# isiXhosa FAL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2012 QP

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the Eastern Cape Mock Exam 2012, 26 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhofa-paper-2sept-2012/d47b1280-4918-4b2f-9c4e-e0d848f2761b
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Document type: Question paper
- Year: 2012
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 26

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2012 QP](https://www.hlayiso.com/library/xhofa-paper-2sept-2012/d47b1280-4918-4b2f-9c4e-e0d848f2761b)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2012. Question paper, 26 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Province of the
               EASTERNCAPE
               EDUCATION

                                 NATIONAL
                     SENIOR CERTIFICATE

                          IBANGA 12

                       SEPTEMBA 2012

ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2

AMANQAKU: 70

IXESHA:   2 iiyure

                     Olu viwo lunamaphepha angama – 26.

### Page 2

2            ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2               (SEPTEMBA 2012)

IMIYALELO NENGCACISO

1.    Nceda ufunde le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uphendule
      imibuzo.

2.    Sukuzama ukufunda lonke iphepha. Yiya kwisiqulatho kwiphepha
      elilandelayo uze uphawule amanani asetwe kwiincwadi ozifundileyo
      kulo nyaka. Emva koko, yifunde le mibuzo uze ukhethe ofuna
      ukuyiphendula.

3.    Eli phepha linamaCANDELO amaNE

      ICANDELO A: Inoveli                         (35)

      ICANDELO B: Idrama                          (35)

      ICANDELO C: Amabali amafutshane             (35)

      ICANDELO D: Isihobe                         (35)

4.    Landela imiyalelo ngononophelo ekuqaleni kweCandelo ngalinye.

5.    Phendula IMIBUZO EMIBINI iyonke: umbuzo omNYE okhethwe
      nakwawaphi amacandelo amaBINI. Sebenzisa uluhlu lokukhangela
      ukukunceda.

6.    Bhala iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela
      yokunombola esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo.

7.    Qala iCandelo ngalinye kwiphepha ELITSHA.

8.    Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

9.    Ingcebiso yokulawula ixesha: sebenzisa imizuzu engama-60
      kwiCandelo ngalinye olikhethileyo.

10.   Umthamo wempendulo mawulawulwe linani lamanqaku.

11.   IPHEPHA LESIQULATHO

      Eli phepha liza kunceda abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo
      abafuna ukuyiphendula ngaphandle kokufunda lonke iphepha.

### Page 3

(SEPTEMBA 2012)    ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2   3

 ICANDELO A: INOVELI

 Phendula umbuzo ube MNYE kweli Candelo.

  INANI LOMBUZO                 UMBUZO             AMANQAKU

  1 (KUSA KUSIHLWA)         Umbuzo Omde                  35

                                 OKANYE

  2 (KUSA KUSIHLWA)         Umbuzo Omfutshane            35

                                OKANYE

  3 (UMQOL’UPHANDLE)        Umbuzo Omde                  35

                                  OKANYE

  4 (UMQOL’UPHANDLE)        Umbuzo Omfutshane             35

  ICANDELO B: IDRAMA

  Phendula umbuzo ubeMNYE kweli Candelo.

  5 (NDIYEKENI)             Umbuzo Omde                   35

                                OKANYE

  6 (NDIYEKENI)             Umbuzo omfutshane             35

  ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

  Phendula umbuzo ube MNYE kweli Candelo.

  7(NDAKUYICEL’IVUTHIWE) Umbuzo Omde                      35

                                 OKANYE

  8(NDAKUYICEL’IVUTHIWE) Umbuzo Omfutshane                35

### Page 4

4                ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2           (SEPTEMBA 2012)

    ICANDELO D: ISIHOBE

    Phendula nayiphi imibuzo emiBINI kweli Candelo.

    9 (UMANYANO)                 Umbuzo omfutshane               17.5

                                        OKANYE

    10 (INKONJANE)               Umbuzo omfutshane               17.5

                                        OKANYE

    11(INTYATYAMBO)              Umbuzo omfutshane                17.5

                                           OKANYE

    12 (IMBONGI ZAKWANTU)        Umbuzo omfutshane                17.5

ULUHLU LOKUKHANGELA

    ICANDELO                  AMANANI       INANI LEMIBUZO PHAWULA
                              EMIBUZO       EPHENDULWAYO

    A: Inoveli

      (Umbuzo omde
    OKANYE Umbuzo
    omfutshane)                  1-4                1

                              OKANYE

    B: Idrama

       (Umbuzo omde
    OKANYE Umbuzo
    omfutshane)                   5-6                 1

                               OKANYE

    C: Amabali amafutshane

    (Umbuzo omde
    OKANYE Umbuzo
    omfutshane)                   7–8                 1

                               OKANYE

    D: Isihobe                    9 – 12              2

### Page 5

(SEPTEMBA 2012)        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2                  5

 ICANDELO A: INOVELI

 UMBUZO 1 (UMBUZO OMDE)

 KUSA KUSIHLWA- KS Bongela

 Bonisa impixano ekhoyo phakathi kwaba balinganiswa balandelayo kule
 ncwadi (240 amagama):

 A.    Nomakhwezi

 B.    Lungile

 C.    Mpumelelo                                                               [35]

                                     OKANYE

 UMBUZO 2 (IMIBUZO EMIFUTSHANE)

 KUSA KUSIHLWA – KS Bongela

 Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo.

 2.1   Ukuza kuthi xhaxhe kwesi sithuba besekuqengqeleke iinyanga
       ezininzi kakhulu ukususela oko uyise kaMpumelelo wangena kulo
       msebenzi mtsha wokujikeleza ukufuna amalungu okuqinisekisa
       ngobomi bawo.

       Wakumkhangela ngeliso lo mfo ubunokuphawula ukuba ngathi noko
       ezi ngcinga anazo ngalo mzi wakhe azimenzi nto ncam kuba usuke
       wayimbishimbishi ngenxa yesisu esikhulu nesiqu, into ekufaneleka
       ngathi yayidalelwe kwimpahla yasemlungwini.

       Yinto elihomba le ethi ukunyathela oku ibe ngathi umhlaba
       iyawucenga ukuba ungadiliki phantsi kwesi siqu sayo sihle.
       Kubonakala ukuba ngomfo owunonophelayo umsebenzi kuba
       nalapha sesimbona ekumaqhuzu aphezulu ngenxa yokunyuselwa.
       Eli nqanaba afikelele kulo lenze ukuba ifem le imnike imoto, ne-ofisi
       yakhe.

