# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2019 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 1 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2019, 10 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-gr12-memo-sept-2019/5202a004-48b0-4d8d-85ad-a499a17000db
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2019
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 10

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-gr12-memo-sept-2019/5202a004-48b0-4d8d-85ad-a499a17000db)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2019. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                  SENIOR CERTIFICATE

                        GRADE 12

                    SEPTEMBA 2019

 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1
            ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU: 80

               Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-10.

### Page 2

2              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1             (EC/SEPTEMBA 2019)

 ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

 UMBUZO 1

 Imigaqo yokuMakisha uvavanyo lokuqonda.

 1.   Ngenxa yokuba kugxininiswa kwingqiqo, upelo olungachanekanga neziphene
      zolwimi kwiimpendulo mazingohlwayelwa ngaphandle kokuba ezo ziphene
      zitshintsha intsingiselo/ ingqiqo. (Kuseyimfuneko ukuba iziphene
      zibonakaliswe.)

 2.   Ukuba umviwa usebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi olungelulo
      olu luviwayo, musa ukuwananza loo magama, kwaye ukuba impendulo
      isavakala ilungile, musa ukunika isohlwayo. Kuyamkeleka ukusetyenziswa
      kwegama elisuka kolunye ulwimi kwitekisi ukuba liyayincedisa impendulo oku
      kuya kwamkeleka.

 3.   Ngokubhekiselele kwimibuzo emalunga nokuthatha icala uze uzixhase,
      akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-EWE/HAYI
      noNDIYAVUMELANA/ANDIVUMELANI. Isizathu/ukunika ubungqina
      nokuxhasa zizo ezimele ukunikwa ingqwalasela.

 4.   Akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu: YINYANISO/BUBUXOKI,
      noYINYANISO/LULUVO. Ukunika isizathu/ukunika ubungqina/ukuxhasa
      kukona makuthathelwe ingqalelo.

 5.   Xa impendulo efunwayo iligama elinye, aze umviwa anike impendulo
      esisivakalisi esipheleleyo, oku makumakishwe njengokuchanekileyo kuphela
      xa igama elichanekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi/lingqanyaniswe.

 6.   Ukuba kufunwa iimpendulo ezimbini ukuya kwisithathu/amanqaku amabini –
      amathathu, aze umviwa anike ezingaphaya kweziqingqiweyo kumyalelo,
      makisha kuphela isibini okanye isithathu sokuqala ngokuhambelana
      nombuzo.

 7.   Kwamkele ukwahluka kwendlela yokubeka impendulo okudalwa
      kukusetyenziswa kweelwimi zengingqi.

 8.   Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
      ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo
      KUNYE/OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 3

(EC/SEPTEMBA 2019)            ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1                    3

 ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

 UMBUZO 1

 1.1 ISICATSHULWA

       1.1.1         UGugulethu Mhlungu.√                                                    (1)

       1.1.2         C.√ /C Ukucacisa into.√                                                 (1)
                     [Nayiphi na kwezi]

       1.1.3         Umzali ngamnye ubafunela okugqibeleleyo nokubakhulisa kwindawo
                     ebhetele neza kubanceda abantwana bakhe.√ √                             (2)

       1.1.4         Kuba ikhulisa amathuba okuphuma kubuhlwempu √/ idlala indima
                     enkulu.√
                     [Nayiphi na kwezi]                                                      (1)

       1.1.5         Ufumanisa ukuba umntwana ufezekisa iminqweno yabazali bakhe.√√          (2)

       1.1.6         Ulumkisa ukuba abazali bangafezekisi iminqweno yabo ngaphezu
                     kweemvakalelo zomntwana kuba loo nto ingamtshabalalisa
                     umntwana.√√                                                             (2)

       1.1.7         Yinyani, ngokwesicatshulwa kubalulwa ukuba xa umntwana exhaswa
                     ngabazali uyaphumelela.√√
                     Luluvo. Abukho ubungqina obuveza ukuba abantwana
                     abangaxhaswayo abaphumeleli. √√
                     [Nayiphi na impendulo echanekileyo]                                     (2)

       1.1.8         Ingqamane nezinto ezingakhange umzali azigqibe ebomini.√√               (2)

       1.1.9         Uyasilela ngokweemvakalelo.√                                            (1)

       1.1.10        ... ukulumkisa.√                                                        (1)

