# isiXhosa FAL Grade 12 P3 2021 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 3 memorandum from the September Preparatory Exams 2021, 13 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xho-fal-p3-gr12-memo-sept2021/56c0dd1c-cc58-4c74-a446-218484585ebc
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2021
- Exam period: September Preparatory Exams
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P3 2021 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xho-fal-p3-gr12-memo-sept2021/56c0dd1c-cc58-4c74-a446-218484585ebc)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · September Preparatory Exams · 2021. Memorandum, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                         NATIONAL
                    SENIOR CERTIFICATE

                          IBANGA 12

                      SEPTEMBA 2021

           ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA
              OLONGEZELELWEYO P3
            ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU: 100

                Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-13.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2                ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                (EC/SEPTEMBA 2021)

 ICANDELO A: ISINCOKO

 IMIYALELO YOKUMAKISHA

 •   Kweli CANDELO umviwa ukhetha isihloko sibe siNYE. Ukuba ukhethe zazibini
     makisha esokuqala.
 •   QAPHELA: Umviwa angabhala naluphi udidi lwesincoko ngesihloko
     asikhethileyo.
 •   Ubude besincoko bumele ukuba kwisithuba samagama ali-190 ukuya
     kuma-240.
 •   Sebenzisa irubriki esisihlomelo A ukumakisha isincoko.

 1.1 Isihloko:               Andinakulilibala elo bali
     Imo efanelekileyo:      Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
     Ulwimi                  Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                             oluhambe-lana nesincoko esikhethiweyo, isigama
                             sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                             nezixhobo zokunonga ezifanele-kileyo.
      Umxholo                Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                             ilandelayo.

                             Makube libali elinye.
                             • Angabalisa ngebali elatshintsha ubomi bakhe
                             • Ibali elamonwabisayo
                             • Ibali elomoyikisayo
                             • Ibali elalingeqhawe elithile
                             • Ibali elinemfundiso

                             [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                             kwamkeleka.]                                               [50]

 1.2 Isihloko:               Izinto ezitshintsha ilizwe
     Imo efanelekileyo:      Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
     Ulwimi                  Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                             oluhambe-lana nesincoko esikhethiweyo, isigama
                             sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                             nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
      Umxholo                Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                             ilandelayo.

                              •   Angabhala ngokuguquguquka kwemozulu
                              •   Utshintsho oluziswe yimfundo
                              •   Ukutshintsha kwelizwe ngenxa yepolitiki
                              •   Utshintsho oluziswe yitekhnoloji
                              •   Izifo eziza notshintsho elizweni

                             [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                             kwamkeleka.]                                               [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2021)          ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                  3

 1.3 Isihloko:                Ndandingalilindelanga ke elo bhaso
     Imo efanelekileyo:       Intshayelelo, isiqu nesiphelo.

       Ulwimi                 Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                              oluhambe-lana nesincoko esikhethiweyo, isigama
                              sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                              nezixhobo zokunonga ezifane-lekileyo.
       Umxholo                Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                              ilandelayo.

                              Makathethe ngebhaso elinye

                             • Ibhaso elalivela kumzali/kumnakwabo/kudadewabo
                             • Ibhaso elikhulu kunelo ebelilindele
                             • Ibhaso lokuphumelela kwibanga/elomhla wokuzalwa/
                               elokubulelwa/ khuthazwa ngomsebenzi awenzileyo

                              [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                              kwamkeleka.]                                           [50]

 1.4 Isihloko:                Ukufundela ekhaya kungangcono kunokufundela
                              esikolweni
       Imo efanelekileyo:     Intshayelelo, isiqu nesiphelo.

       Ulwimi                 Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                              oluhambe-lana nesincoko esikhethiweyo, isigama
                              sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                              nezixhobo zokunonga ezifanele-kileyo.
       Umxholo                Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                              ilandelayo.

                              Umfundi usenokuxhasa okanye achase. Oxhasayo
                              anike izimvo ezibangela ukuba ahambisane nesihloko.
                              Ochasayo naye anike izizathu ezibangela ukuba
                              angahambisani nesihloko.
                              • Ngokufundela ekhaya angabhala ngokungasebenzisi
                                mali eninzi (eyokukhwela, eyokutya)
                              • Ukwehla kwenani leemoto ezindleleni
                                okunokukhokelela ekwehleni kweengozi zeendlela/
                                kungcoliseko lomoya
                              • Ukusoloko unazo zonke izixhobo zakho zokufunda/
                                ukungabikho mngciphekweni wokubelwa
                              • Ngokufundela esikolweni angabhala
                                ngokungaphazamiseki ziingxako zokungabinandawo
                                engenangxolo njengasekhaya
                              • Ukuqhubeka kokufunda nokuba awukho umbane/
                                inethiwekhi
                              • Ukungakwazi ukuba yinxalenye yesifundo ngenxa
                                yokungabinadatha/inethiwekhi

                              [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                              kwamkeleka.]                                           [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4                ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                (EC/SEPTEMBA 2021)

 1.5 Isihloko:               Indima edlalwa ngamaqonga onxibelelwano eluntwini
     Imo efanelekileyo:      Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
     Ulwimi                  Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                             oluhambe-lana nesincoko esikhethiweyo, isigama
                             sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                             nezixhobo zokunonga ezifanele-kileyo.
      Umxholo                Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                             ilandelayo.

