# isiXhosa FAL Grade 12 P2 2020 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 memorandum from the September Preparatory Exams 2020, 16 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept2020/aaaec51c-11de-4e53-8118-1663bf2f53cf
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2020
- Exam period: September Preparatory Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 16

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P2 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept2020/aaaec51c-11de-4e53-8118-1663bf2f53cf)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · September Preparatory Exams · 2020. Memorandum, 16 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                          NATIONAL
                     SENIOR CERTIFICATE

                           IBANGA 12

                       SEPTEMBA 2020

 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO
        ISIKHOKELO SOKUMAKISHA (FAL)
             IPHEPHA LESIBINI (P2)

AMANQAKU:   70

                 Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-15.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2                ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2               (EC/SEPTEMBA 2020)

 ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

 1.    Umfundi akavumelekanga ukuphendula ngaphezu kombuzo omnye kwijenra
       enye.

 2.    Ukuba umfundi unike iimpendulo ezimbini apho le yokuqala ingamkelekanga,
       ize le yesibini ibe yeyamkelekileyo, makisha le yokuqala ungayihoyi le yesibini
       nokuba yiyo ayiphendule kakuhle.

 3.    Ukuba imibuzo inonjolwe ngendlela engeyiyo, makisha ngokwendlela
       ekunonjolwe ngayo kwimemo.

 4.    Ukuba impazamo yopelo inika ntsingiselo yimbi kule ibilindelwe, musa ukunika
       inqaku kuloo mpendulo. Ukuba ayiyichaphazeli intsingiselo, nika inqaku
       ngokufanelekileyo.

 5.    Ukuba umfundi akazisebenzisanga iimpawu zocaphulo apho ayalelwe ukuba
       acaphule, makangohlwaywa.

 6.    Kwimibuzo evulelekileyo, akukho manqaku anikwa uEWE/HAYI okanye u-
       NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina
       yeyona nto mayinikwe ingqalelo.

 7.    Akukho manqaku aya kwabelwa uYINYANI/ASIYONYANI okanye
       LULUVO/YINYANI. Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina yeyona nto mayinikwe
       ingqalelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2020)            ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                    3

  ICANDELO A: INOVELI

  UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – K.S. BONGELA

  ISICATSHULWA A

  1.1   1.1.1        Babefunda kunye.                                                       (1)

        1.1.2        ‘… sekulithuba eyenza …                                               (2)

        1.1.3        (i) Yithoni yonxunguphalo.                                             (1)
                     (ii) Ifaneleke kakhulu kuba imeko kaMpumelelo yokumana epha-
                          kuzela yayimothusa.                                              (2)

        1.1.4        Kungokuba ilitha lesibane lalimkhumbuza umlilo owatshisa abazali
                     bakhe mhla babefumene ingozi yemoto.                                  (2)

        1.1.5        “ … eyaphambanisa umphathi …

                     Sisibaxo / lubaxo / lubabazo / lugqithiso. 
                     [Nayiphi kwezi.]                                                        (2)

        1.1.6        Yamfaka engxakini / yamfaka enkathazweni.                           (2)

        1.1.7        Waphakuzela, waphuma ebaleka eholweni ngobusuku
                     ekwakubukelwe umboniso-bhanyabhanya owawubonisa umlilo  /
                     wayekhe waphakuzela wabaleka mhla amapolisa ayeze kucela
                     amakhwenkwe ukuba aye kuncedisa ukucima umlilo  / ukhe
                     waphakuzela ngexesha ebuzwa imibuzo yintsumpa ngokuduka
                     kwakhe xa bethetha naye ngqwabalala, wakhala, “Yho-o, Andazi!
                     Nqanda! Umlilo.” 
                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                (2)

        1.1.8        Kukulunga kuba kukulunga kwakhe okwambangela ukuba
                     asebenzisane kakuhle noyisemncinci uThamsanqa / Kukulunga
                     kwakhe noku kubangele ukuba anyamekele izifundo zakhe ejonge
                     phambili ngobomi bakhe.                                               (2)