       1.1.11        Abantwana abakwazi ukuma √√/ ukuziphilela bazihoye kuba baqhele
                     ukuzifihla √√/ ukusithela kubazali babo. √√                             (2)
                     [Nayiphi na kwezi]

       1.1.12        Vuma mzali ube ngumzali obukela ukukhula komntwana ngendlela
                     efanelekileyo hayi ukukhulisa ngesandla esikhubaza indalo nobume
                     bomntwana wakho. √                                                      (1)

       1.1.13        Abazali mabavumele abantwana bazazi ngokupheleleyo hayi
                     ukubanika inkxaso enoxinzelelo.√√                                       (2)

       1.1.14        Umxholo ungeengcebiso kwikamva labantwana kodwa lo mhlathi
                     uchasene neengcebiso.√√ / Umzali wenza into akholelwa kuyo
                     akamameli ngcebiso ngokukhulisa ikamva lomntwana ube umxholo
                     ungeendlela zokwakha ikamva eligqibeleleyo lomntwana.√√

                     [Nayiphi impendulo esemxholweni iyakwamkeleka]                          (2)

       1.1.15        Inkomo enotshoba ayinqandwa.√√                                          (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 4

4              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1                (EC/SEPTEMBA 2019)

      1.2.1     Ikati.√ nempuku.√                                                      (2)

      1.2.2     Ikati ikhuphe amehlo ijamile√ ngelixa impuku incwine amehlo
                kukoyika.√                                                             (2)

      1.2.3     Hayi- Abukho ubudlelwane ziintshaba azihlalelani.√√ Indlela
                ezijongene ngayo ibonisa ubutshaba / ukungavani.√√
                [Nayiphi na impendulo echanekileyo]                                    (2)

                                                      AMANQAKU ECANDELO A:             30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 5

(EC/SEPTEMBA 2019)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1                 5

 ICANDELO B: ISISHWANKATHELO

 UMBUZO 2

 2.1 Ukumakisha isishwankathelo:

       Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:

       Ulwabiwo-manqaku:

        Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezi-7( inqaku elinye ngengongoma nganye)
        Amanqaku ama-3 olwimi
        Amanqaku ewonke: ali-10

       Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi engacaphulanga ngqo:

        1–3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1.
        4–5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2.
        6–7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3.

       Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi ecaphule ngqo.

        6–7 amanqaku acatshulwe ngqo: Makanganikwa NALINYE inqaku
         kwawolwimi.
        1–5 amanqaku acatshulwe ngqo: Makanikwe inqaku lolwimi LIBE LINYE.

       Ubalo-magama:

        Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
         asetyenzisiweyo.
        Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibhalanga inani
         lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
         ngokungachanekanga.
        Xa udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ugqibezele isivakalisi eso inani
         lamagama eliqingqiweyo liphele kuso ungayihoyi intsalela yesishwankathelo
         sakhe.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 6

6              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1                  (EC/SEPTEMBA 2019)

          IINGONGOMA EZICATSHULWE NJENGOKO                          IINGONGOMA
                       ZINJALO.                                   EZINOKUBHALWA
                                                                    NGUMFUNDI.

     1.    Sinomlilo wamalahle ovelisa amandla kwiinjini     1.   Umlilo wamalahle
           zoololiwe. Olu didi lunamandla amakhulu                wenza iinjini zoololiwe
           kakhulu.                                               zibe namandla
                                                                  amakhulu.
     2.    Kuthe ngokuhamba kwamaxesha kwavela              2.    Iinqwelo mafutha
           ezinye iindlela zokuvelisa amandla njengomlilo         zisebenzisa umlilo
           wolwelo olufana nepetroli nedizili                     wolwelo ofana
           ezisetyenziswa zizithuthi. Kanti ulwelo olufana        neepetrol needizili
           neparafini okanye isipiriti nazo ziyasetyenziswa       kanti neparafini
           ekwenzeni umlilo                                       nesipirithi zilulutho
                                                                  ebantwini.
     3.    Imizi mveliso emikhulu yona isebenzisa ugesi      3.   Ugesi wombane
           nombane ukwenza umlilo. Ezi ke iindidi                 osetyenziswa ziifektri
           zomlilo zixhaphakile kubomi bakutsha nje               unceda ekukhuliseni
           zikwaphuhlisa uqoqosho lwelizwe                        ezoqoqosho.
     4.    Ukho ke nalo umbane wendalo uvelisa umlilo        4.   Umlilo oveliswa
           xa kududuma kubaneka, lowo ke umlilo                   ngumbane wendalo
           uyingozi kakhulu, wenza abantu balahlekelwe            ohamba neendudumo
           zizinto zabo zexabiso kunye nemizi. Wobeva             uyingozi.
           abantu abakhulu belumkisa xa bebona imozulu
           itshintsha ineendudumo nemibane

