# isiXhosa FAL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2024 QP

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the Eastern Cape Mock Exam 2024, 32 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2024-watermark/53920582-7e5a-4aea-84d0-f4203209aca1
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Document type: Question paper
- Year: 2024
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 32

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2024 QP](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2024-watermark/53920582-7e5a-4aea-84d0-f4203209aca1)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2024. Question paper, 32 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                        SENIOR CERTIFICATE

                            IBANGA 12

                         SEPTEMBA 2024

             ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA
               OLONGEZELELWEYO (FAL)
                 IPHEPHA LESIBINI (P2)

AMANQAKU:   70

IXESHA:     2½ iiyure

                        Olu viwo lunamaphepha angama-32.

                    Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 2

2             ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2             (EC/SEPTEMBA 2024)

IMIYALELO NENGCACISO

Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uqalise ukuphendula imibuzo.

1.    MUSA ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Yiya kwiphepha lesiqulatho
      elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi ozifundileyo
      kulo nyaka. Emva koko, yifunde le mibuzo uze ukhethe leyo ufuna
      ukuyiphendula.

2.    Eli phepha linamaCANDELO amaNE:

      ICANDELO A:         Inoveli               (35)
      ICANDELO B:         Idrama                (35)
      ICANDELO C:         Amabali amafutshane   (35)
      ICANDELO D:         Imibongo              (35)

3.    Landela imiyalelo ekuqaleni KWECANDELO NGALINYE ngononophelo.

4.    Phendula IMIBUZO emiBINI iyonke: umbuzo NGAMNYE ukhethwa
      NAKUWAPHI amacandelo amaBINI.

      ICANDELO A: INOVELI
      Phendula umbuzo kwincwadi yenoveli oyifundileyo.

      ICANDELO B: IDRAMA
      Phendula umbuzo kwincwadi yedrama oyifundileyo.

      ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
      Phendula imibuzo esetwe kumabali amafutshane omaBINI.

      ICANDELO D: IMIBONGO
      Phendula imibuzo esetwe kwimibongo yomiBINI.

      Sebenzisa itshekhlisti ukuzincedisa.

5.    Uluhlu lokukhangela lakukunceda.

6.    Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
      esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo.

7.    Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

8.    Ingcebiso yokulawula ixesha: Sebenzisa imizuzu engama-60 KWICANDELO
      NGALINYE.

9.    Sebenzisa imizuzu engama-75 KWICANDELO NGALINYE.

10.   Bhala ngokucacileyo nangokucocekileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 3

(EC/SEPTEMBA 2024)        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2               3

 IPHEPHA LESIQULATHO

 Eli phepha liza kukunceda ukuba ukwazi ukukhetha imibuzo ofuna ukuyiphendula
 ngaphandle kokufunda lonke iphepha.

 ICANDELO A: INOVELI

 Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE kwinoveli oyifundileyo.
             INANI LOMBUZO                   AMANQAKU                   IPHEPHA
 1.  Kusa Kusihlwa                                35                       5–8

 2.    Umqol’uphandle                                   35                9–12

 3.    UMonwabisi                                       35               13–16

 ICANDELO B: IDRAMA

 Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwinoveli oyifundileyo.
 4.  Ndiyekeni                                  35                       17–20

 5.    Inzala YamaRhamba                                35               21–24

 ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

 Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kumabali amafutshane.
 6.1 ‘Kanti andizenzanga’                          18                    25–26
 6.2 ‘Ndakuyicel’ivuthiwe’                         17                    27–28

 ICANDELO D: ISIHOBE

 Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kwimibongo.
 7.1   ‘Umama’                                          18               29–30
 7.2   ‘Ukwindla’                                       17               31–32

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 4

4              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2            (EC/SEPTEMBA 2024)

ITSHEKLISTI

QAPHELA:       Phendula imibuzo emiBINI kumacandelo amabini.
               Phawula (√) amacandelo owakhethileyo.

        ICANDELO                 IINOMBOLO     INANI LEMIBUZO      PHAWULA
                                  ZEMIBUZO     EPHENDULWAYO           (√)

A    Inoveli

     (Kusa Kusihlwa)                    1–3           1
     (Umqol’uphandle)
     (UMonwabisi)

B    Idrama

     (Ndiyekeni)                        4–5           1
     (Inzala YamaRhamba)

C    Amabali amafutshane

     (‘Kanti andizenzanga’)
     (‘Ndakuyicela                 6.1 + 6.2          1
     ivuthiwe’)

D    Imibhongo
                                   7.1 + 7.2          1
     (‘Umama’)
     (‘Ukwindla’)

QAPHELA:       Qiniseka ukuba uphendule imibuzo kumaCandelo amaBINI kuphela.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 5

(EC/SEPTEMBA 2024)        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                 5

ICANDELO A: INOVELI

Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi noveli zilandelayo:
• Kusa Kusihlwa nguKS Bongela
• Umqol’uphandle nguMAP Ngani
• UMonwabisi nguZA Japhta

Phendula YONKE imibuzo ekwinoveli oyifundileyo.

UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA:        Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
                UMBUZO 1.1 noMBUZO 1.2.

1.1    Funda ngocoselelo esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

       ISICATSHULWA A

       Ndingafana ndisesi sidla ubulongo, into engazi kwenzeka yona yile yokuba
       umane ucetyiswa emacaleni ufike sewuphefumlela phezulu, undibikela le nale
       emzini wam. Lungile, mayicace into yokuba la mahlahla akho akucebisa into
       yokuba ulungiselele abantwana bakowenu kuphela ukuze aba bakuthi
       ungabahoyi. Kwaye futhi into yixoxe nam kuqala uyeke ukufika undinike      5
       imiyalelo ngathi ndiyintombi yakho.

       Iwagqibe la mazwi seyifutha le ntokazi ngathi lirhamba eli lishukunyiswe
       belilele. Ubunokuthi wakukhangela amehlo la ufike elongalonga, eyaluzela
       okwawenyushu.

       “Mfum, uthetha imfungumfungu yodwa mfazindini. Kwaye ndiyakukrokrela        10
       ngathi ikho le ishiya ezinye. Eli gwebu unalo liyakuphambanisa. Yiyo le nto
       mna ndisuka izinto ndizenze ndingadlulanga kuwe ngamanye amaxesha kuba
       usuke uvukwe yintlamba engakhiyo. Into oyingxamelayo yingxabano kuqala,
       uze uthi wakudibana nenyoka iphunga umhluzi, uthi naku naku uLungile
       ekhohlakele. Andizimisele kuyiphendula yonke le nanana undinqikela          15
       yona ngaphandle nje kwale: uThamsanqa uza kuza kuqhuba le venkile
       endaweni yam. Andinqweneli enye ingxoxo ke kungenjalo uya kudibana nenye
       into.”

       “Musa ukuyihlonipha loo nto. Yithi uza kundenza ingqongqo le uqhele
       ukundenza yona undibethela la manyundululu akho.”                   20

       1.1.1    Xela igama ledolophu eyayikuyo le venkile kaLungile.                 (1)

       1.1.2    Nika isizathu esibe ngunobangela wale ngxoxo iphakathi koLungile
                nenkosikazi yakhe.                                                   (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 6

6              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                  (EC/SEPTEMBA 2024)

      1.1.3     Chonga ibinzana kwisivakalisi esikrwelelwe umgca kwisicatshulwa
                elibonisa ukuba umfazi kaLungile wayenomsindo ogqithisileyo.                 (1)

      1.1.4     Khankanya zibe MBINI          iindaba   zobuxoki   awayezithuthelwa
                nguNozilo uNomakhwezi.                                                       (2)

      1.1.5     Inika ngcinga ni le ntetho kaLungile ibhalwe ngqindilili
                kwisicatshulwa?                                                              (2)

      1.1.6     Zaziyintoni iinjongo zikaNozililo zokuzenza umhlobokazi
                kaNomakhwezi?                                                                (2)

      1.1.7     Nika ulwazi olulapha kwisicatshulwa olusixelela ukuba uLungile
                ebembona okomntu oshiywa ziingqondo umfazi wakhe.                            (2)

      1.1.8     Ngqina ukungachaneki kwale nkcazelo ilapha ngezantsi.

                ULungile wathi uThamsanqa makaze nosapho lwakhe lonke xa
                esiza kuncedisa evenkileni.                                                  (2)

      1.1.9     Ingaba uYolisa waphumelela ukuyinqanda intombi yomnakwabo xa
                yayibonisa ukungamhloniphi umyeni wayo? Xhasa impendulo
                yakho.                                                                       (2)

      1.1.10    Sifundisa ntoni isenzo sikaNomakhwezi sokumamela iindaba
                azithuthelwa ngabahlobokazi bakhe ngokwalapha ebalini.                       (2)

                                               KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 7

(EC/SEPTEMBA 2024)        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                        7

1.2     Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

        ISICATSHULWA B

        Emva kokuba kwenziwe amatheko kaMpumelelo ndawonye nokunikwa
        intsikelelo kwivenkile yakhe, izinto zibonise inguqulelo. Ivenkile yathanda
        ukuba nabantu abaninzi ngokumangalisayo, izale lide litshone ilanga. Le nto
        yenza ukuba uThamsanqa aqeshe abanye abantu bokuncedisa. Yayiqwela
        ukuzala ngempela-veki nangeeKrisimesi. Nalaa nto kwakuxanjuliswana 5
        ngayo yaduka esithubeni kuba amagqwetha kaNozililo aminxwa
        kukulahleka kobungqina neencwadi zemvumelwano phakathi koSondlo
        noMosia. Kwaba nzima ngakumbi akungafumaneki uMosia. Zaba ezo mali
        zikaNozililo nomyeni wakhe ziyatshona.

