# Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 November 2022 Question Paper

> Grade 12 Tshivenda FAL Paper 2 question paper from the November 2022, 23 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-fal-p2-qp-nov-2022/ea17d25c-23f5-4d42-ac46-53d9ddb9a0f6
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Question paper
- Year: 2022
- Exam period: November
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 23

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-fal) › [Tshivenda FAL Grade 12 Paper 2 November 2022 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-fal-p2-qp-nov-2022/ea17d25c-23f5-4d42-ac46-53d9ddb9a0f6)

## About this document

Tshivenda Fal · Grade 12 · November · 2022 · tshivenda. Question paper, 23 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda NSC FAL P2 Memo Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-fal-p2-memo-nov-2022/49b3346f-bbef-463b-ab39-38e1e22ebe2c) — Memo · 2022 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                      GIREIDI YA 12
                                       MOPHATO 12

   TSHIVEN¶A LUAMBO LWA U ENGEDZA LWA U THOMA (FAL)

                          BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2)

                                       LARA 2022

MARAGA: 70

TSHIFHINGA: Awara 21/ 2

                             Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 23.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                    Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2           2                DBE/Lara 2022
                                                             NSC

PFESESANI

1.       Vhalani sia¾ari he¼i nga vhuronwane ni sa athu u fhindula mbudziso.

2.       Ni SONGO lingedza u vhala bammbiri ¼o¾he. ¹olani Thebu¼u ya Zwi re
         Ngomu kha sia¾ari ¼i tevhelaho ni swaye nomboro dzo μisendekaho kha
         bugu dze na guda ¿waha uno. Vhalani mbudziso idzo ni koneha u nanga
         dzine na tama u fhindula.

3.       Bammbiri he¼i ¼o vhumbwa nga KHETHEKANYO N¸A:

         KHETHEKANYO YA A: Nganea                     (35)
         KHETHEKANYO YA B: ¶irama                     (35)
         KHETHEKANYO YA C: Nganeapfufhi               (35)
         KHETHEKANYO YA D: Vhurendi                   (35)

4.       Fhindulani MBUDZISO MBILI dzo fhelela u bva kha khethekanyo MBILI
         DZIºWE na DZIºWE.

         KHETHEKANYO YA A: NGANEA
         Fhindulani mbudziso MBILI kha nganea ye na guda.

         KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA
         Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha µirama ye na guda.

         KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI
         Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa.

         KHETHEKANYO YA D: VHURENDI
         Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa.

5.       Shumisani mutevhe wa u sedzulusa uri u ni thuse.

6.       Tevhedzani ndaela dzo ¿walwaho mathomoni a KHETHEKANYO IºWE
         na IºWE nga vhuronwane.

7.       Nomborani phindulo dza½u kokotolo sa zwe mbudziso dza nomboriswa
         zwone kha bammbiri ¼a mbudziso.

8.       Ndangatshifhinga yo anganyiwaho: Shumisani minetse i re henefha kha 75
         kha KHETHEKANYO IºWE na IºWE.

9.       ºwalani nga vhudele nahone zwi no vhonala.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2         3                DBE/Lara 2022
                                                           NSC

ZWI RE NGOMU

Sia¾ari i¼i ¼i »o thusa vhalingiwa kha u nanga mbudziso dzine vha ¾o»ou dzi fhindula
vha songo vhuya vha vhala bammbiri ¼o¾he.

KHETHEKANYO YA A: NGANEA

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganea ye na guda.
    NOMBORO YA MBUDZISO                MARAGA                         SIA¹ARI
1. U tshila ndi u vhona                    35                            5

2. Ho dina one                                        35                   9

KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha µirama ye na guda.
3. Findinkodo                              35                             13

KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha nganeapfufhi dze na ½ewa.
4.1 'Vulani mufunwa wanga'                18                              17
                                  NA
4.2 'Dokotela wa mukhuwa nandi'           17                              18

KHETHEKANYO YA D: VHURENDI

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha zwirendo zwe na ½ewa.
5.1 'Luvhondo lu µo wa'                   17                              20
                                  NA
5.2 'Ndo ¾uvha mulovha'                   18                              22

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2         4                DBE/Lara 2022
                                                           NSC

MUTEVHE WA U SEDZULUSA
Itani luswayo kha khethekanyo dze na fhindula dzone.

 KHETHEKANYO                MBUDZISO              MBUDZISO DZI            LUSWAYO
                                                    TEAHO U                  √
                                                   FHINDULWA
A: Nganea                          1–2                 1

B: ¶irama                           3                  1

C: Nganeapfufhi                  4.1 + 4.2             2

D: Vhurendi                      5.1 + 5.2             2

PFESESANI: Ivhani na vhu¾anzi uri no fhindula mbudziso u bva kha khethekanyo
           MBILI fhedzi.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2      5                DBE/Lara 2022
                                                        NSC

KHETHEKANYO YA A: NGANEA

Kha khethekanyo iyi, mbudziso dzo vhudziswa dzi tshi bva kha NGANEA dzi
tevhelaho:

     U TSHILA NDI U VHONA – RN Maμadzhe
     HO DINA ONE – S Mbedzi

Fhindulani mbudziso dzo¾he dzo μisendekaho kha nganea ye na guda.

MBUDZISO 1: U TSHILA NDI U VHONA – RN Maμadzhe

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa
nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
                        kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 1.1
                        na MBUDZISO 1.2.