       2.1.1     Nika igama lalo mntu ekuthethwa ngaye apha ngasentla.          (1)

       2.1.2     Ngenkcazelo elula ngumsebenzi wantoni lo kuthethwa ngawo
                 apha?                                                          (1)

       2.1.3     Ebesebenza phi lo mntu phambi kokuba abe kule ndawo
                 akuyo ngoku?                                                   (1)

### Page 6

6              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2                   (SEPTEMBA 2012)

      2.1.4   Sithini isizathu sokushiya kwakhe umsebenzi wangaphambili?            (2)

      2.1.5   Zithini iingcinga anazo lo mfo ngomzi wakhe?                          (2)

      2.1.6 Ngumntu onjani umntu ekuthiwa lihomba?                                  (2)

      2.1.7   Igama ledolophu iThekwini ngesi Ngesi yi………Gqibezela.                 (1)

                                                                                   [10]

2.2   Umoya wokungakhululeki uhleli ukho phakathi kwabo lada lafika
      ithuba lokuba indoda iphangele ngoMvulo imadolo anzima injalo
      ngenxa yesenzo somfazi. Uthe phambi kokuba aphume namhlanje
      uLungile wabiza unyana wakhe.

      “Mpumelelo namhlanje ndifuna ukukwazisa ukuba impilo yam ayintle
      konke. Nanjengonyana ekuphela kwakhe, ndifuna ukhule usazi into
      ofanelwe kukuyenza ukwenzela ukuba ze kuthi nokuba kwenzeka
      ntoni na kum okanye kunyoko, ungaxakwa. Umdala ngoku
      kangangokuba ndingakucuntsulela ubuncinane kumahlebo alapha
      ekhaya. Impilo yam ayithembisi mntwan’ am. Ugqirha undixelele”.

      “Ke, Mpumelelo le mizamo siyenzayo xa sisonke apha ekhaya,
      sizamela ukuba uze ufunde ube ngumntu elizweni, ungathi xa sesifile
      ufane nompha ochutywe walahlwa. Uze ungayiyeki imfundo
      naphantsi kwayiphi na imeko de ufikelele kweli nqanaba ndihlala
      ndisithi ndingaxola ukuba unokufikelela kulo. Eyesibini yile yokuba
      uze uthi nokuba sowugqibile ukufunda, ugcine ilifa likayihlo lisebenze
      mntwan’am. Nabu ubutyebi bakwaNtsibande namhlanje bujinga buza
      kutsityelwa ngamaxhwili. Ingaze ife le venkile”.

      “Into ebangela ukuba nditsho kukuba phambi kokuba ndiyivule,
      ndavelelwa ngubawo omkhulu ongasekhoyo, wandibonisa ikhondo
      lempumelelo neliya kugcina igama lakwaNtsibande lihleli. Ke, kule
      mpilo yam ikekeleyo; nendiyibonayo ukuba iye isonakala
      ngokonakala nakuba unyoko engayiqondi; nali endifuna ukuba uze
      uligcine engqondweni. Nokuba sekuyintoni, ungaze umlahle unyoko
      koku kuporha kwakhe, ndawo-nye noyihlomncinci kwakunye
      nomakhulu lo sihleli naye.”

### Page 7

(SEPTEMBA 2012)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2               7

       2.2.1      Sesiphi esi senzo salo mfazi esi simenze wamadolw,”
                  anzima?                                                     (2)

       2.2.2      Ingaba uLungile wayenabo abanye abantwana ngaphandle
                  kukaMpumelelo? Ewe okanye Hayi. Caphula
                  kwisicatshulwa ukuxhasa impendulo yakho.                    (2)

       2.2.3      Uthetha ukuthini uLungile xa esithi impilo yakhe ayintle
                  konke?                                                      (1)

       2.2.4      Caphula kwisicatshulwa ukuxhasa impendulo oyinike
                  ngentla.                                                    (1)

       2.2.5      Kukuthini ukucuntsulelana?                                  (1)

       2.2.6      Ufaniswa nantoni umntu ongafundanga apha
                  kwisicatshulwa?                                             (1)

       2.2.7      Igama “ukuporha” lichaza umntu onjani?                      (1)

       2.2.8      Ngubani igama likatata omncinci kaMpumelelo?                (1)

       2.2.9      Nika izinto zibeNTATHU uLungile anqwenela uMpumelelo
                  ukuba aze azenze apha ebomini mhlawumbi xa yena sele
                  engasekho.                                                  (3)

       2.2.10 Njengoko ulazi ibali ingangoobani lamaxhwili athetha ngawo
              uLungile?                                                       (2)

                                                                             [15]

 2.3   Aba bangasemva babencokola kodwa aba bangaphambili
       babengancokoli kuyaphi. Le nto yoku kuthula kukamama notata
       yenze ukuba nabanye aba bazive bemanyonywana. Umqhubi lo
       ubethiwe lwale zingcinga zobukhwele, umphefumlo lo undondotheka
       kuba kaloku intokazi le asilonqala yimfene. Ezi ngcinga zimenze
       ukuba azibone selebaleka ngamendu aphezulu engaziva.

       2.3.1      Ngoobani aba babengasemva? Nika amagama abo.                (2)

       2.3.2      Igama, “Umanyonywana” linika umfanekiso-ngqondweni
                  womntu onjani?                                              (1)

       2.3.3      Belusiyaphi olu hambo lwaba bantu?                          (1)

### Page 8

8             ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2                   (SEPTEMBA 2012)

     2.3.4   Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo ngokwale
             nkcazo:”Kaloku intokazi le asinqala yimfene”.