        1.1.9        Yingxolo yabantu ababevuyela ukuphumelela kweqela labo lebhola
                     yombhoxo, leli qela ekwakulindeleke ukuba uMpumelelo alidlalele
                     akaphumelela.                                                         (2)

                                                   KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4                ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2           (EC/SEPTEMBA 2020)

    ISICATSHULWA B

    1.2 1.2.1   Egameni likaMpumelelo.                                                (1)

        1.2.2   Kukuza kukhangela ithuba lokubulala uMpumelelo njengoko
                bethunyiwe nguNozililo.                                              (2)

        1.2.3   Uthetha ukuba ngokufa kwakhe uMpumelelo uya kutsho abonane
                nabazali bakhe ngaphaya kwengcwaba.                                  (2)

        1.2.4   Kungokuba elona phupha likaMpumelelo yayikukuba uya kusebenza
                eLusikisiki.                                                         (2)

        1.2.5   Ngokuthi kuhlatywe ngempazamo umtshana kaNozililo wakhathazeka
                uNozililo kuba wayevuyile ecinga ukuba nguMpumelelo ohlatyiweyo
                lwaqhubela phambili uphando lwamapolisa.                            (3)

        1.2.6   (a) (iii) / uMpumelelo. 
                (b) (i) / uThamsanqa. 
                (c) (ii) / uNozililo.                                                (3)

        1.2.7   Olokuba naye ungumntu gqibi, uyakwazi ukuthabatheka xa ebona
                imbelukazi.                                                          (2)

        1.2.8   Andivelani kuba uNozililo ubanjelwe ityala alenzileyo lokuthenga
                ootsotsi ukuba batshise ivenkile yakwaNtsibande / Andivelani
                noNozililo kuba unomona uchukela usapho lakwaNtsibande
                lungenatyala. 
                                           OKANYE

                Ndiyavelana kuba ukuvalelwa komntu ngenxa yesityholo
                esingakhatshwa bubungqina yingozi kakhulu.                          (2)
                                                                                     [35]

                                                      AMANQAKU ECANDELO A:             35

                                             OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2020)           ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                 5

  UMBUZO 2: UMQOL’UPHANDLE – P.M. NGANI

  ISICATSHULWA C

  2.1 2.1.1      Waziwa njengoNobuhle wodumo kwelaseMonti.                              (1)

        2.1.2    “Yeka ukungungelana kwaloo mkhosi wabasebenzi, behluthahluthana
                 ukulithenga iphepha”                                                  (2)

        2.1.3    Bubungqina obabusele bufunyenwe ngumcuphi uHlobo awayekholelwa
                 ukuba bukhomba kuLinda njengombulali.                                 (2)

        2.1.4    (i) Yithoni yovelwano.                                                 (1)
                 (ii) Ifaneleke kakhulu kuba aba ngabantu abamthandayo
                      nabamhloniphayo uLinda ngoko ke abayikholelwa yonke into
                      ethethwayo ngaye.                                                (2)

        2.1.5    Unobuhle wantoni na? ULinda ugqithe bani ngobuhle?  Ngumbuzo-
                 buciko.                                                                (2)

        2.1.6    Kuthethwa ukuba bonke abantu babethetha ngaye apho bakhoyo.           (2)

        2.1.7    Sesokuya esirhoxweni kwamamKhey athenge ibhotile yotywala
                 abusele anxile angazazi negama.                                       (2)

        2.1.8    Luphawu lokunyaniseka kuba kukunyaniseka kwakhe okwambangela
                 ukuba axabane namalungu aseMoonglow xa wona ayefuna
                 kuthengiswe intsangu eMoonglow ukuze bakhawuleze babe zizityebi.
                  / Bubuthandazwe kuba uyasala isicelo samalungu kkuba ecingela
                 isimo abakuso umntu emveni kokusebenzisa iziyobisi.                   (2)

