# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2019 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 3 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2019, 14 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhofal-p3-memo-gr12-sept-2019/122ebb3d-71dc-4032-bf6c-7d6595c57aa5
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2019
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhofal-p3-memo-gr12-sept-2019/122ebb3d-71dc-4032-bf6c-7d6595c57aa5)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2019. Memorandum, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                     SENIOR CERTIFICATE

                             IBANGA 12

                       SEPTEMBA 2019

            ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA
               OLONGEZELELWEYO P3
             ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU:   100

                  Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-14.

### Page 2

2                  ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3              (EC/SEPTEMBA 2019)

 ICANDELO A: IZINCOKO

 IMIYALELO YOKUMAKISHA

 Kweli CANDELO umviwa ukhetha isihloko sibe siNYE. Ukuba ukhethe zazibini
 makisha esokuqala.

 QAPHELA: Umviwa angabhala naluphi udidi lwesincoko ngesihloko asikhethileyo.
          Ubude besincoko bumele ukuba kwisithuba samagama ali-190 ukuya
          kuma-240.

 Sebenzisa irubriki esisihlomelo A ukumakisha isincoko.

 1.1   Isihloko:             Mhla kwakuphuma iziphumo zokuphela konyaka
                             zebanga le-11.
       Imo efanelekileyo:    Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       Ulwimi                Luhambelana nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                             okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                             sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                             ezifanelekileyo.
       Umxholo               Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                             ilandelayo.
                                Isiganeko semini enye
                                Ulonwabo awayenalo
                                Uloyiko awayenalo
                                Ukudana awabanako

                             [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                             kwamkeleka]
                                                                                         [50]

 1.2   Isihloko:             Amava
       Imo efanelekileyo:    Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       Ulwimi                Luhambelana nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                             okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                             sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                             ezifanelekileyo.
       Umxholo               Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                             ilandelayo.

                              Amava amnceda ukuba abone ubomi ngolunye
                               uhlobo
                              Amava amfundisa ukwamkela ukuphoxeka
                              Amava amnceda ukulwa ubugwala

                             [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                             kwamkeleka]                                                 [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 3

(EC/SEPTEMBA 2019)     ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                        3

 1.3   Isihloko:             Amakhasi onxibelelwano angasiphucula isakhono
                             solwimi.
       Imo efanelekileyo:    Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       Ulwimi                Luhambelana nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                             okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                             sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                             ezifanelekileyo.
       Umxholo               Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                             ilandelayo.

                               Angaveza ukuba ukusoloko siwasebenzisa
                                kungasiphucula isakhono solwimi.
                               Angaveza ukudodobala kwesakhono solwimi
                                okunokubangelwa yindlela olusetyenziswa ngayo
                                ulwimi kula makhasi.

                             [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                             kwamkeleka]                                                [50]

 1.4   Isihloko:             Ulwimi lokufundisa ezikolwemi malube lulwimi lwenkobe.
       Imo efanelekileyo:    Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       Ulwimi                Luhambelana nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                             okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                             sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                             ezifanelekileyo.
       Umxholo               Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                             ilandelayo.
                               Ukubaluleka kolwimi lwenkobe ekuphuculeni
                                iziphumo.
                               Ukuvaleleka kwabafundi ekufundeni ezinye iilwimi.
                               Ubunzima obunokufunyanwa ngumfundi
                                kwisikolo esingasebenzisi ulwimi lwakhe lwenkobe.

                             [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                             kwamkeleka]                                                [50]

 1.5   Isihloko:             Ndaphoxeka kakhulu kodwa ...
       Imo efanelekileyo:    Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       Ulwimi                Luhambelana nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                             okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                             sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                             ezifanelekileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 4

4               ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                    (EC/SEPTEMBA 2019)

       Umxholo               Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                             ilandelayo.

                              Isiganeko semini enye.
                              Isizathu sokuphoxeka.
                              Ukutshintsha kwakhe ukuphoxeka kwaba
                               yimpumelelo.
                              Isifundo eseza nokuphoxeka.

                             [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                             kwamkeleka]                                                    [50]

 1.6   Isihloko:             Ukuguquka kwemozulu nezoqoqosho.
       Imo efanelekileyo:    Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       Ulwimi                Luhambelana nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                             okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                             sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                             ezifanelekileyo.
       Umxholo               Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                             ilandelayo.
                               Ubungozi bokuguquka kwemozulu nendlela
                                obuchaphazela ngayo imo yezoqoqosho.
                               Indima edlalwa ngurhulumente ukuhlangabezana
                                nokuguquka kwemozulu
                               Umonakalo oza nokuguquka kwemozulu.