                             Makachaphazele ukuhlanganiswa okanye
                             ukwahlukaniswa kwabantu ngamaqonga onxibelelwano.
                             • Angabhala ngokunceda kwamaqonga onxibelelwano
                               ngokunxibelelanisa nabantu ongakwaziyo
                               ukubabona/ongabaziyo ukuba baya ngaphi
                             • Ukukwazi ukufumana ingcebiso/inkuthazo/ulwazi
                               ngenxa yokuhlangana nabantu kula maqonga
                             • Ukuthinjwa kwabantu ngamaqonga onxibelelwano
                               emakhaya/kwiindawo zeendibano de kungabikho
                               kunxibelelana
                             • Ukuqhawuka kwemitshato
                             • Ukuqhawuka kobudlelwana phakathi kwabazalanayo/
                               abahlobo/abathandanayo

                             [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                             kwamkeleka.]                                                [50]

 1.6 Isihloko:               Xa ndinokubangumdlali odumileyo ndingakhetha
                             ukubangu ...
      Imo efanelekileyo:     Intshayelelo, isiqu nesiphelo.

      Ulwimi                 Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                             oluhambe-lana nesincoko esikhethiweyo, isigama
                             sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                             nezixhobo zokunonga ezifanele-kileyo.
      Umxholo                Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                             ilandelayo.
                             Makaxele umdlali lowo anqwenela ukuba nguye
                             nomdlalo awudlalayo
                              • Angabhala abalule izizathu ezibangela ukuba akhethe
                                ukubanguloo mdlali
                              • Indima edlalwe ngulo mdlali kwezemidlalo/entlwalweni
                                yoluntu
                              • Indlela aphila ngayo lo mdlali

                             [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                             kwamkeleka.]                                                [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2021)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                      5

 1.7   1.7.1    Isihloko:
                Imo efanelekileyo:      Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
                Ulwimi                  Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo
                                        lomhlathi oluhambelana nesincoko
                                        esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
                                        isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                                        ezifanelekileyo.
                Umxholo                 Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                                        ilandelayo.
                                        Makanike isihloko esifanelekileyo.
                                        • Angabhala ngemfundo yenzululwazi
                                        • Uphando olwenziwa ngoogqirha/iinzululwazi
                                        • Ukwenziwa kwamachiza okunyanga izifo
                                           zabantu/ ezezilwanyana
                                        • Ukwenziwa kwezinto zokuthambisa ubuso/
                                           imizimba /zokunciphisa imizimba
                                        [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                                        kwamkeleka.]                                       [50]
       1.7.2    Isihloko:
                Imo efanelekileyo:      Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
                Ulwimi                  Luhambelana nenjongo yokubhala, uhlobo
                                        lomhlathi oluhambelana nesincoko
                                        esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
                                        isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                                        ezifanelekileyo.
                Umxholo                 Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                                        ilandelayo.
                                        Makanike isihloko esifanelekileyo.
                                         • Angabhala ngoqoqosho lwelizwe/lwamazwe
                                         • Ukuthelekiswa kwemali yamazwe
                                         • Ukukhula/ukwehla koqoqosho
                                         • Amandla edola xa ithelekiswa nemali yamanye
                                           amazwe
                                        (Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                                        kwamkeleka.)                                       [50]
 IIMPAWU ZESINCOKO
 Isincoko esibalisayo sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.
  • Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
  • Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
  • Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo
     mazibonakale.
  • Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
     ezingunobangela wezinye, kungenjalo xa enamandla angasebenzisa izixhobo
     ezifana nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
  • Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
  • Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa.
  • Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda
     isincoko, lungekrwada phofu.                                                          [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
6                ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                 (EC/SEPTEMBA 2021)

 Isincoko esichazayo sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku.
 • Sichaza into/umntu/indawo/imeko njalo njalo.
 • Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
 • Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
     izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi.
 • Sisebenzisa imifanekiso-ntekelelo nezafobe zentetho.
 • Sivakalisa iimvakalelo zombhali.                                                       [50]

