# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2018 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2018, 15 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-trial-2018-printready-29-08-18/befb02a1-fc86-4524-9c28-0882b38cf9bd
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 15

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-trial-2018-printready-29-08-18/befb02a1-fc86-4524-9c28-0882b38cf9bd)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2018. Memorandum, 15 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                     SENIOR CERTIFICATE

                               IBANGA 12

                       SEPTEMBA 2018

            ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA
               OLONGEZELELWEYO P2
             ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU:   70

                 Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-15.

### Page 2

2                ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2             (EC/SEPTEMBA 2018)

ICANDELO A: INOVELI

UMBUZO 1 (IMIBUZO EMIFUTSHANE)

KUSA KUSIHLWA – K.S. BONGELA

ISICATSHULWA A

1.1    1.1.1   Evenkileni kaLungile Ntsibande.                                        (1)

       1.1.2   NguSondlo.                                                             (1)

       1.1.3   Kwakungafanelekanga, kuba uThamsanqa uliliso evenkileni
               kaLungile ngoko ke akanalungelo lakukhupha iimfihlo ezikhuphela
               utshaba lukaLungile. 
                                              OKANYE

               Kwakufanelekile, kuba njengomntu osendaweni kaLungile
               Wayemele ukuzihoya zonke iingxaki ezivelela ivenkile athathe
               izigqibo ezifanelekileyo ngokohlobo ebezakwenza ngalo
               umnini-venkile ukuba ebesaphila.                                      (2)

       1.1.4   Sesokusweleka kukaLungile nenkosikazi yakhe kwingozi
               yemoto.                                                               (2)

       1.1.5   Uzibona ungcono,uphezulu uphucukile ungazazi nokuba uphucuke
               njani.                                                                (2)

       1.1.6   Yeyokuthuma uMakhwetshu ukuba makaye kuqobongela
               uThamsanqa amenze akhuphe iincwadi zevenkile ukuze babone
               intsayino-gama eyenziwa nguyisemncinci uMosia xa
               babethengiselana ivenkile.                                            (2)

       1.1.7   Kukunyaniseka / kukuthanda usapho / kukuyimela into akholelwa
               kuyo. 

               [Nasiphi isibini kwezi.]                                                (2)

       1.1.8   Yeyangaphandle  kuba uMakhwetshu noThamsanqa baye
               banyukelana de baba ngathi baza kubambana ngezigalo kule ngxoxo
               yabo.                                                                 (3)

       1.1.9   Elokunaba kwebali / elokuyondelelana kwebali  kuba
               ngokuxambulisana kwesi sibini nokungafumaneki kweencwadi
               zevenkile, uNozililo uxoza mphini wumbi ukuzilwela
               kwabakwaNtsibande.                                                    (3)

                                          KUNYE
                                                                                      [18]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 3

(EC/SEPTEMBA 2018)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                       3

ISICATSHULWA B

1.2    1.2.1    Ngomcimbi awayefanele ukuba awenze uMpumelelo ukubulela
                amawabo.                                                                   (1)

       1.2.2    Ukuze yonke into oyenzayo ukususela ngoku ihambe kakuhle.                 (2)

       1.2.3    Kukumgcina / kukumjongela ishishini lakowabo ngeli xesha yena
                asafundayo / ubenguyise akuswelekelwa ngabazali bakhe. 

                [Nayiphi enye kwezi.]                                                       (2)

       1.2.4    (a) (ii)  / (ii) ummeli ntlobo / ummeli ntlobo 

                (b) (iii)  / (iii) umxhasi  / umxhasi 

                (c) (i)  / (i) umlinganiswa oyintloko / umlinganiswa oyintloko           (3)

       1.2.5    Limfanele kuba uNomakhwezi wayehleli ubomi bokungcungcuthekiswa
                nguNozililo ngokumana emhlohla iindaba zolwimi ekhulisa ubukhwele
                bakhe, emxabanisa nomyeni wakhe uLungile / kuba ikwanguye
                owaleqa uMpumelelo emva kokufa kwabazali bakhe efuna ukuba
                abulawe ngootsotsi / nguye owayeququzelela ukutshiswa
                kwevenkile kaLungile / nguye owayentlokothisa umyeni ngelifa
                likayisemncinci .