1.1      TSHIBVELEDZWA TSHA A

         ¶uvha ¼i kha »i vha ¼ene¼o nga madekwana a hone, hu vhonala Mashudu e
         ngomu ngadeni ya n»uni yawe a tshi khou sheledza miroho. U sheledza u
         khou sokou sheledzavho, fhedzi muhumbulo wawe a u ho khazwo. Tshe
         Maria a thoma zwa u kola-kola u pfa a sa tou »iphi½a zwavhu»i muyani.
         Zwezwi a tshi khou sheledza, vhathu vhanzhi ndi vha fhiraho nga henefho 5
         tsini vha tshi mu humbela muroho. Naho vhathu vhanzhi vho vha vho
         vhilulela u ya mahayani avho, ho vha hu si na o dzhayaho u fana na
         Nda¾iso.

         'Ndi ri tshi½oni tsho fhufhisa!' 'Inwi ni dina u amba nga dzindimi. Bulani ni
         sa monamoni.' Mashudu u ralo o tou tou pangula n»evhe. 'Ndi ri Maria vho 10
         dzhia!' Mashudu u vhudzisa mbudziso iyi a sa pfesesi uri Maria o dzhiwaho
         ndi ufhio.

         'Ee, ndi ri Maria musidzana wa½u vho dzhia vha¾hannga vha sa ¼iho vhutete
         nga u shavha u tetemela.' 'Ni ri Maria wanga vho dzhia? Ngoho hu »o lila
         kili. Vhathu vha »o pfa hu tshi pfi ndo ¼a muthu. Hone o dzhiwa nga nnyi?' 15
         Mbudziso iyi na u bva a i tsha tou bva zwavhu»i. Mbilu yo no »ala izwi na
         zwi¼a.

         1.1.1      Ndi nnyi a re ngadeni mafhungoni aya?                                      (1)

         1.1.2      Ndi tshini tshi no ita uri Mashudu a songo tou ri fombe kha
                    zwine a khou ita?                                                          (1)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2      6                DBE/Lara 2022
                                                        NSC

         1.1.3      ¹alutshedzani zwi no khwa¾hisedza uri Maria na Mpho vho
                    thoma u funana mushumoni.                                                  (2)

         1.1.4      Mafhungo a re afho n¾ha a wela kha tshipi»a tshifhio tsha
                    puloto? Ndi ngani ni tshi ralo?                                            (2)

         1.1.5      Vhambedzani hune Mpho na Mashudu vha fana hone no sedza
                    kutshilele kwavho.                                                         (2)

         1.1.6      Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

                    Vhushaka vhu re vhukati ha Mashudu na Maria ndi ha ...

                    A   munna na musadzi.
                    B   khaladzi na khaladzi.
                    C   dzikhonani.
                    D   vhafunani.                                                             (1)

         1.1.7      Muanewa dendele kha nganea iyi ndi nnyi? Tikedzani phindulo
                    ya½u.                                                                      (2)

         1.1.8      Ndivho ya mu¿wali ya u sumbedza Mpho hu ene o vhulahisaho
                    Mashudu ndi ifhio?                                                         (2)

         1.1.9      No sedza nyito dza kha nganea iyi, ni vhona bulayo ¼o iteaho
                    buguni ¼i tshi tendisea naa? Tikedzani phindulo ya½u.                      (2)

         1.1.10     Ni vhona vhu»ifari ha Mpho mushumoni vhu tshi nga ¾u¾uwedza
                    vhaswa u tevhela bu»o ¼a vhudokotela naa? Ndi ngani ni tshi
                    ralo?                                                                      (2)

                                            NA

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2      7                 DBE/Lara 2022
                                                        NSC

1.2      TSHIBVELEDZWA TSHA B

         U gidima ha goloi iyi ine ya khou ya mu»ini wa Mpho ndi zwi¿we-vho.
         Henefha hune ya ya ngei na ngei, ngeno na ngeno! Buse ¼ine ya dubisa ¼o
         vha ¼i si ¼i¾uku. Na u ima ha hone, ndi u tou swenda. Zwitukana zwi tshi
         i vhona yo ima afha ha Mpho, na zwone zwa ri zwi tou funa zwone.
         Zwa gidima zwi tshi ya henengei u tou »ivhonela nga ma¾o. Goloi iyi yo vha 5
         i na Vho Maano na Aifheli. U tsa goloini, vho mbo »i dzhena n»uni. Hu si
         kale, vha vha vha tshi bva na Mpho, ¾hoho yo sedza fhasi. 'Nga vhanna!
         Ndi Dzwaini na Dugudzha naa?' Muambi ndi Mpho.

         'Ee! Ndi ri½e vhodokotela.' Muambi ndi Dzwaini.

         'Mulandu ndi mini no no ½amela goloi ya mapholisa?' Mpho u vhudzisa 10
         mbudziso iyi mabiko a tshi tou shuluwa kha tshifha¾uwo.

         'N½e ndi vho tou ri ngavhe ri songo vhuya ra ¾anganedza khumbelo yavho
         ya u vhulaha Mashudu.' Muambi ndi Dzwaini.

         'Naa matsina no farelwa u vhulaha Mashudu?' 'Izwi a no ngo nnyambulula
         vha¾hannga?'                                                           15

         'U farwa hashu zwi khou ambavho u farwa ha vhone.' Mufhinduli ndi
         Dzwaini. Dugudzha nga ngei thungo u vhonala o farelela lu¾aha.

         'Ndi hone no nthengisa vha¾hannga.'

