# isiXhosa FAL Grade 12 P3 2016 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 3 memorandum from the September Preparatory Exams 2016, 14 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhofal-p3-memo-gr12-sept-2016/bd69006a-d744-40b0-9193-109048a63014
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: September Preparatory Exams
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P3 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhofal-p3-memo-gr12-sept-2016/bd69006a-d744-40b0-9193-109048a63014)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · September Preparatory Exams · 2016. Memorandum, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                       NATIONAL
                  SENIOR CERTIFICATE

                        IBANGA 12

                   SEPTEMBA 2016

            ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA
               OLONGEZELELWEYO P3
                  IMEMORANDAM

AMANQAKU:   100

                  Le memorandam inamaphepha ali-14.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2               ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                 (EC/SEPTEMBA 2016)

 ICANDELO A: ISINCOKO

 IMIYALELO YOKUMAKISHA

 Kweli CANDELO umviwa ukhetha isihloko sibe sinye. Ukuba ukhethe zazibini
 makisha esokuqala.

 QAPHELA: Umviwa angabhala naluphi udidi lwesincoko ngesihloko asikhethileyo.
 Ubude besincoko bumele ukuba kwisithuba samagama angama-190 ukuya kuma-
 240.

 Sebenzisa irubriki esisihlomelo A ukumakisha isincoko.

 UMBUZO 1

 1.1   Isihloko:             Kumnandi ukuba nabahlobo
       Imo efanelekileyo:    Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       Ulwimi                Luhambelana nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                             okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                             sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                             ezifanelekileyo.
       Umxholo               Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                             ilandelayo.
                             Ngoobani abahlobo/ubumnandi obuza nabahlobo/izinto
                             ezenziwa ngabahlobo ukuze kube mnandi/izinto ezenza
                             ukuba aqonde ukuba kumnandi ukuba nabahlobo.
                             [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                             kwamkeleka]                                                 [50]

 1.2   Isihloko:             Ubuntwana
       Imo efanelekileyo:    Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       Ulwimi                Luhambelana nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                             okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                             sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                             ezifanelekileyo.
       Umxholo               Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                             ilandelayo.

                             Yintoni ubuntwana/iinkumbulo zobuntwana/izinto umntu
                             azenziswa bubuntwana/izinto angenakuze azenze
                             nokuba angaphinda abe ngumntwana/ulonwabo oluza
                             nobuntwana.

                             [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                             kwamkeleka]                                                 [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2016)     ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                       3

 1.3   Isihloko:             Gqi umzali ndingalindelanga
       Imo efanelekileyo:    Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       Ulwimi                Luhambelana nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                             okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                             sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                             ezifanelekileyo.
       Umxholo               Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                             ilandelayo.

                             Kwakusenziwa ntoni/wayephi umzali/wayecinga ukuba
                             uza kubuya nini umzali/kwenzeka ntoni akufika/
                             iziphumo.

                             [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                             kwamkeleka]                                               [50]

 1.4   Isihloko:             Oomantshingilana/oosetyhurithi mababe khona
                             ezikolweni
       Imo efanelekileyo:    Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       Ulwimi                Luhambelana nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                             okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                             sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                             ezifanelekileyo.
       Umxholo               Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                             ilandelayo.

                             Izizathu zokuba babekho
                             oomantshingilana/oosetyhurithi ezikolweni:
                             ubundlobongela babafundi/ukuhlaselwa kwabafundi
                             nootitshala ngabantu bangaphandle/ukugada abafundi
                             bangangeni nezixhobo eziyingozi/neziyobisi/izizathu
                             zokuba bangabikho oomantshingilana/oosetyhurithi
                             ezikolweni: benza uloyiko kubafundi/ babangela
                             unxunguphalo.

                             [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                             kwamkeleka]                                               [50]

 1.5   Isihloko:             Ukubaluleka kolwazi
       Imo efanelekileyo:    Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       Ulwimi                Luhambelana nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                             okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                             sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                             ezifanelekileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4               ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                    (EC/SEPTEMBA 2016)

       Umxholo               Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                             ilandelayo.

                             Yintoni ulwazi/unobangela wokubaluleka
                             kolwazi/lunceda njani/lwakungabikho
                             kubanjani/ubungozi obubangelwa kukungabi nalwazi.

                             [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                             kwamkeleka]                                                     [50]

 1.6   Isihloko:             Xa ndinokuba ngumphathiswa wezemidlalo
       Imo efanelekileyo:    Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       Ulwimi                Luhambelana nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                             okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                             sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                             ezifanelekileyo.
       Umxholo               Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                             ilandelayo.

                             Indima anokuyidlala xa enokuba ngulo mphathiswa;
                             ukuphuhlisa imidlalo emaphandleni /ezikolweni
                             zeengingqi zonke/ukukhuthaza nabantu abadala ukuba
                             badlale imidlalo/ukuqeqesha abantu bokujonga imidlalo.