                [Nasiphi isibini kwezi.]                                                    (2)

       1.2.6     Eyokukrobisa umntu kwiimeko ezithile eziza kwenzeka /
                eyokutyhila iimeko ezibuhlungu abakuzo abantu. 

                [Nayiphi kwezi.]                                                            (2)

       1.2.7    Ungumntwana oqiqayo / ungumntwana obambeleleyo kwiimfundiso
                zakowabo  kuba intsha ebomini bakhe le nto yokuba kufuneka enzele
                izinyanya umbulelo akuba uyise wayezithatha njengemfitshimfitshi
                izinto ezilolo hlobo.                                                     (2)

       1.2.8    Ayibanga nafuthe kwaphela  kuba uMpumelelo uye waphindela
                kowabo eLusikisiki akuba egqibile ukufunda.                              (3)
                                                                                           [17]

                                                            AMANQAKU ECANDELO A:            35

                                                 OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 4

4                ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2               (EC/SEPTEMBA 2018)

UMBUZO 2: (UMBUZO OMFUTSHANE)

UMQOL’UPHANDLE – P.M. NGANI

ISICATSHULWA C

2.1   2.1.1     KwaMamKhey / etywaleni  / esirhoxweni sotywala 
                [Nayiphi na kwezi]                                                       (1)

      2.1.2     NguLinda Monti.                                                         (1)

      2.1.3     Kwakungafanelekanga, kuba uLinda wayengumntu ongabuseliyo
                utywala ngoko ke ilihlazo le meko azifake kuyo. 

                                                 OKANYE

                Kwakufanelekile, kuba akukho mmiselo wakuba xa umntu
                ephantsi koxinzelelo ngokomphefumlo umele kwenza ntoni na
                ngoko ke naye uLinda wayezikhupha entlungwini awayekuyo ngale
                meko.                                                                  (2)

      2.1.4     Wayezintyintye ngotywala emva kokuzifaka ingcinga yokuba uEddie
                osisithandwa sakhe uhambe nelinye ibhinqa ukuya ebhayaskophu
                kwaye akasazimiselanga kumtshata.                                      (2)

      2.1.5     Entle kakhulu naqinisekileyo ukuba yeyona izihlalisa phantsi iintanga
                zakhe / wayesithi ukuba unxibe yona kujongwe kuye yedwa
                ngenxa yobuhle bayo. 
                [Nayiphi na impendulo echanekileyo]                                      (2)

      2.1.6     Yeyokumnika ithuba lokuba kuvele ubungcaphephe bakhe
                bokuphanda isintsompothi setyala lokufa kukaEddie Maga noLulama
                Zuma /eyokumkhuthaza exhasa ngalo lonke ixesha efumana
                iinkcukacha ezinokumncedisa kuphando lwakhe. 

                [Nasiphi isibini kwezi.]                                                 (2)

      2.1.7     Kukukhuthala / kukunyaniseka / kukunyamezela /
                bubukhalipha / bubukrelekrele. 

                [Nayiphi isibini kwezi.]                                                 (2)

      2.1.8     Yeyangaphakathi  kuba uLinda ubexakene nesiqu sakhe, iingcinga
                zakhe zibethabethana akayazi into amakayenze de wabe ufikelwe
                yingcinga yokuya kuzintyintya ngotywala.                               (3)

      2.1.9     Elokunaba kwebali / elokuyondelelana kwebali  kuba ngokunxila
                adwanguze kuba lula ukungayazi nento athe wayenza oko kuthi
                kuncedisane noHlobo ekumrhaneleni njengombulali kaEddie.               (3)
                                                                                        [18]

                                              KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 5

(EC/SEPTEMBA 2018)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                         5