        2.1.9    Saba kukuxoxwa kwetyala lesityholo esasibekwa uLinda sokubulala
                 uEddie noLulama, ayemaninzi amangqina anikisa ngobungqina
                 obumbophelelayo uLinda. Ekugqibeleni wazicelela ukuba ityala lakhe
                 lisiwe ejajini. Wahlala njalo eluvalelweni.                           (2)

                                               KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
6                 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2              (EC/SEPTEMBA 2020)

    ISICATSHULWA D

    2.1   2.2.1   Egameni likaLinda Monti.                                               (1)

          2.2.2   Kukuba wayecinga ukuba uphando akakalugqibi kwaye ubungqina
                  awasele enabo ngeli xesha babusecekeceke kakhulu / Ulwazi
                  athe walufumana kuSipho Bumba lumenze wathandabuza ukuba
                  uLinda nguye umbulali.                                                (2)

          2.2.3   Bungakhatywa lula / bungaphikiseka lula / bungangabi
                  nasihlahla  / bungangabi namandla. 
                  [Nayiphi kwezi.]                                                        (2)

          2.2.4   Kungokuba ummeli kaLinda kwityala lakhe yayinguKhumalo.               (2)

          2.2.5   Ngokuba uphando luye lwathatha unyawo akuba uLinda
                  engavunyelwanga ukuba aphume ngebheyile, wagcinwa
                  eluvalelweni.                                                        (3)

          2.2.6   (a) (iii) / UBumba 
                  (b) (i) / UDuma 
                  (c) (ii) / UHlobo                                                     (3)

          2.2.7   Ukuba ugweba phambi kokuba eve / akanalusini. / unobungozi
                  obufihlakeleyo.                                                       (2)

          2.2.8   Ndiyavelana noLinda kuba abukho ubungqina obuphathekayo
                  obalatha kuye njengombulali kaEddie / Ndiyavelana noLinda kuba
                  ubungqina obubangela ukuba abe ubanjiwe yena akanalwazi ngabo
                  kodwa konke kusalatha kuye nezinto ezizezakhe. /Ndiyavelana naye
                  ngoba angathi kanti nyhani uyatyholwa akanatyala abe echithe ixesha
                  lakhe elininzi entolongweni.

                                               OKANYE

                  Andivelani noLinda kuba nawuphi umntu obekwe isityholo sokwaphula
                  umthetho uyavalelwa ukuze angagilani nophando.                        (2)
                                                                                         [35]

                                                             AMANQAKU EWONKE:              35

                                          OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2020)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                   7

  UMBUZO 3

  UMONWABISI: ZAMA A. JAPHTA

  ISICATSHULWA E

  3.1 3.1.1      Waziwa ngobubele.                                                      (1)

        3.1.2    Wayekwanaso wena isandla esingqongqo sengqeqesho.                     (2)

        3.1.3    Kukuba uMonwabisi wambonisa ukuba ungumntwana okhutheleyo
                 nowakhathalelelyo amashishini omyeni wakhe, loo nto yabangela
                 ukuba amthembe watsho wamamkela njengomntwana wakhe /
                 wayeluncedo nakuye kuba ebevuya xa efikile ekhayeni edolophini
                 ngexesha uThandabantu sele egugile ebemncedisa.                       (2)

        3.1.4    (i) Yithoni yovelwano / yithoni yosizi.                               (1)
                 (ii) Ifaneleke kakhulu kuba imeko kaMonwabisi yobunkedama
                      nempathekombi awayeyifumana kuMamTolo yayibanga usizi.           (2)

        3.1.5    Usana olungakhaliyo lufel’embelekweni.                                (2)

        3.1.6    Abantwana bakhe bengalufumani ngokwaneleyo uthando
                 lukaThandabantu / abantwana bakhe babethathelwa uthando
                 lwabo nguMonwabisi kuba besithi umthanda ngaphezu kwabo /
                 indawo yabo kuyise yayithathwe nguMonwabisi.                          (2)