                             [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                             kwamkeleka]                                                     [50]

 1.7   Khetha umfanekiso ube MNYE kule ingezantsi ubhale isincoko. Nika isihloko
       isincoko sakho.

       1.7.1   Isihloko:
               Imo efanelekileyo:       Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
               Ulwimi                   Luhambelana nenjongo yokubhala, uhlobo
                                        lomhlathi okhethiweyo, isigama sihambelane
                                        nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                                        nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
               Umxholo                  Umviwa angasebenzisa nawuphi kule
                                        mixholo ilandelayo.

                                        Makabonise ulwazi ngesihloko
                                        asikhethileyo/iintlekele/iinkonzo
                                        zohlangulo/iingozi zeendlela/ukufaka isandla
                                        kukarhulumente kwiintlekele/iingozi zeendlela.

                                        [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                                        kwamkeleka]                                          [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2016)     ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                              5

       1.7.2    Isihloko:
                Imo efanelekileyo:      Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
                Ulwimi                  Luhambelana nenjongo yokubhala, uhlobo
                                        lomhlathi okhethiweyo, isigama sihambelane
                                        nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                                        nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
                Umxholo                 Umviwa angasebenzisa nawuphi kule
                                        mixholo ilandelayo.

                                        Makabonise ulwazi ngesihloko
                                        asikhethileyo/ubomi/amanqanaba okukhula
                                        komntu/isiphelo somntu/indalo/ukutshintsha
                                        kwamaxesha onyaka.

                                        [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                                        kwamkeleka]                                           [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
6                 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                 (EC/SEPTEMBA 2016)

 IIMPAWU ZESINCOKO

 Isincoko esibalisayo sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.

     Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo aze athi ukuba unamandla
      alisebenzise nelimiyo.
     Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
     Abalinganiswa, isimo sentlalo izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo
      mazibonakale.
     Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
      ezingunobangela wezinye, kungenjalo xa enamandla angasebenzisa izixhobo
      ezifana nophuphelelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
     Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
     Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa.
     Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lelokudala ifuthe kofunda isincoko,
      oluchukumisayo lungekrwada phofu.                                                     [50]

 Isincoko esichazayo sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku.

     Sichaza into/umntu/indawo/imeko njalo njalo.
     Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
     Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
      izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.
     Sisebenzisa imifanekiso-ntekelelo nezafobe.
     Sivakalisa iimvakalelo zombhali.

 Isincoko esicamngcayo:

     Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
     Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalalwa ngawo.
     Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
     Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza
      ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana
      nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho).
     Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.                      [50]

 Kwisincoko esixoxela icala elinye inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo
 ephambili.

     Umviwa uthatha icala ngomba othile.
     Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
      ezithile.
     Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
      lokuvula.
     Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani
      okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani.
     Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
     Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.                                     [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2016)     ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                  7

 Kwisincoko esixoxela amacala amabini inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo
 ephambili.

  Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
  Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
  Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
   luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi zae achase ekupheleni, kodwa
   makalunike olwakhe uluvo xa evala.
  Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso.
  Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo.                             [50]

                                                   AMANQAKU ECANDELO A:             50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
8               ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                   (EC/SEPTEMBA 2016)

 ICANDELO B: UMHLATHI OMDE

 IMIYALELO YOKUMAKISHA

     Kweli CANDELO umviwa ukhetha umhlathi omnye, ukuba ukhethe yangaphezu
      komnye makisha owokuqala.
     Ubude bomhlathi mabube ngamagama ali-80–100.
     Sebenzisa irubriki esisihlomelo B ukumakisha lo mhlathi.

 UMBUZO 2

 2.1    ILETA ESESIKWENI YESIKHALAZO

        Bhalela umhleli wemagazini ukhalazele inqaku elingenabunyani ebelibhalwe
        kwimagazini yakhe ngengingqi yakho.

           Ineedilesi ezimbini (eyokuqala yeyombhali weleta ingasekunenene
            kumantla ephepha, eyesibini yeyalo mntu ubhalelwayo ngasekhohlo entla
            kwesibuliso).
           Entla kwale yesibini idilesi kuvela igama okanye isikhundla salo
            ubhalelwayo.
           Iidilesi zilandelwa sisibuliso; umzekelo: Mhlekazi obekekileyo njalo njalo.
           Emva kwesibuliso kulandela umcimbi engawo ileta leyo.
           Umcimbi mawukrwelelwe xa ubhalwe ngoonobumba abancinci.
           Emva komcimbi kulandela intshayelelo, isiqu nesiphelo.
           Kwisiphelo kubhalwe; Ozithobileyo, kuze kulandelwe ngegama nefani
            yombhali ngezantsi.
           QAPHELA: Makushiywe imigca phakathi kweedilesi, phakathi kwedilesi
            yombhalelwa nesibuliso, phakathi kwesibuliso nomcimbi, emva komcimbi
            nasemva koqukumbelo.                                                           [30]

 2.2    IOBHITSHUWARI

        Bhala iobhitshuwari kamalumekazi wakho.