ISICATSHULWA D

       2.2.1     Ngenenekazi elaqatshelwa nguBumba ngobusuku bokusweleka
                 kukaEddie Maga noLulama Zuma.                                          (1)

       2.2.2     Kwakumnandi kuye / wayonwabe kakhulu 
                 / Wayegcoloda. 
                 [Nayiphi na kwezi]                                                      (2)

       2.2.3     Kukusiphathela ulwazi ngeTape Recorder yakhe awayeyiboleke
                 uEddie / kukusiphathela iinkcukacha ngenenekazi elabonwa
                 lingena laphundelaphuma eRio ngobusuku bokufa kukaEddie. /
                 Ulwazi ngendawo eyenzeka kuyo ingozi. 

                 [Nayiphi kwezi.]                                                        (2)

       2.2.4     (a) (ii)  / (ii) ummeli ntlobo.  ummeli ntlobo

                 (b) (iii)  / (iii) umchasi.  umchasi

                 (c) (i)  / (i) umlinganiswa oyintloko.  umlinganiswa oyintloko.     (3)

       2.2.5     Walinda unyaka wonke enxibe umsesane wengeji kaEddie
                 ongazange ade amtshate /walinda ukuba umpu wakhe
                 obulahlekile ude uzivelele 

                 [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                        (2)

       2.2.6     Sisifaniso.                                                           (2)

       2.2.7     Ukuba babelicaphukela, bedikiwe leli nenekazi kuba lalibonakala
                 liziphakamisile.                                                      (2)

       2.2.8     Ubenefuthe elikhulu  kuba bubukho bawo obubangele ukuba
                 uEddie anyanzeleke ukuba aye kuwubukela, neentshaba zakhe
                 zimazile ukuba akanakuphoswa nguwo, ngaloo ndlela kwavela
                 ithuba lokubulawa kwakhe ukuze ibali libheke phambili. / Unike
                 ithuba lokuba uLulama abe uhamba noEddie ngemini yengozi
                 ukuze afe naye kurhanelwe uLinda yena mntu wayesaziwa
                 ngoEddie. 
                 [Nayiphi na kwezi]                                                       (3)
                                                                                         [17]

                                                             AMANQAKU EWONKE:             35

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 6

6                ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2           (EC/SEPTEMBA 2018)

UMBUZO 3

UMonwabisi: Zama A Japhta

ISICATSHULWA E

      3.1.1     KuseNtshiqo.                                                      (1)

      3.1.2     nguMaRhadebe.                                                     (1)

      3.1.3     Kwakungafanelekanga, kuba uMonwabisi wayengumntwana
                njengabo. Asikho isizathu esinokubangela ukuba umntwana
                ongengowelo khaya aphathwe kakubi. 

                                                OKANYE

                Kwakufanelekile, kuba isendalweni into yokuba abantwana
                bambange umzali wabo bafune ukuba uthando lwabo lungahlulwa
                phakathi.                                                        (2)

      3.1.4     Sesokuba kwathi kwakufika ixesha lokumka kwabeLungu
                kumashishini asemaphandleni alibone elo njengethuba
                lokuzikhulisa kumava awayewafumene ngethuba wayesebenza
                kwaNdabazabantu eKapa.                                           (2)

      3.1.5     Nangona wayenobubele obukhulu nje wayekwanawo namandla
                okuqeqesha ngokulukhuni.                                         (2)

      3.1.6     Yeyokumakha amqinise ngenxa yendlela egadalala ebemphethe
                ngayo kanti uyamnceda engaziqondi yena.                          (2)

      3.1.7     Bubuvila / bubunxila / bubutshivela / ukungayazi indima
                edlalwa ngumntwana wokuqala ekhayeni / ukungabi ngomzekelo
                omhle kwabanye abantwana. 