 Isincoko esicamngcayo:
 • Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
 • Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
 • Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
 • Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza
     ezifana nezichazi, imifanekiso - ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana
     nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho).
 • Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.                       [50]

 Isincoko esixoxela icala elinye.
  • Umviwa uthatha icala ngomba othile.
  • Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
     ezithile.
  • Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
     lokuvula.
  • Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani
     okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani.
  • Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
  • Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.                                     [50]

 Kwisincoko esixoxela amacala omabini
 • Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili.
 • Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
 • Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
 • Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
   luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi ze achase ekupheleni, kodwa
   makalunike olwakhe uluvo xa evala.
 • Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani
   obuxhasayo.
 • Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso.
 • Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo.                                     [50]

                                                        AMANQAKU ECANDELO A:                50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2021)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                   7

 ICANDELO B: IMIHLATHI EMIDE

 IMIYALELO YOKUMAKISHA
 • Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ubemNYE, ukuba ukhethe yamibini
    makisha owokuqala.
 • Ubude bomhlathi mabube ngamagama angama-80 ukuya kwi-100 umxholo
    kuphela.
 • Sebenzisa irubriki esisihlomelo B ukumakisha lo mhlathi.

 UMBUZO 2

 2.1 ILETA YOBUHLOBO

       • Idilesi inye yeyomntu obhala ileta.
       • Isibuliso,mbize ngegama lo mntu umbhalelayo.
       • Intshayelelo, isiqu nesiphelo mazahluke zicace.
       • Ithoni nerejista mazibonakalise ukuba ubhalela isihlobo sakhe.
       • Umxholo mawubengowezigcwangciso zonyaka olandelayo.
       • Kwisiphelo kubhalwa igama kuphela.
       • Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo.                        [30]

 2.2 INQAKU LEMAGAZINI

       •   Isihloko masibe nomtsalane
       •   Igama lombhali libhalwe
       •   Malibhalwe ngeekholam
       •   Irejista mayibe yefanelekileyo
       •   Umxholo mawubengowokubiwa/ukuxhwilwa kwamantombazana
       •   Makuqukunjelwe ngendlela enomdla kungabikho nto ishiywa ijinga.             [30]

 2.3 INGXOXO YABABINI

       •   Ifomathi yeyengxoxo- abantu ababini abaphendulanayo ngomba othile
       •    Intshayelelo mayibenomdla ityhile okuza kubangumxholo ifakwe ezigweqeni
       •   Kusetyenziswa intetho-ngqo ngaphandle kweempawu zocaphulo
       •   Isithethi sibhalwa ngasekhohlo ephepheni, zesilandelwe yikholon [:]
       •   Ingcaciso engenye ibhalwa ezigweqeni ( )
       •   Ithoni nerejista zixhomekeke kunxulumano lwezithethi kunye nesihloko
           abathetha ngaso
       •   Umxholo mawubemalunga nokurhafelwa kwezinto ezithengwa ezivenkileni
           (VAT)
       •   Shiya umgca ongabhalwanga phakathi kwezithethi
       •   Ingxoxo mayibonakalise ukukhula okt. intetho nganye ibeyimpendulo
           yobekusele kuthethiwe
       •   Makuqukunjelwe ngendlela efanelekileyo                                      [30]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
8                ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3       (EC/SEPTEMBA 2021)

 2.4 INTETHO
      • Intetho mayivulwe ivalwe ngeempawu zocaphulo
      • Intshayelelo itsale umdla wabaphulaphuli
      • Amanqaku emiba aza kuthetha ngayo mawaphuhle
      • Isimbo sokuthetha masihambe nendlela yokufundisa ngokunokwenziwa
        ngenkunkuma
      • Isiphelo masibesesincamisa umxhelo nesiza kwenza ukuba abaphulaphuli
        bahlale beyikhumbula le ntetho                                          [30]

                                                 AMANQAKU ECANDELO B:             30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2021)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                  9

 ICANDELO C: UMHLATHI OMFUTSHANE
 IMIYALELO YOKUMAKISHA
 • Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ubemNYE, aze athi ukuba ukhethe
   yamibini, makisha owokuqala.
 • Ubude bomhlathi omfutshane ngama-60 ukuya kuma-80 amagama umxholo
   kuphela.
 • Sebenzisa irubriki esisihlomelo C ukumakisha lo mhlathi.
 UMBUZO 3
 3.1 ISIMEMO

       • Isakhono nobuchule bokuyila buyafuneka ukuze umsitho ube ngowodwa
         unika lowo umenywayo isizathu sokuzimasa umcimbi lowo
       • Makunikwe ulwazi oluquphayo nolucacileyo
       • Nini - umhla nexesha
       • Phi – idilesi
       • Isinxibo
       • Umhla wempendulo
       • Indlela yokunxibelelana - imfonomfono, iselula, ifeksi okanye i-imeyile     [20]