         Ibhalwa ngokomhlathi.
         Igama elipheleleyo lomntu oswelekileyo.
         Umhla wokuzalwa, indawo azalelwe kuyo, nabazali bakhe.
         Ukukhula umz: ukufunda, ukusebenza kwakhe (ukuba ebesebenza)
         Ukuqalwa yingulo, umhla wokusweleka.
         Usapho alushiya ngasemva (iqabane, abantwana, abantakwabo)
          namagama abo.
         Amazwi amkhaphayo aquka neziduko zakhe.                                          [30]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2016)     ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                       9

2.3   INGXELO

      Bhala ingxelo engokungakhathalelwa kwemfundo lulutsha oluxhinele ukuba
      ngoosaziwayo.

       Makubhalwe isihloko esibonisa ukuba imalunga nantoni ingxelo.
       Emva kokushiya umgca kulandele intshayelelo ebonisa iinjongo
        eziphambili, zicwangciswe ngokulandelelana kwazo ziphawulwa
        ngamanani.
       Kwisiqu kuvezwe iinkcukacha ezimalunga neziphumo zophando
        ezingqamene nenjongo nganye kwezo bezivezwe kwintshayelelo.
       Kusetyenziswe ixesha langoku nolwimi olundilisekileyo.
       Ekuqukumbeleni, makusayinwe kubhalwe nomhla.
       Emva kwesiphelo makulandele umhlathi oqulethe izindululo okanye
        iingcebiso malunga nezinto ezinokwenziwa.
       Mazivele iimbono zakhe aze ashwankathele iingongoma ezithe
        zachatshazelwa kwisiqu.                                                      [30]

2.4   INTETHO

      Bhala intetho oza kuyenza kwitheko lokuthi ndlela-ntle kwinqununu yesikolo
      sakho.

         Intetho mayivulwe ngeempawu zocaphulo ivalwe kwangazo.
         Kwintshayelelo kubuliswe abaphulaphuli, balandelelaniswe kakuhle
          ngokwezikhundla zabo.
         Iinjongo zentetho zibekwe ngobuchule obulobayo nobuvuselela umdla.
         Kwisiqu angene emxholweni anike iinkcukacha ezinabisa iinjongo esele
          zikhankanyiwe.
         Umhlathi ngamnye uvulwe ngesivakalisi esiqulethe ingongoma
          engundoqo, agxininise, aphuhlise loo ngongoma kuphela kuloo mhlathi.
         Iingongoma zingaphawulwa ngamagama afana nala; okokuqala,
          okwesibini njalo njalo.
         Angasebenzisa izihlanganisi, izihlomelo kunye nezimelabizo ukwenza
          izivakalisi zithungelane zinikezelane.
         Makasebenzise irejista efanelekileyo.
         Kwisiphelo mayisongwe ibe nomdla, kushwankathelwe iingongoma
          eziphambili.
         Makabulele abaphulaphuli.                                                  [30]

                                                    AMANQAKU ECANDELO B:               30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
10               ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3               (EC/SEPTEMBA 2016)

 ICANDELO C: UMHLATHI OMFUTSHANE
 IMIYALELO YOKUMAKISHA
  Kweli CANDELO umviwa ukhetha umhlathi omnye, ukuba ukhethe
   yangaphezu komnye makisha owokuqala.
  Ubude bomhlathi mabube ngamagama angama-60–80.
  Sebenzisa irubriki esisihlomelo C ukumakisha lo mhlathi.
 UMBUZO 3
 3.1   IPOWUSTA
       Bhala ipowusta wazise ngerali yolutsha eza kubanjelwa kwisiteyidiyam
       sengingqi yakho.
          Makuvele isihloko somcimbi.
          Mayibe nomtsalane igqame ibhalwe ngeefonti ezahlukeneyo.
          Mayazise ngomcimbi engawo.
          Umhla, indawo nexesha zingalityalwa.
          Izithethi mazaziswe nazo ngakumbi isithethi sosuku.
          Iinkcukacha zonxibelelwano mazingalityalwa.                               [20]
 3.2   UNGENISO KWIDAYARI
       Bhala kwidayari yakho izinto oza kuzenza kwiintsuku eziNTLANU phambi
       kokuba uye konwabela iiholide zehlobo.
        Mayibhalwe ngefomathi ekhethekileyo yedayari okanye yejenali.
        Ivulwa ngosuku, umhla nonyaka.
        Iintsuku, umhla mazibonakale nexesha ukuba kungeniswe ngaphezulu
         kwesinye ngemini enye.
        Kusetyenziswe naliphi ixesha kuxhomekeke kumyalelo.
        Ibhalwa ngokungekho sikweni.
        Umbhali uyazibhalela.
        Ulwimi oluchukumisayo- umbuzo buciko uyasetyenziswa.
        Uvakalelo, ukuqhubelela phambili kuya kusiba ngcono.                        [20]
 3.3   UMYALELO
       Bhala imiyalelo oza kuyinika abantu abafuna ukungenela ukhuphiswano
       lwee-Idols.
           Umyalelo mawucace gca, kusetyenziswe isiyaleli kakhulu.
           Mayixelwe indlela umntu emakenze ngayo xa efuna ukungenela
            olu khuphiswano; umzekelo: zifumaneka phi iifomu
            zokungenela.
           Makanikwe indlela yokunxibelelana xa efuna iinkcukacha ezithe vetshe.
           Ukuba kukhona ubudala obubekiweyo mabuvele.
           Umhla wokuvalwa kwamangeno mawaziswe.
           Ukuba kukhona umrhumo nawo mawaziswe.
           Iindawo ekuza kuqhutyelwa kuyo ukhuphiswano mazixelwe namaxesha.
           Imiqathango iveliswe nayo ukuba ikhona.                                  [20]
                                                    AMANQAKU ECANDELO C:              20
                                                       AMANQAKU EWONKE:              100