                [Nasiphi isibini esichanekileyo siya kwamkeleka.]                  (2)

      3.1.8     Yeyangaphakathi  kuba uMamTolo iyamtya indlela axatyiswe
                ngayo uMonwabisi nguThandabantu, akanakuzola
                emphefumlweni.                                                   (3)

      3.1.9     Elokunaba kwebali / elokuyondelelana kwebali / ukujiya
                kwezinto  kuba ukujijitheka kukaMamTolo kuzala intiyo
                ngakuMonwabisi kanti kwangaxeshanye kumbangela ukuba
                ayekekelele ekuqeqesheni abakhe abantwana batsho benze
                izadulanqa ezinika uMonwabisi ithuba lokugqama.                   (3)
                                                                                   [18]
                                              KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 7

(EC/SEPTEMBA 2018)            ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                      7

ISICATSHULWA F

       3.2.1     Ngendima edlalwe nguMonwabisi ekuphumzeni uThandabantu
                 kumsebenzi wokongamela amashishini akhe. / ngothakazelelo
                 lukaMamTolo noThandabantu ngenxa yokubona ukuthembeka
                 nokunyaniseka kukaMonwabisi                                            (1)

       3.2.2     Wayevuka kusesekuseni kakhulu / kukuvuka xa kusithi qheke
                 ukusa. 
                 [Nayiphi na kwezi]                                                      (2)

       3.2.3     Bubenefuthe elikhulu kakhulu  kuba emva kokufumanisa ukuba
                 abasebenzi bakhe bayambela wasuka wanengqumbo
                 ngasebantwini ababemsebenzela,  wayeka zonke izinto ezintle
                 ebezenza / akathemba mntu. 

                 [Nayiphi na impendulo echanekileyo]                                     (3)

       3.2.4         (a) (ii)  / (ii) ummeli ntlobo / ummeli ntlobo 

                 (b) (iii)  / (iii) umxhasi / umxhasi 

                 (c) (i)  / (i) umlinganiswa oyintloko / umlinganiswa oyintloko      (3)

       3.2.5     UThandabantu wenze konke anokukwenza ukugcina abasebenzi
                 bakhe bonwabile eshishinini lakhe eNtshiqo / uthande
                 neenkedama nje zevenkile ezazingabantu abazihlalele kweso
                 sakhiwo / uthando lwakhe ebantwini lubonakele nangethuba
                 ethatha isigqibo sokukhulisa uMonwabisi njengomntwana wakhe. 

                 [Nasiphi isibini esichanekileyo siya kwamkeleka.]                       (2)

       3.2.6     Ukuba ngoku uMamTolo ujikile uyamthanda uMonwabisi
                 akasamboni njengomntwana awayemcaphukela sele embona
                 elulutho ekhayeni /ukutshintsha kwesimo ebesisibi kuqala
                 sikaMamTolo aveze icala elihle ngendlela ambona ngayo
                 uMonwabisi. 

                 [Nayiphi na kwezi]                                                      (2)

       3.2.7     Ngowokuba uMonwabisi useza kuba ngumlawuli wamashishini
                 kaThandabantu ngokusemthethwen /Ngowokuba nguMonwabisi
                 uphehlelelwe njengomntu oza kujonga aphathe amashishini
                 kaThandabantu ekuhambeni kwexesha.                                    (2)

       3.2.8     Lelokumnceda ngokumlawulela iincwadi zamashishini akhe
                 nokumcebisa ngalo lonke ixesha.                                        (2)
                                                                                         [17]

                                                            AMANQAKU ECANDELO A:          35

                                          OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 8

8                ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2            (EC/SEPTEMBA 2018)

ICANDELO B: IDRAMA

UMBUZO 4

NDIYEKENI: D.M. JONGILANGA

ISICATSHULWA G

4.1 4.1.1      Kusendlwini kaMadala.                                                  (1)

     4.1.2     NguMawonga Loni.                                                       (1)

     4.1.3     Kwakungafanelekanga, kuba uNdila uyiqhelile into yokona aze
               akhutshwe nguMadala kuloo ngxaki azifake kuyo. Umelwe ukuba
               azilungiselele abeneentloni ngesenzo asenzileyo. 