 3.2 IPOSIKHADI

       • Igama lomntu obhalelwayo nedilesi yakhe zibhalwa ekunene ngezantsi
         kwesitampu
       • Kwicala lasekhohlo kubhalwa umhla nomyalezo
       • Umxholo womyalezo mawubengotyelelo kwintaba yeTafile eKapa.
       • Unakho ukusebenzisa ulwimi lwemihla ngemihla, angasebenzisi
         olundilisekileyo/olusemthethweni kuphela
       • Isiphelo mayibesesibonakalisa unxulumano lombhali nombhalelwa               [20]
 3.3 IMIYALELO
       • Mayibemalunga nokusetyenziswa komatshini wokuhlamba iimpahla
       • Imiyalelo mayicace gca, kusetyenziswe isiyaleli ubukhulu becala kwimo
         evumayo
       • Ingasetyenziswa imo elandulayo kodwa hayi kakhulu
       • Mayibekwe ngendlela ecacileyo nevakalayo imiyalelo                          [20]
                                                     AMANQAKU ECANDELO C:              20
                                                        AMANQAKU EWONKE:              100

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2019)                                         ISIXHOSA ULWIMI OLONGEZELELWEYO P3                                                                                        11

QAPHELA:
• Sebenzisa le rubriki rhoqo xa umakisha izincoko zephepha lesi-3, ICANDELO A.
• Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu aphambili.
• Kwiikhrayitheriya yoMxholo, uLwimi neSimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe lanomgangatho ongentla nongezantsi
  yanemimandla yamanqaku ahambelana nomgangatho ngamnye.
• Ikhrayitheriya yeSakhiwo yona ayichaphazeleki ngumgangatho ongentla nongezantsi.

ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU]

 Ikhrayitheriya                                              Balaseleyo                       Enobuchule                  Phakathi               Buthathaka             Bubhetyebhetye
 UMXHOLO                                                       28–30                             22–24                     16–18                    10–12                     4–6
 NOCWANGCISO                                     - Impendulo ebalaseleyo               - Impendulo ixonxwe       - Impendulo iyanelisa      - Impendulo ingena     -   Impendulo ayikho
                                                   enomtsalane, ngaphaya                 ngobugcisa obukhulu.      ngokupheleleyo.            iphuma                   mxholweni konke.

                         Umgangatho ongentla
 (Impendulo nezimvo)                               kobekulindelekile.                  - Izimvo zinxulumene      - Izimvo ziyanamathelana     emxholweni           -   Izimvo zibondene
 Ukubekelela izimvo                              - Izimvo zihlakaniphile, zixhokonxa     nomxholo kwaye zinika     noko kwaye                 akukho                   azigqalanga ntweni
 ngenjongo                                         iingcinga kwaye zinemfezeko.          umdla, bukho              zingakuguqula ukucinga     lunamathelwano       -   Azivakali izimvo
 yokucwangcisa.                                  - Isincoko sibekelelwe ngobuchule       ubungqina bemfezeko       kofundayo.                 kwizimvo.                kwaye
 Ukubonakalisa ukuyazi                             obungaqhelekanga kwaye                kwizimvo.               - Iingcamango              - Izimvo azicacanga        ziyaphindaphindwa/
 injongo, abantu                                   intshayelelo, isiqu kwakunye        - Iingcamango               zibekelelwe                kwaye ezinye zazo        uthetha into enye.
 ekujoliswe kubo kunye                             nesiphelo zibonakalisa                zibekelelwe               ngokunamatheleneyo         zezemboleko.         -   Iingcamango
 nemeko.                                           unamathelwano olunemfezeko.           ngokwakhelanayo           kuquka intshayelelo,     - Buncinci kakhulu         zibekwe xazalala
                                                                                         kuquka intshayelelo,      isiqu nesiphelo.           ubungqina                azinalunxibelelwano.
 30 AMANQAKU                                                                             isiqu nesiphelo.                                     bobekelelo
                                                                                                                                              nonamathelwano
                                                                                                                                              lweengcamango.
                                                               25–27                            19–21                      13–15                     7–9                    0–3
                                                 - Impendulo encamisileyo kodwa        - Impendulo ixonxwe       - Impendulo iyanelisa      - Impendulo iphumile   - Impendulo itenxile
                                                   akukho zimpawu zakubalasela           ngobugcisa.                nangona kumana            emxholweni             malunga nomxholo.