                             [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                             kwamkeleka]                                                    [50]

       1.7.1   Isihloko:
               Imo efanelekileyo:       Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
               Ulwimi                   Luhambelana nenjongo yokubhala, uhlobo
                                        lomhlathi okhethiweyo, isigama sihambelane
                                        nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                                        nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
               Umxholo                  Umviwa angasebenzisa nawuphi kule
                                        mixholo ilandelayo.

                                           Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo
                                           Ukubaluleka kwemfundo
                                           Imfundo sisitshixo sobomi
                                           Inkululeko eziswa yimfundo
                                           Ulonwabo oluza nempumelelo yemfundo.

                                        [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                                        kwamkeleka]                                         [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 5

(EC/SEPTEMBA 2019)     ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                           5

       1.7.2    Isihloko:
                Imo efanelekileyo:      Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
                Ulwimi                  Luhambelana nenjongo yokubhala, uhlobo
                                        lomhlathi okhethiweyo, isigama sihambelane
                                        nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                                        nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
                Umxholo                 Umviwa angasebenzisa nawuphi kule
                                        mixholo ilandelayo.
                                         Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo
                                         Iindidi zeemoto
                                         Ushishino ngeemoto
                                         Ezothutho
                                         Iimoto ezikumgangatho ophezulu
                                          nemisebenzi yazo
                                         Imoto yamaphupha akhe

                                        [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                                        kwamkeleka]                                        [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 6

6                ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3               (EC/SEPTEMBA 2019)

 IIMPAWU ZESINCOKO

 Isincoko esibalisayo sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.

     Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo aze athi ukuba unamandla
      alisebenzise nelimiyo.
     Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
     Abalinganiswa, isimo sentlalo izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo
      mazibonakale.
     Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
      ezingunobangela wezinye, kungenjalo xa enamandla angasebenzisa izixhobo
      ezifana nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
     Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
     Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa.
     Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lelokudala ifuthe kofunda isincoko,
      oluchukumisayo lungekrwada phofu.                                                  [50]

 Isincoko esichazayo sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku.

  Sichaza into/umntu/indawo/imeko njalo njalo.
  Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
  Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
   izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.
  Sisebenzisa imifanekiso-ntekelelo nezafobe.
  Sivakalisa iimvakalelo zombhali.                                                      [50]

 Isincoko esicamngcayo:

  Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
  Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
  Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
  Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza.
  Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
   izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.
  Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.                      [50]

 Kwisincoko esixoxayo inkcazelo engomba othile inokuba ngengxoxo ephambili.

     Umviwa uthatha icala ngomba othile.
     Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
      ezithile.
     Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
      lokuvula.
     Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani
      okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani.
     Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
     Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.                                  [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 7

(EC/SEPTEMBA 2019)     ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                  7

 Kwisincoko esivelela amacala amabini, inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo
 ephambili.

  Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
  Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
  Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
   luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi ze achase ekupheleni, kodwa
   makalunike olwakhe uluvo xa evala.
  Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso.
  Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo.                             [50]

                                                   AMANQAKU ECANDELO A:             50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 8

8               ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3           (EC/SEPTEMBA 2019)

 ICANDELO B: IMIHLATHI EMIDE

 IMIYALELO YOKUMAKISHA

  Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi omnye, ukuba ukhethe yangaphezulu
   makisha owokuqala.
  Ubude bomhlathi mabube ngamagama angama-80 ukuya kwi-100.
  Sebenzisa irubriki esisihlomelo B ukumakisha lo mhlathi.

 UMBUZO 2

 2.1   ILETA YOBUHLOBO

        Idilesi inye yeyomntu obhala ileta.
        Isibuliso,mbize ngegama lo mntu umbhalelayo.
        Intshayelelo, isiqu nesiphelo mazahluke zicace.
        Ithoni nerejista mazibonakalise ukuba ubhalela isihlobo sakhe.
        Umxholo mawubengowemini awayendwendwele ngayo idyunivesuthi aza
         kufunda kuyo.
        Kwisiphelo kubhalwa igama kuphela.
        Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo.                    [30]