                                               OKANYE

               Kwakufanelekile, kuba uyiqhelile into yokuziphatha kakubi ngethemba
               lokuba akukho mntu uzakumsa ndawo kuba yena unonxibelelewano
               olungqingqwa nelungu eliphezulu lekomiti.                             (2)

     4.1.4     Sesokuthuma umntwana wesikolo utywala ngexesha lesikolo kuze
               kubhaqwe amakhoba otywala egumbini lakhe lokufundisela. 
                                                                                       (2)

     4.1.5     Yeyokuba uMawonga uyabaphehluzelisa abasebenzi esenza ngathi
               bangabaqeshwa basemzini wakhe.                                        (2)

     4.1.6     Yeyokuxelela uMawonga ukuba uNdila uthume umntwana wesikolo
               utywala ngexesha lesikolo.                                            (2)

     4.1.7     Kukungcola / kukunyoluka / ukungabingomzekelo /
               ukungathembeki / ukunganyaniseki / ukungabi namqolo. 

               [Nasiphi isibini kwezi.]                                                (2)

     4.1.8     Yeyangaphandle  kuba uNdila ubhoke isicuku ebagwexela kude
               ooLoni noMaziko xa bemxoxisa ngesenzo sakhe sokuthuma
               umntwana wesikolo utywala.                                            (3)

     4.1.9     Elokunaba kwebali / elokuyondelelana kwebali/ ukujiya kwezinto 
               kuba kulapho kuza kuthi kubondeke isingqukru sempindezelo kuNdila
               akuba egxothiwe eNobutho, noMadala engaphumelelanga
               ukumthethelela.                                                       (3)
                                                                                      [18]

                                             KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 9

(EC/SEPTEMBA 2018)             ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                   9

ISICATSHULWA H

4.2    4.2.1     Zizalathisi zeqonga.                                                     (1)

       4.2.2     Ubukela ingozi ijamelene nawe.                                          (2)

       4.2.3     Lelokumloba athandane naye ukuze aphalale aphele esifa
                 uMawonga.                                                               (2)

       4.2.4         (a) (ii)  / (ii) ummeli ntlobo / ummeli ntlobo 

                 (b) (iii)  / (iii) uvalithuba  / uvalithuba 

                 (c) (i)  / (i) umlinganiswa oyintloko / umlinganiswa oyintloko         (3)

       4.2.5     Umpimpa uNdila kuMawonga ukuze abhakeke atshe kwiziko lakhe
                 lokungcola / umpimpa uMawonga kuMadala ukuze agxothwe ibe
                 nguye inqununu yaseNobutho. 

                 [Nasiphi na isibini esichanekileyo siyakwamkeleka]                        (2)

       4.2.6     Ungumntu onobulali / ungumfazi othobekileyo / ungumntu
                 olungileyo nongayifuniyo into embi /ungumntu ozixabisileyo. 

                 [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                          (2)

       4.2.7     Ngumbuzo-buciko.                                                        (2)

       4.2.8     Ayibanga nafuthe kwaphela  kuba uThandiwe wabuqhuba ubomi
                 bakhe ngohlobo ebebuqhuba ngalo akazange athathe nalinye
                 icebiso alinikwe ngabahlobo bakhe. UMawonga yena uzingenele
                 engxakini engakhange anqandwe nguThandiwe ngaphandle
                 kokumxela kunina nakuRay.                                               (3)
                                                                                          [17]

                                                                   AMANQAKU EWONKE:        35

                                                   OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 10

10               ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2              (EC/SEPTEMBA 2018)

UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA: Madoda Mlokoti

ISICATSHULWA I

      5.1.1     KwaMatshezi noNcaphayi / kuloDina                                      (1)

      5.1.2     NguDina.                                                                (1)

      5.1.3     Kwakufanelekile kuba njengodade wabo uDina kwaye bevana kakhulu
                wayenokuyithetha kuZanoxolo yonke into aziva engenakuyithetha
                ebazalini bakhe. 
                                            OKANYE

