# Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 November 2022 Memo

> Grade 12 Tshivenda HL Paper 2 memorandum from the November 2022, 30 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-memo-nov-2022/8c68daaa-b088-4026-9cec-7c9310ee6d86
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Tshivenda HL
- Grade: Grade 12
- Language: Tshivenda
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: November
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 30

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Tshivenda HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/tshivenda-hl) › [Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 November 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-memo-nov-2022/8c68daaa-b088-4026-9cec-7c9310ee6d86)

## About this document

Tshivenda Hl · Grade 12 · November · 2022 · tshivenda. Memorandum, 30 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Tshivenda NSC HL P2 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p2-qp-nov-2022/435f1bca-1fbe-477f-a292-b80a50be8042) — QP · 2022 · Tshivenda

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     GRADE 12

                                     NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                    GIREIDI YA 12

                  TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)

                          BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2)

                                     LARA 2022

                           TSUMBAN¶ILA YA U MAKA

MARAGA: 80

                     Tsumbanµila iyi ya u maka i na masia¾ari a 30.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                 Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              2                               DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

TSIVHUDZO KHA VHA¹OLI/VHAMAKI

    Memorandamu uyu i tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki.
    Memorandamu u tea u thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho
     khathihi na phanele ya u linga musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma.
    Phindulo dza vhalingiwa dzi tea u eliwa nga u angaredza zwi tshi tevhedza
     vhukoni/ndeme yazwo.

MAGA A U ¹OLA/MAKA

1.       Arali mulingiwa a fhindula mbudziso dzi fhiraho tshivhalo tsho tiwaho, kha
         vha make/¾ole fhedzi phindulo ya u thoma. (Mulingiwa ha tei u fhindula
         mbudziso ndapfu na mbudziso pfufhi u bva kha lushaka luthihi lwa
         bugu/¼i¿walwa.)

2.       Arali mulingiwa a fhindula mbudziso dzo¾he n½a u bva kha
         KHETHEKANYO YA A, (vhurendi ho randelwaho), kha vha make/¾ole
         phindulo mbili fhedzi dza u thoma.

3.       Arali mulingiwa a fhindula mbudziso ndapfu mbili kana mbudziso pfufhi
         mbili kha KHETHEKANYO dza B na C, kha vha make/¾ole ya u thoma vha
         litshe ya vhuvhili. Arali mulingiwa a fhindula mbudziso dzo¾he n½a, kha
         vha make/¾ole phindulo ya u thoma kha KHETHEKANYO i¿we na i¿we,
         tenda a vha o fhindula mbudziso nthihi pfufhi na nthihi ndapfu.

4.       Arali mulingiwa a nga fhindula phindulo mbili hune ya u thoma ya vha yo
         khakhea ngeno ya vhuvhili i yone, kha vha make ya u thoma vha litshe ya
         vhuvhili.

5.       Arali phindulo dzi songo nomboriwa nga ngona, kha vha make/¾ole vha tshi
         tevhedza memorandamu.

6.       Arali vhukhakhi ha mupeleṱo vhu tshi nga khakhisa ¾halutshedzo, kha vha
         zwi make sa vhukhakhi. Arali zwi sa khakhisi ¾halutshedzo, kha vha make
         sa zwone.

7.       Mbudziso ndapfu/dza maanea:
         Arali maanea/phindulo ndapfu ya nga vha pfufhi kha tshivhalo tsha maipfi
         tsho tiwaho, vha songo ½ea nda¾iso, ngauri o no »i dzula o »iha¾ula ene
         mu½e. Arali phindulo ya lapfesa u fhirisa mpimo, kha vha sedzuluse/¾ole
         nga ho teaho nyimele nahone vha songe mutumba na vha¾oli vhahulwane.
         Kha vha shumise rubriki dza u linga dzi re kha Aphendikisi ya A na B u ¾ola
         maanea a vhalingiwa.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              3                               DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

8.       Mbudziso pfufhi:
         Arali mulingiwa a songo shumisa zwi»evhe musi o humbelwa uri a khouthe,
         vha songo ½ea nda¾iso.

9.       Kha mbudziso dzo vuleaho, hu songo avhelwa maraga kha EE/HAI, kana
         kha NDI A TENDA/A THI TENDI. Thikhedzo/Khwa¾hisedzo/¾halutshedzo
         kha zwi vhe zwone zwi dzhielwaho nzhele kana zwi avhelwaho maraga.

10.      Hu songo avhelwa maraga kha NDI NGOHO/A SI ZWONE kana NDI
         MBUNO/KUHUMBULELE           KWAWE.      Thikhedzo/Khwa¾hisedzo/
         ¾halutshedzo kha zwi vhe zwone zwi dzhielwaho nzhele kana zwi
         avhelwaho maraga.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              4                               DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

KHETHEKANYO YA A: VHURENDI

VHURENDI HO VHONWAHO

MBUDZISO YA 1: VHURENDI – MBUDZISO NDAPFU

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
mafhedziseloni.
Maraga dzi avhelwe nga n»ila yone:
    Maraga dza 6 ndi dza mbuno.
    Maraga 4 ndi dza tshivhumbeo na luambo. Dzone dzi avhelwe nga n»ila hei:
     o     Maraga 4 arali mbuno dzi 5–6
     o     Maraga 3 arali mbuno dzi 4
     o     Maraga 2 arali mbuno dzi 3
     o     Maraga 1 arali mbuno dzi 2
     o     Maraga dza 0 – 1 arali mbuno dzi 0–1

'NTENDELE NDI VHE TSUMBA¶ILA' – FR Modau

-   Kha vha shumise mbuno dzi tevhelaho, kha dzi¿we dzo ½ewaho, sa
    tsumbanµila/maga a u thusedza musi vha tshi ¾ola mbudziso iyi. Vhupfiwa ha
    vhalingiwa vhu nga fhambana zwi tshi ya nga kunyanyutshele na kupfesesele
    kwavho kwa tshirendo.
-   Kha vha shumise rubriki i re kha sia¾ari ¼a u fhedza musi vha tshi ¾ola/maka
    mbudziso iyi.

Marangaphanµa

Mitaladzi/vese i vhumbwa nga maipfi. Murendi u shumisa maipfi u vhumba
mitaladzi/vese musi a tshi ¾oµa u bveledza khumbelo, ngeletshedzo na ¾hu¾huwedzo
zwo livhiswaho kha vhaswa. Khumbelo, ngeletshedzo na ¾hu¾huwedzo ndi milaedza
kana mihumbulo ine murendi a tama u i bvisela khagala nga tshirendo tshawe/
Milaedza/mihumbulo ndi zwine murendi a tama vhathu vha tshi guda nga tshirendo
tshawe.

Mbuno
-   Kha mutaladzi/vese ya 1 na ya 2, murendi u khou humbela vhaswa uri vha tende
    a tshi vha ranga phan»a ngauri ene sa murangaphan»a o no ¾angana na zwinzhi
    vhutshiloni.
-   Kha mutaladzi/vese ya 3 murendi u humbela vhaswa uri vha tende u sala nga
    murahu ha vho vha rangaho phan»a/u vha vhatevheli vha vho vha rangaho
    phan»a.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              5                               DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

-     Kha mutaladzi/vese ya 4 na ya 5 murendi u sumbedzisa uri vhaswa kha vha vhee
      fulufhelo khae samusi ene o no sutuka/kunda/tinya khombo na u fhelisa
      vhuleme ho¾he he ha vha hu tshi khou mu khakhisa kha u bvelela vhutshiloni.
-     Kha mutaladzi/vese ya 6 murendi u khou humbela vhaswa uri vha »ibvise kha
      mi»ifho ya ¼ino shango ngauri a i fheli i »o »i dzula i hone.
-     Kha mutaladzi/vese ya 7 murendi u khou ¾u¾uwedza vhaswa uri vha dzhene
      tshikolo ngauri o funzeaho u wana zwivhuya na lupfumo.
-     Kha mutaladzi/vese ya 8 na ya 9 murendi u khou »ivhadza zwithu zwivhili
      zwine zwa khou khakhisa vhaswa na u sa vha pfela vhu¾ungu, na zwithu zwiraru
      zwine zwa khou »isela vhaswa lufu vho sedza.
-     Kha mutaladzi/vese ya 10, ya 11 na ya 12 murendi u ri u sa thetshelesa havho, u
      »idzhenisa kha zwikambi/mahalwa naho vha tshi khou eletshedzwa/kaidziwa na
      u sa ¾hompha vhabebi na vhathu vhahulwane khavho ndi zwone zwi vha
      khakhisaho na u vha vhulahisa.
-     Kha mutaladzi/vese ya 13 na ya 14 murendi u khou vhudza vhaswa vho »a»aho,
      na u xela uri arali vha sa thetshelesa vha »o »isola na musi vho no fhira fhano
      shangoni.

