# Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 November 2018 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 3 question paper from the November 2018, 8 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2018/3271989d-8831-4061-b233-5329b754f52a
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: November
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 November 2018 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2018/3271989d-8831-4061-b233-5329b754f52a)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · November · 2018 · tshivenda. Question paper, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda-HL-P3-Nov-2018-FINAL-Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2018-final-memo/ece77e7a-8dba-4bcf-8e07-a62d47a2f770) — Memo · 2018 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                 NATIONAL
                             SENIOR CERTIFICATE

                                  GIREIDI YA 12

                TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                        BAMMBIRI ·A VHURARU (P3)

                                     LARA 2018

MARAGA: 100

TSHIFHINGA: Awara 21/ 2

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 8.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3           2                               DBE/Lara 2018
                                             NSC

NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI

1.       He¼i bammbiri ¼i na KHETHEKANYO MBILI:

         KHETHEKANYO YA A: Maanea                                                   (50)
         KHETHEKANYO YA B: Zwibveledzwa zwa vhudavhidzani: (2 x 25)                 (50)

         PFESESANI: Vhalingiwa vha lavhelelwa u fhindula mbudziso MBILI kha
                    KHETHEKANYO iyi.

2.       Ni lavhelelwa u fhindula mbudziso NTHIHI kha KHETHEKANYO YA A,
         na MBILI kha KHETHEKANYO YA B.

3.       ºwalani nga luambo lune na khou lingwa khalwo.

4.       Thomani KHETHEKANYO IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.

5.       Ni fanela u pulana (sa tsumbo ni tshi shumisa mapa wa
         muhumbulo/nyolo/tshati ya nyelelo/maipfi a re khii), u vhalulula na u
         sedzulusa mushumo wa½u. Pulane i fanela u RANGELA phindulo ya½u.

6.       Vhupulani ho¾he vhu fanela u sumbedzwa zwi khagala. Ni tsivhudzwa uri
         ni tale mutalo wo bu»aho vhukati ha vhupulani ho¾he.

7.       Ni tsivhudzwa nga n»ila yo khwa¾hisedzwaho vhukuma u shumisa
         tshifhinga tsha½u nga nµila i tevhelaho:

         KHETHEKANYO YA A:            U ya kha minetse ya 80
         KHETHEKANYO YA B:            U ya kha minetse ya (2 x 35) 70

8.       Nomborani phindulo dza½u zwi tshi anana na kunomborelwe kwa
         mbudziso kwo shumiswaho kha i¼i bammbiri ¼a mbudziso.

9.       ¹hoho i songo dzhielwa n¾ha musi ni tshi vhala tshivhalo tsha maipfi.

10.      ºwalani nga vhudele, nahone zwi no vhalea.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3      3                                 DBE/Lara 2018
                                        NSC

KHETHEKANYO YA A: MAANEA

MBUDZISO YA 1

Fhindulani mbudziso NTHIHI fhedzi kha dza malo dzi tevhelaho. Vhulapfu ha
phindulo ya½u vhu vhe u bva kha maipfi a 400 u swika kha a 450. ºwalani
NOMBORO na ¹HOHO ya maanea e na nanga.

1.1      Ndi yone tshenzhemo ye ya shandula kuvhonele kwanga.                                   [50]

1.2      ¶umbumazwikule ¼e ¼a vha tshimangadzo kha shango.                                      [50]

1.3      ºwalani maanea ane a vha na maipfi haya: 'Ndo fhedza ndo »itota nga
         n¾hani ha lunyadzo.'                                                                   [50]

1.4      'Ndi khwi½e u fela muhumbulo une wa tshila, u fhirisa u tshilela
         muhumbulo une wa »o fa.'
                                                          (Steve Biko)                          [50]

1.5      Khamusi u khwiniswa ha milayo ya kuambarele zwikoloni zwashu zwi nga
         bveledza vhudziki. ¹a¾ani ni tshi ima na, kana ni tshi hanedzana na ¾hoho
         iyi.                                                                                   [50]

1.6      Zwifanyiso zwi tevhelaho zwi nga ¾okonya kana zwa vusa zwipfi zwa½u,
         kana zwa dzikusa kuvhonele kwa½u kwa zwithu. ¶inangeleni tshifanyiso
         ni kone u ¿wala maanea. ºwalani nomboro ya mbudziso ye na nanga
         (1.6.1, 1.6.2 kana 1.6.3), ni kone-ha u ½ea maanea a½u ¾hoho yo teaho.