                         Umgangatho ongezantsi
                                                   kubhekele phi kwisincoko.           - Izimvo                     kubakho ukungacaci        ubukhulu becala.     - Izimvo zitenxile
                                                 - Izimvo zivuthiwe zixhokonxa           zisemxholweni              kwiindawo ezithile.     - Izimvo ziyaqhawu-      zingcwecwela kude
                                                   iingcinga.                            kwaye zinika umdla.     - Kukho ukunamathelana       qhawuka                nomxholo.
                                                 - Iingcamango zibekelelwe             - Sibekelelwe                okubonakalayo             ziyabhidisa.         - Iingcamango
                                                   zandindaniswa ngobugcisa              ngobuchule, kukho          kwizimvo kwaye          - Buyanqaphazeka         ziyingxubevange
                                                   kuquka intshayelelo, isiqu kunye      ukunamathelana             kuyanelisa.               ubungqina              engenamgqalisela.
                                                   nesiphelo.                            kweengcamango            - Kukho ukubekelelwa        bokubekeleleka
                                                                                         okuquka ntshayelelo,       kweengcamango             kweengcamango
                                                                                         isiqu nesiphelo.           kwintshayelelo, isiqu     nonamathelwano.
                                                                                                                    nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                              Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2019)                                                 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                                                                               11

IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU] ( isaqhubeka)

  Ikhrayitheriya                                     Balaseleyo                   Enobuchule                      Phakathi                   Buthathaka                  Bubhetyebhetye
 ULWIMI, ISIMBO &                                       14–15                          11–12                           8–9                         5–6                            0–3
 NOKUHLELA                                    - Ithoni, irejista, isimbo,   -   Ithoni, irejista, isimbo,   -   Ithoni, irejista,      - Ithoni, irejista, isimbo,   -   Ulwimi aluvakali.
                                                isigama zifanelene              isigama zifanelene              isimbo, isigama          isigama azifanelananga      -   Ithoni, irejista, isimbo,
 Ukuhambelana                                   ngokugqwesileyo nenjongo,       kakhulu nenjongo,               sifanelene               ncam nenjongo, abantu           isigama asifanelananga
 kwethoni, irejista,                            abantu ekujoliswe kubo          abantu ekujoliswe kubo          nenjongo, abantu         ekujoliswe kubo kunye           kwaphela nenjongo,
 isimbo, isigama                                kunye nemeko.                   kunye nemeko.                   ekujoliswe kubo          nemeko.                         abantu ekujoliswe kubo

                        Umgangatho ongentla
 kunye nemeko.                                - Ulwimi lusetyenziswe        -   Ulwimi luchaneke                kunye nemeko.          - Ulwimi lusetyenziswa            kunye nemeko.
 Ukhetho-magama.                                ngokuzithemba,                  ngakumbi kwaye ithoni       -   Ulwimi                   ngendlela ebuthathaka.      -   Ukunqongophala
 Ukusetyenziswa                                 luyathabathekisa.               isetyenziswe                    olufanelekileyo        - Ithoni nochongo                 kwesigama kubaxekile
 kolwimi nesigama.                            - Ithoni enomtsalane              ngokuchaneka                    ludlulisa umyalezo.      magama                          kangangokuba
 Iimpawu zobhalo,                               nezafobe zentetho               kwisincoko siphela.         -   Ithoni ifanelekile.      azifanelekanga.                 ayinasihlahla into
 izakhi zezivakalisi,                           eziphumeza injongo.         -   Iziphene                    -   Izafobe zentetho       - Isigama sinqongophele.          ebhaliweyo.
 nopelo.                                      - Phantse kube akukho             zokusetyenziswa                 zinonga umxholo.
                                                nasinye isiphene                kolwimi nopelo
 15 AMANQAKU                                    solwakhiwo zivakalisi,          zinqongophele.
                                                upelo nokusetyenziswa       -   Sixonxwe ngobugcisa
                                                kolwimi.                        obukhulu.
                                              - Sixonxwe ngobugcisa
                                                obukhulu.
                                                              13                          10                             7                           4
                                              - Ulwimi luchanekile kanye    -   Ulwimi lunomtsalane         - Kuyanelisa               - Ukusetyenziswa kolwimi