         1.2.1      Goloi afho mafhungoni i khou ya ngafhi?                                     (1)

         1.2.2      Ndi goloi-»e yo buliwaho mafhungoni aya?                                    (1)

         1.2.3      ¹alutshedzani zwi no sumbedza uri Mpho o vha o swifhalelwa
                    mafhungoni aya.                                                             (2)

         1.2.4      Nda¾iso o olwa sa muanewa wa mvumbo-»e buguni iyi?
                    Tikedzani phindulo ya½u.                                                    (2)

         1.2.5      ¹alutshedzani dzina ¼a bugu iyi 'U tshila ndi u vhona' no
                    livhanya na zwiito zwa Mpho.                                                (2)

         1.2.6      Khuµano vhukati ha Mashudu na Mpho yo vhangwa nga mini?                     (2)

         1.2.7      Sumbedzani fhethuvhupo na tshifhinga zwo bveledzwaho kha
                    nganea iyi.                                                                 (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2       8                DBE/Lara 2022
                                                         NSC

         1.2.8      Muhumbulo muhulwane wa u shumisa dokotela Mpho buguni
                    iyi ndi ufhio?                                                              (2)

         1.2.9      Masiandaitwa a u sa fhulufhedzea kha lufuno ndi afhio?                      (2)

         1.2.10     Arali hu inwi Mpho we a wana musadzi wawe e na Mashudu
                    nµuni yawe no vha ni tshi nga ita mini? Ndi ngani ni tshi ralo?             (2)
                                                                                                [35]

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2       9                DBE/Lara 2022
                                                         NSC

MBUDZISO 2: HO DINA ONE – S Mbedzi

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganea ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa
nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
                        kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 2.1
                        na MBUDZISO 2.2.

2.1      TSHIBVELEDZWA TSHA C

         O ri u pfa zwa khii dza goloi a mbo »i sokou dzii sa pala ya mu»agasi
         mu¾hannga. Hu u ya phan»a zwa kon»a, he u humela murahu na zwone
         zwa kon»a.

         Mukegulu vho tou fhedza vho »a hune a vha hone. Vha tshi swika vha
         ½etshedzela tshan»a uri vha ¾anganedze khii.                       5

         'He¼ia ¼igoloi ¼o mbo »i bva mulinga ¼a mbulumbuwa ¼a wa ¼a swa.'

         'Mini! Na zwino khamusi ni khou tou ita miswaswo. Goloi ye ra vhea
         fhulufhelo ¼o¾he khayo fhano mu»ini uri i »o ri thusa. Ambani zwi¿we
         mutukana!' Vha khou ralo Vho Olga vho rafhela Ngeletshedzo ma¾o. Lu¼a
         lunako lwavho lwa ralo u vilinganywa nga honohu u sinyuwa havho, Naho 10
         ma¾o avho o hula lwo linganaho, hezwi musi vho sinyuwa o vha a tshi
         shanduka a tshiluma½amana. Mukegulu vhane muvhili wavho a u vhonali u
         tshi nga neta naho hu nga zwi¼iwa zwa ano ma»uvha. Naho vhe vha
         ma»uvha, nnyi na nnyi o vha a tshi ri o vha lavhelesa a zwi vhona uri kaleni
         havho vho vha tshi tou vha dzuvha.                                           15

         'Nahone ¼o vha ¼i si tsha fanelana na zwine uno mu»i wa vha zwone. Fhano
         hu ¾o»ea ¼igoloi ¼avhu»i nahone ¼a »zina. Hu si TOYOTA dza vhasiwana.
         Vha vhe vha tshi khou dzudzanya mihumbulo vha ¾avhanye u renga i¿we
         goloi yavhu»i.'

         2.1.1      Khii afho mafhungoni ndi dza mini?                                          (1)

         2.1.2      Ndi mini tshi no »isa n»a»o kha mukegulu afho mafhungoni?                   (2)

         2.1.3      ¹alutshedzani zwi no khwa¾hisedza uri Ngeletshedzo o vha a tshi
                    nyadza mme awe?                                                             (2)

         2.1.4      Mafhungo are afho n¾ha awela kha tshipi»a tshifhio tsha puloto?             (1)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2     10                DBE/Lara 2022
                                                       NSC

         2.1.5      Vhambedzani hune Osbon na Musuku vha fana hone no sedza
                    kutshilele kwavho?                                                         (2)

         2.1.6      Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

                    Vhushaka vhu re vhukati ha Osbon na Musuku ndi ha ...

                    A   murathu na mukomana.
                    B   khaladzi na khaladzi.
                    C   muzwala na muzwala.
                    D   dzikhonani.                                                            (1)

         2.1.7      Muanewa dendele kha nganea iyi ndi nnyi? Tikedzani phindulo
                    ya½u.                                                                      (2)

         2.1.8      Ndi khu»ano ya lushaka lufhio yo vha ho hone vhukati ha
                    Ngeletshedzo na Veronica? Tikedzani phindulo ya½u.                         (2)

         2.1.9      Nga kuvhonele kwa½u mu¿wali u khou sumbedza zwifhio nga u
                    shumisa Veronica sa mubvumbedzwa o thanyelaho thungo.                      (2)

         2.1.10     Ni vhona vhu»ifari ha Ngeletshedzo ho shela mulenzhe kha lufu
                    lwa mme awe naa? Ndi ngani ni tshi ralo?                                   (2)

                                            NA

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2      11                DBE/Lara 2022
                                                        NSC

2.2      TSHIBVELEDZWA TSHA D

         'Goloi ya tsilu ¼anu kheyo.' U khou ralo Sibongile a tshi khou sumbedza
         Veronica Hummer H2 ya muvhala mutswu. Veronica o tou »iakhamala a
         tshi khou fhufha nga dakalo.

         'Khei i¼a goloi, ngoho u »o bvisa yo¾he muthannga. Ndi nga ndi a mu vhona
         o takala.'                                                                5

         'I sedzeni nga vhuronwane ni ri vhudze mafhungo. Tsho, a thi athu ni
         »ivhadza kha:Network.' 'Pfarelo vhashumisani ndi khou humbela uri ni
         sendele ngeno tsini.' O ri u ralo Sibongile vho¾he vha sendela nga u bonya
         ha ¼i¾o Vho mbo »i ita danga Veronica a sala vhukati na i¼a Hummer. A ene
         Sibongile a tshi isa phan»a: 'Mu¾a wo aluwa vhashumisani, hoyu u bva 10
         ½amusi ndi mura»o washu lwa tshiofisi. Madzina awe nga vhu»alo u »o
         amba namusi henefha. Ndi ene we nda ni gavhela uri u na kushumo nga
         hangei kha ¼a Limpopo. Hei Hummer i »o ri thusa u phetha hokwo
         kushumo. Veronica, tshifhinga ndi tshawe.'

