# isiXhosa FAL Grade 12 P2 September Preparatory Exams 2016 QP

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the September Preparatory Exams 2016, 24 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhofa-p2-gr12-qp-sept2016/77afd276-a105-4db5-930f-39b9b9a0b62f
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: September Preparatory Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 24

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P2 September Preparatory Exams 2016 QP](https://www.hlayiso.com/library/xhofa-p2-gr12-qp-sept2016/77afd276-a105-4db5-930f-39b9b9a0b62f)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · September Preparatory Exams · 2016. Question paper, 24 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                       SENIOR CERTIFICATE

                              IBANGA 12

                         SEPTEMBA 2016

             ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA
                OLONGEZELELWEYO P2

AMANQAKU:   70

IXESHA:     2 iiyure

                                    *XHOFA2*

                         Olu viwo lunamaphepha angama – 24

### Page 2

2             ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2             (EC/SEPTEMBA 2016)

IMIYALELO NENGCACISO

1.    Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uphendule imibuzo.

2.    Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha. Yiya kwisiqulatho kwiphepha
      elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi
      ozifundileyo kulo nyaka. Emva koko, yifunde le mibuzo uze ukhethe ofuna
      ukuyiphendula.

3.    Eli phepha linamacandelo amaNE:
      ICANDELO A:           Inoveli                (35)
      ICANDELO B:           Idrama                 (35)
      ICANDELO C:           Amabali amafutshane    (35)
      ICANDELO D:           Imibongo               (35)

4.    Landela imiyalelo ngononophelo ekuqaleni kwecandelo ngalinye.

5.    Phendula imibuzo ibe miBINI iyonke, umbuzo ube mNYE nakweliphi
      icandelo kula: A, B, C no D.

      ICANDELO A: INOVELI
      Phendula umbuzo kwincwadi yenoveli oyifundileyo.
      ICANDELO B: IDRAMA
      Phendula umbuzo kwincwadi yedrama oyifundileyo.
      ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
      Phendula imibuzo kumabali omabini abuziweyo.
      ICANDELO D: IMIBONGO
      Phendula imibuzo ebuziweyo yomibini.

6.    Uluhlu lokukhangela lakukunceda.

7.    Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
      esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo.
8.    Qala icandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

9.    Bhala ngokucacileyo nangokucocekileyo.

10. Ingcebiso yokulawula ixesha: Sebenzisa imizuzu engama-60 kwicandelo
    ngalinye.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                             Tyhila iphepha

### Page 3

(EC/SEPTEMBA 2016)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2            3

IPHEPHA LESIQULATHO

Eli phepha liza kukunceda ukuba ukwazi ukukhetha imibuzo ofuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.

ICANDELO A: INOVELI

Phendula umbuzo ube mNYE kweli Candelo.

     INANI LOMBUZO              UMBUZO           AMANQAKU        INOMBOLO
                                                                 YEPHEPHA
1.     Kusa kusihlwa     Umbuzo omfutshane          35               5
                                  OKANYE
2.     Umqol’uphandle    Umbuzo omfutshane          35              9

                                        OKANYE

ICANDELO B: IDRAMA

Phendula umbuzo ube mNYE kweli Candelo.

3.     Ndiyekeni          Umbuzo omfutshane         35      13

                                        OKANYE

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE: Ndakuyicel’ivuthiwe

Phendula yomiBINI imibuzo kweli Candelo.

INANI LOMBUZO                                                    INOMBOLO
                                UMBUZO           AMANQAKU
                                                                 YEPHEPHA
4.1 Thath’intozakho      Umbuzo omfutshane          18              17
    mthakathindini
4.2 Ngumnt’ Onjani       Umbuzo omfutshane          17              19
    Lo?

                                        OKANYE

ICANDELO D: VUKANI MADODA

Phendula imibuzo yomiBINI kweli Candelo.

5.1 Intaba kaNdoda       Umbuzo omfutshane          17              21
    Ukungcwatywa         Umbuzo omfutshane          18              23
    kwetalente

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 4

4             ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2              (EC/SEPTEMBA 2016)

ULUHLU LOKUKHANGELA

Kunyanzelekile ukuba ujongisise olu luhlu lulandelayo ukuze uqiniseke ukuba
ukhethe imibuzo ngendlela eyiyo.

        ICANDELO                   AMANANI           INANI LEMIBUZO      PHAWULA
                                   EMIBUZO           EPHENDULWAYO
A     INoveli                        1-2                    1
      (Umbuzo omfutshane)
                                            OKANYE
B     Idrama                            1                  1
      (Umbuzo omfutshane)
                                            OKANYE
C     Amabali amafutshane               2                  1
      (Imibuzo emifutshane
      yomibini)
                                            OKANYE
D     Imibongo                          2                  2

QAPHELA: Phendula imibuzo ibe miBINI nakweliphi na icandelo kula: A, B, C, no D.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 5

(EC/SEPTEMBA 2016)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                  5

ICANDELO A: INOVELI

Khetha inoveli ibe NYE kweli candelo

UMBUZO 1 (UMBUZO OMFUTSHANE)

KUSA KUSIHLWA – K.S. BONGELA

ISICATSHULWA A

1.1 Funda ngocoselelo esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

Ugqithele esinaleni apho afike wadibana neziphatha-mandla zamchazela yonke
into eziyaziyo neyenzekayo kuMpumelelo. UNkosikazi Masiko notitshala uMadala
nabo bazinike ithuba lokukhe badlane iindlebe noYolisa nangenjengoko uphando
lwabo babesaluqhuba. Ufunelwe indawo yokulala kwaMnu. Madala kuba kulapho
kwakukho indawo yendwendwe.

Ngorhatya lwaloo mini uNkosikazi Masiko uthathe ithuba elide kwaMadala kudliwa
amathole eendaba, kumnandi konwatyiwe ngakumbi kuba la makhosikazi athi kanti
akha adibana apha elizweni. Emva kwencoko uYolisa uye wabalisa eli bali
lilandelayo mayela nobomi bukaMpumelelo emva ekhaya.