        3.1.7    Sesokubhujelwa ngunyana wakhe uGcinumzi kwingozi yebhasi
                 behambe nesikolo / ukubhubhela kukaMaRhadebe emotweni
                 yakhe emsa esibhedlele aphele eshiya usana luluxanduva lwakhe.        (2)

        3.1.8    Kukukhuthala / kukuthobeka / kukuthembeka / kukwaneliseka /
                 kukunyamezela kuba kuko okwabangela ukuba awagcine kakuhle
                 amashishini kaThandabantu ngethuba ayesele ephela enganiki
                 themba.                                                               (2)

        3.1.9    Saba kukuya esinaleni bafike banxile baziphathe kakubi de basiyeke
                 neso sikolo / kukwenza izinto ezimbi ezithoba isidima sekhaya
                 esikolweni de baphelele esithubeni bengaziwa apho bakhoyo, batsha
                 nezwe.                                                                (2)

                                              KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
8                ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2           (EC/SEPTEMBA 2020)

    ISICATSHULWA F

    3.2 3.2.1   Egameni likaThandabantu.                                              (1)

        3.2.2   Wayefuna ukujonga amanye amashishini kuba eye etyhafiswe
                kukunganyaniseki kwabantu baseNtshiqo.                               (2)

        3.2.3   Ngumntu ongenalusizi / ngumntu ongenaluvelwano. 
                [Nayiphi enye kwezi.]                                                  (2)

        3.2.4   Kungokuba uMonwabisi wakhawuleza wasiyeka isikolo esekwibanga
                lesithandathu ngenxa yokutsala kwakhe nzima esikolweni.              (2)

        3.2.5   Ngokuthi uMonwabisi avuse amasimi nevenkile kaThandabantu de
                kufikelele kwinqanaba lokuba angene kwizivumelwano zokuwakhulisa
                nangakumbi. Oku kuza kubangela ukuba abe lithemba likaMaMtolo
                noThandabantu ekugqibeleni.                                         (3)

        3.2.6   (a) (iii) / UHlubikazi 

                (b) (i) / UThandabantu 

                (c) (i) / USamkelo                                                   (3)

        3.2.7   Ukuba ungumntu onothando nenkathalo ngabanye abantu.                 (2)

        3.2.8   Ndiyavelana naye kuba akanalo ibango nelungelo ngokupheleleyo
                apha kwaThandabantu 

                                                OKANYE

                Andivelani naye kuba ukuba ebenyamezele isikolo ngekuba ngoku
                unomsebenzi ongowakhe.                                              (2)
                                                                                     [35]

                                                         AMANQAKU ECANDELO A:         35

                                            OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2020)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                     9

  ICANDELO B: IDRAMA

  UMBUZO 4: NDIYEKENI: D.M. JONGILANGA

  ISICATSHULWA G

  4.1 4.1.1      Umazi njengetitshala ewenza kakuhle umsebenzi wayo wokufundisa
                 nangona inxila nje.                                                       (1)

        4.1.2    ‘…kukho isikhwebu endifuna ukukuchubela sona.’                           (2)

        4.1.3    Wayeye kugquka umkhondo kusapho lukaNdila ukuze bangamqondi
                 ukuba unento yokwenza nokugxothwa kwakhe emsebenzini /
                 wayeye kubalalisa uboya kuba ezazi ukuba nguye oxelele uLoni ukuba
                 uNdila uthume uLiziwe utywala ngexesha lesikolo / wayeye kusezela
                 iindaba. 
                 [Nayiphi eNYE kwezi.]                                                      (2)

        4.1.4    (i) Yithoni yonxunguphalo.                                                (1)
                 (ii) Ifaneleke kakhulu kuba uMaziko sele etshilo ukuba kukho into aze
                      ngayo kodwa akade ayithethe, oku kubanga ixhala kuLoni.             (2)

