naho hu na              -Nga u angaredza,             -Hu na u shaedza hu            milayo yone ya
 tshivhumbeo/milayo na           -Tshivhumbeo ndi                  vhukhakhi vhu¾uku.            tshivhumbeo ndi tshone,       vhonalaho ha kushumisele       tshivhumbeo tsha
 nyimele.                        tshonetshone tsho teaho                                         fhedzi hu na u polika         kwa milayo na                  tshibveledzwa.
                                 tshibveledzwa.                                                  hu¾uku.                       tshivhumbeo
                                                                                                                               -¹hahelelo/U shaedza ndi
 MARAGA 15                                                                                                                     hu soliseaho.
 LUAMBO, TSHITAILA NA                        9–10                             7–8                            5–6                          3–4                          0–2
 U DZUDZANYA (LTD)               -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila   -Thouni, redzhis¾ara,         -Thouni, redzhis¾ara,         -Thouni, redzhis¾ara,          -Thouni, redzhis¾ara,
                                 na »ivhaipfi, ndi zwi teaho       tshitaila na »ivhaipfi, ndi   tshitaila na »ivhaipfi, ndi   tshitaila na »ivhaipfi, ndi    tshitaila na »ivhaipfi,
 Thouni, redzhis¾ara, ndivho/u   lwa ma¾hakhe¾hakheni              zwi teaho tsho¾he ndivho,     zwi teaho tsho¾he ndivho,     zwi teaho zwi¾uku              ndi zwi sa ananiho na
 nyanyula, tshitaila, vha        ndivho, vha ¾anganedzaho          vha ¾anganedzaho              vha ¾anganedzaho              ndivho, vha ¾anganedzaho       ndivho, vha
 ¾anganedzaho mafhungo na        mafhungo na nyimele               mafhungo na nyimele           mafhungo na nyimele           mafhungo na nyimele            ṱanganedzaho
 nyimele                         -Girama ndi yoneyone              -Nga u angaredza, girama      -Hu na hu¿we vhukhakhi        -Girama yo shaedza, i na       mafhungo na nyimele
 Munanguludzo wa maipfi          nahone yo fha¾wa tshidele         ndi yone nahone yo            ha girama                     vhukhakhi ho vhalaho           -Zwo »ala vhukhakhi
 Zwiga zwa u vhala na            -A hu na vhukhakhi.               fha¾wa zwavhu»i               -¶ivhaipfi i a                -¶ivhaipfi ndi yo              nahone zwo ṱanganana
 mupele¾o.                                                         -¶ivhaipfi ndi yavhu»i        fusha/linganela               shaedzaho vhukuma              -¶ivhaipfi a i tei
                                                                   vhukuma                       -Fhedzi vhukhakhi vhu re      -¹halutshedzo yo               ndivho na khathihi
 MARAGA 10                                                         -Hunzhi a hu na               hone a vhu thithisi           thithisea.                     -¹halutshedzo yo
                                                                   vhukhakhi.                    ¾halutshedzo.                                                ho¾efhala tsho¾he.

 MARAGANYANGAREDZI                           22–25                           17–20                          12–15                         7–10                         0–5

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                                                                                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3           6                           DBE/Lara 2014
                                      NSC – Memorandamu

ADENDAMU

KHETHEKANYO YA A: MAANEA

MBUDZISO YA 1

MAANEA A NGANETSHELO

•   Aya ndi maanea ane mu¿wali a anetshela tshi¾ori kana zwiitei zwo fhiraho kana
    fikishini.
•   Kha maanea haya mu¿wali a nga shumisa thevhekano kana puloto ya tshi¾ori
    tshi tendiseaho, nahone kha thero (mudzedze) nthihi.
•   Mu¿wali u tea u shumisa pharagirafu ya marangaphan»a i kungaho.
•   Mafhungo a hone a ¿walwa nga tshifhinga tsho fhelaho.
•   Magumo a nga vha a fushaho kana a kanganyisaho a dovha a »isa n»a»o, fhedzi
    a songo vhuya a humbulelea.
•   Mu¿wali a nga shumisa maambaambiwa/maambaita arali a tshi ¾o»a uri vhathu
    vha ¾avhanye u pfesesa kana u man»afhadza muanewa, kana a shumisa
    maambaambelwa arali a tshi ¾o»a uri muvhali a vhe kule na muambi.
•   Mu¿wali a nga shumisa zwipi»a zwa ¾haluso ho teaho, fhedzi mihumbulo yawe
    i tea u farana kana u kwakwana, nahone maipfi o¾he a si na ndivho a a
    khwathelwa.