 2.2   ISIVI NELETA EYIKHAPHAYO

        Kwileta makubekho iidilesi ezimbini eyomntu obhalayo, ngasekunene
         kumantla ephepha neyombhalelwa, ngasekhohlo entla kwesibuliso.
        Isibuliso masibe sesifanelekileyo.
        Umcimbi wokubhalwa kweleta.
        Intshayelelo, isiqu nesiphelo mazahluke zicace.
        Ithoni nerejista mazibonakalise intlonipho.
        Umxholo mayibengokuthumela ISIVI eStandard Bank.
        Kwisiphelo kubhalwa igama, ifani kusayinwe.
        Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo.
        KwiSivi makuvele iinkcukacha zakhe: igama, umhla wokuzalwa, ubuzwe,
         inombolo yesazisi, idilesi njalo njalo.
        Iziqinisekiso zemfundo umzekelo; amabanga aphunyelelweyo.
        Amava ngomsebenzi ukuba akhona.
        Izinto anomdla kuzo.
        Abantu abakokwenza ingxelo ngaye.                                         [30]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 9

(EC/SEPTEMBA 2019)     ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                          9

2.3   INQAKU LEMAGAZINI

         Isihloko masibe sifutshane sidlwengule umxhelo.
         Inqaku malibe lelinika ulwazi luthi ndifunde ukuze litsale umdla womlesi.
         Malifundeke lula inqaku lahlulwe ngokwezintlu.
         Ubhalo malulungelelaniswe lwahlulwe ngokwemihlathi kubekho
          intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         Umbhali makakhankanywe.
         Ithoni, isimbo mazihambelane nomxholo wenqaku.
         Umxholo mawubengowemfundo yasimahla.                                          [30]

2.4   INGXOXO

         Makwenziwe intshayelelo phambi kokuqala kwezithethi enika ulwazi
          ngazo.
         Abantu abaxoxayo mababulisane babe sebengena kumxholo
          ingxoxo engawo.
         Ifomathi: Izithethi mazilandelelaniswe, kusetyenziswe iikholoni ukwahlula
          isithethi kwintetho.
         Izithethi mazinikwe amagama.
         Mayivakale ingxoxo xa iya esiphelweni ibe inesiphumo esingqamene
          neenjongo nomxholo nesizathu sokwenziwa kwayo.                                [30]

                                                      AMANQAKU ECANDELO B:                30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 10

10                ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                 (EC/SEPTEMBA 2019)

 ICANDELO C: IMIHLATHI EMIFUTSHANE
 IMIYALELO YOKUMAKISHA
  Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi omnye, ukuba ukhethe yangaphezulu
   makisha owokuqala.
  Ubude bomhlathi mabube ngamagama angama-60 ukuya kuma-80.
  Sebenzisa irubriki esisihlomelo C ukumakisha lo mhlathi.
 UMBUZO 3
 3.1   ISIBHENGEZO-NTENGISO
          Masibenomtsalane kwaye sibe nokulukuhla abathengi.
          Kubekho isilogani nelogo.
          Masitsale iliso kwaye singabinakulibaleka engqondweni.
          Kusetyenziswe izafobe nezigaba zentetho ukudala ifuthe nokwenza
           ulwimi luhlale lukhumbuleka: umz; isikweko, isifaniso, uphindaphindo,
           imfano-zandi, isingqishi, isingqi njalo-njalo.                               [20]
 3.2   IPOSIKHADI
        Makulandelwe ifomathi efanelekileyo; idilesi yombhalelwa ngasekunene,
         ekhohlo indawo abhala ekuyo nomhla.
        Isibuliso esifanelekileyo esibonisa ubudlelwane obuphakathi kombhali
         nombhalelwa.
        Umxholo ngowokunika umfanekiso-ngqondweni wako konke athe
         wakubona nathathe inxaxheba kuzo.
        Makusetyenziswe ulwimi olungekho sikweni.
        Ithoni nerejista mazibe zezifanelekileyo.                                      [20]
 3.3   IMIYALELO
        Imiyalelo mayicace gca, kusetyenziswe isiyaleli kakhulu.
        Imo evumayo ingasetyenziswa kodwa hayi kakhulu.
        Makusetyenzizwe ithoni nerejista echanekileyo.
        Izithako mazidweliswe nemilinganiselo yazo.
        Ubungakanani bembiza eza kusetyenziswa.
        Kwindlela yokwenza, makucaciswe isixhobo esiza kusetyenziswa
         ukupheka umngqusho kunye nobungakanani bomlilo.
        Ixesha lokupheka ligqalwe (uza kube uvuthiwe umngqusho emva
         kwexesha elingakanani).
        Inani labantu abaphekelweyo malikhankanywe.                                    [20]
                                                      AMANQAKU ECANDELO C:               20
                                                         AMANQAKU EWONKE:               100