        Sigqibelene nabo bevalelwe ngenxa yesityholo sokuncedisa nokuyila 10
        iyelenqe lokutshisa ivenkile kaMpumelelo. Athi akuba elugqibile amapolisa
        uphando, alifaka ityala. UNozililo wafuna igqwetha lokuba libathethelele.
        Ngenxa yokufa komntu owabulawa ngamapolisa, ityala lanyanzeleka ukuba
        liye ejajini.

        Bakhanyela mpela ukuba babenento yokwenza nokuqulunqwa kweyelenqe 15
        lokutshisa. Ngenxa yokuba aba tsotsi babeqeshwe nguNozililo
        babeyimigulukudu eyaziwayo, kwaba nzima ukuba ingakholeleka inkcazo
        yabo. Negqwetha likaNozililo lavuthuza libonisa ukuba abantu abanesidima
        nabahlonelekileyo abanjengaba abanakuze bayenze into ephantsi olo hlobo
        nabantu abaziwa ngobugulukudu.                                           20

        OoNozililo bayikhanyela into yokuba abavani nabantu bakwaNtsibande.
        Beza namangqina okubonisa ukuba babeziitshomi noNomakhwezi esaphila.
        Baba ngaloo ndlela bayaliphumelela ityala. Imigulukudu yashiyeka
        entolongweni idontsa iminyaka.

        1.2.1    Chaza isiganeko esabangela ukuba uNozililo nomyeni wakhe
                 babanjwe.                                                                  (2)

        1.2.2    Nika intsingiselo yebinzana “yaduka esithubeni” elikwisicatshulwa
                 esingentla.                                                                (2)

        1.2.3    Lizisa wuphi umfanekiso-ntekelelo igama elibhalwe ngqindilili
                 kwisicatshulwa?                                                            (2)

        1.2.4    Cacisa ukuba simfake njani engxakini uNtongana isenzo
                 sokulukuhlwa nguNozililo ukuba alwele ukufumana ivenkile
                 yakwaNtsibande.                                                            (2)

        1.2.5    Chaza ukuba sityhila ntoni ngoNozililo isenzo           sokuqesha
                 imigulukudu ukuba itshise ivenkile kaMpumelelo.                            (2)

        1.2.6    Xela ukuba esi sicatshulwa sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo
                 sebali.                                                                    (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 8

8              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                (EC/SEPTEMBA 2024)

       1.2.7    Tshatisa umlinganiswa okuKHOLAM B nenkcazelo ekuKHOLAM A.

                        KHOLAM A                          KHOLAM B
                (a)   Ugqirhakazi owatshata (i)       uNowenti
                      noMpumelelo

                (b)   Unyana kaNozililo       (ii)    uThembisa
                      noNtongana

                (c)   Udadobawo               (iii)   uYolisa
                      kaNomakhwezi

                                              (iv)    uMalungisa
                                                                           (3 x 1)         (3)

       1.2.8    Khetha impendulo ibeNYE echanekileyo kwezi zikwizibiyeli.
                Le noveli (yinoveli engolwaphulo-mthetho/engemiba yentlalo).               (1)

       1.2.9    Ingaba isenzo sikaMpumelelo sokwakha isibhedlele eLusikisiki saba
                sisigqibo esifanekileyo ngokolwazi lwakho lwebali?
                Xhasa impendulo yakho.                                                 (2)
                                                                                      [35]

                                                           AMANQAKU EWONKE                 35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 9

(EC/SEPTEMBA 2024)        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                    9

UMBUZO 2: UMQOL’UPHANDLE – MAP NGANI

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo
sobude obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA:        Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
                UMBUZO 2.1 noMBUZO 2.2.