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 11

(EC/SEPTEMBA 2016)
                                                          Downloaded from hlayiso.com
                                                           ISIXHOSA ULWIMI OLONGEZELELWEYO P3                                                         11

QAPHELA:
     Sebenzisa le rubriki rhoqo xa umakisha izincoko (Zephepha lesi-3, ICANDELO A).
     Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu aphambili.
     Kwiikhrayitheriya yoMxholo, uLwimi neSimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe lanomgangatho ongentla nongezantsi yanemimandla
      yamanqaku ahambelana nomgangatho ngamnye.
     Ikhrayitheriya yeSakhiwo yona ayichaphazeleki ngumgangatho ongentla nongezantsi.

ICANDELO A: IRUBHRIKI YOKUHLOLA ISINCOKO [50]

Ikhrayitheriya                                              Balaseleyo                       Enobuchule                  Phakathi               Buthathaka             Bubhetyebhetye
UMXHOLO                                                       28–30                             22–24                     16–18                    10–12                     4–6
NOCWANGCISO                                     - Impendulo ebalaseleyo               - Impendulo ixonxwe       - Impendulo iyanelisa      - Impendulo ingena     -   Impendulo ayikho
                                                  enomtsalane, ngaphaya                 ngobugcisa obukhulu.      ngokupheleleyo.            iphuma                   mxholweni konke-

                        Umgangatho ongentla
(Impendulo nezimvo)                               kobekulindelekile.                  - Izimvo zinxulumene      - Izimvo ziyanamathelana     emxholweni               konke.
Ukubekelela izimvo                              - Izimvo zihlakaniphile, zixhokonxa     nomxholo kwaye zinika     noko kwaye                 akukho               -   Izimvo zibondene
ngenjongo                                         iingcinga kwaye zinemfezeko.          umdla, bukho              zingakuguqula ukucinga     lunamathelwano           azigqalanga ntweni
yokucwangcisa.                                  - Isincoko sibekelelwe ngobuchule       ubungqina bemfezeko       kofundayo.                 kwizimvo.            -   Azivakali izimvo
Ukubonakalisa ukuyazi                             obungaqhelekanga kwaye                kwizimvo.               - Iingcamango              - Izimvo azicacanga        kwaye
injongo, abantu                                   intshayelelo, isiqu kwakunye        - Iingcamango               zibekelelwe                kwaye ezinye zazo        ziyaphindaphindwa/
ekujoliswe kubo kunye                             nesiphelo zibonakalisa                zibekelelwe               ngokunamatheleneyo         zezemboleko.             uthetha into enye.
nemeko.                                           unamathelwano olunemfezeko.           ngokwakhelanayo           kuquka intshayelelo,     - Buncinci kakhulu     -   Iingcamango
                                                                                        kuquka intshayelelo,      isiqu nesiphelo.           ubungqina                zibekwe xazalala
30 AMANQAKU                                                                             isiqu nesiphelo.                                     bobekelelo               azinalunxibelelwano.
                                                                                                                                             nonamathelwano
                                                                                                                                             lweengcamango.
                                                              25–27                            19–21                      13–15                     7–9                    0–3
                                                - Impendulo encamisileyo kodwa        - Impendulo ixonxwe       - Impendulo iyanelisa      - Impendulo iphumile   - Impendulo itenxile
                                                  akukho zimpawu zakubalasela           ngobugcisa.                nangona kumana            emxholweni             malunga nomxholo.