Uthi xa ebalisayo, uMpumelelo lo wazalwa nguLungile into yaseMaJwarheni
eLusikisiki phantsi kwekumkani yamaMpondo aseQawukeni, uNkosi Bhota
Sigcawu ,kuloo lali yakuKhamisa. Unina yintombi yasemaZizini, igama layo
nguNomakhwezi kwaye isinqe sayo sikwalapha eLusikisiki, kodwa ke eZalu.

UMaDlamini uqale ukwazana noJwarha lo beselula noko. Kwakuxa bagqibela
ibanga leMatriki eMariazel. Bathe ukuphuma apho bobabini baya eThekwini
ngaxesha nye. UNomakhwezi yena uqale ubongikazi eKing Edward, waza
uLungile wasebenza kwaBriana ifem ebithengisa umchako wempahla eMbilo.
Kulapho afunde khona ubungontsingontsi nobuchule bokuqhuba ishishini
norhwebo.
Ubevana nesekela lomphathi-ziko eli, yaza loo nto yenza ukuba uLungile abe
nethamsanqa lokwazi ukuphathwa kwencwadi zeshishini. Kaloku lo mfo
wayesonqena umthetho lo wakhe, waza wamana ukuwuphosa kuLungile wonke
umsebenzi wakhe, kanti kukuncedakala kukaLungile oko.

      1.1.1    UNkosikazi Masiko noYolisa badibana kweyiphi indawo?                     (1)

      1.1.2    Chonga isaci esibonakalisa ukuba uNkosikazi Masiko notitshala
               uMadala babekhe bathetha ngalo mcimbi uze noYolisa.                      (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 6

6             ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                  (EC/SEPTEMBA 2016)

     1.1.3    Matanisa iimpawu zenoveli ezikuKholam A neempendulo
              ezikuKholam B.

                         KHOLAM A                             KHOLAM B
              (a)   Umbalisi kwesi sicatshulwa (i)        NguMpumelelo
                                               (ii)       NguLungile
              (b)   Umlinganiswa ophambili     (iii)      NguNozililo
                    kweli bali                 (iv)       NguYolisa
              (c)   Umlinganiswa ongumchasi (v)           NguNomakhwezi                     (3)

     1.1.4    Uphuhlisa ntoni umbhali ngokusibalisela ngengcambu
              kaMpumelelo?                                                                  (2)

     1.1.5    Iqhalo elithi: ‘igqabi aliwi kude emthini walo’, livezwe njani kweli bali?    (2)

     1.1.6    Ukuthenga ivenkile kukaLungile eMlazi kube ngunobangela
              wempixano ethe yenzeka apha ebalini. Ngqina oku ngokuthi
              ucaphule impendulo yakho ebalini.                                             (2)

     1.1.7    Ukuvezwa kobukhwele bukaNomakhwezi nobuye
              babangunobangela wengozi echaphazele usapho lwakhe kuveza ...

              A. Ukucingela phantsi oomama
              B. Ukubonisa ingcinga ecala nye
              C. Ukwahlula-hlula oomama kootata
              D. Ukubacaphukela abantu basetyhini                                           (1)

     1.1.8    Ngokwalapha ebalini babefana ngantoni uLungile noNomakhwezi?                  (2)

     1.1.9    Ingaba igama anikwe lona uMpumelelo liwuphuhlisa njani umxholo
              webali?                                                                       (2)

     1.1.10 Sibe naziphumo zini isiphene athe wanaso uNomakhwezi apha
            ebalini?                                                                        (2)
                                                                                           [18]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 7

(EC/SEPTEMBA 2016)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                 7

ISICATSHULWA B

1.2 Funda esi sicatshulwa singezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

      URhulumente waseTranskei encediswa ngowoMzantsi Afrika wenze igalelo
      elikhulu ukwandisa amasebe esi sibhedlele ngokwesicelo sikaMpumelelo
      oyena gqirha wayebekwe ukuba abe ngumongameli wesibhedlele. Yena
      uMpumelelo umenywe kwiindawo ngeendawo ukuba aze kunceda abanye
      oogqirha kwezinye iindawo mayela nonyango lwengqondo. Kuthe emva
      kweminyaka emibini sakhiwe esi sibhedlele, kwenziwa umvulo waso.

      Inginginya zabantu ezazilapho zazingabaleki. Zazikho izinxiba-mxhaka
      zelizwe lemidaka; oogqirha, amagqwetha, iititshala, abefundisi,
      abaphathiswa,izifundiswa, nomgwenye obomvu ndawonye nabantwana.
      Izithethi zathetha akwamila ngca. INkulumbuso yaseTranskei yalebela
      kumazwi ayo ngokuthi:
      “Mfo kaNtsibande, eli linge uthe walenza kude kuze kuma kweli nqanaba
      ukulo, lelincomekayo neliya kuhlala lihleli ezimbalini zabantu baseTranskei
      bedibene noRhulumente wabo. Akwaba wonke umlisela nomthinjana weli
      ubungathabatha lo mzekelo wakho, ulandele ekhondweni lalo mzila uthe
      wawenza, lazi ukuba impumelelo yesizwe isekubeni kusetyenzwe nzima,
      kuphathiswane ngomsebenzi”

      “Igalelo lomntu ngamnye lifana nethontsi lamanzi elithi lidibane nelinye
      likhuphe umsinga ogugumayo okwazi ukufunqula nayiphi na into ephambi
      kwawo. Eli sebe leMpilo libaluleke kakhulu ebomini boluntu. Ukuba sonke
      singenza amalinge alolu hlobo, akungepheli neminyaka elishumi
      umgangatho wempilo yethu ungaphucukanga.”