                        Umgangatho ongentla
                                                nezafobe zisetyenziswe          kwaye luyaziphumeza           ukusetyenziswa             kubonisa
                                                ngethoni ephumeza               iinjongo zokubhala.           kolwimi kodwa              ububhetyebhetye.
                                                ukudlulisa umyalezo.        -   Ithoni ifanelekile kwaye      asekho amakhwiniba.      - Izivakalisi
                                              - Phantse kube akukho             iyaziphumeza iinjongo       - Ithoni ifanelekile         zinobuthathaka-
                                                nasinye isiphene                zokubhala.                    kodwa izafobe              azitshintsha-tshintshwa.
                                                solwakhiwo zivakalisi,      -   Zimbalwa iziphene             zentetho                 - Isigama sinqongophele
                                                upelo, nokusetyenziswa          zezakhi zezivakalisi          ezisetyenzisiweyo          ngokubalaseleyo.
                                                kolwimi.                        kunye nopelo.                 zinqongophele.
                                              - Sixonxwe ngobugcisa         -   Sixonxwe ngobugcisa.
                                                obukhulu.
 ISAKHIWO                                                      5                          4                             3                           2                             0–1
                                              - Isihloko sikhuliswe         -   Iinkcukacha                 - Iinkcukacha              - Zikho iingcamango           -   Iingcamango
 Iimpawu zetekisi.                                ngokuncamisayo.               ezinengqiqo zikhuliswe        ezisemxholweni             ezamkelekileyo.                 ezifunekayo
 Ukukhula                                     - Iinkcukacha zibalasele          ngokwakhelanayo.              zikhulisiwe.             - Isakhiwo sezivakalisi           zinqongophele.
 kwemihlathi                                      ngokungaqhelekanga.       -   Izimvo zinamathelene.       - Izivakalisi, imihlathi     nesemihlathi                -   Isakhiwo sezivakalisi
 nokwakhiwa                                   - Izivakalisi, imihlathi      -   Izivakalisi, imihlathi        zakhiwe kakuhle.           sinamakhwiniba.                 nesemihlathi sigxoko-
 kwezivakalisi.                                   zakhiwe zaqiqisiswa           zitshintshatshintshwa       - Isincoko sibunjwe        - Isincoko sisenayo               gxoko.
                                                  ngokugqwesileyo.              ngobuchule                    ngengqiqo.                 ingqiqo.                    -   Isincoko asinangqiqo.
 5 AMANQAKU                                                                     obuqiqisisiweyo.
 UMMANDLA
                                                        43–50                          33–40                         23–30                       13–20                           0–10
 WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                             Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
12                                    ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                                                                           (EC/SEPTEMBA 2019)

ISIHLOMELO B: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIDE – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [30 AMANQAKU]

 Ikhrayitheriya               Balaseleyo                    Enobuchule                      Phakathi                   Buthathaka                      Bubhetyebhetye
 UMXHOLO,                           15–18                        11–14                          8–10                           5–7                                0–4
 UCWANGCISO            -   Impendulo igqwesile         - Impendulo ibonakalisa       -   Impendulo iyanelisa    - Impendulo ibonakalisa          - Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                 idlule okuqhelekileyo.        ukuchaneka kanobom              ibonakalisa ulwazi       ulwazi olungephi lweempawu       ukunqongophala kolwazi
                       -   Izimvo ziqiqisisiwe           ulwazi olunzulu                 lweempawu zolu didi      zolu didi lwetekisi.             lweempawu zolu didi lwetekisi.
 Ukungqala                 kwaye zivuthiwe.              lweempawu zolu didi             lwetekisi.             - Zimbalwa izimvo                - Intsingiselo ilahleka rhoqo ide
 kwempendulo           -   Luphangalele ulwazi           lwetekisi.                  -   Izimvo ziyaphuma         ezisemxholweni kodwa             iphume emxholweni.
 nezimvo.                  lweempawu zolu didi         - Ingqalile ayiphumi              emxholweni kwaye         kuninzi ukuphuma ecaleni.      - Akukho ukunamathelana
 Ukuqoqwa                  lwetekisi.                    nasemxholweni.                  kukho nokugqwidiza.    - Kunqabile ukunamathelana         kumxholo nezimvo.
 kwezimvo              -   Umsebenzi ungqalile         - Izimvo zixonxwe             -   Ukunamathelana           komxholo nezimvo.              - Zimbalwa kakhulu iinkcukacha
 ngenjongo                 uhleli emxholweni.            zadakancwa                      kumxholo nezimvo       - Zimbalwa iinkcukacha             ezixhasa isihloko.
 yokucwangcisa.        -   Kukho                         ngokunamatheleneyo              kufanelekile.            ezixhasa isihloko.             - Imigaqo eyimfuneko yobhalo
 Injongo yokubhala,        ukunamathelana                kumxholo nezimvo.           -   Ezinye iinkcukacha     - Imigaqo yefomathi ephambili      lwale tekisi ityeshelwe.
 abo kujoliswe kubo,       kwizimvo nomxholo.          - Iinkcukacha zixhasa             zixhasa isihloko.        isetyenziswe
 iimpawu/imigaqo       -   Iingcamango                   isihloko.                   -   Ifomathi ifanelekile     ngokungaqondi.
 yetekisi, kunye           zidakancwe ngobunono        - Ifomathi ifanelekile            kodwa kusekho          - Kutyeshelwe izinto ezininzi.
 nemeko.                   zonke iinkcukacha             ineendawana                     ukungachaneki.
                           zixhasa isihloko.             ezingachanekanga
 18 AMANQAKU           -   Ifomathi ifanelekile          ezingephi.
                           kwaye ichanekile.
 ULWIMI                             10–12                           8–9                         6–7                             4–5                                0–3
 ISIMBO                -   Ithoni, irejista, isimbo,   - Ithoni, irejista, isimbo,   - Ithoni, irejista,        - Ithoni, irejista, isimbo,      - Ithoni, irejista, isimbo, nesigama
 SOKUBHALA                 isigama zihambelana           isigama sichaneke             isimbo, isigama            nesigama azingqamani             azingqamani nenjongo, imeko
 NOKUHLELA                 kakhulu nenjongo nabo         kakhulu malunga               sihambelana                nenjongo kwakunye nabantu        kwakunye nabantu ekujoliswe
                           kujoliswe kubo kunye          nenjongo, abantu              nenjongo, abantu           ekujoliswe kubo kunye            kubo.
 Ithoni, irejista,         nemeko.                       ekujoliswe kubo kunye         ekujoliswe kubo            nemeko.                        - Izele ziimpazamo ixazalala.
 isimbo,               -   Izakhi zezivakalisi           nemeko.                       kwakunye nemeko.         - Izakhi zezivakalisi            - Isigama asifanelananga
 injongo/ifuthe, abo       zisetyenziswe               - Izakhi zezivakalisi         - Izakhi zezivakalisi        zineemposiso ezininzi            nenjongo.
 kujoliswe kubo            ngokuchanekileyo.             zichanekile kwaye             zibonakalisa               eziphazamisa umyalezo.         - Intsingiselo ilahleke kakhulu.
 kunye nemeko.         -   Phantse kube akukho           umyalezo wakheke              iimposiso.               - Sinqongophele isigama.
 Ukusetyenziswa            nasinye isiphene.             kakuhle.                    - Isigama siyanelisa.      - Kukho amagingxi-gingxi
 kolwimi nemigaqo.                                     - Isigama sichanekile.        - Iimpazamo zobhalo          kwintsingiselo.
 Uchongo magama                                        - Ubukhulu becala               ezikhoyo
 Iimpawu zokubhala                                       akukho zimpazamo.             aziyiphazamisi
 kunye nopelo.                                                                         intsingiselo
                                                                                       nomyalezo.
 12 AMANQAKU
 UMMANDLA
                                  25–30                          19–23                        14–17                         9–12                                0–7
 WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                 Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2019)                                     ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                                                                              13