                Kwakungafanelekanga kuba uZanoxolo naye ngumntwana ngoko ke
                akulindelekanga ukuba uDina azive enyanzelekile ukumxelela into
                emkhathazayo.                                                          (2)

      5.1.4     Kukuzidibanisa kwakhe noNoyongo omrhwebeshela
                kwaThambolenyoka apho asetyenziswa njengexhoba lokuthengisa
                ngomzimba nangokutyiswa iziyobisi.                                     (2)

      5.1.5     Uqhayisa ngokuthi yena ufundile / umisa ngemfundo yakhe. 

                [Nayiphi na kwezi]                                                       (2)

      5.1.6     Yeyokunika uDina icebo lokunqoloba abasebenzi
                bakaThambolenyoka babengathi babulewe ukuze anxunguphale
                kutsho kube lula ukuba abanjwe uThambolenyoka.                         (2)

      5.1.7     Ungcolile / ukhohlakele / unyolukile / akanabuntu. 

                [Nasiphi isibini kwezi.]                                                 (2)

      5.1.8     Yeyangaphandle  kuba bayaxambulisana ade uDina akhuphe
                amazwi anezisongelo efungela uThambolenyoka.                           (3)

      5.1.9     Lelokunaba kwebali / lelokuyondelelana kwebali / lelokujiya
                kwezinto  kuba oku kutshintsha kwesimo sikaDina kulandelwa
                kukungena nzulu kumkhwa wakwaThambolenyoka nokumitha kwakhe
                athi akugxothwa kwaThambolenyoka aziphindezele.                        (3)

                                           KUNYE
                                                                                        [18]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 11

(EC/SEPTEMBA 2018)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                       11

 ISICATSHULWA J

      5.2.1   Zizalathisi zeqonga.                                                        (1)

      5.2.2   Ningagoduka.                                                               (2)

      5.2.3   Lelokumncedisa ngokuthi avume ukumenzela umsebenzi wakhe
              omdaka wokushishina ngabantwana abangamantombazana.                        (2)

      5.2.4    (a) (ii)  / (ii) ummeli ntlobo / ummeli ntlobo 

              (b) (iii)  / (iii) uvalithuba  / uvalithuba 

              (c) (i)  / (i) umlinganiswa oyintloko/ umlinganiswa oyintloko             (3)

      5.2.5   Uzame ukuba kubekho uxolo phakathi kukaDina nabazali bakhe
              ngokuthetha naye embonisa indlela / uphinde wathetha noDina
              ngethuba abhaqe incula emotweni ebonisa uDina ubungozi azifaka
              kubo ngenxa yentiyo. 

              [Nasiphi isibini esichanekileyo siya kwamkeleka.]                            (2)

      5.2.6   Ukuba unesibindi / ulikroti / uzithembile. 

              [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                             (2)

      5.2.7   Sisibaxo / lugqithiso / lubabazo.                                      (2)

      5.2.8   Ibenefuthe elikhulu kuba emva koku kukwesi sicatshulwa kulandela
              ukuleqwa kukaDina ngooSdokhwe baze babhukuqe nemoto, kulandele
              ukubanjwa kooNoyongo noNomhase.                                             (3)
                                                                                           [17]

                                                            AMANQAKU ECANDELO B:            35

                                                OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 12

12               ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2           (EC/SEPTEMBA 2018)

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

UMBUZO 6: NDAKUYICEL’UVUTHIWE – L.L. NGEWU noE. Z. GUQA

ISICATSHULWA K

     6.1.1     Lityala lodlwengulo.                                                   (1)

     6.1.2     NguTshayizule.                                                         (1)

     6.1.3     Kwakungafanelekanga kuba babukho ubungqina bukagqirha
               obungathandabuzisiyo ukuba uNompoxeko wayedlwenguwe. 