         'Hoo, n½e ndi pfi Veronica sa zwe vhathu vha pfisa zwone. Tshifani tshanga 15
         ndi Ramagwedzha. Ndo alutshela kha ¼a Limpopo ndi tshi dzula na
         makhulu wanga. Fhano Soweto ndi hune vhabebi vhanga vha dzula hone.
         Na n½e u thoma zwino nga uri ndo fhedza u ¿wala mulingo wa gireidi 12
         ndi »o vha ndi tshi wanala fhano. Ndo livhuwa.' O ri u fhedza u di»ivhadza
         vhashumisani vha mu kha»a vha tshi mu kuvhatedza nga muthihi nga 20
         muthihi. Sibongile o vha ene wa u fhedza he a gomedza nga u mu mama
         shama.

         2.2.1      Ndi goloi-»e ye Sibongile a sumbedza Veronica?                              (1)

         2.2.2      Mafhungoni a re afho n¾ha tsilu hu khou ambiwa nnyi?                        (1)

         2.2.3      ¹alutshedzani zwi no sumbedza uri Veronica u kha madakalo.                  (2)

         2.2.4      No sedza tshaka dza vhaanewa Veronica o olwa sa muanewa wa
                    lushaka-»e? Tikedzani phindulo ya½u.                                        (2)

         2.2.5      ¹alutshedzani dzina ¼a bugu iyi 'Ho dina one' no livhanya na
                    zwiito zwa Ngeletshedzo.                                                    (2)

         2.2.6      Thasululo ndi tshi¿we tsha zwipi»a zwa puloto, ¾alutshedzani
                    zwo bvelelaho kha thasululo ya nganea iyi.                                  (2)

         2.2.7      Mafhungo a nganea iyi a khou bvelela nga tshifhinga tshifhio?
                    Tikedzani phindulo ya½u.                                                    (2)
Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2       12                DBE/Lara 2022
                                                         NSC

         2.2.8      Muhumbulo muhulwane wa u shumisa Veronica                         wa
                    mufumakadzi kha u dziedza Ngeletshedzo ndi ufhio?                            (2)

         2.2.9      Ni vhona vhugevhenga vhu na mbuelo? Tikedzani phindulo                       (2)
                    ya½u.

         2.2.10     Arali hu inwi Ngeletshedzo we a fhurwa tshelede i si na vhukono
                    nga Veronica no vha ni tshi »o ita mini? Ndi ngani ni tshi ralo?             (2)
                                                                                                 [35]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                          35

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2         13               DBE/Lara 2022
                                                           NSC

KHETHEKANYO YA B: ¶IRAMA

Fhindulani mbudziso DZO¹HE kha idzo dzi re afho fhasi dzo µisendekaho kha
µirama ye na guda.

MBUDZISO 3: FINDINKODO – TT Mudau

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha »irama ye na guda uri ni kone u
fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu »o langwa
nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

DZHIELANI NZHELE HEZWI:              Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no
                                     bva kha mafhungo a bugu e na ½ewa,
                                     MBUDZISO 3.1 na MBUDZISO 3.2.

3.1      TSHIBVELEDZWA TSHA E

         (Ofisini dza ·ihoro ¼a Lushaka. Nga masiari, hu vhonala tshigwada tsha
         vhathu vha ¼ihoro i¼i)
         DE WIT:          Vho Coetzee a vha tsha »o vha na ri½e.
         MURA¶O 1:        Mulandu?
         DE WIT:          Vho vha vho fanela vhe fhano u »a u ri ½ea vhu¾anzi, vho           5
                          »i tou hana vhe vha nga si kone.
         MURA¶O 2:        Vho Coetzee kha vha kwengeledzwe vha vhuye.
         DE WIT:          Ri nga si kwengweledze munna we vhutshilo hawe ho¾he ha
                          »isendeka kha po¼itiki, arali a tshi ri o neta, u vha a khou
                          amba ngoho.                                                        10
         MURA¶O 2:        U bva ha Vho Coetzee zwi »o vun»a maan»a ¼ihoro ¼ashu.
         DE WIT:          A thi vhoni zwo ralo, arali zwo ralo mathina a ri nga »o
                          kona u bvela phan»a, Vho Coetzee vha tshee vho fara
                          ¼ithihi ¼a uri ri omelele kha muvhuso wa mbuelano ya
                          lushaka.                                                           15
         MURA¶O 2:        ·ine nda ¾o»ou »ivha ¼one asi¼i.
         DE WIT:          Kha li bulwe.
         MURA¶O 1:        Afha kha dziphurovintsi ri tou ita hani?
         DE WIT:          Na hone ri fanela u bva.
         MURA¶O 2:        Nangei Kapa Vhukovhela?                                            20
         DE WIT:          Ii!
         MURA¶O:          Hu tou nga ndi zwi¿alagudu hezwi musi. Ri nga la¾edza
                          hani vhathu vho ri vheaho kha muvhuso wa phurovintsi?
         DE WIT:          U dzula hashu ngomu kha khabinethe heyi zwi »o ri
                          vhangela tsira. Ri fanela u bva na kha phurovintsi hei¼a.          25
         MURA¶O 1:        Avha vhe vha ri vhea vhuhosini?
         DE WIT:          Ri fanela u vha ¾alutshedza nga n»ila i pfalaho.
         MURA¶O 3:        Ifhio n»ila i pfalaho?
                          (Hu pfala u gungula na u ¿u¿una.)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2        14               DBE/Lara 2022
                                                          NSC