     5.    Owona mlilo uneendleko ezingaphakamanga           5.   Umlilo weenkuni
           kakhulu ngulo weenkuni. Unegalelo elikhulu             nangona umosha
           ekutshabalaliseni izityalo zemveli. Kwalo mlilo        indalo, ubalulekile
           weenkuni unembali yemveli kwezonqulo,                  kwimisebenzi yesiNtu
           kwaye udlala indima enkulu ekugcineni                  ukwashushubeza
           amakhaya efudumele.                                    namakhaya.

     6.    Amakholwa ezinye iinkonzo xa ethetha        6.         Umlilo wenkolo
           ngomlilo wamazulu awuchaza njengomlilo                 yobuKrestu uphilisa
           ovuselela umphefumlo, odala amandla ebomini            umphefumlo kwaye
           bomntu oyivumileyo inkosi ngomlomo, aze                ukhulisa nomoya
           akholwe ngentliziyo. Loo mntu kuthiwa                  wokukholwa.
           unomlilo wamazulu.

     7.    Uvutha. Umlilo kasathana umlilo ongendawo         7.   Uvutha ngumlilo
           otshabalalisa ngesikhawana. Uthi ubani                 ongumtshabalalisi
           ewucima ube ungacimeki kuba ngumlilo oze               ongacimekiyo.
           ngenkohlakalo. Abantu abaninzi banembali
           ngolu didi lwalo mlilo, loo nto bayawoyika kuba
           imvelaphi yawo yeyobumnyama.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 7

(EC/SEPTEMBA 2019)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1                7

     8.    Kule mihla kuxhaphakile ukuva umntu xa        8   Umntu onolwazi
           echazwa kuthiwe ‘Unomlilo’ lude luthi ulutsha     kuthiwa unomlilo.
           ‘Uthe zibane’. Le ntetho icacisa ukuba lowo
           sithetha ngaye uyayazi akayifuniseli loo nto      [Nasiphi isixhenxe
           kuthethwa ngayo. Umzekelo, ULizo akasoze          seengongoma
           aqhathwe kwezoqoqosho, kaloku yena                esichanekileyo.]
           unomlilo kwelo cala.
                                           (122 amagama)     (62 amagama)

     QAPHELA: Izifinyezi okanye i-akronim mazingasetyenziswa kodwa ukuba zithe
              zavela kwisishwankathelo mazibalwe ngokwamagama azimeleyo.

                                                     AMANQAKU ECANDELO B:              10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 8

8              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1               (EC/SEPTEMBA 2019)

 ICANDELO C:

 Ukumakisha iCandelo C

 1.   Upelo

        Iimpendulo ezingongoma-nye/eziligama elinye mazimakishwe
         njengezichanekileyo nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba
         isiphene silahla intsingiselo efunwayo yegama.
        Kwiimpendulo ezizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya
         kohlwayelwa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
        Xa uvavanyo lujoliswe kwisifinyezi, impendulo iya kwamkeleka xa ifakwe
         iziphumlisi ngokuchanekileyo.

 2.   Izakhi zezivakalisi kufuneka zichaneke kwaye zisetyenziswe kwizivakalisi
      ezipheleleyo/njengoko umbuzo uyalela.

 3.   Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
      ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/OKANYE
      impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.