         PFESESANI: Hu tea u vha na vhu¾umani vhu re khagala vhukati ha
         maanea a½u na tshifanyiso tshe na nanga.

         1.6.1

                                                  [Tshi bva kha: www.google.com]                [50]

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3       4                            DBE/Lara 2018
                                         NSC

         1.6.2

                                                  [Tshi bva kha: www.google.com]            [50]

         1.6.3

                                                 [Tshi bva kha: www.google.com]             [50]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                      50

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                             Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3       5                                DBE/Lara 2018
                                         NSC

KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUDAVHIDZANI

MBUDZISO YA 2

Fhindulani mbudziso MBILI kha dzi tevhelaho.
• Vhulapfu ha mutumbu wa phindulo i¿we na i¿we vhu vhe maipfi a u bva kha
   180 u swika kha a 200.
• Dzhielani nzhele zwi tevhelaho:
   o Vha ¾anganedzaho mafhungo, redzhis¾ara, thouni na tshitaila.
   o Munanguludzo wa maipfi na tshivhumbeo tsha luambo.
   o Tshivhumbeo.
• ºwalani NOMBORO na ¹HOHO ya tshibveledzwa tshe na nanga, sa tsumbo
   2.1 Vhurifhi ha tshishaka.

2.1      VHURIFHI HA TSHISHAKA (INIFOMA·A)

         No ri ni tshi khou tamba nga bureiki tshikoloni, na tshenuwa no ku»a i¾o ¼a
         mu¿we mugudiswa nga luku»avhavha ni songo zwi lavhelela.
         Mashudumavhi, i¾o i¼o ¼o huvhala lwe uyo ¿wana a mbo »i hwalelwa
         vhuongeloni ha ma¾o vhunga i¾o ¼o no vha na tshanga. Mme a uyo ¿wana
         vho kelema lwa u sa vhuya fhano.

         Zwino inwi ¿walani vhurifhi ha u humbela pfarelo ni vhu ½ekedze vhabebi
         vha½u uri vha vhu ise ha vhabebi vha uyo ¿wana sa yone n»ila ya u
         humbela u farelwa lufhanga u ya nga mvelele yashu.                                     [25]

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3        6                             DBE/Lara 2018
                                          NSC

2.2      ·IºWALOVHU¸E (CV) NA VHURIFHI HA U FHELETSHEDZA

         Vhalani vhurifhi vhu tevhelaho ni kone u fhindula mbudziso yo
         »isendekaho khaho.

          Hu vhudziswa: Malu¾a Muge»a                              PO Box 234
          Cell: 064 014 1234                                       ¹hohoyan»ou
                                                                   0950
                                                                   25 Lara 2018

          Mulanguli
          Tshiwela Company
          PO Box 523
          Makhado
          0920

          KHUMBELO YA MUSHUMO WA VHUºWALELI

          Ndaa/Aa

          Ndi ¿wala ulu lu¿walo ndi tshi khou ita khumbelo ya mushumo wa u vha
          Mu¿waleli we wa an»adzwa kha bammbiri ¼a ¶ivhani ya ¼a 23 Lara
          2018.

          Ndi na tshenzhemo ya mi¿waha mivhili kha uyu mushumo. Ndi khou
          amba zwino ndi tshi khou shuma kha Khampani ya Nduvho. Ndi dovha
          hafhu nda vha mu¿waleli kha zwiimiswa zwi tevhelaho: Khorombusi ya
          Tshikolo tsha Vhambedzi Sekondari, Khorombusi ya Vhaswa vha
          muvhundu wa Funanani, na ya mbulungano ya mu¾a wa hashu. U ya nga
          ha iyi tshenzhemo, ndi vhona e n½e muthu o tewaho nga mushumo uyu.

          Zwidodombedzwa zwanga zwo¾he           zwi   kha      ¼i¿walovhu½e       ¼o
          nambatedzwaho kha khumbelo iyi.

          Ndi khou tenda uri khumbelo yanga i »o ¾anganedzwa.