        4.1.5    Okweengcambu.  sisifaniso.                                               (2)

        4.1.6    Yeyokunqanda umntu othi endaweni yokuthetha ngqo asuke ajikeleze
                 ethetha into engahambelaniyo nale amele kuyithetha.                      (2)

        4.1.7    Sesokuya kwaSihlalo wekomiti uMadala ngeenjongo zokunyoka uLoni
                 kuba ekhuthaze ukuba agxothwe ukuze kungene yena esikhundleni
                 sokuba yinqununu yaseNobutho.                                            (2)

        4.1.8    Ukuthanda kwakhe imali ngokugqithisileyo kumbangele ukuba
                 aqhubeke eyenza indawo yeziyolo indlu yakhe ukuze uZanele atye
                 imali kaMawonga naye azuze utywala basimahla.                            (2)

        4.1.9    Wabizelwa eofisini yenqununu waxoxiswa waphela eyalelwa ukuba
                 makarhoxe emsebenzini.                                                   (2)

                                                KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
10               ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2             (EC/SEPTEMBA 2020)

  ISICATSHULWA H

  4.2 4.2.1     Egameni likaMawonga Loni.                                               (1)

       4.2.2    Kukuza kuxoxa kuthathwe isigqibo ngoMawonga emva kokuba
                babebizwe ngabahloli kwiveki edlulileyo ngoMvulo bafika enxilile
                nyhani uMawonga.                                                       (2)

       4.2.3    Ithetha ukuba akusekho kubekelela nto xa kunje, kokokuba bayi-
                gqabhuze into abeze ngayo bangayilungiseleli / akusekho
                kujikeleza koko kukuya ngqo apho kufele ithole.                        (2)

       4.2.4    Ewe, kuba uMadala wazama ukumthethelela uLoni kodwa woyiswa
                ngamanye amalungu ekomiti waba uyagxothwa naye uLoni njengoko
                kwakwenziwe nakuNdila.                                                 (2)

       4.2.5    Ngokuthi akugxothwa uMawonga aqhubele phambili ngokunxila
                kulandele ukuphelelwa kwakhe yindawo kwaFuneka nokulahlwa
                kwakhe nguZanele, abe lelincanyiweyo inxila kuzale ibhekile
                yempindezelo kuNdila esebenzisana nooFuneka, aphalale uMawonge
                ade azityise ityhefu kwaFuneka ngelokuncama                           (3)

       4.2.6    (a) (iii) / UFuneka 

                (b) (i) / UZingiwe 

                (c) (ii) / UThandiwe                                                   (3)

       4.2.7    Lokuba ngumntu oneenkani.                                              (2)

       4.2.8    Andivelani naye kuba ebenomzi wakhe wathatha isigqibo
                sokuthandana noZanele, nokunxila angalali emzini wakhe ehamba
                iipati ngoko ke imfanele yonke into emehlelayo. 

                                            OKANYE

                Ndiyavelana naye kuba ujikwe kwindlela entle ebeyihamba ebomini
                bakhe nguMaziko lo. Ubutshijolo bukaMaziko nempindezelo kaNdila
                zizo ezimqhubele ekubeni aphalale abe kule meko.                      (2)
                                                                                       [35]

                                                           AMANQAKU EWONKE:              35

                                            OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2020)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                    11

  UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA: M. MLOKOTI

  ISICATSHULWA I

  5.1 5.1.1      Bamazi njengomntwana osuke akabambeka, uhamba abuye
                 ngobusuku / othuleyo ongenancoko namntu kusapho lwakhe.                  (1)

        5.1.2    ... ‘ngakumbi njengokuba ixesha selifinyele, ndisonganyelwa
                 nayimpilo.’                                                              (2)