                        Umgangatho ongezantsi
                                                  kubhekele phi kwisincoko.           - Izimvo                     kubakho ukungacaci        ubukhulu becala.     - Izimvo zitenxile
                                                - Izimvo zivuthiwe zixhokonxa           zisemxholweni              kwiindawo ezithile.     - Izimvo ziyaqhawu-      zingcwecwela kude
                                                  iingcinga.                            kwaye zinika umdla.     - Kukho ukunamathelana       qhawuka                nomxholo.
                                                - Iingcamango zibekelelwe             - Sibekelelwe                okubonakalayo             ziyabhidisa.         - Iingcamango
                                                  zandindaniswa ngobugcisa              ngobuchule, kukho          kwizimvo kwaye          - Buyanqaphazeka         ziyingxubevange
                                                  kuquka intshayelelo, isiqu kunye      ukunamathelana             kuyanelisa.               ubungqina              engenamgqalisela.
                                                  nesiphelo.                            kweengcamango            - Kukho ukubekelelwa        bokubekeleleka
                                                                                        okuquka ntshayelelo,       kweengcamango             kweengcamango
                                                                                        isiqu nesiphelo.           kwintshayelelo, isiqu     nonamathelwano.
                                                                                                                   nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                 Tyhila iphepha

### Page 12

12
                                                         Downloaded from hlayiso.com
                                               ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                                                                                (EC/SEPTEMBA 2016)

IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU] (continued)

 Ikhrayitheriya                                     Balaseleyo                    Enobuchule                      Phakathi                   Buthathaka                  Bubhetyebhetye
ULWIMI, ISIMBO &                                        14–15                          11–12                           8–9                         5–6                            0–3
NOKUHLELA                                    - Ithoni, irejista, isimbo,    -   Ithoni, irejista, isimbo,   -   Ithoni, irejista,      - Ithoni, irejista, isimbo,   -   Ulwimi aluvakali.
                                               isigama zifanelene               isigama zifanelene              isimbo, isigama          isigama azifanelananga      -   Ithoni, irejista, isimbo,
Ukuhambelana                                   ngokugqwesileyo nenjongo,        kakhulu nenjongo,               sifanelene               ncam nenjongo, abantu           isigama asifanelananga
kwethoni, irejista,                            abantu ekujoliswe kubo           abantu ekujoliswe kubo          nenjongo, abantu         ekujoliswe kubo kunye           kwaphela nenjongo,
isimbo, isigama                                kunye nemeko.                    kunye nemeko.                   ekujoliswe kubo          nemeko.                         abantu ekujoliswe kubo

                       Umgangatho ongentla
kunye nemeko.                                - Ulwimi lusetyenziswe         -   Ulwimi luchaneke                kunye nemeko.          - Ulwimi lusetyenziswa            kunye nemeko.
Ukhetho-magama.                                ngokuzithemba,                   ngakumbi kwaye ithoni       -   Ulwimi                   ngendlela ebuthathaka.      -   Ukunqongophala
Ukusetyenziswa                                 luyathabathekisa.                isetyenziswe                    olufanelekileyo        - Ithoni nochongo                 kwesigama kubaxekile
kolwimi nesigama.                            - Ithoni enomtsalane               ngokuchaneka                    ludlulisa umyalezo.      magama                          kangangokuba
Iimpawu zobhalo,                               nezafobe zentetho                kwisincoko siphela.         -   Ithoni ifanelekile.      azifanelekanga.                 ayinasihlahla into
izakhi zezivakalisi,                           eziphumeza injongo.          -   Iziphene                    -   Izafobe zentetho       - Isigama sinqongophele.          ebhaliweyo.
nopelo.                                      - Phantse kube akukho              zokusetyenziswa                 zinonga umxholo.
                                               nasinye isiphene                 kolwimi nopelo
15 AMANQAKU                                    solwakhiwo zivakalisi,           zinqongophele.
                                               upelo nokusetyenziswa        -   Sixonxwe ngobugcisa
                                               kolwimi.                         obukhulu.
                                             - Sixonxwe ngobugcisa
                                               obukhulu.
                                                             13                            10                            7                           4
                                             - Ulwimi luchanekile kanye     -   Ulwimi lunomtsalane         - Kuyanelisa               - Ukusetyenziswa kolwimi