Magumo
Murendi u vhonala a tshi kona u shumisa mitaladzi/vese u bvisela khagala
khumbelo, ¾hu¾huwedzo na u eletshedza vhaswa uri vha »ibvise kha maitele mavhi
ane a fhedza o vha ¾anganya na zwi kon»aho vhutshiloni zwi ngaho dzimpfu na
zwi¿we.                                                                                              [10]

MBUDZISO YA 2: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI

RAMAREMISA – Z Mutsila

2.1       Murendi u tama u bvisela khagala uri Ramaremisa ndi ene mukololo o
          teaho u vheiwa vhuhosini arali mativha o xa/mu½e wawe/khosi yo dzama.√√                    (2)

2.2       Murendi u shumisa ¼imetafore.√Ngauri murendi u khou buletshedza uri
          khosi ndi nnyi (Ramaremisa) afha kha iyi vese/mutaladzi.√                                  (2)

2.3       Muhumbulo muhulwane wa murendi ndi wa u ¾oµou ¾ana mvelele ya
          Vhaven»a ya uri musi hu tshi »adziwa mativha/vheiwa vhuhosi, hu anzela u
          vha na mivhango na mabulayo kha vhana vha khosi.√√                                         (2)

2.4       Thouni ya murendi kha ndima/tshitanza tsha 1 i dzumbulula vhu»ipfi ha u
          takala,√ ngauri murendi u khou takalela uri mativha a khou ya u »adziwa/
          Ramaremisa u khou ya u vheiwa vhuhosi.√                                                    (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              6                               DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

2.5      Ee, ndi a ima na murendi ngauri:
         - Hu tshi vhewa vhuhosi hu a lidzwa tshikona vhathu vho takala.
         - Kanzhi musi hu tshi »adziwa mativha/vheiwa khosi huvha na mivhango
            na mabulayano.

                                              KANA

         Hai, a thi imi na murendi ngauri:
         - Zwi a itea uri musi hu tshi vheiwa vhuhosi hu a vha na mivhango fhedzi
           ha »i fhedza hu songo vha na mabulayano.
         - A si ho¾he vhuhosi vhune ha vhewa ho vha na mivhango.
         [Mbuno MBILI dzi pfalaho.]√√                                                                (2)
                                                                                                     [10]

MBUDZISO YA 3: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI

'MBILU I LILELA U GAVHA' – WMR Sigwavhulimu

3.1      Murendi u tama u bvisela khagala uri mbilu i khou lwela u takadzwa nga
         mi»ifho ya fhano shangoni.√√                                                                (2)

3.2      Murendi u shumisa ¼iedzamuthu/¼imuthufhadzi/¼ifanyamuthu.√Mbilu i
         khou itiswa nyito ya u vhanyuludza i itwaho nga muthu/zwi tshilaho ngeno
         yone i tshi tou vha tshipiμa tsha muvhili.√                                                 (2)

3.3      Muhumbulo muhulwane une murendi a tama u u bveledza ndi wa uri
         vhathu kha vha ¾utshele vhuvhi havho, u funesa madzanga a shango,
         tshavho hu vhe u humbula Mudzimu o vha sikaho khathihi na u ¾ahulela
         vhutshilo havho.√√                                                                          (2)

3.4      Thouni ya murendi kha ndima/tshitanza tsha 3 i dzumbulula vhu»ipfi ha
         murendi ha u pfela vhathu vhu¾ungu√, ngauri u vhona vhathu vha tshi
         ungeledzwa nga vhuvhi na u funesa madzanga a shango vha hangwa u
         shumela Mudzimu.√                                                                           (2)

3.5      Ee, ndi a ima na murendi ngauri:
         - Uri muthu a tshidze muya wawe u tea u ¾utshela vhuvhi hawe na
            madzanga a shango, tshawe hu vhe u funa/u renda/shumela na u
            fhulufhela Mudzimu.
         - Mihumbulo ya muthu yo µalelwa nga u funa zwithu zwa ¼ino shango,
            lune zwi ¾oµa uri a tou lusa vhukuma uri a kone u shumela Mudzimu.

                                              KANA

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              7                               DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

         Hai, a thi imi na murendi ngauri:
         - Hu na vha¿we vhathu vhane vha funesa zwithu zwa ¼ino shango, ngeno
           vha tshi tenda na u shumela Mudzimu.
         - Vhathu vha a kundelwa nga u ¾utshela madzanga a shango vha tevhela
           Mudzimu.
         [Mbuno MBILI dzi pfalaho.]√√                                                                (2)
                                                                                                     [10]

MBUDZISO YA 4: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI

'RI BVA KULE' – NM Musehana

4.1      Muthu uri a wane zwivhuya/u swikela zwavhuµi u tea u kon»elela na u wa a
         tshi vutsheledza, ngauri zwi dzhia tshifhinga tshilapfu.√√                                  (2)

4.2      Murendi u shumisa ¼iedzamuthu/¼imuthufhadzi/¼ifanyamuthu.√ Muthu ndi
         ene ane a ita mushumo wa u ela/u kala hu si tshifhinga.√                                    (2)

4.3      Muhumbulo muhulwane wa murendi tshirendoni itshi ndi wa u sumbedza
         uri zwo¾he zwivhuya/n»ivho/pfunzo vhathu vha vha nazwo/nayo zwo vha
         dzhiela tshifhinga tshilapfu/Tshifhinga ndi tshone tshi laulaho/langaho
         zwo¾he vhutshiloni.√√                                                                       (2)

4.4      Thouni ya murendi kha tshitanza/ndima ya 1, i dzumbulula vhu»ipfi ha u
         vhaisala/u pfa vhu¾ungu√ ngauri murendi u bvisela khagala uri zwi ¾o»a
         tshifhinga na u kon»elela uri u wane n»ivho/pfunzo/u swikela zwivhuya.√                     (2)

4.5      Ndi a ima nae ngauri:
         - Ndi ngoho ya uri vha¿we vhathu vha a bvelela vho no vha vhahulwane.
         - Vha¿we vhathu u bvelela havho zwi ¾oµa tshifhinga tshilapfu vhukuma.

                                              KANA

         A thi imi nae ngauri:
         - Vha¿we vhathu vha a bvelela vha tshee vha¾uku vhukuma.
         - U bvelela ha vha¿we vhathu a zwi vhuyi zwa ¾oµa tshifhinga tshilapfu.
         [Mbuno NTHIHI i pfalaho.] √√                                                                (2)
                                                                                                     [10]

                                             NA

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              8                               DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

VHURENDI VHU SONGO VHONWAHO (KHOMBEKHOMBE)

MBUDZISO YA 5: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI

'MULAYO WO POFULA' – MN Mmbi

5.1      ·iambele/¼ifurase 'a vho ngo bva mulomo' ¼i ri »isela ¾halutshedzo ya uri a
         vho ngo amba tshithu/vho sokou fhumula.√√                                                   (2)

5.2      Murendi u shumisa rethoriki/mbudziso i sa ¾o»i phindulo.√ Murendi u vha
         a tshi khou khwa¾hisedza ndeme ya uri zwo tou tea uri mulayo kha u litshe
         u sokou sedza vhutshinyi u dzhie ¼iga ¼a u sengisa na u fara vhatshinyi, ndi
         ngazwo a tshi shumisa tshivhudzisi tshi sa ¾o»i phindulo.√                                  (2)

5.3      Mulaedza wa murendi ndi wa u ¾o»ou tsivhudza vhathu uri vhathu vha
         vhanna kha vha ¾honifhe vhafumakadzi vhavho, vha songo vha
         tambudza/Mulayo kha u tsireledze vhathu vhane vha tambudzwa nga
         vhafunwa vhavho.√√
         [Kana zwi¿we-vho zwi pfalaho.]                                                              (2)

5.4      Murendi u shumisa a¼ushini a tshi ¾oµa u sumbedza uri Mudzimu ndi Ene a
         µivhaho zwo¾he nga ha vhutshilo hawe.√√                                                     (2)

5.5      - Ndi khou sasaladza zwiimiswa zwa u thusa vhathu, zwi no nga sa
           manese, mapholisa na vha vhulondotavhathu vhane a vha khou thusa
           mufumakadzi uyu kha nyimele ine a vha khayo.
         - Ndi dovha hafhu nda sasaladza munna uyu ane a sa ½ee tsireledzo na
           thikhedzo kha mufumakadzi wawe.
         - Ndi sasaladza khothe dza milayo dzine a dzi khou ½ea mufumakadzi
           uyu thuso yo mu fanelaho.
         [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho.]√√                                                            (2)
                                                                                                     [10]

                                       ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A:                              30

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              9                               DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

KHETHEKANYO YA B: NGANEA/FOLUKU·OO

NGANEA

NANDI NDI SHENGA?– NE Sigogo

MBUDZISO YA 6: NANDI NDI SHENGA?– MBUDZISO NDAPFU

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
mafhedziseloni.