      1.2.1    Ukuphumelela kukaMpumelelo kwambeka kweliphi inqanaba
               ebomini?                                                                 (1)

      1.2.2    Inginginya yabantu ababezimase itheko lokuvulwa kwesibheblele
               babesuka phi? Nika iindawo zibe Mbini.                                   (2)

      1.2.3    Ingaba UMpumelelo ngewayegqwesile ebomini ngaphandle
               kwenkxaso yezizalwane zakhe nezihlobo zakhe? Xhasa impendulo
               yakho.                                                                   (2)

      1.2.4    Nika igama lomnye umntu owadlala indima enkulu kwinkqubela
               phambili kaMpumelelo, ngaphandle kwezizalwana zakhe.                     (1)

      1.2.5    Wayebalasele kunyango lwantoni uMpumelelo?                               (1)

      1.2.6    Ukuza kufuna unyango ngabantu abaninzi, ababesuka kwezinye
               iindawo, kwakuchaza ntoni ngoMpumelelo?                                  (2)

      1.2.7    Nika intsingiselo yebinzana elikrwelelwe umgca ngaphantsi.               (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 8

8             ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2               (EC/SEPTEMBA 2016)

     1.2.8     Indlela entle ebomini bukaMpumelelo yenziwa lula kukuba zange
               acinge ngokuziphindezela kwintshaba zakhe. Ingaba eli nyathelo
               lalilungile okanye lalingalunganga? Nika isizathu sempendulo
               yakho.                                                                    (2)

     1.2.9     Ucinga ukuba yintoni injongo yombhali ukusibhalela eli bali?              (2)

     1.2.10    Nika isizathu esabangela ukuba uMpumelelo angayi kusebenza
               eMlazi.                                                                   (2)

     1.2.11    Laba yintoni igalelo likankosikazi kaMpumelelo kubantu
               baseMampondweni? Chaza into ibe Nye.                                      (1)
                                                                                        [17]

                                                                                        [35]

                                           OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                Tyhila iphepha

### Page 9

(EC/SEPTEMBA 2016)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                 9

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)

UMQOL’UPHANDLE – P.M. Ngani

ISICATSHULWA A

2.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

      Ilokishi yaseMonti ivuswe ebuthongweni liphepha-ndaba laloo mini
      ngeendaba ezibhengeza ukuba:
      “BAFUNYENWE BEFILE KWIMITO EBUTYOBO”
      Inqaku eliphume kwikhasi lokuqala kolo shicilelo livele lisithi, “Phezolo,
      uEddie Maga wodumo lwaseMoonglow ekunye noLulama Zuma
      bafunyenwe besongene beyintlama-sebefile emva kwevili lemoto ebutyobo,
      kuloo mpengempenge yendlela isuka kwiRio Cinema, ekupheleni kwelokishi
      yaseZiphunzana.

      “Abantu ababephuma kumboniso obukuloo holo bangungene phezu kwaloo
      mbono umasikizi, behanjelwa yimizimba kukubona imoto ingene yacudiseka
      kwisibonda seengcingo zogesi. Umkhondo oshiywe ngamavili ubonakalisa
      ukuba imoto leyo yenze amajikojiko ukuyilahla kwayo indlela phambi kokuba
      iyongqubeka kweso sibonda.

      “Kufunyenwe imbumbulu ekucingelwa ukuba iphume kwivolovolo eyi-.38
      automatic. Imbumbulu leyo ithe qhushe phakathi kukakayi lwentloko
      kaEddie Maga. Ivolovolo yona ayibonwanga. Amapolisa asaphanda.

      Esi sihelegu sehle kubantu ababonwe bekunye eRio, beyinxalenye yaloo
      nginginya ibizalise kuloo holo, itsalwe yindumasi yomboniso
      webhayaskophu onembalasane- uNongqawuse.”

      “Kuyacaca ukuba baphulukene nobom babo beyindlela egodukayo.”
      Isimanga sesi, uphi yena loo Linda Monti? Ngubani obulele uEddie?
      Ivolovolo ebulele u-Eddie yekabani? Nantso-o ke inkohla nengxaki.
      Kanti ke esi siganeko sandulelwe kwangephezolo elo zizigigaba kwigumbi
      likaLinda Monti, esona sithandwa saziwayo sikaEddie.

      2.1.1     Lalisithini inqaku elaliphambili kwiphepha ndaba lelokishi
                yaseZiphunzana eMonti?                                                (1)

      2.1.2     Nika amagama abantu ababini ababekhankanyiwe kweli
                phephandaba.                                                          (2)

      2.1.3     Chaza indawo ewayephangela kuyo omnye waba balinganiswa
                ubachaze kuMbuzo 2.1.2.                                               (1)

      2.1.4     Thelekisa iRio Cinema kunye neMoonglow ngokuzazi kwakho
                apha ebalini.                                                         (2)

      2.1.5     Eli gama ‘beyintlama’ linika owuphi umfanekiso-ntelekelelo?           (2)

      2.1.6     Yintoni injongo yombhali ukusivezela le ngozi yemoto kwesi sigaba
                sencwadi?                                                             (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 10

10            ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2            (EC/SEPTEMBA 2016)

     2.1.7     Imbumbulu eyafunyanwa entloko kaEddie yaba naliphi ifuthe apha
               ebalini?                                                               (2)

     2.1.8     Umboniso bhanyabhanya uNongqawuse uhambelana njani neli
               sikizi lilapha kwesi sicatshulwa?                                      (2)

     2.1.9     Esi sivakalisi sikrwelelwe umgca ngaphantsi kwesi sicatshulwa
               sichaza ntoni ngokuthe kwaqhubeka apha ebalini?                        (2)

     2.1.10    Yintoni ocinga ukuba umbhali uphumelele ukuyiveza kwesi
               sicatshulwa sokuqala kweli bali?                                       (2)
                                                                                     [18]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                              Tyhila iphepha

### Page 11

(EC/SEPTEMBA 2016)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                 11