                                            Okanye

               Kwakufanelekile kuba akazange abunike ngokwanelisayo ubungqina
               obabunokumthethelela kuba iinzipho angewayemphale ngazo
               uZolani akazange azisebenzise, engazange azame nokukhwaza
               oku.  Waye waphuma eholweni ehamba yedwa kusebusuku
               eshiya abahlobo ebehambe nabo ngasemva engabaxelelanga ukuba
               uyahamba / Uxokise inkundla ngelithi akamazi uZolani nangona
               wayekhe wathandana naye.                                              (2)

     6.1.4     Ayembona emncinane engaphantsi kweminyaka evumelekileyo
               yokuba angangena enkundleni yamatyala.                                (2)

     6.1.5     Wayebhala kakhulu nangokungxama.                                      (2)

     6.1.6     Yeyokubambisa uZolani ngokuthi amphale kanobom amshiye nesiva
               ukuze sibe bobona bungqina enkundleni / yeyokuthi
               akudlwengulwa okwesibini nguZolani amphale kanobom ebusweni
               aze atsho ngesikhalo ukubiza uncedo. Obu yaba bubungqina
               obubambekayo nobabangela ukuba abanjwe agwetywe uZolani. 

               [Nayiphi na kwezi]                                                      (2)

     6.1.7     Kukungasiboni njengesibalulekileyo isimangalo
               sikaNompoxeko /kukuhlekisa ngabantu abangamaxhoba
               odlwengulo / kukuzimisela ukuba ngakwicala lezaphuli-mthetho
               nolunyotyelwa amatyala. 

               [Nasiphi isibini kwezi.]                                                (2)

     6.1.8     Yeyangaphandle  kuba baye bajijisana ezilwela uNonkanyezi,
               wakhwaza, wade wamphala wamshiya nesiva ebuswe
               umdlwenguli.                                                          (3)

     6.1.9     Ukunaba kwebali / ukuyondelelana kwebali / elokujiya kwezinto 
               kuba uthe akubhungca apha uZolani waqhubeka ukudlwengula kanti
               uza kudibana neembila zithutha kwityeli elilandelayo.                (3)
                                                                                      [18]

                                            KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 13

(EC/SEPTEMBA 2018)             ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                      13

 ISICATSHULWA L

 NGUMNTU ONJANI LO – LL Ngewu

 6.2 6.2.1           Ngomngcwabo kaManduleli.                                                 (1)

       6.2.2         Wayemana ekhala kakhulu.                                                (2)

       6.2.3         Kukuveza isiqinisekiso somtshato enkundleni ukuze umzimba
                     kaManduleli ube awunakungcwatywa ngosuku olwalutyunjiwe.                (2)

       6.2.4         (a) (ii)  / (ii) ummeli ntlobo / ummeli ntlobo 

                     (b) (iii)  / (iii) uvalithuba  / uvalithuba 

                     (c) (i)  / (i) umlinganiswa oyintloko / umlinganiswa oyintloko         (3)

       6.2.5         UManduleli akazange enzele mntu nto / akazange aye ntweni
                     yamntu /unabafazi abahlanu abaxhwithana ngesidumbu sakhe /
                     akanamfundisi wokumngcwaba , akanamntu uthetha nto ivakalayo
                     ngaye. 

                     [Nasiphi isibini esichanekileyo siya kwamkeleka.]                         (2)

       6.2.6         Owokuba umfi lo unguManduleli akazange abenamkhondo esaphila
                     ngoko ke nomngcwabo wakhe uyiloo nto wayeyiyo.                          (2)

       6.2.7         Wayengakwazi ukufunda.                                                  (2)

       6.2.8         Kubenefuthe elikhulu  kuba ngenxa yesi siqinisekiso ukwazile
                     ukuwamisa amalungiselelo omngcwabo womyeni wakhe kuba
                     inguye onelungelo alinikwe sisiqinisekiso somtshato.                   (3)
                                                                                              [17]

