# isiXhosa FAL Grade 12 P1 2021 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 1 memorandum from the September Preparatory Exams 2021, 10 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2021/45070d14-c60d-48ea-9b85-27614e6982c6
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2021
- Exam period: September Preparatory Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 10

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P1 2021 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2021/45070d14-c60d-48ea-9b85-27614e6982c6)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · September Preparatory Exams · 2021. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                            NATIONAL
                       SENIOR CERTIFICATE

                             IBANGA 12

                         SEPTEMBA 2021

ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1
           ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU:   80

                 Esi sikhokelo sokumakisa sinamaphepha ali-9.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2                ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1           (EC/SEPTEMBA 2021)

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1

Imigaqo yokuMakisha uvavanyo lokuqonda.

1.    Ngenxa yokuba kugxininiswa kwingqiqo, upelo olungachanekanga neziphene
      zolwimi kwiimpendulo mazingohlwayelwa ngaphandle kokuba ezo ziphene
      zitshintsha intsingiselo/ingqiqo. (Kuseyimfuneko ukuba iziphene zibonakaliswe.)

2.    Ukuba umviwa usebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi olungelulo olu
      luviwayo, musa ukuwananza loo magama, kwaye ukuba impendulo isavakala
      ilungile, musa ukunika isohlwayo. Kanti ke, ukuba igama elisuka kolunye ulwimi
      lisetyenzisiwe kwitekisi kwaye liyayincedisa impendulo, oku kuya kwamkeleka.

3.    Ngokubhekiselele kwimibuzo emalunga nokuthatha icala uze uzixhase, akukho
      manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-EWE/HAYI noNDIYAVUMELANA/
      ANDIVUMELANI. Isizathu/ukunika ubungqina/nokuxhasa zizo ezimele ukunikwa
      ingqwalasela.

4.    Akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu: YINYANISO/BUBUXOKI,
      noYINYANISO / LULUVO. Ukunika isizathu/ukunika ubungqina/ukuxhasa kukona
      makuthathelwe ingqalelo.

5.    Xa impendulo efunwayo iligama elinye, aze umviwa anike impendulo esi sivakalisi
      esipheleleyo, oku makumakishwe njengokuchanekileyo kuphela xa igama
      elichanekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi/lingqanyaniswe.

6.    Ukuba kufunwa iimpendulo ezimbini ukuya kwisithathu/amanqaku amabini –
      amathathu, aze umviwa anike ezingaphaya kweziqingqiweyo kumyalelo, makisha
      kuphela isibini okanye isithathu sokuqala ngokuhambelana nombuzo.

7.    Kwamkele ukwahluka kwendlela yokubeka impendulo okudalwa kukusetyenziswa
      kweelwimi zengingqi.

8.    Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
      ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE / OKANYE
      impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2021)            ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1                      3

 ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

 UMBUZO 1

 1.1    ISICATSHULWA A

        1.1.1        Sifuna ukwanelisa iimfuno zokuba ngabantu. √                             (1)

        1.1.2        Banxibelelane. √                                                         (1)

        1.1.3        Ashukumisa amalungu omzimba. √√                                          (2)

        1.1.4        Langangentende yesandla. √                                               (1)

        1.1.5        Zazingekho izixhobo zonxibelelwano ezifana neemfono-mfono,
                     iimeyile,kunye neselula. √√/ Kwakuhanjwa ngeenyawo abantu
                     babezizisulu zabaphangi, abenzi bobubi namarhamncwa asendle. √√
                     [Nayiphi na kwezi]                                                       (2)

        1.1.6        Umntu uvele acofe iqhosha kwimfonomfono yakhe athethe √/ uninzi
                     lwabantu luyafikelela kwizixhobo zonxibelelwano ngoku. √

                     [Nayiphi na kwezi.]                                                      (1)

        1.1.7        Udlulisa ulwazi √ kuba sinikwa inkcukacha ngokuqhubekayo kule
                     ndawo. √                                                                 (2)

        1.1.8        ... ukutheza iinkuni √/ ukuhlamba iimpahla emthonjeni √/ ukulima
                     amasimi. √
                     [Nayiphi na kwezi]                                                       (1)