        5.1.3    Kungokuba uDina wayeyintombazana eselula kakhulu kwaye lo
                 msebenzi wakwaNyoka wawufuna kanye amaxhoba
                 angamantombazana amancinci.                                              (2)

        5.1.4    (i) Yithoni yonxunguphalo.                                                (1)
                 (ii) Ifaneleke kakhulu kuba uMaTshezi uyambona umyeni wakhe
                      ukhathazekile kwaye unento afuna ukuba bayithethe, oku kubanga
                      ixhala kuye.                                                        (2)

        5.1.5    ngx  sisifanadumo / imfano-zandi.                                       (2)

        5.1.6    Ndimamele.                                                               (2)

        5.1.7    Sesokumxela emapoliseni, kuSajini kuGxalaba ukuze yena eze
                 neqhinga lokumenza ukuba abanjwe uThambolenyoka.                         (2)

        5.1.8    Kukunyolukela imali kuba kungenxa yoku kunyoluka okwambangela
                 ukuba athundeze uDina ukuba angene kumsebenzi wokushishina
                 ngomzimba.                                                               (2)

        5.1.9    UDina wafumana umsebenzi njengomnye wabalindi bamabanjwa
                 wafumana nomtshato wazonwabela / wayifumana impindezelo
                 uNyoka wabanjwa / impindezelo yokuchitha ubukumkani
                 bukaNyoka.                                                               (2)

                                                KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
12               ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2              (EC/SEPTEMBA 2020)

  ISICATSHULWA J

      5.2.1    Wayemgqibele emsebenzini kwaThambolenyoka phambi kokuba
               uDina agxothwe kuba ekhulelwe.                                            (1)

      5.2.2    Ufuna ukumbalisela ngobomi bakhe emva kokuba elishiyile ishishini
               likaThambolenyoka / unomdla wokwazi ukuba bunjani ubomi
               kwabo basasebenzela uThambolenyoka.                                      (2)

      5.2.3    Lindibiza ngegama licacisa ukuba liyandazi.                              (2)

      5.2.4    Kungokuba uNozici noNozigoci abazange basweleke koko
               babegqunyiwe ukuze kucingeleke ukuba baswelekile ilicebo
               lokubamba uThambolenyoka elo.                                            (2)

      5.2.5    Ngokuthi uDina afumanise ukuba uThambolenyoka uyafunwa
               ngamapolisa nangona kunzima ukumbamba ngenxa yokunqongophala
               kobungqina, utsho aphakame aye kuthenga incula afune
               ukuziphindezela kuThambolenyoka kodwa unqandwa nguZanoxolo.
               Iyaphuphuma ibhekile yempindezelo kuDina uqalisa ukuquqa ehotele
               enxibe impahla emnyama kanti kuloko kuza kude kuye ekubanjweni
               kukaThambolenyoka.                                                      (3)

      5.2.6    (a) (iii) / UNcaphayi 

               (b) (i) / UZanoxolo 

               (c) (ii) / UGxalaba                                                      (3)

      5.2.7    Ukuba ungumntu onosizi / ukuba ungumntu onovelwano /
               ukuba ungumntu onesazela / lokungalibali kuba ukubona uDina
               kumkhumbuza intlungu yokuxhatshazwa kwabo bethathelwa
               ubuntombi nguNyoka. 

               [Nayiphi kwezi.]                                                           (2)

      5.2.8    Andivelani naye kuba ubaxhaphazile abantwana babantu ebulala isizwe
               nekamva labantwana abangamantombazana. 