Maraga dza mbuno: 15
Maraga dza tshivhumbeo na luambo: 10
Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:
o    Tshivhumbeo na Luambo: maraga 10 dzo avhelwa nga n»ila hei:
           Arali e kha khoudu 5 u wana maraga 8-10
           Arali e kha khoudu 4 u wana maraga 6-7
           Arali e kha khoudu 3 u wana maraga 4-5
           Arali e kha khoudu 2 u wana maraga 2-3
           Arali e kha khoudu 1 u wana maraga 0-1

ADENDAMU

-   Izwi hu tou vha mutheo wa u ¾ola/maka mbudziso iyi. Zwi tevhelaho kha zwi
    shumiswe sa tsumbanµila/maga a u thusedza musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso
    iyi.
-   Vhalingiwa vha nga ½ekedza tsumbo/vhupfiwa/mbuno dzo angalalaho vhukuma
    musi vha tshi tikedza makumedzwa/vhuimo/kuvhonele kwavho.
-   Kha vha shumise rubriki i re kha sia¾ari ¼a u fhedza musi vha tshi ¾ola/maka
    mbudziso iyi.

Marangaphan»a

Milaedza ndi zwine mu¿wali a tama vhavhali vha tshi zwi guda, nahone zwine zwa
vha ngudo khavho vhutshiloni. Vhaanewa ndi vhathukhumbulelwa vhane mu¿wali a
nanga u vha shumisa u bveledza milaedza buguni yawe. Ri na tshaka tharu dza
vhaanewa vhahulwane vhane vha vha muanewa dendele, mupikisi na mulu¾anyi.
Buguni iyi hu na milaedza minzhi ine mu¿wali a tama u i pfukisela kha vhavhali i
katelaho u ¾anganedza nyimele, u farisana, u sa nyadzana, u hangwelana na u sa
kolelana.

Mbuno

 Vhabebi vha tea u ¾anganedza uri zwi a konadzea uri hu bvelele zwe vhathu vha
  vha vha songo zwi lavhelela. Vho Madilaga vha »ivha mufumakadzi wavho a tshi
  ita zwa vhuteamu¾a fhedzi vha mangala a tshi vhifha muvhilini zwe vha vha vha
  songo zwi lavhelela.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              10                              DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

 Vhokhotsi vha tea u farisana na vhafumakadzi vhavho kha nyimele i¿we na i¿we i
  kon»aho mu¾ani. Musi Tshifhiwa a tshi bebwa e na ¼i½o Vho-Madilaga a vha
  farisani na mufumakadzi wavho, vha vhudza mufumakadzi uri vhone a vha zwi
  dzheni.
 Mi¾ani mira»o ya mu¾a i tea u ½eana ¾hompho na u tevhela matshilisano avhu»i
  zwa sa ralo mu»ini a hu nga vhi na mulalo. Vho-Madilaga vha dzulela u semana
  na mufumakadzi wavho Vho-Luvhani phan»a ha vhana zwine zwa ita uri ¼i si lale
  mu¾ani wa ha Madilaga.
 Arali hu na khakhathi na phambano mi¾ani, mi¾a kha i wane thuso kha mashaka
  na dzikhonani. Izwi ri zwi vhona musi hu tshi vha na phambano mu¾ani wa ha
  Madilaga musi vha tshi pwasha khaphu na u sinyutshela Vho-Luvhani, izwi zwi
  ita uri hu swike Vho-Muvhi khaladzi a Vho-Luvhani na Vho-Mainganye khaladzi
  a Vho-Madilaga u tandulula thaidzo dza avho vhavhili.
 Vhabebi vha songo la¾a vhana vhavho nga n¾hani ha samba. Izwi ri zwi vhona
  musi Vho-Luvhani vha tshi lwisa u phumula samba ¼a ¿wana wavho na u
  kon»elela musi Tshifhiwa a tshi koleliwa. Vha lingedza u mu bvisa kha mutsiko
  nga u pfulutshela Polokwane.
 Vhathu a vha tei uri vha kolele vha¿we vhathu. Izwi ri zwi vhona musi muzwala
  wa Vho-Luvhani Vho-Maambavha¿we vha tshi gidimela sibadela u vhona ¿wana
  we vha pfa a tshi khou ambiwa kha radio uri o bebwa e na ¼i½o. Vha tshi swika
  sibadela vha niwa nga ¾honi musi vha tshi wana uri ndi ¿wana wa muzwala
  wavho. Vho-Ana muhura wa Vho-Luvhani vha kolela Tshifhiwa vha ri ndi shenga
  ¼ine ¼a luma muthu tshilonda tsha hone a tshi fholi.
 Arali hu na zwine vhathu vha sa zwi pfesese kha vha ¾o»e ngeletshedzo kha
  vhathu vhane vha vha na n»ivho ngauri zwi »o vha thusa uri vha wane
  thandululo. Izwi ri zwi vhona musi hu tshi swika Vho-Nicholson vhane vha vha
  mu»ivhi vha »isaho thandululo ya uri Tshifhiwa a si shenga nahone a si
  muholefhali.
 Vhathu kha vha litshe u thetshelesa dzi¿anga ngauri dzi a zwifha na u lu¾anya
  vhathu. Izwi ri zwi vhona musi zwibudzana zwa Vho-Ana zwo dzhena mu»ini wa
  Vho-Madilaga zwa lu¿wa nga mmbwa he vha fhedza vho ya u vhonisa ha
  vhomaine. Vho-Ana vha fhedza vha tshi wanedzwa mu»ini wa Vho-Madilaga na
  vhomaine vha fhedza vho iswa musanda vha lifhiswa.
 Vhathu kha vha litshe u nyadza vhathu ngauri vhenevho vhathu vha nga fhedza
  vho ri thusa matshelo/vho bvelela vhutshiloni. Izwi ri zwi vhona musi Tshifhiwa
  we a vha a tshi ¾alulwa na u nyadziwa a tshi fhedza a tshi bvelela nge a phasa
  masi¾asi yawe a dovha a wana mushumo ngei Germany.
 Vhathu arali vho khakhelana vha tea u hangwelana. Izwi ri zwi vhona musi Vho-
  Luvhani vha tshi hangwela munna wavho Vho-Madilaga. Tshifhiwa u hangwela
  khotsi awe. Mu¾a wa ha Madilaga na wone u hangwela Vho-Ana musi vha tshi
  humbela pfarelo.
Magumo
Mu¿wali u vhonala a tshi kona u shumisa vhaanewa u bveledza milaedza minzhi nga
mafhungo a bugu iyi. U sumbedza uri vhathu ri tea u ¾anganedza nyimele, u
farisana, u ¾homphana, u hangwelana na u sa kolelana zwine zwa ri ita uri ri vhe na
matshilisano.                                                                                        [25]
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              11                              DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

MBUDZISO YA 7: NANDI NDI SHENGA – MBUDZISO PFUFHI

7.1      Tshi vhangaho phambano vhukati ha Lufuno na Vho Madilaga ndi u ¾uwa
         ha Vho Luvhani mu»ini vhusiku hu si na we vha mu onesa.√√                                   (2)