ISICATSHULWA B

2.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

      Laba ngako ke igalelo lezihlobo zikaLinda ukuzama ukusindisa owakubo.
      Ezazilapho kwelo gqwetha zabuya zayigeja ilokishi zixelela ezinye izihlobo
      ezazingekho, kufunwa ukwenziwa umqulu omkhulu wamagama abantu
      abangxengxezela uLinda mhla kwathiwa makabonane nentambo.
      Babekwenza oku ngokuqonda ukuba liya ekutshoneni ilanga kulowo
      babemthanda-bemthanda ngenxa yesimo sakhe nangokukwazi kwakhe
      ukusebenzisana nabantu apho wayesebenza khona kanti nasentlalweni
      yobukhaya.
      Singazinje wayekwanjalo ukuxhalaba noHlobo. Ngumfo lowo owayeqhele
      ukuyivumbulula imigulukudu angabuyi abenenceba kuyo. Kodwa namhla
      wasuka akonwaba. Kwathi khona wakusondela umhla wetyala, waya
      ekhulelwa ngumvandedwa. Wada ngaminazana ithile, wagqiba kwelokuba
      aye kokaNgqondi, emzini wamapolisa.
      “Sajini,” utshilo, bedlana indlebe ekhusini: “ Ndithi mandize kuwe ngento
      endikhathazayo.”
      “Khawutsho, Dick, sive ezi ngxaki zakho zemihla ngemihla.”
      “Uyazi nawe ukuba umsebenzi wam ndiyawuthanda...”
      “Kunjalonje usegazini, wawudalelwa, unobuchule bawo, asinakwenza
      ngaphandle kwakho,”unqumle watsho okaNgqondi, emtyibela ukuncoma
      kuba esuke warhana ukuba ujonge ukuyixhoma ibhatyi.
      “ Ndinezizathu ezibangela ukuba ndiwuthande,” uqhubile yena okaHlobo,
      engakuhoyanga oko kunconywa: “Ndingumntu oyithiyileyo intw’embi.
      Ndifumana ukonwaba ngenxaxheba endiyithathileyo ekulandeni umoni,
      ndimbone egwetywa ngobubi abenzileyo.
      “ Apho ndifika ndingonwabi khona kuxa kuthe ekuphandeni kwam, ndaza
      ndeza nomntu endimkrokrelayo, zekuthi naxa sendiqonda ukuba
      ndiphelelisile ukuphanda ngesenzo eso ndimkrokrela kuso, suke kungavumi
      ukuphela oko kukrokra.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 12

12            ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2           (EC/SEPTEMBA 2016)

     2.2.1     Nika igama lelokishi ewayehlala kuyo uLinda.

               A     EMdantsane
               B     EZiphunzana
               C     East London
               D     EDankeni                                                        (1)

     2.2.2     Chaza izinto ewayesaziwa ngazo uLinda Monti ? Nika izinto zibe
               Mbini.                                                                (2)

     2.2.3     Ngubani omnye umntu owayezama ukuncedisa uLinda ngaphandle
               kwezihlobo zakhe?                                                     (1)

     2.2.4     Chonga umqolo kwisicatshulwa obonakalisa ukuba iimeko zazimbi
               ngakuLinda.                                                           (1)

     2.2.5     Yintoni isizathu sokubandakanywa kwezihlobo ezazizama
               ukusindisa uLinda?                                                    (2)

     2.2.6     (a) Isenzo sokukhulelwa ngumvandedwa kukaHlobo sibonisa
                   oluphi udidi lwempixano?                                          (1)

               (b) Yintoni eyayibangela ukuba uHlobo abe nale mpixano?               (2)

     2.2.7     Wancedwa yintoni uHlobo ukuze afumane eyona nyani kuphando
               lwakhe?                                                               (1)

     2.2.8     Ingaba umbhali umveza uHlobo engumcuphi olichule okanye
               iqhitala? Xhasa impendulo yakho ngokwaziyo ebalini.                   (2)

     2.2.9     Ingaba uyavelana okanye awuvelani noLinda kule meko akuyo
               apha encwadini? Nika isizathu sempendulo yakho.                       (2)

     2.2.10    Ukusiwa kukaLinda enkundleni yamatyala kubonisa eliphi
               inqanaba lencwadi?                                                    (1)

     2.2.11    Saba yintoni isiphelo sikaLinda apha ebalini?                         (1)
                                                                                    [17]

                                                    AMANQAKU ECANDELO A:             35

                                           OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                             Tyhila iphepha

### Page 13

(EC/SEPTEMBA 2016)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                 13

ICANDELO B: IDRAMA

UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)

NDIYEKENI – D.M. Jongilanga

ISICATSHULWA A

3.1 Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo.

      (Kwiofisi yoMnu Loni, inqununu yeNobutho Higher Primary School
      kunkqonkqoza uMnu. Maziko, isandla sayo.)
                Nkqonkqo! Nkqo!
      Loni:     Ngena.
      Maziko: Hallow, chief!
      Loni:     Hallow , naso isihlalo.
      Maziko: Chief , andihleli kodwa kukho isikhwebu endifuna ukukuchubela
              sona.
      Loni:     Awu! Ngaba yintoni ngoku, mfondini?
      Maziko: Izinto zishiy’amehlo, ngakumbi ukuba sithe samana ukungayiqondi
              imicimbi enebatha.
      Loni:     Mfondini! Qhuba ndiphulaphule.
      Maziko: Kudala ndikuxelela ngoNdila lo ukuba umsebenzi wakho omhle
              uwufuthanisela ngomzondo.
      Loni:     Njani Duka?
      Maziko: Dlamini ubuxhwane kuwe bendele okweengcambu zomdiliya ude
              ungayiboni nengozi esemnyango.
      Loni:     Mfondini yek’iizagwelo, khwel’emcingeni.
      Maziko: Uthetha kamnandi. Uyabona ngoku sisandl’ukungena isikolo
              uzulalele ukuthi gqi kukaLiziwe. Akakho klasini ngoku. UNdila
              umthume umqabulo esirhoxweni. Inene uza kubon’imihlola.
      Loni:     Akacingi, akacingi ukusenza ibhari esi sikolo.
      Maziko: Ukungacingi yenye into, selecinge wadwala. Izigede zamakhoba
              kwikhabhathi yakhe zicul’ingoma yomoya.
      Loni:     Izembe lidla ngokubuyela kumninilo ukuba uyakuqobola ukugawula.
                Kudala ndimcebisa uNdila. Ngoku ndingxamele ukusela amanzi.
      Maziko: Akunawujika umlambo elwagcibeni.
      Loni:     Ndifanele Duka ndibethwa kukuhlohla kwale ndoda inxila njalo.
      Maziko: Ihlohla nini, phi, isoloko yambethwe yingcala-ngcala nje intsasa le
                yonke? Ukuba usacinga ukumcebisa, uya kuba uphand’idlaka. Into
                yokuzama ukumlumla emithonjeni yintsindabadala eyongamele
                nabanxanwayo ngokwabo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 14

14            ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2             (EC/SEPTEMBA 2016)