             A      Uzithanda kakhulu izilwanyana ngakumbi iimfene.
             B      Unenzondo kakhulu.
             C      Ungumntu olungileyo ngokwemfene.                               (1)

     2.3.5   Yintoni ubukhwele?                                                    (1)

     2.3.6   Yintoni le ebesandula ukuyiva lo mama le imenza ukuba
             abenje?                                                               (2)

     2.3.7   Ingaba ibiyinyani le nto ayivileyo, le nawe uyichaze apha
             ngentla? Chaza.                                                       (2)

                                                                                  [10]

                                                                                  [35]

                                       OKANYE

UMBUZO 3 (UMBUZO OMDE)

UMQOL’UPHANDLE- PM Ngani

3.   Umbhali kwincwadi yakhe ethi, “Umqol’uphandle” uzama
     ukusifundisa okuthile okanye ungathi le ncwadi inantsingiselo ni kuthi
     kule mihla siphila kuyo? (240 amagama):                                      [35]

                                       OKANYE

### Page 9

(SEPTEMBA 2012)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2                 9

 UMBUZO 4 (IMIBUZO EMIFUTSHANE)

 4.    Funda ezi zicatshulwa zilandelayo wandule ukuphendula imibuzo.

       “Phambi kokuba ndikuphendule, makhe ndibuze ndenjenje kuwe,
       Dick: ingaba konke oku ndikubuzwa njengombanjwa okanye
       njengomrhanelwa?”

       Itsho le ntokazi ikhangeleka imangalisiwe kodwa kungekho
       kuxhalaba.

        “Umbanjwa wantoni kanene?”

       “Andazi kaloku. Ndiva undilumkisa ukuba into endiyithethayo
       ingabubungqina ongabe bujoliswe kwakum, mhlawumbi ke
       ematyaleni.”

       “Andazi ke nam, nkosazana; kuxhomekekile,” uqondile ukuba
       makangaphumi ntweni naye okaHlobo.

       Ihleke nje kancinci intomb’enkulu, yaphendula ngelithi: “Kulungile ke,
       Dick, xa ungaziyo nawe nokuba ndingumbanjwa okanye
       orhanelwayo na. Mna ke ndiqinisekile ukuba ndakukunceda
       nangayiphi na ofuna ndikuncede ngayo kuphando olwenzayo.
       Ndixelele nje wena ofuna ndikuncede ngayo.

       4.1.1      Luphando lwantoni olu kuthethwa ngalo apha kwesi
                  sicatshulwa?                                                  (2)

       4.1.2      Ngubani le ntokazi athetha nayo apha kwisicatshulwa?          (1)

       4.1.3      Yenzeka phi yonke le ncoko yaba babini?                       (1)

       4.1.4      Sithini isilumkiso uHlobo asinika lo athetha naye?            (2)

       4.1.5      Wenza msebenzi mni lo athetha naye eMoonglow Night
                  Club?                                                         (1)

       4.1.6      Kwenzeke ntoni kuEddie noLulama?                              (2)

       4.1.7      Lo kuthethwa naye kwisicatshulwa udibana njani noEddie
                  noLulama?                                                     (2)

       4.1.8      Ngubani lo mntu adibene naye uHlobo phambi kokuba
                  angene kule ndlu?                                             (1)

       4.1.9      Wayesenza ntoni yena ngeli xesha, eyintoni yena kule ndlu?    (2)

### Page 10

10            ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2                 (SEPTEMBA 2012)

      4.1.10 Ufumene ntoni uHlobo kule ndlu, le iye yamvuyisa
             ngamandla?                                                          (2)

      4.1.11 Uthetha ukuthini xa athi: “makangazenzi untemekwana”                (1)

                                                                                [17]

4.2   “Hayi, Eddie, sisazele laa mcimbi mdala waseMoonglow- laa mcimbi
      usoloko uwukhaba. Namhlanje ke sifuna ukuba usinike ilizwi
      lokugqibela, emva koko sibone into emasiyenze ngawe.”

      “Awu! Wathetha njalo, Mdoda? Niza kundigxotha na?”

      “Kuxhomekeke kwimpendulo oza kusinika yona. Nokuba
      siyakugxotha, asisayi kugxotha ngale ndlela ucinga ngayo.

      Ngokufutshane Eddie sobane njengokuba silapha nje sigqibile.

      “Siza kuwe njengomntu esamnyula ukuba abe yimanejala phaya
      eMoonglow.

      Khawusiphe ilizwi mfondini”

      “Makhe ndibuze le, khaba lakuthi: xa ndingumqobo phambi
      kweenjongo neminqweno yenu, yini ukuba ningandikhuphi
      esihlalweni okanye nasembuthweni ngokwawo?”

      “Eddie, mfondini, sesikungenise kakhulu ekhwapheni. Xa
      sinokukutyekeza emva kokuba singavisisananga ngalo mcimbi, sazi
      njani ukuba akungebalekeli emapoliseni, uyokusikila, sibanjwe.

      “Kambe ke mandiniphe imbilini yam ngalo mbandela wentsangu-
      njengoko ndisoloko ndinicacisela xa nindiphimisayo ngawo: Niyazazi
      iinjongo zethu xa sasiseka iMoonglow Night Club. Sasisithi sifuna
      ukunika ulonwabo ebantwini. Sasisithi sifuna ukwenza indawo apho
      abantu banokuhlaziya ingqondo zabo ngexesha labo lokuphumla.
      Amagunya okuwuqhuba lo mbutho sawanikwa ngokwaziwa ukuba
      singaba nezo njongo ziphile kangako. Mna ke andikaguquki kwezo
      njongo.

      4.2.1   Ngumcimbi wantoni lo uzelwe ngaba bantu kuEddie?                   (2)

      4.2.2   Intetho ethi, “Sifuna ukuba usinike ilizwi lokugqibela emva
              koko sibone into emasiyenze ngawe”, ithetha ntoni
              ngokunxulumene naba bantu?                                         (2)

### Page 11

(SEPTEMBA 2012)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2                     11

       4.2.3      Sithini isizathu saba bantu sokungafuni ukuyiyeka le nto
                  bayihambele kuEddie?                                              (2)

       4.2.4      Nika amagama amaBINI abanye babantu ebebehambele
                  uEddie ngaphandle kukaMdoda.                                      (2)

       4.2.5      Ezi zithethi zithetha apha ngentla zithi ziza kuyifumana njani
                  le nto ziyifuna ngamandla apha kuEddie?                           (2)

       4.2.6      Sithini isizathu sokuba bangamgxothi uEddie xa engafuni
                  kusamkela isicelo sabo?                                           (2)

       4.2.7      Zazisithini iinjongo ezikhankanyiweyo zokusekwa kombutho
                  waseMoonglow?                                                     (2)