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 11

(EC/SEPTEMBA 2019)                                         ISIXHOSA ULWIMI OLONGEZELELWEYO P3                                                                                          11

QAPHELA:
 Sebenzisa le rubriki rhoqo xa umakisha izincoko zephepha lesi-3, ICANDELO A.
 Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu aphambili.
 Kwiikhrayitheriya yoMxholo, uLwimi neSimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe lanomgangatho ongentla nongezantsi
  yanemimandla yamanqaku ahambelana nomgangatho ngamnye.
 Ikhrayitheriya yeSakhiwo yona ayichaphazeleki ngumgangatho ongentla nongezantsi.

ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU]

Ikhrayitheriya                                              Balaseleyo                       Enobuchule                  Phakathi               Buthathaka             Bubhetyebhetye
UMXHOLO                                                       28–30                             22–24                     16–18                    10–12                     4–6
NOCWANGCISO                                     - Impendulo ebalaseleyo               - Impendulo ixonxwe       - Impendulo iyanelisa      - Impendulo ingena     -   Impendulo ayikho
                                                  enomtsalane, ngaphaya                 ngobugcisa obukhulu.      ngokupheleleyo.            iphuma                   mxholweni konke.

                        Umgangatho ongentla
(Impendulo nezimvo)                               kobekulindelekile.                  - Izimvo zinxulumene      - Izimvo ziyanamathelana     emxholweni           -   Izimvo zibondene
Ukubekelela izimvo                              - Izimvo zihlakaniphile, zixhokonxa     nomxholo kwaye zinika     noko kwaye                 akukho                   azigqalanga ntweni
ngenjongo                                         iingcinga kwaye zinemfezeko.          umdla, bukho              zingakuguqula ukucinga     lunamathelwano       -   Azivakali izimvo
yokucwangcisa.                                  - Isincoko sibekelelwe ngobuchule       ubungqina bemfezeko       kofundayo.                 kwizimvo.                kwaye
Ukubonakalisa ukuyazi                             obungaqhelekanga kwaye                kwizimvo.               - Iingcamango              - Izimvo azicacanga        ziyaphindaphindwa/
injongo, abantu                                   intshayelelo, isiqu kwakunye        - Iingcamango               zibekelelwe                kwaye ezinye zazo        uthetha into enye.
ekujoliswe kubo kunye                             nesiphelo zibonakalisa                zibekelelwe               ngokunamatheleneyo         zezemboleko.         -   Iingcamango
nemeko.                                           unamathelwano olunemfezeko.           ngokwakhelanayo           kuquka intshayelelo,     - Buncinci kakhulu         zibekwe xazalala
                                                                                        kuquka intshayelelo,      isiqu nesiphelo.           ubungqina                azinalunxibelelwano.
30 AMANQAKU                                                                             isiqu nesiphelo.                                     bobekelelo
                                                                                                                                             nonamathelwano
                                                                                                                                             lweengcamango.
                                                              25–27                            19–21                      13–15                     7–9                    0–3
                                                - Impendulo encamisileyo kodwa        - Impendulo ixonxwe       - Impendulo iyanelisa      - Impendulo iphumile   - Impendulo itenxile
                                                  akukho zimpawu zakubalasela           ngobugcisa.                nangona kumana            emxholweni             malunga nomxholo.

                        Umgangatho ongezantsi
                                                  kubhekele phi kwisincoko.           - Izimvo                     kubakho ukungacaci        ubukhulu becala.     - Izimvo zitenxile
                                                - Izimvo zivuthiwe zixhokonxa           zisemxholweni              kwiindawo ezithile.     - Izimvo ziyaqhawu-      zingcwecwela kude
                                                  iingcinga.                            kwaye zinika umdla.     - Kukho ukunamathelana       qhawuka                nomxholo.
                                                - Iingcamango zibekelelwe             - Sibekelelwe                okubonakalayo             ziyabhidisa.         - Iingcamango
                                                  zandindaniswa ngobugcisa              ngobuchule, kukho          kwizimvo kwaye          - Buyanqaphazeka         ziyingxubevange
                                                  kuquka intshayelelo, isiqu kunye      ukunamathelana             kuyanelisa.               ubungqina              engenamgqalisela.
                                                  nesiphelo.                            kweengcamango            - Kukho ukubekelelwa        bokubekeleleka
                                                                                        okuquka ntshayelelo,       kweengcamango             kweengcamango
                                                                                        isiqu nesiphelo.           kwintshayelelo, isiqu     nonamathelwano.
                                                                                                                   nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                 Tyhila iphepha