         3.1.1      Mafhungo ane a khou ambiwa a khou bvelela ngafhi?                            (1)

         3.1.2      Ndi zwifhio zwine zwa sumbedza uri Vho Coetzee ndi vha
                    ndeme kha ¼ihoro?                                                            (1)

         3.1.3      Ndi tshini tshine tsha khou netisa Vho Coetzee kha po¼itiki?                 (2)

         3.1.4      Muthumukhulu o bveledzwa sa muanewa wa mvumbo-»e buguni
                    iyi?                                                                         (2)

         3.1.5      Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

                    Vhuimo ha Vho De Wit kha ¼ihoro ndi …

                    A     mu¿waleli wa ¼ihoro.
                    B     murangaphan»a.
                    C     mura»o zwawe.
                    D     mufaragwama.                                                           (1)

         3.1.6      Ma¾hakhe a bugu iyi ndi afhio?                                               (2)

         3.1.7      Ndi mini tshine tsha khou ita uri vhatshena vha si kunde musi
                    hu tshi voutiwa?                                                             (2)

         3.1.8      Aya mafhungo a bugu iyi a khou bvelela nga tshifhinga tshifhio?
                    Tikedzani phindulo ya½u.                                                     (2)

         3.1.9      Ni vhona vhuµifari ha Vho Coetzee vhu tshi ¾anganedzea sa
                    murangaphan»a naa? Tikedzani phindulo ya½u.                                  (2)

         3.1.10     Ndi zwifhio zwe na vha ni tshi nga eletshedza vha ·ihoro ¼a
                    Lushaka vhane vha khou bva kha po¼itiki?                                     (3)

                                            NA

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2        15               DBE/Lara 2022
                                                          NSC

3.2      TSHIBVELEDZWA TSHA F

         SKIET:         (E e¾he) Matshelo ndi »uvha ¼a khetho dza Masipala. Ha, ri
                        »o vhona. (ºo tshifhinganyana)
                        Onoyu De Wit u imelela nnyi ngauri o no tou dzhena kha u
                        vha hawe murema? Hoyu munna u khou thoma u rengisa
                        lushaka lwa Maafurikanere. Na zwine a amba zwone a zwi              5
                        pfali. (Hu dzhena Skosana)
         SKOSANA:       Môre! Môre! Gaan dit goed?
         SKIET:         Môre minister, dit gaan goed, hoe gaan dit met jou?
         SKOSANA:       Random somaar! (Vha a sea) Edzou mmbudza Skiet, u
                        ngafhi Muhulisei De Wit?                                            10
         SKIET:         De Wit? Khayelitsha? (U a humbula. ºo tshifhinganyana)
                        Minista, hafhu?
         SKOSANA:       U humbula zwone, a thi tsha vha minister.
         SKIET:         Ek is jammer, ek is jammer, minister.
         SKOSANA:       Ek voel jammer vir jou ook.                                         15
         SKIET:         (O akhamala) Wat?
         SKOSANA:       U a vhona hou¼a murangaphan»a wau u khou sokou »inetisa.
                        U khou pwasha vhuthihi ha lushaka lwa Maafurikanere.
                        Vhona, u pesukana hawe Khayelitsha a ho ngo mu vhuisela
                        lukuna, o bva nga dza pfe½e henengei. U a »ivha ndi mini            20
                        Skiet?
         SKIET:         Ii!
         SKOSANA:       Muthu mutswu u nga si mu renge. De Wit kha litshe u
                        rengisa lushaka lwa hawe a lu fha¾e a ¾utshele u amba
                        mazwifhi phan»a ha vhathu ngauri vha »o mu rwa.                     25
         SKIET:         Eyaa!
         SKOSANA:       Iwe na Klank na Jan khwi½e ni tshi bva na litsha De Wit a
                        tshi penga e e¾he. Pfesesai hafha.

         3.2.1      Ndi nnyi ane a khou rengisa lushaka lwa Maafurikanere?                       (1)

         3.2.2      Nyofho dzi re na Skiet dzi vhangwa nga mini?                                 (2)

         3.2.3      Vhukonani ha Skiet na Skosana ho »iswa nga mini?                             (2)

         3.2.4      Ndi ngani Skiet a tshi khou ya lokhesheni dza vharema nga
                    tshifhinga tsha khetho?                                                      (2)

         3.2.5      ¹alutshedzani uri u pesukana ha De Wit ndi u »inetisela ¼ifhedzi.            (2)

         3.2.6      Sumbedzani tshipiµa tsha ma¾hakhe a bugu iyi.                                (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2       16                DBE/Lara 2022
                                                         NSC

         3.2.7      U bva phalamenndeni ha vhatshena zwo takadza vharema?
                    Tikedzani phindulo ya½u                                                      (2)

         3.2.8      Tshi sa fheli tshi a ¾ula. Sumbedzani vhungoho ha ¼ikumedzwa i¼i
                    no sedza nyito dza vhatshena kha bugu iyi.                                   (2)

         3.2.9      U sinyuwa ha vhathu kana tshigwada nga murahu ha tshanduko
                    i¿we na i¿we zwo tea kana a zwo ngo tea naa? Tikedzani
                    muhumbulo wa½u nga zwo bvelelaho buguni.                                     (2)

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                          35

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2       17               DBE/Lara 2022
                                                         NSC

KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI

Kha khethekanyo iyi, mbudziso dzo vhudziswa dzi tshi bva kha NGANEAPFUFHI
dzi tevhelaho:

     'VULANI MUFUNWA WANGA' – NA Milubi
     'DOKOTELA WA MUKHUWA NANDI' – LL Mafenya

MBUDZISO 4

Vhalani mafhungo a tevhelaho a bvaho kha nganeapfufhi MBILI dze na guda uri ni
kone u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo
langwa nga tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
                        kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 4.1
                        na MBUDZISO 4.2.