       4.2.8      Intetho ethi, “nokuba siyakukugxotha asisayi kugxotha ngale
                  ndlela ucinga ngayo” ithetha ukuthini?                            (1)

       4.2.9      UEddie ngumntu ongajikiyo kwinto akholelwa kuyo. Ngqina
                  oku ngokucaphula apha kwisicatshulwa.                             (2)

       4.2.10 Kukuthini ukufaka umntu ekhwapheni?                                   (1)

                                                                                   [18]

                                                                                   [35]

                                            OKANYE

### Page 12

12            ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2              (SEPTEMBA 2012)

ICANDELO B: IDRAMA

UMBUZO 5 (UMBUZO OMDE)

NDIYEKENI- DM Jongilanga

Ngqina amazwi athi, “Lo nto uyenza komnye umntu nawe ngenye imini
iyakujikela” ngokuthi ungqiyame ngeziganeko ezenzeke ebalini (240
amagama).                                                                    [35]

                                        OKANYE

UMBUZO 6 (IMIBUZO EMIFUTSHANE)

NDIYEKENI-DM Jongilanga

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo.

6.1   Funeka: Mfo kabawo ezilumkileyo zitya zibeka ukuze zithi
              akwaphusa uxam, zitshone emngxunyeni, zixel’iimbovane.

      Zanele: Hayi mntakabawo iliwa libhek’ umoya.

      Funeka: Ngubani othathe indawo kaMawonga?

      Zanele: Lichelezi apha uMaziko.

      Funeka: Yeka umntwana womntu wethu. Kukh’ ukuthini wethu?
              Kubethw’ iintonga kulo mhlaba asazi phesheya
              kwengcwaba.

      Zanele: Umgibe obambisa ngawo unqakulwa kwanguwo uthiywe
              bantu bambi. Makalumke noMaziko.

      Funeka: Umthiyi usoloko elibaze ngakumbi kanobomi iliso lakhe
              ekuphambeni imigibe. Ezidlulileyo zidlule, zishiywa apho
              kubethelwe mgama.

      Zanele: Lilonke uthi efileyo ayanyiwa mathole yebhonxileyo
              ephilisayo.

      6.1.1   Yenzeka phi le ncoko yaba babini?                               (1)

      6.1.2   Indlela athetha ngayo uFuneka iveza ubunjani bakhe.
              Chaza obu bunjani bakhe.                                        (2)

### Page 13

(SEPTEMBA 2012)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2                13

       6.1.3      Ngubani lo Mawonga kuthethwa ngaye, iyeyiphi le ndawo
                  yakhe ithathiweyo?                                           (2)

       6.1.4      Cacisa le ntetho ithi; “Ezilumkileyo zitya zibeka”.          (2)

       6.1.5      Igama elithi: “Ichelezi” libonisa ntoni ngoMaziko?           (2)

       6.1.6      Yintoni le athi uZanele kufuneka uMaziko naye ayilumkele?    (1)

       6.1.7      Caphula umgca apha kwisicatshulwa othetha into yokuba lo
                  nto uyenza kwabanye nawe ngenye imini iyakujikela.           (1)

       6.1.8      Kuphi phesheya kwengcwaba?                                   (1)

       6.1.9      Ingaba uZanele kwintetho yakhe ubonakalisa ukuyithanda
                  yonke le nto yehlele uMawonga? Xhasa impendulo yakho.        (2)

       6.1.10 Nika igama lesilwanyana esixatyisiweyo kwaXhosa
              esayanyaniswa negama ukubhonxa kwisicatshulwa.                   (1)

       6.1.11 Nika intsingiselo yeqhalo elithi, “Uxam waphusile”               (1)

                                                                              [16]

 6.2   Funeka: O! (ezamla) Zanele khawenze ikofu wethu.

       Zanele: Yi! bethu! Ikofu ebusuku apha?

       Ndila : Look girls, get us something cool from the frigerator.

       Funeka: Ufuna ukulandela umhlobo wakho uMawonga?

       Ndila : Akusekho mntu apho.

       Zanele: Shame! Fanukuba unkqonkqoze ubusuku bonke
               namhlanje.

       Funeka: Unani engahlali endlwini yakhe nje? Asinaxesha leentaka
               ezithi zindala nje zibe zifuna umfunzelo.

       Ndila : Niyawona ke lo msitho woloyiso.

       Funeka: Kulungile wethu akukho nto imbi ekuqongqotheni umongo
               emva kokutya inyama.

       Zanele: Maqela bumkile ubusuku masibeke amathambo ngoku, lide
               eli thuba.

       6.2.1      Bavela phi aba bantu ngeli xesha?                            (1)

       6.2.2      UZanele “uzamla” kuba esozela okanye enxaniwe? Xhasa         (2)

### Page 14

14            ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2              (SEPTEMBA 2012)

              impendulo yakho.

      6.2.3   Uthetha ukuthini uFuneka xa esithi, “Asinaxesha leentaka
              ezithi zindala nje zibe zifuna umfunzelo”.                      (2)

      6.2.4   Ngumsitho woloyiso lwantoni olu uNdila athetha ngalo?           (1)

      6.2.5   Caphula apha kwisicatshulwa igama elibonisa ukuba
              uZanele ebemsizela uMawonga.                                    (1)

                                                                               [7]

6.3   Nceda umlesi wencwadi ngokumphendulela imibuzo kwisicatshulwa
      njengoko kunonjolwe.

      Funeka: Yintoni Zanele?

      Zanele: Yhu! Nanku mntu phaya. (esalatha)

      6.3.1   Ngubani lo mntu?                                                (1)

              Ndila : Mfondini phuma apho. (Cwaka)

              Ndila : Ufuna ukuba side sikurhole? (Cwaka)

      6.3.2   Sebenzisa igama ukurhola linike enye intsingiselo
              engeyiyo le ikwisicatshulwa.                                    (2)

      Funeka: Suka akukho mntu apho. (Watsho esiya)

      Zanele: Uzulumke. (Esoyika)

      Ndila : Mtsaleni.Unxilile lowo. (Bamtsala weza wonke)

      Funeka: Yhu! Nkosiyam, akusekho mntu apha.