### Page 12

12                                                 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                                                                           (EC/SEPTEMBA 2019)

IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU] (isaqhubeka)

 Ikhrayitheriya                                     Balaseleyo                   Enobuchule                      Phakathi                   Buthathaka                  Bubhetyebhetye
ULWIMI, ISIMBO &                                       14–15                          11–12                           8–9                         5–6                            0–3
NOKUHLELA                                    - Ithoni, irejista, isimbo,   -   Ithoni, irejista, isimbo,   -   Ithoni, irejista,      - Ithoni, irejista, isimbo,   -   Ulwimi aluvakali.
                                               isigama zifanelene              isigama zifanelene              isimbo, isigama          isigama azifanelananga      -   Ithoni, irejista, isimbo,
Ukuhambelana                                   ngokugqwesileyo nenjongo,       kakhulu nenjongo,               sifanelene               ncam nenjongo, abantu           isigama asifanelananga
kwethoni, irejista,                            abantu ekujoliswe kubo          abantu ekujoliswe kubo          nenjongo, abantu         ekujoliswe kubo kunye           kwaphela nenjongo,
isimbo, isigama                                kunye nemeko.                   kunye nemeko.                   ekujoliswe kubo          nemeko.                         abantu ekujoliswe kubo

                       Umgangatho ongentla
kunye nemeko.                                - Ulwimi lusetyenziswe        -   Ulwimi luchaneke                kunye nemeko.          - Ulwimi lusetyenziswa            kunye nemeko.
Ukhetho-magama.                                ngokuzithemba,                  ngakumbi kwaye ithoni       -   Ulwimi                   ngendlela ebuthathaka.      -   Ukunqongophala
Ukusetyenziswa                                 luyathabathekisa.               isetyenziswe                    olufanelekileyo        - Ithoni nochongo                 kwesigama kubaxekile
kolwimi nesigama.                            - Ithoni enomtsalane              ngokuchaneka                    ludlulisa umyalezo.      magama                          kangangokuba
Iimpawu zobhalo,                               nezafobe zentetho               kwisincoko siphela.         -   Ithoni ifanelekile.      azifanelekanga.                 ayinasihlahla into
izakhi zezivakalisi,                           eziphumeza injongo.         -   Iziphene                    -   Izafobe zentetho       - Isigama sinqongophele.          ebhaliweyo.
nopelo.                                      - Phantse kube akukho             zokusetyenziswa                 zinonga umxholo.
                                               nasinye isiphene                kolwimi nopelo
15 AMANQAKU                                    solwakhiwo zivakalisi,          zinqongophele.
                                               upelo nokusetyenziswa       -   Sixonxwe ngobugcisa
                                               kolwimi.                        obukhulu.
                                             - Sixonxwe ngobugcisa
                                               obukhulu.
                                                             13                          10                             7                           4
                                             - Ulwimi luchanekile kanye    -   Ulwimi lunomtsalane         - Kuyanelisa               - Ukusetyenziswa kolwimi

                       Umgangatho ongentla
                                               nezafobe zisetyenziswe          kwaye luyaziphumeza           ukusetyenziswa             kubonisa
                                               ngethoni ephumeza               iinjongo zokubhala.           kolwimi kodwa              ububhetyebhetye.
                                               ukudlulisa umyalezo.        -   Ithoni ifanelekile kwaye      asekho amakhwiniba.      - Izivakalisi
                                             - Phantse kube akukho             iyaziphumeza iinjongo       - Ithoni ifanelekile         zinobuthathaka-
                                               nasinye isiphene                zokubhala.                    kodwa izafobe              azitshintsha-tshintshwa.
                                               solwakhiwo zivakalisi,      -   Zimbalwa iziphene             zentetho                 - Isigama sinqongophele
                                               upelo, nokusetyenziswa          zezakhi zezivakalisi          ezisetyenzisiweyo          ngokubalaseleyo.
                                               kolwimi.                        kunye nopelo.                 zinqongophele.
                                             - Sixonxwe ngobugcisa         -   Sixonxwe ngobugcisa.
                                               obukhulu.
ISAKHIWO                                                      5                          4                             3                           2                             0–1
                                             - Isihloko sikhuliswe         -   Iinkcukacha                 - Iinkcukacha              - Zikho iingcamango           -   Iingcamango
Iimpawu zetekisi.                                ngokuncamisayo.               ezinengqiqo zikhuliswe        ezisemxholweni             ezamkelekileyo.                 ezifunekayo
Ukukhula                                     - Iinkcukacha zibalasele          ngokwakhelanayo.              zikhulisiwe.             - Isakhiwo sezivakalisi           zinqongophele.
kwemihlathi                                      ngokungaqhelekanga.       -   Izimvo zinamathelene.       - Izivakalisi, imihlathi     nesemihlathi                -   Isakhiwo sezivakalisi
nokwakhiwa                                   - Izivakalisi, imihlathi      -   Izivakalisi, imihlathi        zakhiwe kakuhle.           sinamakhwiniba.                 nesemihlathi sigxoko-
kwezivakalisi.                                   zakhiwe zaqiqisiswa           zitshintshatshintshwa       - Isincoko sibunjwe        - Isincoko sisenayo               gxoko.
                                                 ngokugqwesileyo.              ngobuchule                    ngengqiqo.                 ingqiqo.                    -   Isincoko asinangqiqo.
5 AMANQAKU                                                                     obuqiqisisiweyo.
UMMANDLA
                                                       43–50                          33–40                         23–30                       13–20                           0–10
WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                              Tyhila iphepha