ISIHLOMELO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIFUTSHANE – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [20 AMANQAKU]
   Ikhrayitheriya              Balaseleyo                    Enobuchule                  Phakathi                       Buthathaka                       Bubhetyebhetye
 UMXHOLO                         10–12                          8–9                        6–7                             4–5                                0–3
 UKUCWANGCISA         -   Impendulo igqwesile          - Impendulo                -    Impendulo            -     Kubonakala ubunzima           -   Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                ibonisa ukuqiqisiswa           ibonakalisa                   iyanelisa                  malunga nolwazi                   ukunqongophala kolwazi
                          kwezimvo.                      ukuchaneka                    ibonakalisa ulwazi         lweempawu                         lweempawu zolu didi lwetekisi.
 Impendulo nezimvo.   -   Izimvo zihlakaniphile          kanobom ulwazi                lweempawu zolu             zolu didi lwetekisi.          -   Intsingiselo ilahleka rhoqo
 Ukubekelelwa             kwaye zivuthiwe.               olunzulu lweempawu            didi                 -     Zimbalwa izimvo               -   Akukho ntsingiselo iduke
 kwezimvo.            -   Luphangalele ulwazi            zolu didi lwetekisi.          lwetekisi.                 ezisemxholweni kodwa              kwisakhiwo esixazalala.
 Iimpawu zetekisi/        lweempawu zolu didi          - Ingqalile ayiphumi       -    Izimvo azisoloko           kuninzi ukuphuma ecaleni.     -   Akukho ukunamathelana
 umgaqo kunye             lwetekisi.                     nasemxholweni.                zisemxholweni        -     Kunqabile ukunamathelana          kumxholo nezimvo.
 nemeko.              -   Umsebenzi ungqalile          - Izimvo zixonxwe               kwaye akukho               komxholo nezimvo.             -   Zimbalwa kakhulu iinkcukacha
                          akukho kugqwidiza              zadakancwa                    nokugqwidiza         -     Zimbalwa iinkcukacha              ezixhasa isihloko.
 12 AMANQAKU              Kubonakala                     ngokunamatheleneyo       -    Ukunamathelana             ezixhasa isihloko.            -   Imigaqo eyimfuneko yobhalo
                          ukunamathelana                 kumxholo nezimvo.        -    kumxholo             -     Imigaqo yefomathi                 lwale tekisi ityeshelwe.
                          kwizimvo nomxholo.           - Iinkcukacha zixhasa           nezimvo.kwenzeka           ephambili
                      -   Iingcamango                    isihloko                      ngokufanelekileyo.         ityeshelwe okanye
                          zidakancwe                   - Ifomathi ingqalile       -    Ezinye iinkcukacha         isetyenziswe
                          ngobunono kwaye                iindawana ezikhoyo            zixhasa isihloko.          ngokungaqondi.
                          zonke iinkcukacha              ezingachanekanga         -    Ifomathi ingqalile
                          zixhasa isihloko.              aziyiphazamisi                kodwa zikho
                      -   Ifomathi ifanelekile           injongo yokubhala.            iindawana
                          kwaye ichanekile.                                            ezingachanekanga.
                                     7–8                           5–6                          4                                 3                               0–2
 ULWIMI, ISIMBO       -    Ithoni, irejista, isimbo,   -   Ithoni, irejista,      -   Ithoni, irejista,         - Ithoni, irejista, isimbo,     - Ithoni, irejista, isimbo, nesigama
 NOKUHLELA                 isigama zifanelene              isimbo, nesigama           isimbo, isigama             nesigama azifanelananga         azifanelananga nenjongo,imeko
                           kakhulu nenjongo, abo           sifanelene kakhulu         sifanelene                  nenjongo, abantu ekujoliswe     kwakunye nabantu ekujoliswe
 Ithoni, irejista,         kujoliswe kubo kunye            nenjongo, abantu           nenjongo, abantu            kubo kunye nemeko.              kubo.
 isimbo, nesigama          nemeko.                         ekujoliswe kubo            ekujoliswe kubo           - Izakhi zezivakalisi           - Izele ziimpazamo ixazalala
 singqamene           -    Izakhi zezivakalisi             kunye nemeko.              kwakunye nemeko.            zineemposiso ezininzi           iyadida.
 nenjongo kunye            zisetyenziswe               -   Izakhi zezivakalisi    -   Izakhi zezivakalisi         eziphazamisa umyalezo.        - Isigama asihambelani nenjongo.
 nemeko.                   ngokuchanekileyo.               zichanekile kwaye          zibonakalisa              - Sinqongophele isigama.        - Intsingiselo ilahlekile kakhulu.
 Ukusetyenziswa       -    Phantse kube akukho             umyalezo wakheke           iimposiso.                - Kukho amagingxi-gingxi
 kolwimi nemigaqo.         nasinye isiphene.               kakuhle.               -   Isigama siyanelisa.         kwintsingiselo.
 Ukhetho- magama                                       -   Isigama sichanekile.   -   Iimpazamo zobhalo
 Iimpawu zokubhala                                     -   Ubukhulu becala            ezikhoyo
 kunye nopelo.                                             azikho iimpazamo.          aziyiphazamisi
                                                                                      intsingiselo.
 8 AMANQAKU
 UMMANDLA
                                  17–20                         13–15                      10–11                            7–8                                 0–5
 WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                 Tyhila iphepha