                       Umgangatho ongentla
                                               nezafobe zisetyenziswe           kwaye luyaziphumeza           ukusetyenziswa             kubonisa
                                               ngethoni ephumeza                iinjongo zokubhala.           kolwimi kodwa              ububhetyebhetye.
                                               ukudlulisa umyalezo.         -   Ithoni ifanelekile kwaye      asekho amakhwiniba.      - Izivakalisi
                                             - Phantse kube akukho              iyaziphumeza iinjongo       - Ithoni ifanelekile         zinobuthathaka-
                                               nasinye isiphene olwakhiwo       zokubhala.                    kodwa izafobe              azitshintsha-tshintshwa.
                                               zivakalisi, upelo,           -   Zimbalwa iziphene             zentetho                 - Isigama sinqongophele
                                               nokusetyenziswa kolwimi.         zezakhi zezivakalisi          ezisetyenzisiweyo          ngokubalaseleyo.
                                             - Sixonxwe ngobugcisa              kunye nopelo.                 zinqongophele.
                                               obukhulu.                    -   Sixonxwe ngobugcisa.
ISAKHIWO                                                      5                            4                            3                           2                             0–1
                                             - Isihloko sikhuliswe          -    Iinkcukacha                - Iinkcukacha              - Zikho iingcamango           -   Iingcamango
Iimpawu zetekisi.                                ngokuncamisayo.                 ezinengqiqo zikhuliswe       ezisemxholweni             ezamkelekileyo.                 ezifunekayo
Ukukhula                                     - Iinkcukacha zibalasele            ngokwakhelanayo.             zikhulisiwe.             - Isakhiwo sezivakalisi           zinqongophele.
kwemihlathi                                      ngokungaqhelekanga.        -    Izimvo zinamathelene.      - Izivakalisi, imihlathi     nesemihlathi                -   Isakhiwo sezivakalisi
nokwakhiwa                                   - Izivakalisi, imihlathi       -    Izivakalisi, imihlathi       zakhiwe kakuhle.           sinamakhwiniba.                 nesemihlathi sigxoko-
kwezivakalisi.                                   zakhiwe zaqiqiqsiswa            zitshintshatshintshwa      - Isincoko sibunjwe        - Isincoko sisenayo               gxoko.
                                                 ngokugqwesileyo.                ngobuchule                   ngengqiqo.                 ingqiqo.                    -   Isincoko asinangqiqo.
5 AMANQAKU                                                                       obuqiqisisiweyo.
UMMANDLA
                                                        43–50                          33–40                         23–30                       13–20                           0–10
WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                               Tyhila iphepha

### Page 13

(EC/SEPTEMBA 2016)
                                             Downloaded from hlayiso.com
                                                         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                                                                               13
IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIDE – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [30 AMANQAKU]