                                             Okanye

               Ndiyavelana naye kuba ukubanjwa avalelwe entolongweni akuzi
               kumenza aphume eguqukile ngoko ke isimo sakhe siya kuhala
               siyingxaki eluntwini / ndiyavelana naye kuba ubushiyile ubomi bakhe
               bobungingi nokuziva emkhulu engusomashishini owaziwayo.                 (2)
                                                                                        [35]

                                                      AMANQAKU ECANDELO B:                35

                                            OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2020)            ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                13

  ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

  UMBUZO 6: NDAKUYICEL’UVUTHIWE – L.L. NGEWU no E. Z. GUQA

  ISICATSHULWA K: ‘UMNTU AKALAHLWA’ – L.L. NGEWU

  6.1 6.1.1          Wayefuye iinkomo.                                                   (1)

        6.1.2        kuba ilizwi lakhe belingawi phantsi                                (2)

        6.1.3        Babesele bequmbile.                                                (2)

        6.1.4        Kukuthamba nokuthobela indoda yakhe uMathidala kuba lolu phawu
                     olumbangela ukuba akhwele ezehlela uMathidala kuye esenza
                     intando yakhe.                                                     (2)

        6.1.5        Akazange azigcine wavuka ngengomso wazikhapha ukuzibuyisela
                     kumkhuluwa wakhe uMathidala.                                       (2)

        6.1.6        Sesokuthatha uNobesuthu noNomtha ahlale nabo bekhulelwe bade
                     babeleke,abase esikolweni egcina abantwana babo ehlupheka nabo
                     bephila ngemali yakhe encinci.                                     (2)

        6.1.7        (i) Yithoni yokuxhalaba.                                            (1)
                     (ii) Ifaneleke kakhulu kuba uTyhobeka akayazi into abayihambela
                          ngobusuku abantwana bomntakwabo yiloo nto acinga ukuba baze
                          kubika umphanga.                                              (2)

        6.1.8        Babengagodoli beqhaqhazela  Nguvumephika.                          (2)

        6.1.9        Waba yindoda ekhathazekileyo ehluphekayo ingasenayo naloo
                     mfuyo yayiqhayisa ngayo ekuqaleni kwebali.                         (2)

                                                   KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
14               ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2            (EC/SEPTEMBA 2020)

  ISICATSHULWA L

  NGUMNTU ONJANI LO – LL NGEWU

  6.2 6.2.1      Ngumngcwabo kaManduleli.                                              (1)

       6.2.2     Sesokuba kwakuphume umpoposho enkundleni kamantyi iwuvala
                 umzimba ukuba ungakhululwa ngabangcwabi kuba kusekho
                 ukukhalaza nokulwa phakathi kosapho ngenxa yokuba le ndoda
                 yayinabafazi abahlanu, umfazi wokuqala wayebambe isidumbu
                 ngesiqinisekiso somtshato.                                           (2)

       6.2.3     Wayengakwazi ukufunda.                                               (2)

       6.2.4     Kungokuba uManduleli lo wayenabantwana abangama-25.                  (2)

       6.2.5     Ngokuthi kumana kuvela iinkcukacha ebezingaziwa mntu
                 ngoManduleli lo, atsho nomfundisi abone ukuba ngumntu nje le
                 ndoda aze kuyingcwaba, ngumntu ongazange enzele mntu nto
                 esaphila.                                                           (3)

       6.2.6     (a) (iii) / UNgxabane 

                 (b) (i) / UMaThiyane 

                 (c) (ii) / UMjalisa                                                  (3)

       6.2.7     Uphawu lokuba ngumntu ongenamkhondo.                                 (2)

       6.2.8     Ndiyavelana nalo kuba wonke umntu unqwenela ukuba namalungu
                 athembakeleyo nanemisebenzi emihle enokuthi usapho luzidle ngayo
                 naxa sele eswelekile umntu lowo. 