      6.3.3   Cacisa okukrwelelweyo.                                          (1)

      Zanele: O Lord! ( Bondela bonke bephathaphatha)

      6.3.4   Kukuthini ukondela?                                             (1)

              Ndila: Ubulewe yintoni?

### Page 15

(SEPTEMBA 2012)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2                   15

       6.3.5      Ubulewe yintoni ke? Chaza.                                      (2)

                  Funeka: Ngubani owaziyo?

                  Zanele: Ungene njani besivalile nje? (Bagqogqa amagumbi
                          bekhangela, bancama)

       6.3.6      Ungene njani ke ngokwenyani?                                    (2)

                  Zanele: Makubizwe amapolisa.

                  Funeka: Hayi khona! Lityala eli. Akukho mapolisa aya
                          kukholelwa kwibali lokuba sifike lo mntu efele apha.
                          Thethani man, kuyasa. (Esitsho ethe phatsha)

       6.3.7      Eli gama lithi ebethe “phatsha” lichaza ukuba ebenjani
                  lo mntu?                                                        (1)

                  Ndila : Lithini icebo? Siya kuba ngathi sithetha intsomi
                          ngoku iyinyaniso.

                  Zanele: Siya kuthi ungene ngefestile.

                  Funeka: Icebo linye.

       6.3.8      Yaba leliphi ke icebo abalenzayo?                               (2)

                                                                                 [12]

                                                                                 [35]

                                           OKANYE

### Page 16

16            ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2               (SEPTEMBA 2012)

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

UMBUZO 7 (UMBUZO OMDE)

NDAKUYICELA IVUTHIWE- LL Ngewu & EZ Guqa

Kwibalana elithi, “Kanti Andizenzanga” umbhali uzama kangangoko
ukusiyala esifundisa ukuba masibamkele ebomini bethu abantu abafana
nomlinganiswa onguMntuyedwa ngoba ngokuyinene abazenzanga (240
amagama):                                                                     [35]

                                       OKANYE

UMBUZO 8(IMIBUZO EMIFUTSHANE)

Ndakuyicel’ivuthiwe- LL Ngewu & EZ Guqa

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo.

8.1   Umhlolokazi ongunina ukhe wahlala ethembeni lokuzikhohlisa
      ngelithi unyana wakhe wolahleko unokuba umke nezihlobo zeli
      khaya ebezihlala eHlwahlwathi. Unina akasukelanga phezulu
      ukukhangela le nkewu kuba engafuni ukuba atshuntuze esithubeni
      esazilele umyeni wakhe. Ziqengqelekile iinyanga ebambelele kwinto
      yokuba izizalwana zimgcinile umntwana ngeenjongo zokumkhotha
      amanxeba kwintlungu yokulahlekelwa nguyise. Ukhe wathumela
      kwizihlobo ebuzisa ngonyana wakhe, koko akwabikho mkhondo.

      8.1.1   Ngubani igama le ndoda enkulu ekuthethwa ngayo apha?             (1)

      8.1.2   Kutheni kusithiwa yindod’ enkulu nje?                            (2)

      8.1.3   Khetha igama elisetyenziswe ngumbhali ukubonisa impoxo
              kulo kuthethwa ngaye.                                            (1)

      8.1.4   Ingaba umama wakhe waziva njani emva kokulahleka
              konyana wakhe?                                                   (2)

      8.1.5   Akunyamalala emva komngcwabo uFanabekho unina
              wacinga ukuba uye phi?                                           (2)

      8.1.6   Chonga ibinzana kwisicatshulwa elithetha ukuhamba nje
              ngokungakhathali ngokungathi akunangxaki.                        (1)

      8.1.7   Umhlolokazi ngumntu obhinqileyo oswelekelwe ngumyeni,
              oyindoda yena kuthiwa yintoni?                                   (1)

### Page 17

(SEPTEMBA 2012)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2                   17

       8.1.8      Kukuthini ukukhotha amanxeba?                                   (2)

       8.1.9      Zeziphi ezinye iinzame ezenziwe ngulo mzali kwimizamo
                  yokufuna unyana wakhe?                                          (2)

                                                                                 [14]

 8.2   Ikhikhizela laseDangwana

       Usukumile kwisitulo ebethe chu kuso wakhulula idyasi bubhatyi
       yakhe wayijula kude ngokunga ugxotha ishwangusha.
       Akazihluphanga ngokuba abe ekhulula izihlangu kuba kuzo akukho
       nasinye ebesinomhluzi. Ukhabe nje unyawo, sataka phaya kude
       isihlangu ngokunga sichwayitile ukwehlukana nengcinezelo.
       Iinzwane zivele ziyimingqandanda kwimingxuma yezo zinto
       ekubonakala ukuba zakha zazikawusi ngeemini zazo. Ezi
       besekubonakala ukuba zizakhele ubuhlobo naloo mingxuma
       kangangokuba zingakhalaza ukuba lo rheme angazibhunxeka
       izihlangu.

       Urhunta uthabathe umrhaji wakhe wazithi qukulu ngawo kulo bhedi
       warhona kuba ebedinwe eyimfe kushiyeke nje ubumfene kuye. Ulele
       ubuthongo obupholileyo kwibhedi etofotofo esahlukene
       namaqwakuqwaku awaqhelileyo. Ubuthongo obububo, elala
       engenaxhala, wabugqibela kwakweli khaya.

       8.2.1      Umbhali uthetha ukuthini xa esithi, “akazihluphanga ngokuba
                  abe ekhulula izihlangu kuba kuzo akukho nasinye ebesise
                  nomhluzi?                                                       (2)

       8.2.2      Igama “urhunta” linika umfanekiso ngqondweni womntu
                  onjani?                                                         (2)

       8.2.3      Isifanekisozwi u “chu“ kumhlathi wokuqala sinika ntsingiselo
                  ni kumgca esikuwo?                                              (2)

       8.2.4      Khupha ibinzana kwisicatshulwa elithetha: “ukudinwa
                  kakhulu”.                                                       (1)

       8.2.5      Ingaba ibinzana elithi “Ubumfene obu bukuye” lithetha ukuba
                  wayedinwe kakhulu okanye wayembi na lo mfo? Khetha
                  ibeNYE echanekileyo.                                            (1)

       8.2.6      Nika igama lalo rhunta kuthethwa ngaye apha
                  kwisicatshulwa.                                                 (1)