MAANEA A MBULETSHEDZO

•   Mu¿wali a nga buletshedza tshumoitwa na ma¾ele¾ele nga vhuµalo.
•   Maanea aya a ¾o»a luambo lwo kunaho lu sa kon»i.
•   Mu¿wali u tea u nanga maipfi a gobolaho nga vhuronwane u itela u swikelela
    zwine zwa khou ¾o»ea.
•   Mu¿wali u ¾alusa muthu kana tshi¿we tshithu u itela uri muvhali a vhe na
    tshenzhemo ya ¾hoho muhumbuloni.
•   Mu¿wali u tea u vhumba zwifanyiso nga maipfi.
•   Mu¿wali u tea u ¾alusa a tshi khou fha¾a zwifanyiso zwa u vhona, mubvumo, u
    pfa, u thetshelesa na u kwama.
•   Mu¿wali u fanela u ko»ela mafhungo nga u shumisa figara dza muambo,
    ma¾aluli, ma»adzisi na zwi¿we.

MAANEA A U ¹A¹A KHANI

•   Mu¿wali u ¾a¾a o ima na, kana a tshi hanedza tshithu.
•   Mu¿wali u ¿wala a tshi tikedza vhuimo kana kuvhonele kwawe a sa shanduki, o
    dzhia sia ¼ithihi.
•   Mu¿wali a nga imelela ¼ikumedzwa ¼o ½ewaho kana a ¼i hanedza.
•   Mu¿wali u fanela u shumisa luambo lu nyanyulaho. Mu¿wali u tikedza
    vhukuma fhungo ¼ine a khou ¾oµa ¼i tshi tendiwa.
•   Mu¿wali u sumbedza vhukhwiṋe ha fhungo ḽine a khou ḽi imelela.
•   Magumo a tea u sumba sia ¼e mu¿wali a imela ¼one na tshiitisi.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3           7                          DBE/Lara 2014
                                      NSC – Memorandamu

MAANEA A U VHUISA MUHUMBULO

•   Mu¿wali u vhuisa mihumbulo nga zwo bvelelaho murahu kana nga zwine zwa
    kha »i »o bvelela.
•   Mu¿wali u vhekanya mihumbulo nga nµila ine ya kunga kana u ¾u¾ula
    dzangalelo ¼a muvhali.
•   Mu¿wali u tea u vhekanya mafhungo nga nµila i pfalaho.
•   Mu¿wali u ½ekedza kuvhonele, mihumbulo, ¾halukanyo na vhu»ipfi nga ha
    ¾hoho ine a khou ¿wala ngayo.
•   Mu¿wali u fanela u shumisa mihumbulo ine a pfa e na vhukwamani nayo,
    nahone ine ya mu kwama, nga vhuronwane.
•   Mu¿wali ha tei u ½ea magumo a re khagala.

MAANEA A DISKHESIVI

•   Afha mu¿wali u ¾a¾a u lingana nga mihumbulo mivhili yo ½ekedzwaho.
•   Mu¿wali u ¿wala a tshi sedzulusa masia o¾he a u ¾a¾isana.
•   Mu¿wali a nga »i sumbedza vhu»ipfi hawe nga ha masia o¾he.
•   Mu¿wali u tea u shumisa luambo lu nyanyulaho.
•   Mu¿wali u sumbedza vhuµi na vhuvhi nga masia o¾he o ½ekedzwaho kha
    ¾hoho.
•   Mu¿wali a nga »i gomedza nga u dzhia sia a tshi imelela kana u tikedza ¼one.

TSENGULUSO YA ZWIFANYISO

•   Mu¿wali u tea u ¿wala hu na vhu¾umekani hu re khagala vhukati ha maanea na
    tshifanyiso tshe a nanga tshone.
•   Mu¿wali u fanela u sumbedza u nyanyuwa, u vhangulea ha zwipfi na kuvhonele
    kwawe.
•   Mu¿wali u »isendeka kha tshifanyiso tshe a »inangela tshone.
•   Mu¿wali u tea u »isikela ¾hoho nga tshifanyiso tshe a nanga.
•   Afha hu nga µa mihumbulo minzhi yo fhambanaho nga ha tshifanyiso tshe a
    nanga.