### Page 13

(EC/SEPTEMBA 2019)                                        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                                                                               13

ISIHLOMELO B: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIDE – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [30 AMANQAKU]

Ikhrayitheriya               Balaseleyo                    Enobuchule                      Phakathi                   Buthathaka                      Bubhetyebhetye
UMXHOLO,                           15–18                        11–14                          8–10                           5–7                                0–4
UCWANGCISO            -   Impendulo igqwesile         - Impendulo ibonakalisa       -   Impendulo iyanelisa    - Impendulo ibonakalisa          - Impendulo ibonakalisa
NEFOMATHI                 idlule okuqhelekileyo.        ukuchaneka kanobom              ibonakalisa ulwazi       ulwazi olungephi lweempawu       ukunqongophala kolwazi
                      -   Izimvo ziqiqisisiwe           ulwazi olunzulu                 lweempawu zolu didi      zolu didi lwetekisi.             lweempawu zolu didi lwetekisi.
Ukungqala                 kwaye zivuthiwe.              lweempawu zolu didi             lwetekisi.             - Zimbalwa izimvo                - Intsingiselo ilahleka rhoqo ide
kwempendulo           -   Luphangalele ulwazi           lwetekisi.                  -   Izimvo ziyaphuma         ezisemxholweni kodwa             iphume emxholweni.
nezimvo.                  lweempawu zolu didi         - Ingqalile ayiphumi              emxholweni kwaye         kuninzi ukuphuma ecaleni.      - Akukho ukunamathelana
Ukuqoqwa                  lwetekisi.                    nasemxholweni.                  kukho nokugqwidiza.    - Kunqabile ukunamathelana         kumxholo nezimvo.
kwezimvo              -   Umsebenzi ungqalile         - Izimvo zixonxwe             -   Ukunamathelana           komxholo nezimvo.              - Zimbalwa kakhulu iinkcukacha
ngenjongo                 uhleli emxholweni.            zadakancwa                      kumxholo nezimvo       - Zimbalwa iinkcukacha             ezixhasa isihloko.
yokucwangcisa.        -   Kukho                         ngokunamatheleneyo              kufanelekile.            ezixhasa isihloko.             - Imigaqo eyimfuneko yobhalo
Injongo yokubhala,        ukunamathelana                kumxholo nezimvo.           -   Ezinye iinkcukacha     - Imigaqo yefomathi ephambili      lwale tekisi ityeshelwe.
abo kujoliswe kubo,       kwizimvo nomxholo.          - Iinkcukacha zixhasa             zixhasa isihloko.        isetyenziswe
iimpawu/imigaqo       -   Iingcamango                   isihloko.                   -   Ifomathi ifanelekile     ngokungaqondi.
yetekisi, kunye           zidakancwe ngobunono        - Ifomathi ifanelekile            kodwa kusekho          - Kutyeshelwe izinto ezininzi.
nemeko.                   zonke iinkcukacha             ineendawana                     ukungachaneki.
                          zixhasa isihloko.             ezingachanekanga
18 AMANQAKU           -   Ifomathi ifanelekile          ezingephi.
                          kwaye ichanekile.
ULWIMI                             10–12                           8–9                         6–7                             4–5                                0–3
ISIMBO                -   Ithoni, irejista, isimbo,   - Ithoni, irejista, isimbo,   - Ithoni, irejista,        - Ithoni, irejista, isimbo,      - Ithoni, irejista, isimbo, nesigama
SOKUBHALA                 isigama zihambelana           isigama sichaneke             isimbo, isigama            nesigama azingqamani             azingqamani nenjongo, imeko
NOKUHLELA                 kakhulu nenjongo nabo         kakhulu malunga               sihambelana                nenjongo kwakunye nabantu        kwakunye nabantu ekujoliswe
                          kujoliswe kubo kunye          nenjongo, abantu              nenjongo, abantu           ekujoliswe kubo kunye            kubo.
Ithoni, irejista,         nemeko.                       ekujoliswe kubo kunye         ekujoliswe kubo            nemeko.                        - Izele ziimpazamo ixazalala.
isimbo,               -   Izakhi zezivakalisi           nemeko.                       kwakunye nemeko.         - Izakhi zezivakalisi            - Isigama asifanelananga
injongo/ifuthe, abo       zisetyenziswe               - Izakhi zezivakalisi         - Izakhi zezivakalisi        zineemposiso ezininzi            nenjongo.
kujoliswe kubo            ngokuchanekileyo.             zichanekile kwaye             zibonakalisa               eziphazamisa umyalezo.         - Intsingiselo ilahleke kakhulu.
kunye nemeko.         -   Phantse kube akukho           umyalezo wakheke              iimposiso.               - Sinqongophele isigama.
Ukusetyenziswa            nasinye isiphene.             kakuhle.                    - Isigama siyanelisa.      - Kukho amagingxi-gingxi
kolwimi nemigaqo.                                     - Isigama sichanekile.        - Iimpazamo zobhalo          kwintsingiselo.
Uchongo magama                                        - Ubukhulu becala               ezikhoyo
Iimpawu zokubhala                                       akukho zimpazamo.             aziyiphazamisi
kunye nopelo.                                                                         intsingiselo
                                                                                      nomyalezo.
12 AMANQAKU
UMMANDLA
                                 25–30                          19–23                        14–17                         9–12                                0–7
WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                  Tyhila iphepha