### Page 18

18           ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2              (SEPTEMBA 2012)

     8.2.7   Igama “umrhaji” libonisa ukuba yayikweyiphi imeko le
             ngubo?                                                          (1)

     8.2.8   Wayekade elala enexhala lantoni lo mlinganiswa kuthethwa
             ngaye kule ndawo asuka kuyo?                                    (1)

     8.2.9   Kutheni elala engenaxhala nje ngoku njengoko esitsho
             umbhali?                                                        (2)

     8.2.10 Umbhali usebenzise igama, “etofotofo” ukunika umfanekiso-
            ngqondweni webhedi enjani?                                       (1)

     8.2.11 Lo rhunta ubuyiswa yintoni kule ndawo avela kuyo?                (2)

     8.2.12 Wayekhe wabanjwa lo rhunta; Wayebanjelwe ntoni, saze
            sathini isigwebo awasifumanayo?

     8.2.13 Ngokwenkcazelo karhunta uthi ubuyiswe yintoni kule ndawo
            avela kuyo?                                                      (2)

     8.2.14 Ibimingaphi iminyaka lo rhunta walishiyayo ikhaya?

                                                                            [21]

                                                                            [35]

                                      OKANYE

### Page 19

(SEPTEMBA 2012)       ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2               19

 ICANDELO D: ISIHOBE

 UMBUZO 9 (IMIBUZO EMIFUTSHANE)

 VUKANI MADODA- A Stemela: Umhleli

 Phendula nayiphi imibuzo emiBINI kweli Candelo.

 Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo
 elandelayo.

 UMANYANO-Qangule Z.S

       1.   Ubuhlobo babo yindima yobobo,
       2.   Ubuhle babo ngamagqabi ehlobo.
       3.   Zimvo zabo bubunzulu bolwandle,
       4.   Qilimba lwazo ntsimbi yesinyithi.
       5.   Izivindoviya zemihla zenza ingxolo,
       6.   Zigxutsha kutsho kube bubutyobo.

       7. Bona basala beme nje ngezikhondo
       8. Kaloku ezantsi iingcambu zibambene.
       9. Zavela ziphefumlelana ngamoya mnye,
       10. Kuba zingqubeka matyeni manye.
       11. Ningalibali zintshula mbewini inye,
       12. Kwasekuqaleni zihamba ndlela inye,
       13. Bathi igazi liyajiya kunamanzi,
       14. Kanti iingcambu ziyakufunxa okumanzi.

 9.1     Luhlobo luni lo mbongo olu? Xhasa impendulo yakho.                 (2)

 9.2     Chaza ngamazwi akho okuqulethwe ngumgca wokuqala walo
         mbongo.                                                            (2)

 9.3     Sithini isizathu sokuba umbhali umanyano olu alufanise namagqabi
         emithi ehlotyeni?                                                  (2)

 9.4     Amagama asetyenziswe yimbongi kumqolo wesi- 5 nowesi -6
         kwisitanza sokuqala aphuhlisa ntoni ngobomi?                       (2)

 9.5     Nika imisebenzi emiBINI eyenziwa ziingcambu njengoko kuchaziwe
         embongweni.                                                        (2)

 9.6     Nika nokuba loluphi uhlobo lwembewu olwaziyo.                      (1)

### Page 20

20             ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2           (SEPTEMBA 2012)

9.7     Kumgca wesi-3 kwisitanza -1 kusetyenziswe esi safobe, “Zimvo
        zabo bubunzulu bolwandle” Xela udidi lwaso.                         (1)

9.8     Khetha umqolo kwisitanza sokuqala apho imbongi ifanisa
        umanyano nesixhobo esomelele kakhulu.                               (1)

9.9     Kukuthini ukuphefumlelana ngomoya omnye?(Isitanza -2 umqolo-
        we-9)                                                               (2)

9.10    Nika intsingiselo yesi saci, “Igazi liyajiya kunamanzi”             (2)

9.11    Lo mbongo ubhalwe ngubani?                                          (½)

                                                                         [17½]

                                          OKANYE

UMBUZO 10 (IMIBUZO EMIFUTSHANE)

Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

INKONJANE-Sigonya VV

       1. Ndayibon’ indand’ ipheph’ okwengelosi.
       2. Ndayibanga ngeliso ndathi yeyam.
       3. Mpiko zayo zaphendlwa-phendlwa;
       4. Ngumoy’ ongephi zityhil’ ubumbeje-mbeje.

       5. Ndayibonga ndagqiba ngentliziyo.
       6. Ndafihl’ izikhwazo ndisoyik’ uluntu.
       7. Yandimemez’ ibikudaba.
       8. Yavakal’ intlontl’ ingqay’ ubomi bam.

       9. Wavakal’ umoya wentumekelelo.
       10. Zagungq’ iingcango zentliziyo.
       11. Lwabeth’ uvalo lundityel’ uba yeyam.
       12. Umoya wembala nawo wandingqinela.

       13. Ndayondela; ndayijonga; ndayiphonononga;
       14. Ndafik’ iyimfezek’ ingqibelelo.
       15. Yayizotyiwe ngenene ngemini yehlobo.
       16. Yabuthabatha bonk’ ubume bam.

       17. Ndalama ndakondela eso sihlwithi.
       18. Ndadandatheka ndakubon’ eso sifuba.
       19. Ndawubon’ umandlalo wenzala yam umntyinga-ntyingana.

### Page 21

(SEPTEMBA 2012)        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2              21

         20. Isisila sona sixhentsa mva.

         21. Luqhotyoshwe kweso sithuba ke olu lwimi.
         22. Ndithethe ndagqiba kodwa hayi intlokomo.
         23. Ndazibona ndindodwa ndisemehlwen’ oluntu.
         24. Ndanyalasa; ndingqola-ngqola; ndibheshuza;
         25. Ngomphemfulo ndingaboni mntu.

         26. Manqina mani na la andicaf’ umphemfumlo?
         27. Nzipho zini na ezi zindikrwemp’ ulonwabo?
         28. Ncumo luni na olu lukuwe ntaka ndini?
         29. Mdiki mni lo ulele kwezo nzipho?