7.2      Ndi tshipiµa tsha u bveledza mafhungo/nyito i takuwaho,√ ngauri thaidzo
         ya u sa an»ana vhukati ha Vho Madilaga na mu¾a wavho i khou »i ½a½a i
         tshi ya hune ra pfa Vho Luvhani vha tshi ¿ala vhusiku vha sokou bva vha
         songo onesa.√                                                                               (2)

7.3      Mafhungo aya a thusedza u anetshela zwa phan»a ngauri zwe Vho Luvhani
         vha ita vha tshi ¿ala hayani nge vha dinwa nga mukalaha wavho, vha
         fhedza vha tshi pfuluwa na vhana vha ya Polokwane vha sia Vho Madilaga
         vhe vho¾he.√√                                                                               (2)

7.4      - Lufuno u ¾anwa sa ¿wana ane a ¾honifha vhathu vhahulwane/khotsi awe.
         - Lufuno u ¾anwa sa ¿wana ane a funa vhabebi vhawe.
         - Lufuno u ¾anwa sa ¿wana a sa ¾o»i u »idzhenisa kha thaidzo dza
           vhabebi.
         - Lufuno u ¾anwa sa muthu a sa ¾oµi phosho/ane a funa mulalo muµini.
         [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho.]√√                                                            (2)

7.5      A ¾ana siangane ya mu¾a wa Vho-Madilaga une ha dzulela u vha na
         dziphambano√ ngauri a hu tsha ¾oµea mu¿we ¿wana.√                                           (2)

7.6      Ndivho khulwane ine mu¿wali a tama u i bveledza nga u shumisa Lufuno
         ndi ya uri naho muthu e mu¾uku u a kona u ½ea ngeletshedzo vhathu
         vhahulwane/vhabebi nge ra pfa ene Lufuno a tshi eletshedza khotsi awe uri
         vha founele mme awe/ a hu na ¿wana ane a sa ¾oµe muµini wa hawe hu tshi
         dzula hu na mulalo.√√                                                                       (2)

7.7      - Vho Anna vha lu¾ana na mu¾a wa ha Madilaga.
         - U pomoka havho mu¾a wa Madilaga nga mafhungo a si one zwi vha
           hwelelisa musanda.
         - Vha lifhiswa mulandu musanda.
         [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho.] √√                                                           (2)

7.8      - U bvelela ha Tshifhiwa zwi fhedza zwi tshi ita uri mu¾a wa ha Madilaga
           we wa thuthea u farane hafhu.
         - Tshifhiwa u hangwela khotsi awe.
         - Vho Luvhani vha hangwela munna wavho, zwithu zwo¾he a si zwe
           vhavhali vha vha vho zwi lavhelela.
         [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho.]√√                                                            (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              12                              DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

7.9      Tshifhiwa u fana na mme awe Vho Luvhani ngauri vho¾he vha a kona u
         hangwela na u fha¾a vhukonani. Tshifhiwa na mme awe vho hangwela Vho
         Madilaga kha vhuvhi ho¾he he vha vha itela.√√                                               (2)

7.10     U pfulutshela Polokwane ha Vho Luvhani zwi fha Tshifhiwa tshikhala uri a
         bveledze pfunzo dzawe dza ma¾iriki nga ½aledzi.√ Izwi zwi ¾u¾uwedza
         ma¾hakheshandwa nge Tshifhiwa a ya u guda na u shuma Germany zwe
         vhathu vha vha vha songo zwi lavhelela uri muthu we a bebwa e na
         vhuholefhali a nga zwi bveledza.√                                                           (2)

7.11     - Ndi sasaladza Vho Madilaga kha u tambudza mufumakadzi wavho.
         - Ndi sasaladza Vho Madilaga u µitetshela tshivhalo tsha vhana tshine vha
           tea u vha natsho.
         - Ndi sasaladza Vho Madilaga kha u hana ¿wana nge a bebwa e na ¼ino.
         - Ndi sasaladza Vho Madilaga kha u ima na shango vha furalela musadzi
           wavho na vhana.
         [ZWIRARU fhedzi zwi pfalaho.]√√√                                                            (3)

7.12     Ee, ndi a mu pfela vhu¾ungu ngauri:
         - U bva tshe mme awe vha vhifha muvhilini ngae na musi o no bebiwa,
            khotsi awe a vho ngo vuwa vho mu ¾anganedza.
         - U sa ¾anganedzwa nga vhadzulapo nga ¿wambo wa vhuholefhali a si
            zwithu zwi takadzaho.
         - U aluswa nga mubebi muthihi ndi zwithu zwi vhavhaho.

                                               KANA

         Hai, a thi mu pfeli vhu¾ungu ngauri:
         - U sa ¾anganedzwa hawe nga khotsi awe na vhadzulapo ndi zwone zwo
           itaho uri a bvelele vhutshiloni.
         - Nyimele yawe yo vha pfunzo kha vhathu uri u bebwa muthu e na ¼i½o a
           si vhuholefhali.
            [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho.] √√                                                        (2)
                                                                                                     [25]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              13                              DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

MBUDZISO YA 8: ISHA ·A MI¹ODZI – MBUDZISO NDAPFU

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
mafhedziseloni.

Maraga dza mbuno: 15
Maraga dza tshivhumbeo na luambo: 10
Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:
o    Tshivhumbeo na Luambo: maraga 10 dzo avhelwa nga n»ila hei:
           Arali e kha khoudu 5 u wana maraga 8-10
           Arali e kha khoudu 4 u wana maraga 6-7
           Arali e kha khoudu 3 u wana maraga 4-5
           Arali e kha khoudu 2 u wana maraga 2-3
           Arali e kha khoudu 1 u wana maraga 0-1

-   Izwi hu tou vha mutheo wa u ¾ola/maka mbudziso iyi. Zwi tevhelaho kha zwi
    shumiswe sa tsumbanµila/maga a u thusedza musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso
    iyi.
-   Vhalingiwa vha nga ½ekedza tsumbo/vhupfiwa/mbuno dzo angalalaho vhukuma
    musi vha tshi tikedza makumedzwa/vhuimo/kuvhonele kwavho.
-   Kha vha shumise rubriki i re kha sia¾ari ¼a u fhedza musi vha tshi ¾ola/maka
    mbudziso iyi.

ADENDAMU

Marangaphan»a

Milaedza ndi zwine mu¿wali a tama vhavhali vha tshi zwi »ivha zwine zwa vha
ngudo khavho vhutshiloni. Vhaanewa ndi vhathukhumbulelwa vhane mu¿wali a
nanga u vha shumisa u bveledza milaedza buguni yawe. Ri na tshaka tharu dza
vhaanewa vhahulwane vhane vha vha muanewa dendele, mupikisi na mulu¾anyi.
Buguni iyi hu na milaedza minzhi ine mu¿wali a tama u i pfukisela kha vhavhali i
katelaho u sa vha na zwiphiri, u farisana, u fhulufhedzea na u hangwelana/farelana.

Mbuno

      Muthu u tea u fhulufhedzea kha mufunwa wawe zwa sa ralo hu vha na
       mvelelo dzo vhifhaho. Izwi ri zwi vhona musi Maria na Vho-Loshani vha sa
       fhulufhedzei kha vhafunwa vhavho. Maria ha fhulufhedzei kha Aifheli ngeno
       Vho-Loshani vha sa fhulufhedzei kha mufumakadzi wavho Vho-Josephine.
       Izwi zwi fhedza zwi tshi »isa malwadze, vhudakwa na mupfuluwo mi¾ani iyi
       mivhili.
      Musi ri tshi tshila na dzikhonani kha ri fhulufhedzee khadzo. Vho-Loshani a
       vha fhulufhedzei kha khonani yavho Aifheli ngauri vha khakhisa mufunwa
       wawe Maria zwa fhedza zwi tshi khakhisa vhukonani havho.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              14                              DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