### Page 14

14                                   ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                                                                            (EC/SEPTEMBA 2019)

ISIHLOMELO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIFUTSHANE – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [20 AMANQAKU]
  Ikhrayitheriya              Balaseleyo                    Enobuchule                  Phakathi                       Buthathaka                       Bubhetyebhetye
UMXHOLO                         10–12                          8–9                        6–7                             4–5                                0–3
UKUCWANGCISA         -   Impendulo igqwesile          - Impendulo                -    Impendulo            -     Kubonakala ubunzima           -   Impendulo ibonakalisa
NEFOMATHI                ibonisa ukuqiqisiswa           ibonakalisa                   iyanelisa                  malunga nolwazi                   ukunqongophala kolwazi
                         kwezimvo.                      ukuchaneka                    ibonakalisa ulwazi         lweempawu                         lweempawu zolu didi lwetekisi.
Impendulo nezimvo.   -   Izimvo zihlakaniphile          kanobom ulwazi                lweempawu zolu             zolu didi lwetekisi.          -   Intsingiselo ilahleka rhoqo
Ukubekelelwa             kwaye zivuthiwe.               olunzulu lweempawu            didi                 -     Zimbalwa izimvo               -   Akukho ntsingiselo iduke
kwezimvo.            -   Luphangalele ulwazi            zolu didi lwetekisi.          lwetekisi.                 ezisemxholweni kodwa              kwisakhiwo esixazalala.
Iimpawu zetekisi/        lweempawu zolu didi          - Ingqalile ayiphumi       -    Izimvo azisoloko           kuninzi ukuphuma ecaleni.     -   Akukho ukunamathelana
umgaqo kunye             lwetekisi.                     nasemxholweni.                zisemxholweni        -     Kunqabile ukunamathelana          kumxholo nezimvo.
nemeko.              -   Umsebenzi ungqalile          - Izimvo zixonxwe               kwaye akukho               komxholo nezimvo.             -   Zimbalwa kakhulu iinkcukacha
                         akukho kugqwidiza              zadakancwa                    nokugqwidiza         -     Zimbalwa iinkcukacha              ezixhasa isihloko.
12 AMANQAKU              Kubonakala                     ngokunamatheleneyo       -    Ukunamathelana             ezixhasa isihloko.            -   Imigaqo eyimfuneko yobhalo
                         ukunamathelana                 kumxholo nezimvo.        -    kumxholo             -     Imigaqo yefomathi                 lwale tekisi ityeshelwe.
                         kwizimvo nomxholo.           - Iinkcukacha zixhasa           nezimvo.kwenzeka           ephambili
                     -   Iingcamango                    isihloko                      ngokufanelekileyo.         ityeshelwe okanye
                         zidakancwe                   - Ifomathi ingqalile       -    Ezinye iinkcukacha         isetyenziswe
                         ngobunono kwaye                iindawana ezikhoyo            zixhasa isihloko.          ngokungaqondi.
                         zonke iinkcukacha              ezingachanekanga         -    Ifomathi ingqalile
                         zixhasa isihloko.              aziyiphazamisi                kodwa zikho
                     -   Ifomathi ifanelekile           injongo yokubhala.            iindawana
                         kwaye ichanekile.                                            ezingachanekanga.