 UMBUZO 3: ISIBHENGEZO-NTENGISO

 3.1 Ariel√ / umgubo wesepha. √                                                          (1)
     [Nayiphi na kwezi]

 3.2 0864084033 √                                                                        (1)

 3.3 Kubantu abanemali yokuyithenga nabathanda oludidi lwesepha. √√/ kubantu
     abathanda ukusebenzisa le sepha. √√
     [Nayiphi na kwezi]                                                                  (2)

 3.4 Ukubonisa lo mgubo ukho nasesikhaftinini, awukho kwiqokobhe kuphela. √              (1)

 3.5 Umfanekiso wendoda √ / mfana, nakwisibhengezo kukhankanywe amadoda /
     ‘Madoda nantso masiyizameni nathi. √                                                (2)

 3.6 Impahla ezimdaka zizakungena kweli gongqo zihlanjwe zicoceke. √√                    (2)

 3.7 B.√ B/Kumgubo ogqibeleleyo. √
     [Nayiphi na kwezi]                                                                  (1)
                                                                                        [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 9

(EC/SEPTEMBA 2019)           ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1                          9

 UMBUZO 4: IKHATHUNI

 4.1 Egumbini lokufundela √ / eklasini √ kuba Utitshala uthetha nabafundi. √                      (2)

 4.2 B.√ B/Sibonisa ukudana. √
     [Nasiphi na kwezi]                                                                           (1)

 4.3    𝟏𝟎
             √√                                                                                   (2)
        𝟏𝟎

 4.4 Uyavuya. √√ wonwabile. √√
     [Nayiphi na kwezi]                                                                           (2)

 4.5 Kwekhu! √                                                                                    (1)
 4.6 Alungile, kuba enza esi sibini sizibone ukuba sishiyeke sodwa kule nto
     yokungafundi. √√ / Avuselela umsindo wokuba esi sibini sizimisele. √√

       Awalunganga kuba endaweni yokubakhuthaza ayabatyhafisa. √√ / Abulala
       imimoya yesi sibini sizibone njengabantu abangakwazi kwenza nto. √√
       [Nayiphi na impendulo echanekileyo]                                                        (2)
                                                                                                 [10]

 UMBUZO 5

 IPROZI
 5.1 5.1.1        Ingcambu. √                                                                     (1)
       5.1.2      Ilizwe liza√ kuba yintombazana ngaloo √ mini.                                   (2)
       5.1.3      Kwakukho izilwanyana ethafeni. √ / izilwanyana endle. √
                  [Nayiphi na kwezi]                                                              (1)
       5.1.4      Umahlalela.√ Izolo elalini ubethwe kakhulu umahlalela.√√                        (3)
       5.1.5      C√ C /Isalathandawo.√ Isalathandawo.√
                  [Nayiphi na kwezi]                                                              (1)
       5.1.6      Uqhuba amatakane.√√                                                             (2)
       5.1.7      Ucacisa isibizo esixeliweyo. √√ / wandulela/ ukhokele isibizo. √√
                  [Nayiphi na kwezi]                                                              (2)
       5.1.8      Isiqaqambisi. √ /Isifanadumo. √
                  [Nayiphi na kwezi]                                                              (1)

       5.1.9      Ukuzivalela. √                                                                  (1)
                                                                                                 [14]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                 Tyhila iphepha

### Page 10

10             ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1    (EC/SEPTEMBA 2019)

 5.2 UMFANEKISO

      5.2.1    IClere igcina ulusu kakuhle. √√                               (2)

      5.2.2    Isenzi     Ixesha
               Zingce. √   Langoku. √                                        (2)
      5.2.3    Ubonisa ubuncinci ngokuzalwa. √√                              (2)
                                                                             [6]

                                                  AMANQAKU ECANDELO C:       40
                                                     AMANQAKU EWONKE:        80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                            Tyhila iphepha

## Related documents

- [Xhosa FAL P1 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo/6b71d0e6-22b4-4f69-8722-e0e144ea283f) — isiXhosa FAL · Memo · 2018
- [XHOFAL P1 GR12 SEPT2015 MEMO](https://www.hlayiso.com/library/xhofal-p1-gr12-sept2015-memo/a176e0d4-12c8-4268-a430-5d63eb5323ab) — isiXhosa FAL · Memo · 2015
- [ISIXHOSA FAL QP P2- GRADE 12 TRIAL 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-qp-p2-grade-12-trial-2019/783e9e47-fdca-4193-8626-cd5bb2fcd64e) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2019/7015d609-f209-4a57-88c2-af120116c696) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2019/537983a8-5873-4fe7-bddc-62e74e024cfa) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 GR12 QP SEPT2019](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-gr12-qp-sept2019/dde83a11-b28f-4e2e-8329-c695a8432578) — isiXhosa FAL · QP · 2019

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