     3.1.1     Nika igama lendawo esasikuyo isikolo ezazifundisa kuyo ezi
               zithethi zikwesi sicatshulwa.                                           (1)

     3.1.2     Ingaba ezi zithethi zazibekwe kweziphi izikhundla apha esikolweni?      (2)

     3.1.3     Chaza into eyayibangela ukuba ezi zithethi zibizane ngeziduko?          (1)

     3.1.4     Chonga isivakalisi kwisicatshulwa esibonakalisa ukuba uMnu Loni
               wayelungile.                                                            (1)

     3.1.5     Yintoni eyayibangela ukuba uMaziko aze kuxela umkhuba kaNdila
               kuMawonga?                                                              (2)

     3.1.6     Umbhali umveza engumntu onjani uMaziko ngesi senzo athe
               wasenza kuMbuzo 3.1.5?                                                  (2)

     3.1.7     Le ntetho: “Izembe lidla ngokubuyela kumninilo ukuba uyakuqobola
               ukugawula”, iye yaba nefuthe lini apha encwadini?                       (2)

     3.1.8     Ukuvuma kukaLiziwe ukuba athunywe utywala ngutitshala
               ngexesha lesikolo, Kwakulungile okanye kwakungalunganga?
               Xhasa impendulo yakho.                                                  (2)

     3.1.9     Ukubandakanya abantwana kwisiyobisi utywala besebancinci,
               kuye kwenze ntoni kubomi babo?                                          (2)

     3.1.10    Ikweliphi inqanaba lesakhiwo sedrama incoko yezi zithethi zikwesi
               sicatshulwa singentla?                                                  (1)

     3.1.11    Ibinzana elithi; “Bumtyebise babuya bamsonga”. Lizoba mfanekiso
               ntelekelelo mni?                                                        (2)
                                                                                      [18]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                               Tyhila iphepha

### Page 15

(EC/SEPTEMBA 2016)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2              15

ISICATSHULWA B

3.2 Funda isicatshulwa esingezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

      (Wagoduka akugxothwa uMawonga kwaFuneka. Kwakusa wazivalela
      intsasa yonke, emalanga waya edolophini wabuya wazivalela egumbini
      lakhe, wavakala ethetha ngorhatya:)

      Mawonga: Ubomi yintonga yobhedu ekhwela emthini ngamanqanam.
               Ukuba iphose lalinye ityibilika iye kuwa ezantsi. Umntu
               akagqitywa ungasiboni isithunzi sakhe nemizila yeenyawo
               zakhe. Bendisoloko ndisithi ndonakele kanti ndonakalisiwe.
               Inene, inene, inene-inene ukuba ooNdila aba bacinga ukuba
               ndisisisulu senkunzi yentwala yona yoyiswa luzipho,
               ‘bohlangana nenyoka iphunga umhluzi Imali yabantwana bam’!
               (Watsho ubuso buthe nkwa ejonge ngokungathi amehlo
               akanankophe) Engaka yona?

      (Waphuma apho wonda kwaFuneka apho afike kungekho mntu. Wangena
      ngefestile eyayingavalwanga kakuhle. UFuneka nabahlobo bakhe bafika
      ngentsimbi yesibini ekuseni, bevela eBhayaskophu.)

      Funeka: O! (ezamla) Zanele khawenze ikofu wethu

      Zanele:    Yi bethu! Ikofu ebusuku apha?

      Ndila:     Look girls, get us something cool from the frigerator.

      Zanele:    Ufuna ukulandela umhlobo wakho uMawonga?

      Ndila :    Akusekho mntu apho.

      Zanele:    Shame ! Fanukuba unkqonkqoze ubusuku bonke namhlanje.

      Funeka: Unani engahlali endlwini yakhe nje. Asinaxesha leentaka ezithi
              zindala nje zibe zifuna umfunzelo.

      Ndila:     Niyawona ke lo msitho woloyiso.

      Funeka: Kulungile wethu akukho nto imbi ekuqongqotheni umongo emva
              kokutya inyama.

      Zanele:    Maqela bumkile ubusuku masibeke amathambo ngoku, lide eli
                 thuba.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 16

16            ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2              (EC/SEPTEMBA 2016)

     3.2.1     Babehlalaphi uFuneka noZanele?                                           (1)

     3.2.2     Wawuyintoni umsebenzi wabo?                                              (1)

     3.2.3     Ingaba ubuhlobo babo buvezwe njani ngumbhali?                            (2)

     3.2.4     Chaza igama lomntu owayencedakala zizenzo zobuhlobo
               obabuphakathi kukaFuneka noZanele?                                       (1)

     3.2.5     “Bendisoloko ndisithi ndonakele kanti ndonakalisiwe”

               (a) La mazwi angentla abonisa oluphi udidi lwempixano?                   (1)

               (b) Athetha ukuthini la mazwi alapha kuMbuzo 3.2.5(a)?                   (1)

     3.2.6     Kusityhilele ntoni ngesimo sentlalo indlela ekuphilwa ngayo
               kwilokishi eqhubekeka kuyo le ncwadi?                                    (2)

     3.2.7     Uphumelele njani umbhali ukusizobela umlinganiswa ogama
               linguZanele?                                                             (2)

     3.2.8     Ucinga ukuba uMawonga ube esifanele isikhundla sokuba
               yinqununu kwisikolo iNobutho?                                            (2)

     3.2.9     Ingaba uyavelana okanye awuvelani nendlela obuthe baphela
               ngayo ubomi bukaMawonga? Xhasa impendulo yakho.                          (2)

     3.2.10    Izifundiswa ziyathanda ukwenzelana ububi emsebenzini. Ngqina
               okanye uchase le ngcamango ngokoyama ngeziganeko ezithe
               zenzeka apha ebalini.                                                    (2)
                                                                                       [17]

                                                    AMANQAKU ECANDELO B:                35

                                           OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 17

(EC/SEPTEMBA 2016)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2             17

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

NDAKUYICELA IVUTHIWE – L.L. NGEWU no E. Z. GUQA

UMBUZO 4 (IMIBUZO EMIFUTSHANE)

“THATH’IZINTO ZAKHO MTHAKATHINDINI”: L.L.NGEWU

ISICATSHULWA A

4.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.