                                                                AMANQAKU ECANDELO C:           35

                                                      OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 14

14               ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2              (EC/SEPTEMBA 2018)

 ICANDELO D: IMIBONGO

 UMBUZO 7: IDYUNIVESITHI IFORT HARE – S MAPUTI

     7.1.1    Ngumbongo-nkcazo  kuba imbongi ichaza idyunivesithi iFort Hare.
              Iveza ukubaluleka kweli ziko lemfundo nabantu abaninzi abafunde
              kuyo.                                                                    (2)

     7.1.2    Sisifaniso  siphuhlisa ukomelela nokuzinza kwale dyunivesithi.         (3)

     7.1.3    Yeyokuba abantu bangena bengakhanyiselwanga kuba bengekaxhamli
              emfundweni kodwa baphume begqibekile, befundisekile.                    (2)

     7.1.4    Oweliso.                                                                 (1)

     7.1.5    Indlala / ukungazi / ukuphalala.                                       (3)

     7.1.6    Kwisitanza se-4 imbongi igqithisa umnqweno nomyalezo wokuba
              imfundo efunyenwe kweli ziko inga ingabosulela nabo bangekayi
              kulo kanti kwesesi-5 imbongi ikhankanya amaqhawe afunde kule
              dyunivesithi nendlela abaxhamle ngayo abamazwe angaphandle              (2)

     7.1.7    B√/ B zaphanza/ zaphanza.                                                (1)

     7.1.8    Ukuba noNelson Mandela lo udume kangaka wayefunde
              kwalapha.                                                               (2)

     7.1.9    Yimvano siphelo                                                         (2)
                                                                                       [18]

                                            KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 15

(EC/SEPTEMBA 2018)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                  15

 UMBUZO 7.2: IMBONGI – KN MANCIYA

 7.2 7.2.1      Yonwabile  kuba isebenzisa amagama ancoma imbongi afana nala:
                ‘Lichabasa lechebesha’./ Kroti lakwabani ngqanga yamazwi!
                namanye.                                                              (2)

       7.2.2    Lichule.                                                             (2)

       7.2.3    Ikhalipha.                                                            (1)

       7.2.4    Yimbongi yomthonyama  kuba kuchazwa ukutshila kwayo xa ibonga
                ide ifaniswe neentaka ezithile.                                      (3)

       7.2.5    Kukudibanisa isizwe nabangasekhoyo, nezinyanya.                      (2)

       7.2.6    Isikweko  Izinga eliphezulu ekulo imbongi yomthonyama.              (3)

       7.2.7    Zonke izitanza zakhiwe ngemiqolo emine.                             (2)

       7.2.8    Yipikoko / yintambanane / ngudokolwana. 

                [Nasiphi isibini kwezi.]                                              (2)
                                                                                     [17]

                                                   AMANQAKU ECANDELO D:               35
                                                      AMANQAKU EWONKE:                70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

## Related documents

- [Xhosa FAL P1 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo/6b71d0e6-22b4-4f69-8722-e0e144ea283f) — isiXhosa FAL · Memo · 2018
- [Xhosa FAL P3 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p3-memo/67114626-4e5f-41e4-8756-80beecf3c814) — isiXhosa FAL · Memo · 2018
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2018-final-memo/48f74493-b0fa-4efd-aedf-bcd23b6b2ab4) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT2021](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept2021/c13f23a4-01ac-4ab0-be26-7a7e911cd7e7) — isiXhosa FAL · Memo · 2021
- [XHOSA FAL P2 MEMO SEPT 2017](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-sept-2017/632d8ab0-6f2e-4d44-9dc9-1278e4d32ed3) — isiXhosa FAL · Memo · 2017
- [XHOFA P1 GR12 QP SEPT2018 D](https://www.hlayiso.com/library/xhofa-p1-gr12-qp-sept2018-d/3fc6b4aa-e83c-4e09-b14e-8af875639e54) — isiXhosa FAL · QP · 2018

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