        1.1.9        Beka phantsi izixhobo. √√                                                (2)

        1.1.10 Weliso/ukubona √ Ayegqiba yonke loo ngingqi/ aye siya macala onke
               aloo ngingqi. √√                                                               (3)

        1.1.11 Kwimbombo zone zehlabathi. √√                                                  (2)

        1.1.12 Aziphaka zishushu iindaba√√/ ukufunyanwa kweendaba
               msinyane. √√                                                                   (2)

        1.1.13 Melika √ neJamani. √                                                           (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4                ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1            (EC/SEPTEMBA 2021)

       1.1.14     Ndizibona zilungile, kuba zazikhulisa ubunye nokuhambelana
                  kwabantu. √√

                                             OKANYE

                  Ndizibona zingalunganga, kuba kwakuthatha ixesha ukufikelela
                  kweendaba eluntwini/zazibeka ubomi babantu esichengeni
                  sokwenzakaliswa nokubulawa. √√

                  [Nayiphi impendulo echanekileyo iyakwamkeleka]                       (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2021)            ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1                       5

  ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO

  1.2 ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO

        1.2.1        Iselula √/ ifowuni √/ umakhalekhukhwini. √
                     [Nayiphi na kwezi]                                                        (1)

        1.2.2        C √/ Ubuduna √/ C Ubuduna. √

                     [Nayiphi na kwezi]                                                        (1)

        1.2.3        Bazixakekise ngefowuni akukho mntu uthetha nomnye √√ / umntu
                     ujonge ifowuni yakhe. √√
                     [Nayiphi na kwezi]                                                        (2)

        1.2.4        Kukutyhila ukuba itekhnoloji iyalawula ichaphazele zonke iindidi
                     zabantu. √√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iyakwamkeleka.]                           (2)
                                                                                               [6]

                                                            AMANQAKU ECANDELO A:               30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
6                 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1               (EC/SEPTEMBA 2021)

 ICANDELO B: ISISHWANKATHELO

 UMBUZO 2

 Ukumakisha isishwankathelo:

 Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:

 Ulwabiwo-manqaku:

     Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezi-7 (inqaku elinye ngengongoma nganye)
     Amanqaku ama-3 olwimi
     Amanqaku ewonke: ali-10

 Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi engacaphulanga ngqo:

     1–3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1.
     4–5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2.
     6–7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3.

 Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi ecaphule ngqo.

     6–7 amanqaku acatshulwe ngqo: Makanganikwa NALINYE inqaku kwawolwimi.
     1–5 amanqaku acatshulwe ngqo: Makanikwe inqaku lolwimi LIBE LINYE.

 Ubalo-magama:

     Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama asetyenzisiweyo.
     Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibhalanga inani lamagama
      asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
      ngokungachanekanga.
     Xa udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ugqibezele isivakalisi eso inani lamagama
      eliqingqiweyo liphele kuso ungayihoyi intsalela yesishwankathelo sakhe.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2021)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1                7

  Iingongoma ezicatshulwe njengoko zinjalo.              Iingongoma
                                                         ezinokubhalwa
                                                         ngumfundi.
  1. Xa inokukhala iselula ukwisidlo xelela abo uhleli   1. Sukuyihoya ifowuni
     nabo ukuba ibalulekile okanye ungayihoyi.               kwisidlo ngaphandle
                                                             kokuba ibalulekile.
  2. Cima umnxeba wakho xa kuthandazwa bonisa            2. Xabisa umthandazo,
     imbeko yonqulo kuba ukuzenza zombini kuchaza            uvale ifowuni yakho
     ubukrwada kunye nokungakhathaleli kwakho                ngexesha lesikhungo.
     umthandazo
  3. Musa ukuhoya iselula ngelixa ubhatala evenkileni.   3. Sukuhoya ifowuni
                                                            evenkileni ngethuba le
                                                            ntlawulo.