UMaNdlangisa ukhululeke ngexesha abafazana babefukuzela, bevela kufula
emasimini, nyakana uthile, apho amasimi akuKhothana ayechume ngathi ayadlisela.
NoMaNdlangisa ukuba ebengabethwanga kukuba sefukwini ngewaye ngomnye
wabo batshakazana bebehambela phezulu, begejeza ngathi bayaqala ukudibana
nolibo. Kumfazazana okhulelweyo akukho nto ilithamsanqa njengokukhululeka
kungabangakho kukhwina kungasi ndawo. USikhonkwane, uyisezala
kaMaNdlangisa, wanele nje ukuva ukuba unomzukulwana. Ubuzile kuMakhumalo,
umfazi wakhe, ukuba uMaNdlangisa uze namntu mni na.
    “Ngumntwana oyintombazana yise kaThemba.”
    “Igama lakhe ke nguNondyebo kuba ezelwe ngonyaka wendyebo.
    “Elinye ke igama endimthiya lona nguKhuthala, kuba ndiqinisekile uya
     kukhuthala lo mntwana. Akwaba ke umzukulwana wam angakhuthalela
     ubulungisa”.
Ukhule uKhuthala ehlala kuKhothana noyisemkhulu noninakhulu, kuba uyise
ebeligoduka elisebenza eGoli. Le nto imenze uKhuthala waqiniseka ukuba
uyisemkhulu noninakhulu ngabona bazali bakhe. Le ntwazana ikhule itefiswa
kakhulu ngakumbi nguyisemkhulu obeyikokose okweqanda lesikhwenene. Enye
yezinto uKhuthala ebezithanda gqitha ekukhuleni kwakhe, ibikukubethelelela
uyisemkhulu xa esenga iimazi zakhe zeenkomo ekuseni. Akwazeki ke phofu nokuba
oku kukhuthalela kukaKhuthala ukubethelela bekunento yokwenza na nokukreza,
kuba xa asengayo uyisemkhulu ubengahlukani nemazi yenkomo engayikrezisanga
le ntwazana. Mhla angavuswanga nguyisemkhulu xa esiya kusenga ubejweda
ukukhala esithi, “ Utata yena akafuni ndibethelele!”

Ngeny’imini ude uyisemkhulu walincoma eli gqiyazana linyembezana ngelithi,
“Kowu wena mzukulwana, soze wahlukane nokubethelela”.

       4.1.1    Nika igama lomntwana owathi wafunyanwa nguMaNdlangisa.               (1)

       4.1.2    Kwakutheni ukuze lo mntwana athiywe eli gama ulinike kuMbuzo 4.1.1. (1)

       4.1.3    Ngubani elinye igama lomntwana omchaze kuMbuzo 4.1.1                 (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 18

18            ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2          (EC/SEPTEMBA 2016)

      4.1.4    UMaKhumalo noMaNdlangisa babezalana njani?                           (2)

      4.1.5    Igama elibhalwe ngqindilili lithetha ukuthini?                       (1)

      4.1.6    Ingaba yinto elungileyo okanye engalunganga ukukhuliswa
               komzukulwana , ngumakhulu notatomkhulu?                              (2)

      4.1.7    Ingaba intombi kaMakhumalo yaba ligqirhakazi eliphumeleleyo?
               Cacisa.                                                              (2)

      4.1.8    Umxholwana wentwaso kaNondyebo uveza ntoni malunga
               nenkolelo kwizinto zakwaXhosa kunye nenkonzo?                        (2)

      4.1.9    Umbhali weli bali umzobe njani uKhuthala ?                           (2)

      4.1.10 Ucinga ukuba uKhuthala waphila ubomi obunjani emva kokugqiba
             isigwebo sakhe?                                                        (2)

      4.1.11 Yakha iqhalo elibonakalisa ukuba uKhuthala akazange ahambe
             indlela ewayekhuliswe ngayo kowabo.                                    (1)
                                                                                   [17]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                             Tyhila iphepha

### Page 19

(EC/SEPTEMBA 2016)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                  19

ISICATSHULWA B

“NGUMNTU ONJANI LO?”: L.L.NGEWU

4.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

      UNgxabane uguqukile akuva eli culo waphinda waxanda emnyango ejonge
      ngasenkundleni. Umhle lo ebenxibe umthika omnyama obuntama ukuba
      indod’enkulu yakha yaya eDyunivesithi nakuba ke yawongwa nje ngomthika
      wediploma apho. Apha entanyeni ebejingisa umnqamlezo
      obungagqunywanga ngokupheleleyo yintshebe yakhe. Ngaphandle
      kokuhomba, indima yomnqamlezo ibingaqondakali kakuhle. Kwindlebe
      yasekhohlo ubenxibe icici ebekholelwa ukuba lilwa urhatyazo lwamehlo.
      Ubonakele ngentsobi yobuso ukuba ukhumbule ukuba kuzokwenziwani
      kweli khaya. Ungcangcazelise ilizwi ngoku wathi, “Ndim uvuko, ikwandim
      ubomi, lowo okholwayo kum, nangona efile, uya kuphila, nalowo
      uphilayo ekholwa kum, akasayi kufa naphakade”.

      Amazwi kaNgxabane awakhulule amadoda ebemi xhonkxosholo ebaleni
      aqalisa ukolula ngathi sisipani seenkomo. Mhlawumbi enye yala madoda
      asibhozo ayanelisekanga ngamazwi kaNgxabane kuba apho agqibe khona
      umfundisi enye yala madoda itsho ngokuqavileyo yathi, “Ungasisi
      ematyaleni isicaka sakho Nkosi, ngokuba phambi kwakho akukho namnye
      uhleliyo olilungisa.” Emva koko le ndoda iye yathula tu ngokungathi
      yanelisekile kukuva ilizwi layo negalelo layo kule nkonzo. UNgxabane
      uphinde wayoxuthela kuye le nkonzo wathi,” Endlwini kabawo zininzi
      iindawo zokuhlala ... Ndiyemka ndiya kunilungisela indawo.”