      Muthu ha ngo tea u kutela vhua»a a tshi khou vhu vhona ngauri zwi »o
       fhedza zwi tshi vhaisa iwe mu½e. Izwi ri zwi vhona musi Vho-Josephine vha
       tshi kutela vhua»a ha munna wavho ngeno vha tshi tou zwi »ivha zwauri
       Maria u vhifha muvhilini hawe ndi mihwalo yavho, fhedzi zwi fhedza zwi tshi
       vha vhangela vhulwadze.
      Muthu a tshi tshila a na tshiphiri ha vhi na mulalo. Izwi ri zwi vhona musi
       Maria a tshi dzulela u ¼a mbilu na u »isola, na musi a tshi ¾amba nga ma»i a
       mashika e Aifheli a ¾amba ngao uri ¿wana a bebwe a tshi fana nae. U ¾o»a na
       u pfulutshela ¹hohoyan»ou hune vha si »ivhiwe nga muthu.
       A hu na tshiphiri shangoni tshine tsha sa »o »ivhea, hu »o vha na n»ila ine
       tsha »o phulea ngayo. Izwi ri zwi vhona musi Musatondwa na Rotondwa vha
       tshi funana musi vha yunivesithi lune vha fhedza vha tshi khakhisana zwine
       zwa ita uri tshiphiri tshi bvele khagala tsha uri vho¾he ndi vhana vha Vho-
       Loshani.
      Vhathu kha vha litshe u tshila na zwiphiri ngauri zwi na masiandaitwa a si
       avhu»i. U phulea ha tshiphiri tsha uri Rotondwa na Musatondwa ndi vhana
       vha Vho-Loshani, zwo ita uri Vho-Loshani vha fhedze vha tshi pfulutshela
       Shakadza na u vha tshidakwa. Vho-Josephine vha farwa nga vhulwadze.
       Maria na ene a farwa nga vhulwadze a ita na u goda dzawe a humela ha hawe.
      Ri vhathu a ri tei u dzula na thaidzo ngauri zwi fhedza zwi tshi ri »isela
       mutsiko. Izwi ri zwi vhona musi Vho-Josephine na Maria vha tshi fhedza vha
       na mutsiko.
      Kha vhutshilo zwi a lemela u fhambanya vhathu vhane vha funana. Izwi ri
       zwi vhona musi Rotondwa na Musatondwa vha tshi hana, vha µi isa phan»a
       na u funana naho vha tshi vhudzwa uri vha vhana vha khotsi muthihi.
      Vhathu kha vha litshe u fhulufhela tsho¾he kha dzikhonani. Izwi ri zwi vhona
       musi Aifheli a tshi dzhielwa musadzi nga khonani yawe Vho-Loshani vhane
       vha fhedza nga u mu tshinya.
      Vhathu arali vha khakhelana vha tea u hangwelana. Izwi ri zwi vhona musi
       Aifheli a tshi hangwela mufumakadzi wawe Maria lune u fhedza o mu tevhela
       hayani.

Magumo

Mu¿wali u vhonala a tshi kona u shumisa vhaanewa u bveledza milaedza minzhi nga
mafhungo a bugu iyi. O sumbedza uri vhathu kha vha fhulufhedzee, ri songo vha na
zwiphiri, ri tea u hangwelana/farelana uri vhutshilo vhu vhe havhu»i.                                [25]

                                           KANA

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              15                              DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

MBUDZISO YA 9: ISHA ·A MI¹ODZI – MBUDZISO PFUFHI

9.1      Tshine tsha khou ita uri hu sa vhe na nyan»ano vhukati ha Aifheli na
         Maria ndi nga ¿wambo wa uri Maria u khou hana u humela vhuhadzi
         hawe nga u »ivha vhukhakhi hawe kha Aifheli.√√                                              (2)

9.2      Ndi tshipiµa tsha nyito i waho,√ ngauri ndi hune ra pfa thaidzo ya
         tshiphiri vhukati ha Vho-Loshani na Maria ya u pomotshedza Aifheli
         mihwalo i si yawe i tshi bvela khagala, Aifheli u hangwela musadzi wawe.√                   (2)

9.3      Mafhungo aya a na mushumo wa u anetshela zwa murahu zwine musi
         Aifheli a tshi vhudza Maria uri Rotondwa u khou funana na Musatondwa,
         Maria a dinalea a sumbedza uri ene a nga si bikelwe nga Musatondwa
         vhuhulu ene a nga lumba a humela hayani ha hawe.√√                                          (2)

9.4      - Rotondwa u ¾anwa sa ¿wana ane a ¾honifha vhathu vhahulwane/khotsi
           awe.
         - Rotondwa u ¾anwa sa ¿wana ane a funa vhabebi vhawe.
         - Rotondwa u ¾anwa sa ¿wana a no takalela u dzhena tshikolo/zwa
           pfunzo.
         [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho.]√√                                                            (2)

9.5      Mafhungo aya a ¾ana siangane ya mu¾a wa Vho-¸etshipate une u khou
         tshila n¾ha ha tshiphiri tsha u tshinywa ha Maria nga Vho-Loshani, √
         ngauri naho hu na vhukhakhi vha a farelana.√                                                (2)

9.6      Ndivho khulwane ine mu¿wali a tama u i bvisela khagala nga u shumisa
         Vho Loshani ndi ya uri muthu ha tei u tou fhulufhela tsho¾he khonani nga
         maan»a kha sia ¼a mbingano ngauri hu a vha na u khakhisana hunzhi.√√                        (2)

9.7      - Vho-¸etshipate vha dzhielwa musadzi nga khonani.
         - Vha alusa ¿wana wa mu¿we munna ngeno khotsi awe a tshi khou
           tshila.
         - Vha mala musadzi ane u na thumbu ya mu¿we munna.
         - Vhana vha khotsi vho khakhisana.
         [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho.]√√                                                            (2)

9.8      Mafhungo haya a thusedza magumo a ¼ishandi ngauri ri vha ri tshi lavhelela
         uri musi Aifheli a tshi wanulula uri Rotondwa a si ¿wana wawe u »o mu
         la¾a a fhedza nga u ¾ala Maria, fhedzi musi nganea i tshi fhela ri vhona a
         tshi tevhela Maria ha hawe a fhedza nga u mu farela/A tshi ¾anganedza
         Rotondwa sa ¿wana wawe/Aifheli ha lwisi Vho-Loshani kha vhuaµa
         havho.√√                                                                                    (2)

9.9      Vho-Loshani vha a fana na Maria ngauri vho¾he a vha fhulufhedzei ri tshi
         »a kha mafhungo a mbingano, vha funesa zwiphiri,vha ¾avhanya u kundwa
         nga nyimele.√√                                                                              (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              16                              DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

9.10     U dzhena ha Rotondwa na Musatondwa Yunivesithi ya Ven»a zwi ita uri
         vha funane vha fhedze nga u khakhisana.√ Hezwi zwi ita uri ri swike kha
         ma¾hakheshandwa a iyi bugu musi tshiphiri tsha uri Rotondwa na
         Musatondwa ndi vhana vha Vho-Loshani tshi tshi bvela khagala zwe zwa
         vha zwi songo lavhelelwa uri zwi µo dzumbuluwa/µivhea.√                                     (2)

9.11     - Ndi sasaladza Vho-Loshani kha u funana na musidzana wa khonani
           yavho Aifheli.
         - Ndi sasaladza u ita vhu¿we vhushaka ha u funana u kha mbingano.
         - Ndi sasaladza tshikwekwe tsha u pometshedza Aifheli mihwalo yavho.
         [ZWIRARU fhedzi zwi pfalaho.]√√√                                                            (3)

9.12     Ee, ndi a vha pfela vhu¾ungu:
         - Ngauri zwe Vho-Loshani vha ita zwa u funana na u khakhisa Maria zwo
            vha vhangela malwadze.
         - Zwo ita uri ¿wana wavho a ¾angane ¾hoho musi a tshi vhofholowa.
         - Zwo ita uri vhukonani havho na vha mu¾a wa ha ¸etshipate vhu
            khakhisee

                                               KANA

         Hai, a thi vha pfeli vhu¾ungu ngauri:
         - Vho tou dzula na tshiphiri vha tshi itela u tsireledza munna wavho.
         - Vho tou litsha u isa mafhungo aya kha vhahulwane vha mu¾a uri vha a
           dzudzanye.                                                                                (2)
                                                                                                     [25]

                                           KANA

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              17                              DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

MBUDZISO YA 10:           KHUVHANGANYO YA FOLUKU·OO – MBUDZISO
                          NDAPFU

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
mafhedziseloni.