                                    7–8                           5–6                          4                                 3                               0–2
ULWIMI, ISIMBO       -    Ithoni, irejista, isimbo,   -   Ithoni, irejista,      -   Ithoni, irejista,         - Ithoni, irejista, isimbo,     - Ithoni, irejista, isimbo, nesigama
NOKUHLELA                 isigama zifanelene              isimbo, nesigama           isimbo, isigama             nesigama azifanelananga         azifanelananga nenjongo,imeko
                          kakhulu nenjongo, abo           sifanelene kakhulu         sifanelene                  nenjongo, abantu ekujoliswe     kwakunye nabantu ekujoliswe
Ithoni, irejista,         kujoliswe kubo kunye            nenjongo, abantu           nenjongo, abantu            kubo kunye nemeko.              kubo.
isimbo, nesigama          nemeko.                         ekujoliswe kubo            ekujoliswe kubo           - Izakhi zezivakalisi           - Izele ziimpazamo ixazalala
singqamene           -    Izakhi zezivakalisi             kunye nemeko.              kwakunye nemeko.            zineemposiso ezininzi           iyadida.
nenjongo kunye            zisetyenziswe               -   Izakhi zezivakalisi    -   Izakhi zezivakalisi         eziphazamisa umyalezo.        - Isigama asihambelani nenjongo.
nemeko.                   ngokuchanekileyo.               zichanekile kwaye          zibonakalisa              - Sinqongophele isigama.        - Intsingiselo ilahlekile kakhulu.
Ukusetyenziswa       -    Phantse kube akukho             umyalezo wakheke           iimposiso.                - Kukho amagingxi-gingxi
kolwimi nemigaqo.         nasinye isiphene.               kakuhle.               -   Isigama siyanelisa.         kwintsingiselo.
Ukhetho- magama                                       -   Isigama sichanekile.   -   Iimpazamo zobhalo
Iimpawu zokubhala                                     -   Ubukhulu becala            ezikhoyo
kunye nopelo.                                             azikho iimpazamo.          aziyiphazamisi
                                                                                     intsingiselo.
8 AMANQAKU
UMMANDLA
                                 17–20                         13–15                      10–11                            7–8                                 0–5
WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                 Tyhila iphepha

## Related documents

- [XHOFAL P3 MEMO GR12 SEPT 2019](https://www.hlayiso.com/library/xhofal-p3-memo-gr12-sept-2019/6b109394-f2a0-45cf-b9d1-6ca3fb118d22) — isiXhosa FAL · Memo · 2019
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — isiXhosa FAL · Memo · 2024 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2022 (Corr 23 Aug)](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2022-corr-23-aug/08268c23-92d0-41e7-ad72-e102f1782957) — isiXhosa FAL · Memo · 2022 · isiXhosa
- [Xhosa FAL P3 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p3-memo/67114626-4e5f-41e4-8756-80beecf3c814) — isiXhosa FAL · Memo · 2018
- [XHOFAL P3 MEMO GR12 SEPT 2015](https://www.hlayiso.com/library/xhofal-p3-memo-gr12-sept-2015/49e95cd9-e336-4823-a266-e14fb99f29ca) — isiXhosa FAL · Memo · 2015
- [XHOFAL P3 GR12 MEMO 2014](https://www.hlayiso.com/library/xhofal-p3-gr12-memo-2014/71cf9e67-304b-49aa-bb7e-333f2de3b016) — isiXhosa FAL · Memo · 2014

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2024-watermark/53920582-7e5a-4aea-84d0-f4203209aca1) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