      Umfundisi ukhe wanyeka ngemva efun’ukuqinisekisa ukuba umhlambi
      wakhe uyalandela na. Phaya kula ndawo ebexabe umkhumbi ngoku
      kubonakala ukuba umfi ubhokile ukuba baya kuphuma naye kolo xande
      bevile.

      4.2.1     Yayingubani igama lendoda eyayingcwatywa apha ebalini?                 (1)

      4.2.2     Lithetha ukuthini elibinzana lilandelayo malunga nale ndoda
                uyichaze kuMbuzo 4.2.1. “Kwindlebe yasekhohlo ebenxibe icici
                ebekholelwe ukuba lilwa urhatyazo lwamehlo.                           (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 20

20            ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2               (EC/SEPTEMBA 2016)

     4.2.3     Yeyiphi incwadi ebalulekileyo kubomi bomntu ongumKrestu?               (1)

     4.2.4     Nika ubungqina obuchaza ukuba enye yamadoda ewayezimase
               umngcwabo, yayifundile.                                                  (2)

     4.2.5     Bhala iziganeko zibe ZIBINI ezichaza iingxaki ezazikho
               emngcwabeni nekuthethwa ngazo ebalini.                                   (2)

     4.2.6     Yintoni eyayibangela ukungahambi kakuhle kumngcwabo
               ekuthethwa ngawo ebalini?                                                (2)

     4.2.7     Zingaphi iiyure owazithathayo lo mngcwabo?                               (1)

     4.2.8     Kumaxesha angoku imingcwabo yaphulukana nesidima!. Yinyani
               okanye Bubuxoki. Xhasa impendulo yakho.                                  (2)

     4.2.9     Ucinga ukuba amangcwaba aseyadini ayenentsingiselo ethini
               kwintlalo yakwaXhosa?                                                    (2)

     4.2.10    Xela umyalezo othunyelwa yimbongi ngokusibhalela eli balana              (2)

     4.2.11    Ngowuphi omnye ‘umhlambi’ owaziyo ngaphandle kwalo
               uchazwe apha ebalini?                                                   (2)
                                                                                      [18]

                                                  AMANQAKU ECANDELO C:                  35

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                               Tyhila iphepha

### Page 21

(EC/SEPTEMBA 2016)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2            21

ICANDELO D: IMIBONGO

VUKANI MADODA – A. STEMELE:

Phendula yonke imibuzo yomiBINI kweli candelo.

MBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)

5.1 Funda lo mbongo ungezantsi wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

      Intaba kaNdoda – Ngangata LS

      1.    Ngxatsho-o-o-o-ke, mzi waseMaxhoseni!
      2.    Ngxatsho-o-o-o-ke, hlanga lwakwaluhlanga!
      3.    Ndithetha nani, zidwesha namagqiyakazi.
      4.    Ndibhekisa nakuni, mlisela nomthinjana.

      5.    YiNtaba KaNdoda intaba yeentaba.
      6.    Yintab’encoph’isondel’ezulwini.
      7.    Yintab’ezinyaswe ngamahlath’akwaHoho,
      8.    Inge ithozamel’ukuthandazel’mvula.

      9. Kulapho kutsholoz’iintaka neenyamakazi,
      10. Ngokungathi zidumis’uQamata ngesihomo;
      11. Zimzukisa ngokudala le Ntaba kaNdoda;
      12. Zimbamba ngazibini ngobukho nobunjani bayo.

      13.    Sinelunda isizwe sikaXhosa ngale ntaba.
      14.    Yintab’esiya kuqhayisa ngayo ezizweni.
      15.    Asinakuba manyonywana zisakuyikhankany’iintlanga,
      16.    Kuba yintab’engundoqo weembali zakwaRharhabe.

      17.    Ntabandini ukuba ubukho la ngendithetha ndophele.
      18.    Ndithi ngendityibela, ndityondyotha, ndityatyadula.
      19     Ngendisithi khul’ud’ukhuluphale kodwa ungakhokhobi.
      20.    Ngendisithi khul’ud’ufike khon’ezulwini.

      21.    Uthume’izijoli zize kusidlel’amathol’eendaba;
      22.    Zisibalisele ngezinto zalapho kwikhaya lolangazelelo;
      23.    Zisichazele ngezinto ezenzek’ezulwini;
      24.    Zisixelele ngamaXhos’ababalwe ngobomi baphakade.

      25.    Ngemihla yantlandlolo, nditsho mandulo,
      26.    Kwez’uRharhabe nehlokondiba labalandeli.
      27.    Bafika babek’ubilo kuyo le ntaba’,
      28.    Bevela kwaPhalo, phesheya komlambo.

      29. Babeqephuke kuGcaleka baziph’amathafa,
      30. Kuba ezi nkunzi zazingooxholovane zombini.
      31. Nangona zaziphuma kuPhalo, yena ncakasana,
      32. Zingathandi ukukhonya buhlantini bunye.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 22

22             ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2              (EC/SEPTEMBA 2016)

     33.     Wamisa kule ntab’uRharhabe wavul’umlomo.
     34.     Wathetha ebhekisa kwiindwalutho ezazimlandela,
     35.     Wathi, “Madoda, kudala sixhinkxa, kwanele.
     36.     Eli likhaya lethu ukususela namhla.”

     37. Ayembazel’iindlebe amaXhos’akowabo.
     38. Ephambi kwawo waphinda wathetha kwakhona,
     39. “Masakhe imizi apha, silime nokulima,
     40. Kule mimandla erhangqe le Ntaba kaNdoda.

     5.1.1     Ingaba imbongi ithetha naluphi uhlanga kulo mbongo?                      (1)

     5.1.2     Chonga isaci esibonakalisa ukuba imbongi ibhekisa kulutsha.              (1)

     5.1.3     Kutheni imbongi inebhongo ngale ntaba nje?                               (1)

     5.1.4     Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilapha ngezantsi.