                                            OKANYE

                 Andivelani nalo kuba ibiluxanduva losapho ukubumba isimo somnye
                 walo, uManduleli ube yile nto ayiyo bekhona njengosapho.            (2)
                                                                                      [35]

                                                     AMANQAKU ECANDELO C:               35

                                            OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2020)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                  15

  ICANDELO D: ISIHOBE

  UMBUZO 7: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – SIBONGILE MAPUTI NABANYE

  7.1 INGCWABA

        7.1.1    Kuthethwa ngengcwaba,  kuthiwa aloneli kukufihla abantu mihla le
                 besiya kulo ngokubangelwa ziindlela ezininzi ezahlukileyo.             (2)

        7.1.2    Kuthethwa ukuba umntu uqgityelwa ephilile ehambahamba egabikwa
                 hlaba kuthi kusenjalo ingcwaba limthathe.                             (2)

        7.1.3    Uncume  Isimntwiso.                                                   (2)

        7.1.4    Umhla, iveki, ngabanye behamba / umqolo wesi-8.                       (2)

        7.1.5    Ukumumatha kukugcina ukutya emlonyeni  nakulo mqolo eli gama
                 lizisa intsingiselo yokuba ingcwaba liqala limgcine umntu
                 likhukhumele ngumhlaba phambi kokuba lihle.                           (2)

        7.1.6    Yisenethi  kuba unemiqolo eli-14.                                     (2)

        7.1.7    Ngokugula balale ezibhedlele  nangokudibana neengozi zeemoto
                 ezindleleni.                                                           (2)

        7.1.8    Uhle / uthothe / uthomalale.                                      (2)

        7.1.9    Ikhathazekile  kuba isebenzisa isigama esibonisa ukukhathazeka
                 esisesi; simanga, ukuhlutha, uhlobene nokufa, umona, akabethelwa
                 nangu’doh’.                                                            (2)

                                              KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
16               ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2             (EC/SEPTEMBA 2020)

 UMBUZO 7.2: MFAZINDINI WASE-AFRIKA

 7.2   7.2.1     Kubantu bonke / kuthi.                                                (1)

       7.2.2     Sesomfazi waseAfrika ocheba ingca ngerhengqe. / sesomfazi orhela
                 ingca ngerhengqe.                                                     (2)

       7.2.3     Kukuphawula ukuba akaphenduli akathethi loo nto yenze ukuba
                 kuthandabuzeke ukuba ngumntu li ithetha naye.                         (2)

       7.2.4     Swii  sisetyenziselwe ukubonisa ukuba lo mfazindini waseAfrika
                 uthabathekile yile ngca ayisebenzayo.                                 (2)

       7.2.5     Kukudala isingqisho.                                                  (2)

       7.2.6     Iqaqambisa ububele balo mfazi waseAfrika / iqaqambisa intlutha.
                                                                                       (2)

       7.2.7     B / B ngabafana neentombi / ngabafana neentombi.                     (1)

       7.2.8     Utheza iinkuni / uthutha amanzi /uyasila / wenza iti / usila
                 utywala / ukhulisa usana. 
                 [Nasiphi isibini kwezi.]                                                (2)

       7.2.9     ‘Kuloo maqhwa aqhaqhazelisa imihlathi.’                               (2)

       7.2.10    Oweliso.                                                              (1)
                                                                                       [35]

                                                      AMANQAKU ECANDELO D:               35
                                                         AMANQAKU EWONKE:                70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

## Related documents

- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2020](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2020/1a399e29-303f-487d-a216-89912828987f) — isiXhosa FAL · Memo · 2020
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2020/bfd4ac4f-f2d1-428a-b44a-61d7f92c3a89) — isiXhosa FAL · QP · 2020 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT2022](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept2022/1651f4d7-46c1-4b50-a1e9-ea6adceae4f0) — isiXhosa FAL · QP · 2022
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2021](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2021/78ad8760-e512-4d9c-99c1-76478a9e4251) — isiXhosa FAL · QP · 2021
- [ISIXHOSA FAL QP P2- GRADE 12 TRIAL 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-qp-p2-grade-12-trial-2019/4ed02c84-0664-45df-bd4e-28e1bdabf8f9) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2018 D](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2018-d/4f08cff2-343d-41f2-9344-c1f8d71c8eec) — isiXhosa FAL · QP · 2018

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