         30. Ntaka ndini yezulu;
         31. Ngeba wena uyinzulu;
         32. Ngoba wena unyulu.

 10.1     Nika isafobe esisetyenziswe kumqolo wokuqala walo mbongo
          unike nentsingiselo yaso.                                         (2)

 10.2     Xa umntu esithi uyayibanga into uthetha ukuthini?                 (1)

 10.3     Caphula ibinzana kwisitanza sokuqala apho imbongi ichaza ubuhle
          bale nkonjane.                                                    (1)

 10.4     Umqolo we-13 unika ntsingiselo ni kwisitanza sesine?              (2)

 10.5     Cacisa okuthethwa ngumqolo we-15 othi , “Yayizotyiwe ngenene
          ngemini yehlobo”.                                                 (2)

 10.6.    Kukuthini ukwalama? (kumgca we-17).                               (2)

 10.7     Tshatisa uKHOLAM A no KHOLAM B ubhale kuphela inombolo
          nonobumba.

           UKHOLAM A                      UKHOLAM B
           10.7.1 Yandimemez’ibik’indaba. A. Ukuhamba ngokuzithemba.
           10.7.2. Ndadandatheka.         B. Ukukhwaza uchaza
                                             umcimbi.
           10.7.3. Ndanyalasa             C. Ukuchulumanca
                                             entliziyweni.                  (3)
                                          D. Ukophuka umphefumlo

### Page 22

22              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2              (SEPTEMBA 2012)

10.8     Ingaba yinyaniso okanye bubuxoki: “Inkonjane ziwuthanda kakhulu
          umoya wasebusika njengoko uzinika amandla okubhabha” Xhasa
          impendulo yakho ngesivakalisi esiNYE.                                 (2)

10.9     Ingaba ikweyiphi imo apha imbongi kulo mbongo? Ingaba
         yonwabile okanye ikhathazekile. Chaza.                                 (2)

10.10    Yeyiphi into onokuyiphendla emntwini kukho iinwele okanye
         iinzipho?                                                              (½)

                                                                             [17½]

                                           OKANYE

UMBUZO 11(IMIBUZO EMIFUTSHANE)

Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

INTYATYAMBO – Mbutuma M

     1. Ewe, ntyatyambo, kha usibonise,
     2. Ewe kaloku, kha usixelele:
     3. Elona xesha lokuba ume,
     4. Ililiphi n’ elona ziko lakho,
     5. Aph’ umnt’ angakha khona,
     6. Uph’ n’ owona mthombo wakho,
     7. Aph’ umnt’ angazikholisa khona,
     8. Aph’ angahl’ azikhelele,
     9. Aph’ angazidid’ akruquke

     10. Baxolil’ abahamb’ emimangweni,
     11. Kub’ ubaph’ ukuyol’ emathafeni,
     12. Babukel’ ubuhle nehombo yakho.
     13. Ubaxolisil’ abazingeli bakho,
     14. Balibala bebuk’ ubuhle bakho.
     15. Uzidlakimsil’ iinyamakazi,
     16. Ziphaphile zinokuqavakazi,
     17. Zidl’ obakh’ obuncuthu,
     18. Zikunye neentaka zezulu,
     19. Idl’ incind’ emyoli kakhulu.

     20. Ziindid’ ezininz’ iintyatyambo.
     21. Ulinganiswa nomXesibe nabaMbo.
     22. Kant’ umthinjana ukwenz’ ihombo,
     23. Ukwenz’ uvunywe lilizwe,

### Page 23

(SEPTEMBA 2012)       ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2              23

    24. Ngomsebenzi wakho wobuzwe.
    25. Waa, ntyatyambo, uvunyiwe,
    26. Ngenene ngevumb’ uthandiwe,
    27. Kantu ngobuhl’ uvunyiwe.
    28. Ngomfaneleko wasamele.

    29. Ndikubona futh’ emifuleni,
    30. Aph’ uhlal’ emafuku-fukwini.
    31. Ngokungath’ usekuwahombiseni,
    32. Loo manz’ anzongo-nzongo ezizibeni.
    33. Phezu kwamachib’ uyakhonya,
    34. Ujikwa-jikwa kuhle ngumoya,
    35. Ningqungqe kuhle nivum’ ingoma,
    36. Adungek’ amanzi sel’ eman’ encoma,
    37. Induluk’ imisinga asal’ amanxweme.

    38. Zon’izitiya sel’ izezakho
    39. Kub’ uman’ ufunyanw’ apho.
    40. Zon’ iibhekile namagogogo
    41. Neembodlelana zikubeka kuzo,
    42. Zide zikufak’ ezindlwini.
    43. Ubune kukuhlal’ endlwini
    44. Buphel’ ubuhle kuni
    45. Kuwe imvuthuluka kwakuni
    46. Nilahlwe ubuhle bungasekho kuni.

 11.1    Chonga isimntwiso kwisitanza sokuqala uchaze ukuba siphuhlisa
         ntoni?                                                            (2)

 11.2.   Xela indawo zibeNTATHU ethi imbongi zifumaneka kuzo
         iintyatyambo.                                                     (3)

 11.3.   Abantu bazisebenzisela ntoni iintyatyambo?                        (2)

 11.4.   Intyatyambo ibaxolisa njani abazingeli?                           (2)

 11.5.   Yintoni umsebenzi wobuzwe wentyatyambo?                           (2)

 11.6.   Nika igama lentyatyambo eyisimboli yalapha eMzantsi Afrika
         (ungayinika nangesiNgesi).                                        (1)

 11.7    Yintoni ethandwa zintaka kwintyatyambo?                           (1)

 11.8    Nika igama eliqhelekileyo onokulisebenzisa endaweni yelo lithi,
         “Isitiya”                                                         (1)

### Page 24

24             ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2                 (SEPTEMBA 2012)

11.9    Uthini umyalezo odluliswa yimbongi kulo mbongo?                           (2)

11.10   Caphula igama kwisitanza sokugqibela elichaza ukufa
        kwentyatyambo.                                                            (1)

11.11   Nika nayiphi na into abantu abathi bazilime kuyo iintyatyambo zabo
        ezindlwini.                                                               (½)

                                                                               [17½]

                                       OKANYE

### Page 25

(SEPTEMBA 2012)      ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2   25

 UMBUZO 12 (IMIBUZO EMIFUTSHANE)

 Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo
 elandelayo.