               Abantu abafika kule ntaba babevela:

               1. Ciskei
               2. Namaqualand
               3. Transkei                                                            (1)

     5.1.5     Athiywe ngabani la mahlathi?                                             (1)

     5.1.6     Yakha iqhalo ngenkcazelo ekumqolo we-30.                                 (1)

     5.1.7     Lithetha ukuthini eli binzana:
               Kumhla labon’inyoka ikhwel’emthini ingenanyawo.                          (1)

     5.1.8     Yintoni engamasikizi eyenzeka ukufika kwamaXhosa kule
               ntaba?                                                                   (2)

     5.1.9     Vakalelo luni olubonakaliswa yimbongi kulo mbongo?                       (1)

     5.1.10 Ucinga ukuba imbongi ichukunyiswe yintoni ukuze ibhale lo
            mbongo?                                                                     (1)

     5.1.11 Nika izinto ezimbini ezibonisa isakhiwo sangaphandle salo
            mbongo.                                                                     (2)

     5.1.12 Ingaba lo mqolo “Wananisa ngenkomo ukuze azuz’umhlaba’,
            uchaza ntoni ngoRharhabe inkosi yamaXhosa?                                  (2)

     5.1.13 Cacisa umahluko phakathi kwaba bantu, “uQamata noMdali”.                   (2)
                                                                                      [17]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                Tyhila iphepha

### Page 23

(EC/SEPTEMBA 2016)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2               23

UMBUZO 5.2 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda lombongo ungezantsi wandule ukuphendula imibuzo.

Ukungcwatywa kwetalente: Nqakula. C

1 Ndithi ndakucinga indlela endiphile ngayo emhlabeni,
2 Ubomi endingenakho ukuthetha ngabo ngeqhayiya,
3 Kuba kungekho msebenzi mhle endithi ndiyawushiya
4 Njengokuba sendisondele kangakanana ngoku ekufeni,
5 Ndiqonde ukuba bendinokuzidla okukhulu emphefumlweni
6 Okwenze ukuba ndingabinasipho ndisinikezela eluntwini
7 Ngeenjongo zokuphucula isizwe sam ezizweni,
8 Ukuze singabisosizwe sabangqibi, sihluthe esiswini.

9    Umntu ngamnye uyintsika nomsimelelo wabanye,
10 Kumntu ngamnye ebomini kulindeleke imisebenzi
11 Eza nempucuko nempumelelo nempilo nakwabanye,
12 Kuba kaloku sonke emhlabeni singabakhonzi.
13 Inkonzo yethu mayityhutyhe ilizwe;
14 Iitalente zethu mazikhonze isizwe.

      5.2.1    Umbongo oyisonethi wahluka njani kwezinye iindidi zemibongo?         (1)

      5.2.2    Yintoni ecacisa ukuba imbongi ithetha ngayo kulo mbogo?              (1)

      5.2.3    Igama italente libolekwe koluphi ulwimi?                             (1)

      5.2.4    Gqibezela ngokukhetha impendulo echanekileyo kwezi zilapha
               ngezantsi.

               Uvakalelo lwembongi kulo mbongo ungentla ...

               (a) Ichulumancile
               (b) Iyavuya
               (c) Ikhathazekile
               (d) Ichwayitile                                                      (1)

      5.2.5    Chonga kwisitanza 2 igama elibonakalisa ukuba wonke umntu
               emhlabeni udalelwe ukusebenza.                                       (1)

      5.2.6    Ingaba yintoni kanye ebethelelwa yimbongi kulo mbongo?               (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 24

24            ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2           (EC/SEPTEMBA 2016)

     5.2.7    Imbongi lithandazwe! Ngqina le ngcamango ngokuthi uxhase
              isizathu sempendulo yakho.                                             (2)

     5.2.8    Imiqolo esibhozo yokuqala yahluke njani kwimiqolo emithandathu
              yokugqibela?                                                           (2)

     5.2.9    Nika udidi lwesafobe esifumaneka kumgca weshumi elinanye(11),
              kunye nentsingiselo yaso ngokwalapha embongweni.                       (2)

     5.2.10 Tshatisa intsingiselo yamagama akuKholam A kunye nentsingiselo
            yawo ekuKholam B.

                       KHOLAM A                        KHOLAM B
              1.   Ilizwe                (a)   Ngulo kulinywa okanye kwakhiwa
                                               kuwo.
              2.   Isizwe                (b)   Kubhekiswa kwindawo ehlala
                                               abantu bohlanga oluthile.
              3.   Umhlaba               (c)   Ngabantu abahlala kwindawo
                                               okanye kumhlaba othile.
                                         (d)   Ngumhlambi wenkomo ohlala
                                               kwindawo ethile.                      (3)

     5.2.11 Yakha iqhalo elithetha into enye nomqolo we-9.                           (1)

     5.2.12 Igama ‘u-Yintsika’ kumqolo wesithoba sisikweko okanye sisifaniso?        (1)
                                                                                    [18]

                                               AMANQAKU ECANDELO D:                  35
                                        AMANQAKU AMACANDELO EWONKE:                  70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                              Tyhila iphepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2016/8826b7b5-f1d1-44f5-9232-5769c31cabb5) — isiXhosa FAL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Feb-March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-feb-march-2016/4f5f4604-2ed9-4259-8e2f-c03bd960aac8) — isiXhosa FAL · QP · 2016 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT2022](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept2022/1651f4d7-46c1-4b50-a1e9-ea6adceae4f0) — isiXhosa FAL · QP · 2022
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2021](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2021/78ad8760-e512-4d9c-99c1-76478a9e4251) — isiXhosa FAL · QP · 2021
- [ISIXHOSA FAL QP P2- GRADE 12 TRIAL 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-qp-p2-grade-12-trial-2019/4ed02c84-0664-45df-bd4e-28e1bdabf8f9) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2018 D](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2018-d/4f08cff2-343d-41f2-9344-c1f8d71c8eec) — isiXhosa FAL · QP · 2018

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-gr12-memo-sept-2025-watermark/9129edfc-7f89-491a-88fb-23270581f911) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2025-watermark/854a529e-2cc7-4f28-b2d3-f7735c0d615c) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025-mg/6858023a-bdef-4e8f-a091-79d94e109d28) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025-mg/e6f77f14-fd5e-4415-9cd4-23e671adcb30) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2024/4c02fe41-62c6-462b-aa2a-9c6efd2e97ba) — Memo · 2024
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept-2024/b9606eda-21f0-469e-bf5d-ffb2f9da1ea1) — Memo · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