  4. Ayingombono omhle ukungxola xa usabela ifowuni      4. Sukungxola xa
     yakho ukuba akumva umntu okutsalela umnxeba            umamela ifowuni xa
     phinda umfowunele kuba okubalulekileyo kukuva          ungeva phinda
                                                            umtsalele lo
     umyalezo nomxholo oziswa yiselula.
                                                            ebekufowunela.
  5. Musa ukubhala imiyalezo ngelixa lomhlangano         5. Sukubhala imiyaleza
     kuba uyakuyiphosa imiba ebalulekileyo yendibano.       ngethuba lentlanganiso
     Iyakuba ngathi akukho ngoku ungowenani, uve            kuba uya kungayiva
                                                            imiba yentlanganiso.
     ubaliselwa ngemiba yentlanganiso.
  6. Ngelixa leemviwo yicime iselula kuba                6. Kwimviwo vala
     iyakuphazamisa ikufake engxakini yokukhutshwa          umnxeba wakho
     kwigumbi lemviwo.                                      khon’ukuze ungangeni
                                                            ekulingweni.
  7. Amagumbi okulinda ayagcwala abe nengxolo            7. Iindawo zokulinda ziba
     ayiyiyo indawo yokumamela iselula kuba                 nengxolo Musa
     akuzoyiva kakuhle. Asindawo ilungele ukumamela         ukumamela ifowuni
     iselula. Yishiye loo ndawo khona ukuze                 uphazamise abantu.
     ungaphazamisi abantu abalindileyo.

  8. Musa ukuqhuba ube uthetha. Iidolophu ezininzi          Sukuqhuba uthetha
     ngoku zithintela ukusetyenziswa kwe-smartphone         efowunini ngaxeshanye.
     ngelixa uqhuba. Inkqubo yokuthetha uqhuba
     phantse lonke ilizwe aliyifuni (129)
                                                            (58)

        QAPHELA: Izifinyezi okanye i-akronim mazingasetyenziswa kodwa ukuba zithe
                zavela kwisishwankathelo mazibalwe ngokwamagama azimeleyo.

                                                         AMANQAKU ECANDELO B:             10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
8                 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1                (EC/SEPTEMBA 2021)

    ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

    Ukumakisha iCandelo C

    1.   Upelo
          Iimpendulo ezingongoma-nye/eziligama elinye mazimakishwe
           njengezichanekileyo nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba
           isiphene silahla intsingiselo efunwayo yegama.
          Kwiimpendulo ezi zivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya
           kohlwayelwa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
          Xa uvavanyo lujoliswe kwisifinyezi, impendulo iya kwamkeleka xa ifakwe
           iziphumlisi ngokuchanekileyo.

    2.   Izakhi zezivakalisi kufuneka zichaneke kwaye zisetyenziswe kwizivakalisi
         ezipheleleyo/njengoko umbuzo uyalela.

    3.   Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
         ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo
         KUNYE/OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.

    UMBUZO 3

    ISIBHENGEZO-NTENGISO

    3.1 WhatsApp √ / Kahoot/ √ Google classroom. √
         [Nasiphi na isibini kwezi]                                                         (2)

    3.2 Liveza ukuba le fowuni iyazogqitha ezinye √/ isemajukujukwini. √
         [Nayiphi na kwezi]                                                                 (1)

    3.3 D / Zikhona √ Zikhona√ D. Zikhona. √
         [Nayiphi na kwezi]                                                                 (1)

    3.4 Kukubonisa ukuba le selula iyasebenzisana neenkqubo zokufunda zowama-
        2021 √/zangoku √/zalamaxesha √
         [Nayiphi impendulo echanekileyo iyakwamkeleka]                                     (1)

    3.5 Linefuthe lokuloba abafundi bathenge olu udidi lweselula yakwaSony Erickson
        kuba kusithiwa yiyo yodwa ehamba phambili. √√                                       (2)

    3.6 “Yinkosi kwiiselula le”. √/Ayikho enye ekwaziyo ukwenza lo msebenzi
        weOnline Learning ukodlula le. √

         [Nayiphi impendulo echanekileyo iyakwamkeleka.]                                    (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2021)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1                 9

 3.7    Ewe, kuyithengisa ngokuthimbayo kuba iveza konke ngayo, umphambili
        kunye nomva wale selula. √√

                                           OKANYE

        Hayi, akuyithengisi ngokuthimbayo kuba ayichazwanga ukuba ifumaneka
        phi kwaye nexabiso alipapashwanga. √√