4.1      'VULANI MUFUNWA WANGA ' – NA Milubi

         TSHIBVELEDZWA TSHA G

         A ¾odzimela hafhu. A sedza hafhu, mbilu ya thoma u ita tshigikhikhi tsha
         musi na mutuli. A ima e dziwilili. A swo¾a ma¾o a dovha a ¾odzimela hafhu.
         Ma¾o a mu vhudza uri a hu na zwi¿we. Vhukuma ndi ngoho. A tshi sedza
         hafhu a wana hu si na zwi¿we.

         Ndi Vho Dinani munna wa ¸eani. Avha Vho Dinani vha »a u ¾olela 5
         musadzi wavho ¸eani. Rumu ine vha khou »a khayo ndi yeneyi ine La¾ani
         a vha khayo. La¾ani o »o sala o lo»elelwa nga ngomu rumuni iyi nga ¸eani
         musi a tshi khou ya u ¾amba shawarani. Izwi ho vha hu u itela uri a no
         lingedza u »a afha rumuni iyi musi ene a tshe o ya shawarani a si dzhene
         lune a »o vhona La¾ani.                                                  10

         Afha hune La¾ani a vha hone ndi kha rumu ya zwifha¾o zwilapfulapfu
         henefha Yunivesithi ya Henefha. Tshifha¾o itshi tsho fha¾wa lwa vhudele
         lune musi muthu e ngomu a kona u vhona zwo¾he zwi re fhasi. Musi muthu
         e rumuni iyi u tou vhona zwo¾he zwi no dzhena na u bva vhuima
         zwiendedzi ha tshifha¾o itshi.                                          15

         ¸amusi Vho Dinani vha tshi khou imisa tshiendedzi tshavho afha fhasi ha
         tshifha¾o itshi, La¾ani u khou »i vha vhona zwawe.

         4.1.1      Munna wa ¸eani o vha a tshi pfi nnyi?                                       (1)

         4.1.2      Ndi tshini tsho swikisaho La¾ani afho rumuni?                               (2)

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2        18               DBE/Lara 2022
                                                          NSC

         4.1.3      Mafhungo e na vhala a ¾ana tshipi»a tshifhio tsha puloto?                    (2)

         4.1.4      Muanewa mulu¾anyi kha nganeapfufhi iyi ndi nnyi? Tikedzani
                    phindulo ya½u.                                                               (2)

         4.1.5      Sumbedzani mvumbo ya Vho Dinani kha nganeapfufhi iyi.                        (2)

         4.1.6      Thasululo ya nganeapfufhi iyi ni vhona yo bveledzwa zwavhu»i
                    naa? Tikedzani phindulo ya½u.                                                (2)

         4.1.7      Masiandaitwa ane a nga bvelela kha ¸eani ro sedza vhu»ifari
                    hawe vhu si havhu»i ndi afhio?                                               (2)

         4.1.8      Zwe ¸eani a ita zwa u funana na mu¿we munna ngeno o malwa
                    zwi a ¾anganedzea naa? Ndi ngani ni tshi ralo?                               (2)

         4.1.9       Ndi zwifhio zwe na guda kha nganeapfufhi iyi?                               (3)

                                            NA

4.2      'DOKOTELA WA MUKHUWA NANDI' – LL Mafenya

         TSHIBVELEDZWA TSHA H

         Vhudokotela hawe a vhu ambi tshithu kha n½e. Dokotela ndi »ivha e wa
         mukhuwa fhedzi, wa muthu mutswu u »i dzula e ¼one ¼a thavhani.

         Zwenezwo a tshi ralo manese vha re henefho tsini vha sumbedza u sa
         fushea. 'Oo, zwino ni ¾o»a uri uyu muisa ndi mu tendele a tshi ¾ha¾huvha
         'misisi' uri a kone u vhona ngoma ya makhuwa?' Neva. U amba maipfi ayo a 5
         tshi khou bvisa bibi ye a i gidela nga fola a i funga. A dubisa luvhili na
         luraru. Lwa vhu½a mutsi wa vha u tshi thulidza nga ningo.

         'Vhone, zwa 'misisi' a zwi tsha shuma. Zwo no bva vhukati ha shango. Na
         mafhungo hayo a ngoma ya makhuwa a ri na na mushumo nao. Tshine ra
         ¾o»a ndi u tshidza vhutshilo ha hoyu muthu' ndi sisi¾a Mawela a tshi khou 10
         lingedza u fanyisela hoyu mukhuwa.'

         'Ohoho, arali muthu o takala, a tshi khou takalela u vhona ngoma ya
         mukhuwa u »o tou shonela thavhani ya Mposi!' Louw uri u amba izwi a
         mbo »i isa phan»a na u dubisa bibi yawe. U bva afho Louw a mbo »i lunzili
         lwa uri a vhidzelwe dokotela wa mukhuwa. Sisi¾a Mawela na ene a si 15
         tende-vho. A ri dokotela a hu na mu¿we nga nn»ani ha onoyo o tiwaho
         ¼ene¼i »uvha. Onoyo ndi dokotela Konani.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2         19               DBE/Lara 2022
                                                           NSC

         4.2.1      Fhethuvhupo mafhungoni aya ndi ngafhi?                                        (1)

         4.2.2      Ndi tshini tsho vhangaho khu»ano afho mafhungoni?                             (2)

         4.2.3      Muanewa mupikisi kha nganeapfufhi iyi ndi nnyi? Tikedzani
                    phindulo ya½u.                                                                (2)

         4.2.4      ¹alutshedzani uri ndi ngani Sisi¾a Mawela o vha a songo fushea
                    nga vhu»ifari ha Louw? Tikedzani phindulo yaṋu.                               (2)

         4.2.5      Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho.