          Ndi n½e wavho a fulufhedzeaho
          Malu¾a Muge»a

         Zwino inwi ¿walani ¼i¿walovhu½e (CV) ¼o faredzaho zwidodombedzwa
         zwo¾he ¼ine ¼a fanela u ¾uwa na uvhu vhurifhi ha u humbela mushumo.                  [25]

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3      7                               DBE/Lara 2018
                                        NSC

2.3      ADZHENDA NA MAAMBIWA A MU¹ANGANO

         Inwi no topoliwa u vha mu¿waleli kha mu¾angano we wa fariwa hu tshi
         khou lugiselwa tshimima tsha u takalela »uvha ¼a mabebo ¼a makhulu wa½u
         musi vho swikisa mi¿waha ya fu¾ahe (90). I tevhelaho ndi adzhenda ya uyo
         mu¾angano.

              1. U vula
              2. U ¾anganedza vhathu
              3. Vhathu vho »aho na vho kundelwaho
              4. U vhalwa ha maambiwa a mu¾angano wo fhiraho
              5. U ¾anganedzwa ha maambiwa
              6. A bvaho kha maambiwa
              7. Maambiwa a »uvha
                 7.1 ...
                 7.2 ...
                 7.3 ...
                 7.4 ...
                 7.5 ...
             8. A¼a na a¼a
             9. Datumu ya mu¾angano u tevhelaho
             10. U vala

         Zwino inwi ¿walani maambiwa a mu¾angano uyo ni tshi khou shumisa
         adzhenda ye na ½ewa afho n¾ha.                                                       [25]

2.4      MUVHIGO WA FOMA·A

         Vha Hamasipala vho vha na mu¾angano na Khoro dza Lushaka vha tshi
         khou ¾ahisa mbilaelo dza u ¼a¾ekanywa ha mashika ho¾heho¾he ngauri zwi
         nga vho vhanga malwadze kha vhadzulapo. Inwi sa mu¿waleli wa Khoro ya
         Lushaka no vha mura»o wa uyo mu¾angano, zwino ni tea u ¿wala muvhigo
         nga ha zwe zwa ambiwa.

         ºwalani uyo muvhigo wa foma¼a une wa »o vhigiwa musi wa khoro.                       [25]

2.5      TSHIPITSHI TSHA FOMA·A

         Hu na khombo nnzhi dzine dza kwama vhaswa badani khulwane ine ya
         fhira nga henefho vhuponi ha ha½u. Sa Mudzulatshidulo wa Khoro ya
         Vhaswa, vhadzulapo vho ni humbela uri ni ambe tshipitshi nga ha ndeme
         ya tsireledzo dzibadani mu¾anganoni wa vhaswa.

         ºwalani tshipitshi itsho.                                                            [25]

Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa                               Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3        8                           DBE/Lara 2018
                                          NSC

2.6   INTHAVIYU

      Inwi ni muthu we a gudela zwa vhulondolama»i. Minidzhere wa ha masipala
      wa vhupo ha ha½u o ni ramba uri a vhe na nyambedzano na inwi hu u itela uri
      lushaka lu maan»afhadzee nga n»ivho ine na vha nayo malugana na u
      vhulunga khathihi na kushumisele kwone kwa ma»i.

      ºwalani inthaviyu ye ya vha hone vhukati ha½u na minidzhere.                     [25]

                                      ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                 50
                                                         MARAGAGU¹E:                   100

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda HL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2018/29f80350-3595-42ef-a2ea-b46cbb9f2b50) — Tshivenda HL · QP · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2018/c8b7d7e9-3def-4eb3-ab3b-344d370167b1) — Tshivenda HL · QP · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-feb-march-2018/7895b64f-3a1c-4fac-9e19-5a1a091dfea0) — Tshivenda HL · QP · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-may-june-2018/a0eae3dd-60ac-404e-b50d-66cb18085507) — Tshivenda HL · QP · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P3 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p3-qp-nov-2022/3fa77706-924d-478a-b2fc-f8b05b0ec138) — Tshivenda HL · QP · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2021/2c3e17ea-4a76-40fd-b4e4-02ef3d019e1e) — Tshivenda HL · QP · 2021 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2023/765f14da-8d93-457d-bdf2-55296068bdd4) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2023/dd2a3a30-9a9d-4a74-9dda-f56bbb8b2c7a) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-memo-nov-2022/8c68daaa-b088-4026-9cec-7c9310ee6d86) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P3 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p3-memo-nov-2022/6a0cc494-fdd7-4700-8a5a-127eb97960d7) — Memo · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-qp-nov-2022/435f1bca-1fbe-477f-a292-b80a50be8042) — QP · 2022 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