                                        ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                     50

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                              Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3           8                            DBE/Lara 2014
                                      NSC – Memorandamu

KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUDAVHIDZANI

MBUDZISO 2

2.1      VHURIFHI HA TSHISHAKA (INIFOMA·A)

         Tshivhumbeo:

         •    ¶iresi nthihi ya mu¿wali.
         •    Theshano.
         •    Mvulatswinga.
         •    Mutumbu.
         •    Magumo.

2.2      VHURIFHI HA TSHIOFISI (FOMA·A)

         Tshivhumbeo:

         •    ¶iresi mbili (ya mu¿wali na ya mu¿walelwa).
         •    ¶iresi ya u thoma (i tea u ¿walwa datumu nga vhuµalo).
         •    ¶iresi ya vhuvhili (i thoma nga mufari wa tshiimo sa 'Mu¿waleli' kana
             'Mulanguli').
         •    Theshano.
         •    ¹hoho ya mafhungo (i tea u ¿walwa nga madanzi kana ya talelwa arali
             yo ¿walwa nga ma¼eµere ma¾uku).
         •    Mutumbu.
         •    Nyonesano kana phendelo.
         •    Magumo (mu¿wali u ṅwala dzina na tshifani a fhedza a saina).

2.3      NGANEAVHUTSHILO YA MUFU

         ¹ho»ea:

         •    Madzina a mufu
         •    Mabebo na vhabebi vhawe.
         •    Zwa pfunzo dzawe
         •    Mushumo
         •    Zwa mveledziso kha lushaka (tshitshavha)
         •    Tshivhangi tsha lufu
         •    Vhe a vha sia
         •    Mulaedza mupfufhi/tshikhoµo.

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3           9                       DBE/Lara 2014
                                      NSC – Memorandamu

2.4      RIVIYU

         Tshivhumbeo:

         •    Marangaphan»a:
                                 o Dzina ¼a bugu.
                                 o Mu¿wali na vhagan»isi.
                                 o Lushaka lwa bugu.
         •    Mutumbu:
                                 o    Manweledzo.
                                 o    Puloto.
                                 o    Vhabvumbedzwa.
                                 o    Fhethuvhupo.
                                 o    Na zwi¿we zwi¾alusi zwa bugu.

         •    Mihumbulo ya½u nga ha bugu.
         •    Themendelo.
         •    Phendelo.

2.5      INTHAVIYU

         Tshivhumbeo:

         •    ¹hoho.
         •    Madzina a vhaambi.
         •    Mihumbulo yo ambiwaho.
         •    Magumo.

2.6      TSHIPITSHI

         Tshivhumbeo:

         •    ¹hoho.
         •    Theshano.
         •    Mvulatswinga.
         •    Mutumbu.
         •    Magumo.

                                        ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:              50
                                                           MARAGAGU¹E:                100

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda HL P3 Feb March 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-feb-march-2014-memo/d25c460c-55e5-452d-b698-cfedcd7b872d) — Tshivenda HL · Memo · 2014 · Tshivenda
- [Tshivenda-HL-P3-Nov-2018-FINAL-Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2018-final-memo/ece77e7a-8dba-4bcf-8e07-a62d47a2f770) — Tshivenda HL · Memo · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2016-memo/8d393179-28fe-4eb0-a579-dfba0e676fa5) — Tshivenda HL · Memo · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2012-memo/60558192-44e0-488c-a440-c5740897c49a) — Tshivenda HL · Memo · 2012 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2009 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2009-memo/35a0a4b3-e4cf-430e-ac54-3de8bbc6393f) — Tshivenda HL · Memo · 2009 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Nov 2014](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2014/29a0f6e1-ca31-4cfb-b2c2-c441d9e5c153) — Tshivenda HL · QP · 2014 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2024/ce69b528-811a-4d54-abfb-e89036916d35) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2024/2a2b8011-3357-41cb-b326-b6b3d5a9b959) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2024/91841d76-1cf5-4d0f-be4c-762026ae6874) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-may-june-2023/66997fad-4a4d-44c2-ac44-808df2f8a494) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-may-june-2023/34e6dd9a-2daa-4771-8009-5aec7d40bf9e) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