                    Ane a khou sumbedza tshi¾alula kha dokotela wa murema ndi …

                    A   sisi¾a Mawela.
                    B   Konani.
                    C   Louw.
                    D   Suprithenndede.                                                           (1)

         4.2.6      U sa ¾anganedza uri dokotela Konani wa murema a nga alafha
                    mukhuwa zwi ni »isela muhumbulo ufhio?                                        (2)

         4.2.7      Thero ya nganeapfufhi iyi ndi ifhio?                                          (2)

         4.2.8      Ni a tendelana naa na zwe dokotela Konani a ita zwa u litsha
                    mushumo kha nganeapfufhi iyi?                                                 (2)

         4.2.9      Inwi ni vhona zwe suprithenndede a ita zwa u ¾o»a mulwadze a
                    tshi ongiwa nga dokotela wa mukhuwa zwo vha na mbuelo
                    dzavhu»i? Tikedzani phindulo ya½u.                                            (3)

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C:                           35

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                   Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2        20               DBE/Lara 2022
                                                          NSC

KHETHEKANYO YA D: VHURENDI
Kha khethekanyo iyi, mbudziso dzo vhudziswa dzi tshi bva kha ZWIRENDO zwi
tevhelaho:
     'LUVHONDO LU ¶O WA' – TK Mkansi
     'NDO ¹UVHA MULOVHA' – TK Mkansi
DZHIELANI NZHELE HEZWI: Fhindulani mbudziso dzo vhudziswaho dzi no bva
                        kha mafhungo a bugu e na ½ewa, MBUDZISO 5.1
                        na MBUDZISO 5.2.

MBUDZISO 5

5.1      Vhalani TSHIRENDO tshi tevhelaho nga vhusedzi uri ni kone u fhindula
         mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga
         tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

         LUVHONDO LU ¶O WA – TK Mkansi
         1       Luvhondo lulapfu sa thavha ya Everest,
         2       Lwo tou dzii phan»a hau,
         3       Wa tetemela sa lu¾anga lu ma»ini.
         4       Biko ¼a elela sa mulambo wa Luvuvhu.

         5       Phan»a na murahu wa wana hu tshi fana,
         6       Sa zwi¼a Vhaisiraele vhe vhukati ha lwanzhe na maswina.
         7       Wo hangwa zwe zwa bvelela Yeriko?
         8       Vhaisiraele vho fha¾elwa nn»a ha luhura?

         9       Muvhi u u fha¾ela luvhondo,
         10      A tshi vhona mitshelo ine Mudzimu a khou dzudzanya.
         11      A tshi vhona u tshi »o vha mukundi wa vhakundi.
         12      A u netisa wa la¾ela thaula.

         13      Muya wa½u u songo neta,
         14      Naho hu si na tshi no dzhena,
         15      Naho hu si na tshi no bva,
         16      Nga luvhondo lulapfu lwo imaho.
         17      Naho vhuiwa hu kule,
         18      Hu sa vhonali na tshi linganaho na tsha tshikenzekenze.
         19      Magona a tshi dunga, a sa tsha kona u hwala muvhili.

         20      U songo fholodza mi¼oro yau.
         21      U tsini na u swika hayani,
         22      Maneto a vhuya tsho¾he,
         23      Monani nalwo, lu »o vhuya lwa wa.
         24      A hu na masiari, hu songo »a vhusiku,
         25      A hu na tshilimo, hu songo vha na vhuriha,
         26      A hu na Kanana, hu songo fhirwa nga sogani,
         27      Lu »o wa lwa Yeriko, tenda ni na Khotsi.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                  Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2      21                DBE/Lara 2022
                                                        NSC

         5.1.1      Luvhondo afho tshirendoni lwo imela mini? Bulani ZWIVHILI.                  (2)

         5.1.2      ¸eani dzina ¼a figara ya muambo yo shumiswaho kha
                    vese/mutaladzi 3, ni dovhe ni bule ¾halutshedzo ya hone.                    (2)

         5.1.3      Topolani tshiga tsho imelaho zwivhuya kha tshitanza/ndima 3.                (2)

         5.1.4      Sumbedzani raimi ya tshitanza/ndima 3.                                      (2)

         5.1.5      Musi no sedza vese/mitaladzi 17 na 18, ndi zwifhio zwine
                    murendi a khou khwa¾hisedza zwone?                                          (2)

         5.1.6      Nangani phindulo yo teaho kha mutevhe wo ½ekedzwaho:

                    Khaesura yo shumiswaho kha mutaladzi/vese 24 i shuma u …

                    A   u awedza muvhali.
                    B   u vhudzisa mbudziso.
                    C   u fhindula mbudziso.
                    D   u pfufhifhadza maipfi.                                                  (1)

         5.1.7      Vhu»ipfi ha murendi kha tshirendo itshi ndi vhufhio? Tikedzani
                    phindulo ya½u.                                                              (2)

         5.1.8      ¹hu¾huwedzo ya murendi kha vhavhali tshirendoni itshi i na
                    zwivhi kana zwivhuya naa? Tikedzani phindulo ya½u.                          (2)

         5.1.9      Zwine murendi a khou amba tshirendoni itshi zwi a itea kha
                    vhutshilo ha »uvha na »uvha naa? Tikedzani phindulo ya½u.                   (2)

                                            NA

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2           22               DBE/Lara 2022
                                                             NSC

5.2      Vhalani TSHIRENDO tshi tevhelaho nga vhusedzi uri ni kone u fhindula
         mbudziso dzo vhudziswaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu µo langwa nga
         tshivhalo tsha maraga dzo avhelwaho kha yeneyo mbudziso.