Ikhrayitheriya               Balaseleyo                    Enobuchule                     Phakathi                     Buthathaka                     Bubhetyebhetye
UMXHOLO,                           15–18                          11–14                        8–10                            5–7                               0–4
UCWANGCISO            -   Impendulo igqwesile         - Impendulo ibonakalisa       -   Impendulo iyanelisa    - Impendulo ibonakalisa ulwazi   - Impendulo ibonakalisa
NEFOMATHI                 idlule okuqhelekileyo.        ukuchaneka kanobom              ibonakalisa ulwazi       olungephi lweempawu zolu         ukunqongophala kolwazi
                      -   Izimvo ziqiqisisiwe           ulwazi olunzulu                 lweempawu zolu           didi lwetekisi.                  lweempawu zolu didi lwetekisi.
Ukungqala                 kwaye zivuthiwe.              lweempawu zolu didi             didi lwetekisi.        - Zimbalwa izimvo                - Intsingiselo ilahleka rhoqo ide
kwempendulo           -   Luphangalele ulwazi           lwetekisi.                  -   Izimvo ziyaphuma         ezisemxholweni kodwa kuninzi     iphume emxholweni.
nezimvo.                  lweempawu zolu didi         - Ingqalile ayiphumi              emxholweni kwaye         ukuphuma ecaleni.              - Akukho ukunamathelana
Ukuqoqwa                  lwetekisi.                    nasemxholweni.                  kukho                  - Kunqabile ukunamathelana         kumxholo nezimvo.
kwezimvo              -   Umsebenzi ungqalile         - Izimvo zixonxwe                 nokugqwidiza.            komxholo nezimvo.              - Zimbalwa kakhulu iinkcukacha
ngenjongo                 uhleli emxholweni.            zadakancwa                  -   Ukunamathelana         - Zimbalwa iinkcukacha             ezixhasa isihloko.
yokucwangcisa.        -   Kukho                         ngokunamatheleneyo              kumxholo nezimvo         ezixhasa isihloko.             - Imigaqo eyimfuneko yobhalo
Injongo yokubhala,        ukunamathelana                kumxholo nezimvo.               kufanelekile.          - Imigaqo yefomathi ephambili      lwale tekisi ityeshelwe.
abo kujoliswe kubo,       kwizimvo nomxholo.          - Iinkcukacha zixhasa         -   Ezinye iinkcukacha       isetyenziswe ngokungaqondi.
iimpawu/imigaqo       -   Iingcamango                   isihloko.                       zixhasa isihloko.      - Kutyeshelwe izinto ezininzi.
yetekisi, kunye           zidakancwe ngobunono        - Ifomathi ifanelekile        -   Ifomathi ifanelekile
nemeko.                   zonke iinkcukacha             ineendawana                     kodwa kusekho
                          zixhasa isihloko.             ezingachanekanga                ukungachaneki.
18 AMANQAKU           -   Ifomathi ifanelekile          ezingephi.
                          kwaye ichanekile.
ULWIMI ISIMBO                      10–12                           8–9                        6–7                               4–5                               0–3
SOKUBHALA             -   Ithoni, irejista, isimbo,   - Ithoni, irejista, isimbo,   - Ithoni, irejista,        - Ithoni, irejista, isimbo,      - Ithoni, irejista, isimbo,
NOKUHLELA                 isigama zihambelana           isigama sichaneke             isimbo, isigama            nesigama azingqamani             nesigama azingqamani
                          kakhulu nenjongo nabo         kakhulu malunga               sihambelana                nenjongo kwakunye nabantu        nenjongo, imeko kwakunye
Ithoni, irejista,         kujoliswe kubo kunye          nenjongo, abantu              nenjongo, abantu           ekujoliswe kubo kunye            nabantu ekujoliswe
isimbo,                   nemeko.                       ekujoliswe kubo kunye         ekujoliswe kubo            nemeko.                        - kubo.
injongo/ifuthe, abo   -   Izakhi zezivakalisi           nemeko.                       kwakunye nemeko.         - Izakhi zezivakalisi            - Izele ziimpazamo ixazalala.
kujoliswe kubo            zisetyenziswe               - Izakhi zezivakalisi         - Izakhi zezivakalisi        zineemposiso ezininzi          - Isigama asifanelananga
kunye nemeko.             ngokuchanekileyo.             zichanekile kwaye             zibonakalisa               eziphazamisa umyalezo.           nenjongo.
Ukusetyenziswa        -   Phantse kube akukho           umyalezo wakheke              iimposiso.               - Sinqongophele isigama.         - Intsingiselo ilahleke kakhulu.
kolwimi nemigaqo.         nasinye isiphene.             kakuhle.                    - Isigama siyanelisa.      - Kukho amagingxi-gingxi
Uchongo magama                                        - Isigama sichanekile.        - Iimpazamo zobhalo          kwintsingiselo.
Iimpawu zokubhala                                     - Ubukhulu becala akukho        ezikhoyo
kunye nopelo.                                           zimpazamo.                    aziyiphazamisi
                                                                                      intsingiselo
12 AMANQAKU                                                                           nomyalezo.
UMMANDLA
                                 25–30                          19–23                        14–17                         9–12                                0–7
WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                Tyhila iphepha

### Page 14

14
                                           Downloaded from hlayiso.com
                               ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                                                                                 (EC/SEPTEMBA 2016)

IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIFUTSHANE – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [20 AMANQAKU]