        [Nayiphi impendulo echanekileyo iyakwamkeleka]                                (2)

 UMBUZO 4

 IKHATHUNI

 4.1      Zidimasi √/ intanyongo √/ izipeksi. √                                       (1)

 4.2      Phila. √                                                                    (1)

 4.3      Ukubonakalisa ukumhlonipha√ / imbeko. √

          [Nayiphi na kwezi.]                                                         (1)

 4.4      Kwisakhelo sesi-2 umnwe ukhombe phezulu √ kwisakhelo sesi-3
          akavelanga umnwe. √                                                         (2)

 4.5      C√/ Ngamachaphaza/ √ Ngamachaphaza √ C/ Ngamachaphaza.
          [Nayiphi na kwezi.]                                                         (1)

 4.6      Uthetha kamnandi Nksk. Ingathi ukhwel’ehashini. √√                          (2)

 4.7      Akayivezi kakukhe kuba uyanyanzelisa akaphenduli kakuhle ngaphezu
          koko akalufaki uxanduva ufaka amalungelo wodwa. √√

                                            OKANYE

          Uyiveza kakuhle kuba akanyanzelekanga xa engoneliseki ngumphathi/
          yimpatho emsebezini abe eqala ngempilo okanye agwegweleze.
          [Nayiphi na impendulo echanekileyo ikwamkeleka.]                            (2)
                                                                                     [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                               Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
10                ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P1              (EC/SEPTEMBA 2021)

 UMBUZO 5

 IPROZI

 5.1      5.1.1   Intloko yesivakalisi √/ umenzi. √
                  [Khetha ibeNYE kwezi]                                                    (1)

          5.1.2   … kwiingozi √ ... ezininzi. √                                            (2)

          5.1.3   Ezi. √ Isalathisi/ isimelabizo sokukhomba. √                             (2)

          5.1.4   B√/ √ ukuchaza √/ B/ ukuchaza. √
                  [Nayiphi na kwezi.]                                                      (1)

          5.1.5   Uqhuba amatakane lo mfana √√/ umfundisi uqhuba inkonzo. √√               (2)

          5.1.6   Isenzisa. √√/ isixando sokwenzisa. √√

                  [Nayiphi na kwezi.]                                                      (2)

          5.1.7   Ifowuni ziza kubanjwa ngezandla. √√                                      (2)

          5.1.8   Isihlanganisi√ isiphawuli. √                                             (2)
                                                                                          [14]

 5.2      UMFANEKISO

          5.2.1   … bazimisele √ …. ixesha. √                                              (2)

          5.2.2   Ulutsha lusebenzela ukwakha ilizwe lethu. √√/Ulutsha luzimisele
                  ukwakha ilizwe lethu. √√
                  [Nayiphi na kwezi.]                                                      (2)

          5.2.3   Abantwana badibanise izandla zabo. √√                                    (2)
                                                                                           [6]

                                                      AMANQAKU ECANDELO C:                 40
                                                         AMANQAKU EWONKE:                  80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

## Related documents

- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2022](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2022/8c59f7f2-af90-499d-a420-ce2a3a9d1e6a) — isiXhosa FAL · Memo · 2022
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2020](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2020/1a399e29-303f-487d-a216-89912828987f) — isiXhosa FAL · Memo · 2020
- [XHOFAL P1 GR12 SEPT2016 MEMO](https://www.hlayiso.com/library/xhofal-p1-gr12-sept2016-memo/ef6eabc5-2639-46f3-94c0-c734bc503302) — isiXhosa FAL · Memo · 2016
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2021](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2021/78ad8760-e512-4d9c-99c1-76478a9e4251) — isiXhosa FAL · QP · 2021
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2021/f0752327-ea57-47e6-89ed-6721d3004e74) — isiXhosa FAL · QP · 2021 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 GR12 QP SEPT2019](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-gr12-qp-sept2019/dde83a11-b28f-4e2e-8329-c695a8432578) — isiXhosa FAL · QP · 2019

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