Maraga dza mbuno: 15
Maraga dza tshivhumbeo na luambo: 10
Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:
o    Tshivhumbeo na Luambo: maraga 10 dzo avhelwa nga n»ila hei:
           Arali e kha khoudu 5 u wana maraga 8-10
           Arali e kha khoudu 4 u wana maraga 6-7
           Arali e kha khoudu 3 u wana maraga 4-5
           Arali e kha khoudu 2 u wana maraga 2-3
           Arali e kha khoudu 1 u wana maraga 0-1

ADENDAMU

-   Izwi hu tou vha mutheo wa u ¾ola/maka mbudziso iyi. Zwi tevhelaho kha zwi
    shumiswe sa tsumbanµila/maga a u thusedza musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso
    iyi.
-   Vhalingiwa vha nga ½ekedza tsumbo/vhupfiwa/mbuno dzo angalalaho vhukuma
    musi vha tshi tikedza makumedzwa/vhuimo/kuvhonele kwavho.
-   Kha vha shumise rubriki i re kha sia¾ari ¼a u fhedza musi vha tshi ¾ola/maka
    mbudziso iyi.

Marangaphan»a

Milaedza ndi zwine mu¿wali a tama vhavhali vha tshi guda zwone. Ndi
zwavhukuma uri ma¿walwa a sialala ndi tshirathisi, tshi shumaho u vula ma¾o a
vhathu uri vhutshiloni vha tea u ¾alifhela nyimele dzine dzi nga vha piringedza vha
fhedza vho wela milingoni i sa takuwi. Lungano, tshikho»o na mirero zwo
½etshedzwaho, zwi ri fha ngudo i sa vhambedzwi vhutshiloni ine ya »o dzula i ngoho
i sa hanedzwi. Mugudi a nga ¾alutshedza uri lungano, tshikhoµo na mirero ndi mini.

Mbuno

   Nga lungano lwa 'VHATUKANA VHA NO SHANDUKA', mu¿wali u kaidza uri
    vhathu vha songo vhona u naka ha muthu, vha gidimela u vhumba vhukonani
    nae vha sa vha »ivhi vha nga »o dzhena khomboni. Vhasidzana vha vhona
    lunako lwa vha¾hannga vha a vha ¾ahela na vhabebi vha songo vhudzwa.
   U ungwa nga madzanga vhutshiloni zwi na masiandaitwa mavhi. Vhasidzana
    vha ungwa nga ½ama na lufuno lwa vha¾hannga vhavho vha sa »ivhi uri hu na
    tshiphiri tsha uri vha khou noniswa uri vha vhulawe.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              18                              DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

   Tshithu/muthu a nyadziseaho a nga vha ene ane a u phulusa vhutshiloni.
    Vhasidzana vha phuluswa nga muvhuµa we khavho wa vha u tshi nga tshithu
    tshi si na mushumo, fhedzi wa vha wone u vha vhudzaho matshilele mavhi a
    vha¾hannga vhavho, wa vha ½ea na maano a u ponya kha lufu, wa fhedza wa vha
    ¾anganya na vhabebi vhavho.
   Zwo¾he hezwi zwe vhasidzana vha ¾angana nazwo zwi itwa nga u funesa
    madzanga, u fhurea hune ha itwa nga lunako na ½ama.
   Tshikhoµo tsha sialala tsha 'MAKWIN¶A A TSHIUNGANI,' nga tshikho»o
    itshi murendi u na khaidzo ya uri vhathu vha tea u tevhela ndaela/zwiila ngauri
    zwa sa ralo vha »o dzhena khomboni. Lwaphungu, hone zwifhoni zwa vha
    Tshiungani, arali u si mukololo wa hone, a hu dzhenwi. Ane a pfuka ndaela iyi u
    ¾angana na phanzi i sa takuwi. Naho hu tshi »ivhelwa madambi, vhana vha hone
    vha »iphina nga u bambela hone. Izwi zwi nga dovha zwa vha mulaedza wa uri
    zwau a zwi vhifhi, zwi vhifhela vhatsinda.
   U pfa, u tevhedza ndaela dza vhahulwane, zwi »isa zwivhuya. Vha Tshiungani
    vha rerelela zwidzimu zwavho, vha lidza tshikona, vha wana zwi¼iwa na ma»i.
   Tsumbo dza mirero dzi tevhelaho dzi tou longondo na lungano na tshikho»o zwo
    bulwaho afho n¾ha.
     1. Dangani ¼a fobvu a hu dzhenwi
     2. Funguvhu ¼o ri thi laiwi ¼a fhira mu»i ¼o kovhela
    Murero 1: Dangani ¼a fobvu a hu dzhenwi. Iyi ndi khaidzo i bvaho kha musiki
     wa murero uri ri songo »iita vhathihi na vhavhi ri sa »o wela khomboni.
     Murero 2: Funguvhu ¼o ri thi laiwi ¼a fhira mu»i ¼o kovhela. Afha mu¿wali u
     khou »i simesa kha u ½ea tsivhudzo ya uri muthu kha thetshelese ndayo dza
     vha¿we ndi hone a tshi µo tinya vhunzhi ha khombo vhutshiloni.

Magumo

Ma¿walwa/zwibveledzwa izwi zwo¾he, lungano, tshikho»o na mirero zwo shuma u
kaidza, u eletshedza vhavhali nge ra vhona lungano lwo eletshedza uri ri songo
fhurea nga madzanga a nga ho zwi¼iwa na lunako, tshikhoµo tsha tsivhudza uri
ndaela na u tevhela zwiilaila zwi »isa zwivhuya, mirero yo ½ea tsivhudzo ya uri kha
ri ¾utshele kule na vhathu vha mikhwa mivhi nahone ri tea u thetshelesa vha¿we.
Hezwi zwo¾he zwi ombedzela uri ma¿walwa a sialala ndi zwirathisi zwa zwivhuya
kha vhathu.                                                                                          [25]

                                           KANA

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              19                              DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

MBUDZISO YA 11:         KHUVHANGANYO YA FOLUKULOO – MBUDZISO
                        PFUFHI

11.1     Maipfi   'Salungano!       Salungano!'   ndi     mvulatswinga/mathomele/
         marangaphan»a a puloto ya lungano, ane a vha a tshi khou shumiswa nga
         muanetsheli a tshi ¾o»a u vhudza vhathetshelesi uri kha vha thetshelese.√√                  (2)

11.2     Zwe zwa bvelela magumoni a lungano ulu zwi na vhushaka ngauri mapfe½e
         o fhurwa nga muvhuμa u thoma kha u bikana namusi a tshi tenda u ya
         musanda, a tshi humbula uri muvhuμa u μo wanala mulandu, fhedzi
         vhamusanda vha tshi ha¾ula vhe ri tshi½anga ndi tsha muvhuμa ngauri wo
         kona u tshi lidza.√√                                                                        (2)

11.3     Pfe½e ¼i ¾anwa sa phukha i songo ¾alifhaho √ ngauri tshifhinga tsho¾he afha
         kha lungano ¼i a tenda u fhurwa nga muvhuμa ¼one ¼a sala ¼i na tshinyalelo.
         √                                                                                           (2)

11.4     Murero uyu u ¾ana vhutsilu/sumbedza uri arali muthu a tenda u dovholola
         tshithu u fhedza o wela khomboni, pfe½e ¼o fhurea ¼a tenda u vhuyelela
         bodoni uri ¼i bikiwe lwa vhuvhili, muvhuμa u si ¼i fule, ha mbo vha u fa
         ha¼o.√√                                                                                     (2)

11.5     Ndi tshipiµa tsha nyito i waho. √ Ngauri ri khou pfa thaidzo ya mapfe½e ya
         u swika musanda a zwifha, a ri muvhuμa wo tswa tshi½anga, khosi i tshi
         ha¾ula ya ½ea muvhuμa tshi½anga itsho, mapfe½e a vho vhilahela uri o vha
         o tea a songo tenda u ya musanda. √                                                         (2)

11.6     -    Muvhuμa u a kona u luvhelela u tshi ¾oμa zwa u ¼a.
         -    Muvhuμa u a kona u fhura ngauri wo ita uri mapfe½e a fhirele phanμa
              a u litshe nge wa ri tshi½anga tsho lila phanμa.
         -    Muvhuμa wo ri kha ri ye musanda u tshi μivha uri kha¾hulo i μo ima
              nawo.√√
         [Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.]                                                              (2)

11.7     -    Ndo vha ndi tshi »o litsha a u zwifha.
         -    Ndo vha ndi sa µo tenda u ya musanda.
         -    Ndo vha ndi sa »o tenda u lidza ngauri nda µivha ngoho ya uri a thi
              koni.
         [Na zwi¿we zwi pfalaho.] √√√                                                                (3)