## Related documents

- [XHOFAL P3 MEMO GR12 SEPT 2019](https://www.hlayiso.com/library/xhofal-p3-memo-gr12-sept-2019/6b109394-f2a0-45cf-b9d1-6ca3fb118d22) — isiXhosa FAL · Memo · 2019
- [Xhosa FAL P3 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p3-memo/522aff5a-9ecd-4ea4-ac6a-6b2e38111884) — isiXhosa FAL · Memo · 2018
- [XHOFAL P3 MEMO GR12 SEPT 2016](https://www.hlayiso.com/library/xhofal-p3-memo-gr12-sept-2016/bd69006a-d744-40b0-9193-109048a63014) — isiXhosa FAL · Memo · 2016
- [XHOFAL P3 MEMO GR12 SEPT 2016](https://www.hlayiso.com/library/xhofal-p3-memo-gr12-sept-2016-1/16f23a9f-f537-47f3-9ec4-a69fcd27690d) — isiXhosa FAL · Memo · 2016
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2021](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2021/78ad8760-e512-4d9c-99c1-76478a9e4251) — isiXhosa FAL · QP · 2021
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 QP SEPT2022 (Corr 23 Aug)](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-qp-sept2022-corr-23-aug/84c9883f-167c-4b5b-b7e7-eda3f18f2708) — isiXhosa FAL · QP · 2022 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