 IImbongi zakwaNtu- Manyase L.T.

    1. Awu! Midak’ akowethu, ndiboleken’ indod’ ibenye.
    2. Ndiboleken’ indod’ ibe ny’ enelizw’ eliphakamileyo,
    3. Indod’ enomoya enelizwi eliqaqambileyo.
    4. Indoda engakheth’ bala lamntu, enentliziyo enye.
    5. Ikh’ isibekel’ amabala ngeembongi zakwaNtu,
    6. Ibek’ izigigaba kutsho kuthi gabu amafu.

    7. Ndifuna indoda enomoya ethetha inyaniso.
    8. Indoda etheth’ into eyivileyo esuka embilinini.
    9. Ingaba yintetho ekhaphu-khaphu engenaxabiso.
    10. Ibe yinto enokuvakala esuka entliziyweni.
    11. Ngxatsho ke! Akungethethi nto ngeembongi zakwaXhosa.
    12. Woba yinto ebhibhidlayo engakwazi kuxoxa.

    13. Yizani nendoda enelizwi elibetha neleembongi,
    14. Kub’ indod’ engenamoya yotheth’ kant’ iyanyelisa.
    15. Zon’ iimbongi zakwaXhosa zifun’ indoda eyingqondi,
    16. Kuba zatheth’ umnt’ esemny’ elizweni isizwe saneliswa.
    17. Zabonga mandulo aqin’ amagwal’ ay’ emfazweni.
    18. Zawukhaphela umkhosi zawukhupha esangweni.

    19. Zabong’ emthonyameni komkhulu iinkosi zalila
    20. Zazisikelela zazizinzisa ezihlalweni zazo.
    21. Zawuthutha-thuth’ umkhosi izinja zakomkhulu zakhwina
    22. Aqin’ amadolo kumagwala athath’ imikhonto yawo.
    23. Ath’ ebelil’ iinyembezi zajika zazezovuyo,
    24. Ath’ ebehlininika, kwajika kwakokoncumo.
    25. Ndiziselen’ indod’ ibe nye enehlombe kwanomoya.

    26. Yiy’ engafanel’ ukum’ enkundleni ityakatye ngeembongi,
    27. Ibek’ amabala nezibakala ibabaze, zokholwa.
    28. Ukuze ingathethi zintw’ ezingayi mxhelweni kwiimbongi,
    29. Kuba ziintw’ ezikwaz’ ukuphixanisa nokufunza.
    30. Kuba ziintw’ ezinokuxolelanisa nokukhunga.
    31. Azi nithi bantu bani n’ aba soloko bakhamisa,

### Page 26

26              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO – P2                (SEPTEMBA 2012)

     32. Bedumis’ imisebenzi emihle yezandla zikaThixo,
     33. Beneliso elibukhali, besoloko bafanisa.
     34. Bechub’ iindaba bentyiloza, besikhumbuza ngamasiko.
     35. Makadunyiswe ke lowo Thixo wadala iimbongi,
     36. Ukuze zihlale zihleli ke kwaXhosa iingqondi.
     37. Ncincilili!

12.1     Xa kuthethwa ngoNtu kuthethwa ngabani?                                   (1)

12.2     Ngokwalapha kulo mbongo lelinjani ilizwi eliphakamileyo?                 (1)

12.3     Umntu othetha into esuka embilinini sithi uthetha into esuka kuye
         nga……..(Gqibezela)                                                       (1)

12.4     Chaza okuphuhliswa ngumfanekiso-ngqondweni oziswa
         sisifanekisozwi, u “gabu” esisetyenziswe yimbongi kumgca wesi-6.         (1)

12.5     Nika isichasi sebinzana, “ekhaphu-khaphu.”                               (2)

12.6     Tolika okuthethwa yimbongi kumgca obhalwe ngqindilili we-12.             (2)

12.7     Chaza umahluko ophakathi kwembongi yomthonyama nembongi
         yosiba.                                                                  (2)

12.8     Nika nayiphi na into engenye ethi ibongwe ziimbongi.                     (½)

12.9     Xela udidi lwesafobe esisetyenziswe kumqolo we- 20 unike
         nentsingiselo yaso.                                                      (2)

12.10    Uchasaniso olusetyenziswe kumqolo wama- 23 nowama- 24
         luchaza msebenzi mni weembongi esizweni?                                 (2)

12.11    Ngonjani umntu onehlombe?                                                (1)

12.12    Luthini uluvo lwembongi ngeembongi zakwaNtu?                             (2)

                                                                               [17½]

                                              AMANQAKU ECANDELO D:                 35

                                                   AMANQAKU EWONKE:                70

## Related documents

- [ISIXHOSA FAL QP P2- GRADE 12 TRIAL 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-qp-p2-grade-12-trial-2019/783e9e47-fdca-4193-8626-cd5bb2fcd64e) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [XHOFAL P2-QP GR12 SEPT2013](https://www.hlayiso.com/library/xhofal-p2-qp-gr12-sept2013/105ae98d-6838-45b1-a446-e806d8c4de90) — isiXhosa FAL · QP · 2013
- [XHOFA PAPER 2 MEMO SEPT 2012](https://www.hlayiso.com/library/xhofa-paper-2-memo-sept-2012/8e2a2128-ebb7-4f46-af7f-4860faffa596) — isiXhosa FAL · Memo · 2012
- [ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-gr12-memo-sept-2025-watermark/9129edfc-7f89-491a-88fb-23270581f911) — isiXhosa FAL · Memo · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept-2024/b9606eda-21f0-469e-bf5d-ffb2f9da1ea1) — isiXhosa FAL · Memo · 2024
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT2021](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept2021/c13f23a4-01ac-4ab0-be26-7a7e911cd7e7) — isiXhosa FAL · Memo · 2021

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2025-watermark/854a529e-2cc7-4f28-b2d3-f7735c0d615c) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025-mg/6858023a-bdef-4e8f-a091-79d94e109d28) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025-mg/e6f77f14-fd5e-4415-9cd4-23e671adcb30) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2024/4c02fe41-62c6-462b-aa2a-9c6efd2e97ba) — Memo · 2024
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 QP SEPT2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-qp-sept2024-watermark/ef555ff8-729d-4666-ac27-2d8fb1cef7e2) — QP · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