11.8     Murendi u tama u ri vhudza uri Thovhele Rammbu»a u a gidimesa, luvhilo
         lwawe lu fanyiswa na lwa muvhu»a.√√                                                         (2)

11.9     Murendi u ¾o»a u bvisela khagala uri Thovhele Rammbu»a ndi goswi fhedzi
         u na vhu¾ali ha u kona u »ipilela musi wa nndwa.√√                                          (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              20                              DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

11.10     C/Ndi khumbe dza muri dzine vhathu vha nga vhalela ngadzo vha tshi
         fulela√                                                                                     (1)

11.11     Murendi u shumisa tshigarukela u vhidzelela/u khwa¾hisedza zwine a khou
         amba.√                                                                                      (1)

11.12    Murendi u ¾o»a u tsivhudza vhathu uri Thovhela Rammbu»a ndi muthu
         ane ha funi dzikhakhathi fhedzi wa mu levhela a nga u huvhadza.√√                           (2)

11.13     Ee, ndi a zwi takalelela ngauri:
         -U vha mukololo ndi zwithu zwa ndeme kha mvelele yashu ya Vhaven»a.
         - Ndi vhathu vha sa funi dzikhakhathi.
         - Ndi vhathu vha re na vhu¾ali vhane vha kona u »ipilela nndwani.
         [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho.]√√                                                            (2)
                                                                                                     [25]

                                        ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B:                             25

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              21                              DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA

MBUDZISO YA 12:         U LEMA HU FHIRA U LOTSHELWA – MBUDZISO
                        NDAPFU

U LEMA HU FHIRA U LOTSHELWA – IP Demana

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
mafhedziseloni.

Maraga dza mbuno: 15
Maraga dza tshivhumbeo na luambo: 10
Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:
o    Tshivhumbeo na Luambo: maraga 10 dzo avhelwa nga n»ila hei:
           Arali e kha khoudu 5 u wana maraga 8-10
           Arali e kha khoudu 4 u wana maraga 6-7
           Arali e kha khoudu 3 u wana maraga 4-5
           Arali e kha khoudu 2 u wana maraga 2-3
           Arali e kha khoudu 1 u wana maraga 0-1

ADENDAMU

-   Izwi hu tou vha mutheo wa u ¾ola/maka mbudziso iyi. Zwi tevhelaho kha zwi
    shumiswe sa tsumbanµila/maga a u thusedza musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso
    iyi.
-   Vhalingiwa vha nga ½ekedza tsumbo/vhupfiwa/mbuno dzo angalalaho vhukuma
    musi vha tshi tikedza makumedzwa/vhuimo/kuvhonele kwavho.
-   Kha vha shumise rubriki i re kha sia¾ari ¼a u fhedza musi vha tshi ¾ola/maka
    mbudziso iyi.

ADENDAMU

Marangaphan»a

Muhumbulo muhulwane ndi zwine mu¿wali a amba nga hazwo/ zwine a tama
vhathu vha tshi zwi µivha nga mafhungo a bugu yawe. Vhatambi ndi
vhathukhumbulelwa vhane mu¿wali a vha shumisa u bveledza thero kana
muhumbulo muhulwane »iramani yawe. Ri na tshaka nnzhi dza vhatambi sa
dendele, mulu¾anyi, mupikisi na dzi¿we nnzhi. ¶iramani iyi muhumbulo
muhulwane ndi wa uri u lema vhana zwi na masiandaitwa a si avhu»i.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              22                              DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

Mbuno

   Vho-Mari¾a vha imelela ¿wana wavho Mashudu musi khotsi awe Vho-¸efefe vha
    tshi mu kaidzela u tshimbila vhusiku na u vhuya hayani ¼o kovhela lwe vha
    fhedza vho mu nyambudza.
   Vho-Mari¾a vha vhudza Mashudu uri a nga ya hune a funa tenda a ¾avhanya u
    vhuya hayani zwine zwa sumbedza u sa vha na vhu»ifhinduleli ha mubebi kha
    ¿wana wawe.
   Vha shumela Mashudu na u mu itela tshi¿we na tshi¿we ene o dzula hu si na
    zwine a ita. Khaladzi awe Khwa¾hisani u tsivhudza mme awe uri vha litshe u
    lema Mashudu hone vhone vha ya mu sasaladza na u mu sinyutshela. Kuitele
    ukwu ku ½a½isa vhubva na vhunde¿wa ha Mashudu.
   Vho-Mari¾a vha amba mafhungo a vhatukana na Mashudu vha tshi mu tendela
    na u mu ¾u¾uwedza kha zwa u funa vhatukana vhanzhi na u vha »isa hayani,
    zwine zwa khou ½a½isa u bva n»ilani hawe.
   Vho-Mari¾a vha rengela Tshibio, mu¿we wa vha¾hannga vha Mashudu
    zwiambaro na u mu bikela musi a tshi µa mu»ini wavho.
   U ¾utuwedza Mashudu kha u sa ita mishumo ya tshikolo na u sa ¾honifha
    vhadededzi zwi ½a½isa vhubva na vhunde¿wa ha Mashudu.
   Musi vha tshi sema mudededzi Vho-Ludwevha vha tshi vha semela u kaidza
    Mashudu nga n¾hani ha u sa ita mushumo wa tshikolo, vha vha vha tshi khou
    tou ½a½isa vhubva na vhunde¿wa ha Mashudu.
   Vho-Mari¾a vha ima na Mashudu musi a tshi vha vhudza uri ene ha funiwi
    tshikoloni, zwine zwa khou tou ita uri Mashudu a ½a½e u bvafha na u lemala.
   Musi Mashudu a tshi vhudza Vho-Mari¾a uri hu na Tsa¿wani vhone vha mu
    ¾u¾uwedza uri a funane nae na uri a mu ¾ahele a shavhele nae tshikhuwani
    vhunga e garaba.
   U lema havho Mashudu na u mu tendela a tshi ita zwine a funa zwi ita uri a vha
    nyadze na u vha sema musi vha tshi hana musi a tshi ¾uwa na Tsa¿wani
    tshikhuwani nge vha ¼ora a tshi khou thulwa nga goloi a lovha.
   U lema havho Mashudu na u mu gudisa vhupfe zwi fhedza zwi tshi dzhia
    vhutshilo ha Mashudu na ha vhone mme awe nge vha fhedza vha tshi mila philisi
    vha »ivhulaha.

Magumo

Mu¿wali u vhonala a tshi kona u shumisa Vho-Mari¾a sa mutambi u bveledza
muhumbulo muhulwane wa »irama iyi. U tendela Mashudu a tshi tshimbila ¼o
kovhela, u sa guda u bika, u nyadza vhagudisi na u sa ita mushumo wa tshikolo na
u mu ¾u¾uwedza uri a fune vha¾hannga vhazhi-vhanzhi zwi fhedza zwi tshi vhulaisa
mme na ¿wana, (Vho-Mari¾a na Mashudu).                                                               [25]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              23                              DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

MBUDZISO YA 13:         U LEMA HU FHIRA U LOTSHELWA – MBUDZISO
                        PFUFHI

13.1     Mashudu u bveledzwa/¾anwa sa mutambi ane a:
          - Funesa vha¾hannga
          - A sa ¾odi tshikolo
          - A no funesa tshelede
          - A re na tshi¾ongisa.
         [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho.] √√                                                           (2)

13.2     Ndi tshipi»a tsha nyito i takuwaho/u bveledza mafhungo,√ ngauri thaidzo
         ya Mashudu ya u lemala na u funa vha¾hannga i khou ya phan»a. √                             (2)

13.3      Mulalo                                  Mashudu
            - U funa tshikolo                       - Ha funi tshikolo
            - U a ita mishumo ya hayani.            - Ha shumi tshithu hayani.
            - Ha ngo lemala.                        - O lemala/ndi nde¿wa.