         NDO ¹UVHA MULOVHA – TK Mkansi

         1      Nda humbula mulovha ndi tsengisa mi¾odzi,
         2      Wo ntsiela vhusiwana vhuhulu,
         3      Vho ¾uwaho na iwe,
         4      Vho ita.

         5      Vho fhambana na vhu¾udzi vhu imisaho mavhudzi,
         6      Vhakegulu vha a shandulwa khomba dzo vhibvelaho,
         7      Vhukhan»a na hone, vhu a shandulwa khomba dzo vhibvelaho,
         8      Yawee! Mulovha, vhuya na mihwalo yau.

         9      Vhuvhava ho »a na vhana vhaho,
         10     Muthu u ¾hukulwa mukulo, ¼i n¾ha ha ¾hoho,
         11     Kho½o dza nn»u ndi tshinembe khambana ya Funzani,
         12     Naho zwo ralo, u tshi vuwa, u wana thundu dzi tshi ri a pfumelwa.

         13     Yawee a u vhuyi naa?
         14     Vhasidzana vha tshi ri u ¾angana na vhahulwane,
         15     Vha wa nga lurumbu,
         16     Vhafumakadzi vho ya nga zwirivha
         17     Vha tshi khotha.

         18     Vhasidzana vha tshi ri u sema vhakegulu
         19     Vha dzhena tshivhamboni
         20     N»evhe dza roredzwa a mupfure,
         21     Hu si zwino, vha no tamba nga u bvula marukhu.

         22     Vha¾hannga vha tshi wela,
         23     U tshi swa vha vhuya vhe vhannanna,
         24     Vha tshi fara »amu, mbilu vha pfa yo rula,
         25     Dzi a tamba ¾hamu dza ngeyo?

         26     Hu tshi ¼iwa vhutete,
         27     Mukhaha hu vhutevhutevhu.
         28     Zwino tse»a ¼o »i½ea maan»a
         29     Vhuthu ho pfuluwa tsho¾he.

         30     Ho sala mu¼ano na mudzhombano,
         31     Mu¿we na mu¿we o puta ha putululi.
         32     Uri tshanga ndi tshanga,
         33     A si na u »o ¼a u vhona.

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa                                     Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Tshivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma (FAL)/P2        23             DBE/Lara 2022
                                                          NSC

         5.2.1      Kha mutaladzi/vese 1, ndi maipfi afhio a no sumbedza u lila?          (1)

         5.2.2      Ndi zwifhio zwi vhaisaho murendi kha ndima ya vhuvhili?               (1)

         5.2.3      Ipfi 'mulovha' kha tshirendo itshi ¼i amba mini         no sedza
                    kutshilele kwa vhathu?                                                (2)

         5.2.4      ¹alutshedzani zwine 'U khotha' kha vese/mutaladzi 17 zwa
                    bvisela zwone khagala?                                                (2)

         5.2.5      Vese/mutaladzi 21 u ri »isela tshifanyiso tshifhio malugana na
                    vhu»ifari ha vhana vha musalauno?                                     (2)

         5.2.6      Topolani vese i no amba u »ala ha mafhi kha ndima/tshitanza 7.        (2)

         5.2.7      Mutevhetsindo wa tshirendo itshi ndi ufhio? Tikedzani phindulo        (2)
                    ya½u.

         5.2.8      Ndi ngani murendi o shumisa figara ya muambo ya ¼iedzamuthu,
                    'Vhuthu ho pfuluwa tsho¾he'.                                          (2)

         5.2.9      Ndi ufhio muhumbulo muhulwane une murendi a tama u
                    bveledza kha tshirendo itshi.                                         (2)

         5.2.10     No zwi livhanya na tshirendo itshi, ni vhona vhutshilo ha
                    musalau¼a vhu khwi½e kha ha musalauno? Tikedzani phindulo
                    ya½u.                                                                 (2)

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA D:                   35
                                                           MARAGAGU¹E:                    70

Vhu½e ha khanμiso ho vhaledzwa

## Related documents

- [Tshivenda NSC FAL P1 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-fal-p1-qp-nov-2022/435bd976-6517-4942-ac38-4b1d139b65fa) — Tshivenda FAL · QP · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC FAL P3 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-fal-p3-qp-nov-2022/4d0b6f38-c028-4fc5-9fe7-058e4be163b1) — Tshivenda FAL · QP · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2022/bb7c6ba2-8056-42b4-bf72-743dc426e32b) — Tshivenda FAL · QP · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2021/34586f66-d963-41a7-a54e-04d50bbc60c8) — Tshivenda FAL · QP · 2021 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2020/63825dd5-f4a9-44c6-9c63-8ac559a184ae) — Tshivenda FAL · QP · 2020 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-nov-2019/8dabea0b-05b2-42a7-bcd5-903155a2c53e) — Tshivenda FAL · QP · 2019 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda FAL

- [Gr 12 Tshivenda FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-fal-atp-2023-24/ddc05dcf-51b6-4b1e-8f7d-29cc8de35f44) — ATP
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2024-mg/22933e51-2e80-4985-b05e-248ee22c0fdf) — Memo · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-may-june-2023-mg/55543523-9bb4-4d32-a543-0792f36a23bf) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p2-may-june-2023-mg/a0685314-549d-4153-9250-94e4f2dc385a) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p3-may-june-2023-mg/c075edbe-3eb7-44fa-a198-b2a478d5c09d) — Memo · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda FAL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-fal-p1-nov-2023/069f5cd2-bed9-4ed7-9ce9-c7b48e179840) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