  Ikhrayitheriya              Balaseleyo                    Enobuchule                  Phakathi                        Buthathaka                       Bubhetyebhetye
UMXHOLO                         10–12                          8–9                        6–7                              4–5                                0–3
UKUCWANGCISA         -   Impendulo igqwesile          - Impendulo                -    Impendulo            -     Kubonakala ubunzima           -   Impendulo ibonakalisa
NEFOMATHI                ibonisa ukuqiqisiswa           ibonakalisa                   iyanelisa                  malunga nolwazi lweempawu         ukunqongophala kolwazi
                         kwezimvo.                      ukuchaneka                    ibonakalisa ulwazi         zolu didi lwetekisi.              lweempawu zolu didi lwetekisi.
Impendulo nezimvo.   -   Izimvo zihlakaniphile          kanobom ulwazi                lweempawu zolu       -     Zimbalwa izimvo               -   Intsingiselo ilahleka rhoqo kukho
Ukubekelelwa             kwaye zivuthiwe.               olunzulu lweempawu            didi                       ezisemxholweni kodwa              intsingiselo iduke kwisakhiwo
kwezimvo.            -   Luphangalele ulwazi            zolu didi lwetekisi.          lwetekisi.                 kuninzi ukuphuma ecaleni.         esixazalala.
Iimpawu zetekisi/        lweempawu zolu didi          - Ingqalile ayiphumi       -    Izimvo azisoloko     -     Kunqabile ukunamathelana      -   Akukho ukunamathelana
umgaqo kunye             lwetekisi.                     nasemxholweni.                zisemxholweni              komxholo nezimvo.                 kumxholo nezimvo.
nemeko.              -   Umsebenzi ungqalile          - Izimvo zixonxwe               kwaye kukho          -     Zimbalwa iinkcukacha          -   Zimbalwa kakhulu iinkcukacha
                         akukho kugqwidiza              zadakancwa                    nokugqwidiza               ezixhasa isihloko.                ezixhasa isihloko.
12 AMANQAKU              Kubonakala                     ngokunamatheleneyo       -    Ukunamathelana       -     Imigaqo yefomathi ephambili   -   Imigaqo eyimfuneko yobhalo
                         ukunamathelana                 kumxholo nezimvo.        -    kumxholo                   ityeshelwe okanye                 lwale tekisi ityeshelwe.
                         kwizimvo nomxholo.           - Iinkcukacha zixhasa           nezimvo.kwenzeka           isetyenziswe ngokungaqondi.
                     -   Iingcamango                    isihloko                      ngokufanelekileyo.
                         zidakancwe                   - Ifomathi ingqalile       -    Ezinye iinkcukacha
                         ngobunono kwaye                iindawana ezikhoyo            zixhasa isihloko.
                         zonke iinkcukacha              ezingachanekanga         -    Ifomathi ingqalile
                         zixhasa isihloko.              aziyiphazamisi                kodwa zikho
                     -   Ifomathi ifanelekile           injongo yokubhala.            iindawana
                         kwaye ichanekile.                                            ezingachanekanga.
                                    7–8                           5–6                          4                                  3                               0–2
ULWIMI, ISIMBO       -    Ithoni, irejista, isimbo,   -   Ithoni, irejista,      -   Ithoni, irejista,         - Ithoni, irejista, isimbo,     - Ithoni, irejista, isimbo, nesigama
NOKUHLELA                 isigama zifanelene              isimbo, nesigama           isimbo, isigama             nesigama azifanelananga         azifanelananga nenjongo,imeko
                          kakhulu nenjongo, abo           sifanelene kakhulu         sifanelene                  nenjongo, abantu ekujoliswe     kwakunye nabantu ekujoliswe
Ithoni, irejista,         kujoliswe kubo kunye            nenjongo, abantu           nenjongo, abantu            kubo kunye nemeko.              kubo.
isimbo, nesigama          nemeko.                         ekujoliswe kubo            ekujoliswe kubo           - Izakhi zezivakalisi           - Izele ziimpazamo ixazalala
singqamene           -    Izakhi zezivakalisi             kunye nemeko.              kwakunye nemeko.            zineemposiso ezininzi           iyadida.
nenjongo kunye            zisetyenziswe               -   Izakhi zezivakalisi    -   Izakhi zezivakalisi         eziphazamisa umyalezo.        - Isigama asihambelani nenjongo.
nemeko.                   ngokuchanekileyo.               zichanekile kwaye          zibonakalisa              - Sinqongophele isigama.        - Intsingiselo ilahlekile kakhulu.
Ukusetyenziswa       -    Phantse kube akukho             umyalezo wakheke           iimposiso.                - Kukho amagingxi-gingxi
kolwimi nemigaqo.         nasinye isiphene.               kakuhle.               -   Isigama siyanelisa.         kwintsingiselo.
Ukhetho- magama                                       -   Isigama sichanekile.   -   Iimpazamo zobhalo
Iimpawu zokubhala                                     -   Ubukhulu becala            ezikhoyo
kunye nopelo.                                             azikho iimpazamo.          aziyiphazamisi
                                                                                     intsingiselo.
8 AMANQAKU
UMMANDLA
                                 17–20                         13–15                      10–11                             7–8                                 0–5
WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                 Tyhila iphepha

## Related documents

- [XHOFAL P3 MEMO GR12 SEPT 2016](https://www.hlayiso.com/library/xhofal-p3-memo-gr12-sept-2016-1/16f23a9f-f537-47f3-9ec4-a69fcd27690d) — isiXhosa FAL · Memo · 2016
- [XHOFAL P1 GR12 SEPT2016 MEMO](https://www.hlayiso.com/library/xhofal-p1-gr12-sept2016-memo/ef6eabc5-2639-46f3-94c0-c734bc503302) — isiXhosa FAL · Memo · 2016
- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2016-memo/55e5a015-bb17-4b42-87d3-9de55fe4f122) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa
- [XHOFAL P3 MEMO GR12 SEPT 2019](https://www.hlayiso.com/library/xhofal-p3-memo-gr12-sept-2019/6b109394-f2a0-45cf-b9d1-6ca3fb118d22) — isiXhosa FAL · Memo · 2019
- [Xhosa FAL P3 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p3-memo/522aff5a-9ecd-4ea4-ac6a-6b2e38111884) — isiXhosa FAL · Memo · 2018
- [IsiXhosa FAL P3 Feb-March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-feb-march-2016/9df6a4f6-a923-43a1-bea0-5e8394e44742) — isiXhosa FAL · QP · 2016 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