         [Maraga MBILI kha mihumbulo mivhili i hanedzanaho.] √√                                      (2)

13.4     -  Musi ri½e ri tshi »ivha uri Mashudu o ya mu¾hanngani wawe ngeno
            Vho-¸efefe vha tshi »ivha uri o ya mavhengeleni.
         - Mashudu u ¾aha a sa zwi »ivhi uri Tsa¿wani u na musadzi, ngeno
            vhavhali vha tshi zwi »ivha.
         - Mashudu u vha a sa zwi »ivhi uri He¼eni u khou tou mu shushedza nga
            lufhanga, ngeno vhavhali vha tshi zwi »ivha.
         - Musi Mashudu a tshi µiwisa tshikoloni, vhadededzi vho vha vha sa                          (2)
            µivhi uri u khou tou µiitisa uri a ye u sumbedza mme awe Tsanwani
            ngeno ri½e vhavhali ri tshi zwi µivha.
         [NTHIHI fhedzi i pfalaho.] √√

13.5     -   Mufhindulano uyu u ri dzumbululela mudzedze wa tshifhinga tsha
             zwino,√hune vha¾hannga na vhasidzana vha ambisana na u funana
             lune vha fhedza nga u malana hu songo thoma ha dzhenelela vhabebi.
             ( u ¾ahisana)
         -   Vhathu vha dzula zwi¾asini.
         -   Hu na zwibadela.
         -   Vhana vha dzhena tshikolo.√                                                             (2)

13.6     Muhumbulo muhulwane ndi wa uri u lema ¿wana zwi na masiandaitwa a si
         avhu»i.√Mafhungoni a μirama iyi Vho-Mari¾a vha lema ¿wana wavho
         Mashudu a fhedza a tshi lovha nge a thulwa nga goloi tshikhuwani.√                          (2)

13.7     Vhu»ipfi ha vhavhali ndi ha u dinalea/pfela vhu¾ungu Mashudu musidzana
         wa gireidi 9, ane u khou ¾o»a u litsha tshikolo a tshi itela u maliwa nga
         munna mu»i.√√                                                                               (2)

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              24                              DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

13.8     -   Mashudu u semekanya mme awe.
         -   Mashudu u thulwa nga mo»oro a lovha.
         -   Vho-Mari¾a vha guma philisi vha lovha.
         -   U fhelelwa nga mafhungo a tshikolo.
             [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho]√√                                                         (2)

13.9     Mu¿wali u shumisa ndango ya tshiteidzhi nga nµila heyi a tshi itela u
         sumbedza uri Mashudu u khou takalela zwine zwa khou ambwa nga
         Tsa¿wani.√√                                                                                 (2)

13.10    -  U vhulaisa Mashudu.
         -  U lu¾anya Tsa¿wani na He¼eni
         -  U dzhenisa He¼eni khomboni.
         -  U sia Vho-¸efefe vha si tshe na ¿wana na musadzi.
         -  U lu¾anya Mashudu na He¼eni/o ¾oµou µipwashela muµi/A vhanga lufu
            lwa Vho-Mari¾a
         [ZWIVHILI zwi pfalaho.]√√                                                                   (2)

13.11    A zwi ¾anganedzei ngauri:
         -     U rwana a zwi tandululi thaidzo.
         -     Nndwa a si yavhu»i i vhanga dzikhuvhabvu na mabulayo.
         -     Vhanna a vha ngo tea u lwela musadzi a sa fhulufhedzei ngauri naho
               vha dzula nae, mikhwa yawe ha nga i litshi.
         [ZWIRARU fhedzi zwi pfalaho.] √√√                                                           (3)

13.12    -  Ndo vha ndi tshi »o mu eletshedza uri a dzule fhasi na munna wawe
            vha dzudzanye mafhungo.
         -  Ndo vha ndi tshi »o mu eletshedza uri a ye kha vhashumelavhapo uri
            vha lingedze u tandulula thaidzo.
         -  Ndo vha ndi tshi »o ri a vhidze vha lushaka uri vha mu thuse kha
            thaidzo ine a vha nayo.
         -  Ndo vha ndi tshi »o mu eletshedza uri a »i¾utshele a ye hayani ha
            hawe.
         [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho.] √√                                                           (2)
                                                                                                     [25]

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2              25                              DBE/Lara 2022
                                      NSC – Tsumbanµila ya u maka

MBUDZISO YA 14: TSHILWAVHUSIKU – MBUDZISO NDAPFU

KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re
mafhedziseloni.

Maraga dza mbuno: 15
Maraga dza tshivhumbeo na luambo: 10
Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho:
o    Tshivhumbeo na Luambo: maraga 10 dzo avhelwa nga n»ila hei:
           Arali e kha khoudu 5 u wana maraga 8-10
           Arali e kha khoudu 4 u wana maraga 6-7
           Arali e kha khoudu 3 u wana maraga 4-5
           Arali e kha khoudu 2 u wana maraga 2-3
           Arali e kha khoudu 1 u wana maraga 0-1

ADENDAMU

-   Izwi hu tou vha mutheo wa u ¾ola/maka mbudziso iyi. Zwi tevhelaho kha zwi
    shumiswe sa tsumbanµila/maga a u thusedza musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso
    iyi.
-   Vhalingiwa vha nga ½ekedza tsumbo/vhupfiwa/mbuno dzo angalalaho vhukuma
    musi vha tshi tikedza makumedzwa/vhuimo/kuvhonele kwavho.
-   Kha vha shumise rubriki i re kha sia¾ari ¼a u fhedza musi vha tshi ¾ola/maka
    mbudziso iyi.

Marangaphan»a

Muhumbulo muhulwane ndi zwine mu¿wali a amba nga hazwo/zwine a tama
vhathu vha tshi zwi µivha nga mafhungo a bugu yawe. Vhatambi ndi
vhathukhumbulelwa vhane mu¿wali a vha shumisa u bveledza thero kana
muhumbulo muhulwane »iramani yawe. Ri na tshaka nnzhi dza vhatambi sa
dendele, mulu¾anyi, mupikisi na dzi¿we nnzhi. ¶iramani iyi muhumbulo
muhulwane ndi wa uri u kandekanya pfanelo dza vhadzulapo vha Swongozwi zwi
fhedza zwi tshi vha na masiandaitwa a si avhu»i a nndwa.

Mbuno

   U sa tsha ¾o»a u fhira ha Maforo¾ereke kha shango ¼a Swongozwi ¼e vha
    swielelwa zwi sumbedza lunyadzo zwine zwa sinyusa vhadzulapo.
   Maforo¾ereke vha »iengedzela shango nga u dzhara¾ela vha songo tendelwa nga
    vha½e vha shango zwine zwa ½a½isa u sinyusa Khosi Tshilwavhusiku na vhalanda
    vhawe ngauri zwiito izwi zwi sumbedza u kandekanywa ha pfanelo dza vha½e
    vha shango.

Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa                                      Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Tshivenda-HL-P2-Nov-2018-FINAL-Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2018-final-memo/804e1755-9dac-4e1d-888f-3f1a17e2ab24) — Tshivenda HL · Memo · 2018 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2016-memo/9473e436-aa45-4356-bbb6-e675fbe0c7fd) — Tshivenda HL · Memo · 2016 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Nov 2012 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2012-memo/c31e80da-d55b-4c2c-90e5-42177f43f830) — Tshivenda HL · Memo · 2012 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Nov 2009 Memo](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2009-memo/7e95e0f9-8596-49c5-9678-79caf2559c40) — Tshivenda HL · Memo · 2009 · Tshivenda
- [Tshivenda NSC HL P3 QP Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-nsc-hl-p3-qp-nov-2022/3fa77706-924d-478a-b2fc-f8b05b0ec138) — Tshivenda HL · QP · 2022 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-may-june-2022/a3c0e0bb-8fac-4dcd-a07d-cc879e95d5d2) — Tshivenda HL · QP · 2022 · Tshivenda

## More from Grade 12 Tshivenda HL

- [Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-tshivenda-hl-atp-2023-24/5b17bdea-b481-415f-9cf8-fe91e1610abd) — ATP
- [Tshivenda HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p1-nov-2024/ce69b528-811a-4d54-abfb-e89036916d35) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-nov-2024/2a2b8011-3357-41cb-b326-b6b3d5a9b959) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-nov-2024/91841d76-1cf5-4d0f-be4c-762026ae6874) — QP · 2024 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p2-may-june-2023/66997fad-4a4d-44c2-ac44-808df2f8a494) — QP · 2023 · Tshivenda
- [Tshivenda HL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/tshivenda-hl-p3-may-june-2023/34e6dd9a-2daa-4771-8009-5aec7d40bf9e) — QP · 2023 · Tshivenda

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