2.1    Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

       ISICATSHULWA C

       Kuloo mgubhululo eyaba yeyokugqibela kuHlobo yaba kukufunda nganye
       nganye kwisipha seencwadi ezazibhalelwe uEddie. Inkoliso yazo
       yayizezivela kuLinda. Uziphe ixesha umfo kaHlobo, enyamezela ukuva loo
       mfeketho yeendaba zomfazi obhala ethe thwanga lisoka lakhe. Wayephatha
       kudibana nemfitshimfitshi yobukhwele ibe ngamasososo okungaphumeleli         5
       kwakhe edingeni labo noEddie, ibe kukubhobhoza kwakhe ngempahla
       entsha, ibe kukuphindaphinda ebisenzeka ngomhla othile benoEddie – yonke
       loo nto ixelelwa umntu oyaziyo ebisenzeka.
       Ukunyamezela kwakhe uHlobo kuvuzwe ngento ephathekayo. Kuthe
       sekunini, wagagana neyona ncwadi eyaba nomdla kuye. Leyo yayibhalwe          10
       ngezolo – isisijungqana kodwa ithwele lukhulu. Yayisithi:
       “Dear Eddie,
       Andisaphumeleli ukuya ebhayaskophu ngokuhlwa nje. Sebenzisa naantso
       imizuzwana ndikunika, udibane nesithandwa sakho sesibini. Sendiqonda
       ukuba sesona usixabisileyo. Mna ndifunyenwe yingqele.                        15
       Ndim, Linda.”
       Uncume yedwa okaHlobo. Uyithathe loo ncwadi wayifaka kwincwadana
       aqokelela kuyo amanqakwana awazuza xa aphandayo. Udlulele kwezinye
       koko akafumananga nto yimbi ithe yanomdla.
       Ukusuka apho, ufike eofisini yakhe sekungqengqe phezu kwetafile intaphane    20
       yamaphepha avela kwi-ofisi enkulu yamapolisa. Uwe kuwo kwangoko. Uthe
       nje ukuba awagqibe ukuwafunda, wabhekisa kuLiziwe ngelizwi elirhabaxa
       namhlanje.
       “Lizzie, amapolisa abuye ze mfondini. Bendithe makakhe aye kuhlola
       indawo yomonakalo phezolo.”                                                  25

       2.1.1    Xela igama lesitalato eyayikuso indlu kaEddie.                          (1)

       2.1.2    Nika isizathu sokuba uHlobo andwendwele indlu kaEddie ngale mini.       (2)

       2.1.3    Chonga ibinzana kwisivakalisi esikrwelelwe umgca kwisicatshulwa
                elibonisa ukuba ezinye zeeleta ezazibhalelwa uEddie nguLinda
                zazithetha nje into engenamsebenzi.                                     (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 10

10              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                 (EC/SEPTEMBA 2024)

     2.1.4     Khankanya zibe MBINI izinto ezazibangela ukuba uLinda abe
               ngumrhanelwa wokuqala ekufeni kukaEddie nesinqandamathe sakhe.            (2)

     2.1.5     Inika ngcinga ni le ntetho kaHlobo ebhalwe ngqindilili kwisicatshulwa?    (2)

     2.1.6     Zaziyintoni iinjongo zikaHlobo zokuya eFemina House?                      (2)

     2.1.7     Nika ulwazi olulapha kwisicatshulwa olusixelela ukuba uHlobo wade
               wayifumana eyona nto wayeyifuna.                                          (2)

     2.1.8     Ngqina ukungachaneki kwale nkcazelo.
               ULinda Monti nguye owabulala uEddie nesinqandamathe sakhe.                (2)

     2.1.9     Ingaba uHlobo waphumelela ukufumana obona bungqina kwiofisi
               yakwaNdabazabantu eHill Street?                                           (2)

     2.1.10    Sifundisa ntoni isenzo sikaThembisa Ntlokonkulu sokuzenza
               uNkosikazi Hobe emapoliseni?                                              (2)

                                              KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 11

(EC/SEPTEMBA 2024)        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                       11

2.2    Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

       ISICATSHULWA D

       Indlela ayemjonge ngayo uHlobo yayicacisa ukuba akakholelwa ncam yinto
       ayithethayo. Kodwa athi akumjonga lo soka-dala womcuphi, afike kumntu
       ongavelisanga nelinye izinyo. Wayezulazula endlwini elinde ukudamba kwaloo
       ngxolo yezikhalo zababanjiweyo. Kwathi ze kucace emapoliseni ukuba
       ngokwenene akaqhuli uHlobo, afunda ulusu lwabo babetyholwa. Babebibitheka, 5
       abanye bemhunyhamhunyeka bejonge phantsi.
       Uthe uHlobo akuqonda ukuba zithothile izikhalo nomothuko, wabhekisa
       kumabanjwa akhe: “Phikani ukuba niyatyholwa!”
       Cwaka.
       UHlobo uthe guququ kumapolisa angoogxa bakhe ngelithi, “Mhlawumbi nina 10
       bantu bangazinto niya kuthi ze nikholelwe kweli phupha ndililawulayo, nive into
       ethethwa kulo mshini ndiwuphetheyo.”
       Utsho equbula la tape recorder. Uyichukumise apha naphaya, wabuya wathi,
       “Phulaphulani ke.”
       Cwaka endlwini.                                                                 15
       “Linda, sithandwa sam, uqalile ukuthetha umshini: NguEddie lo uthethayo.
       Ndifuna ukukuxelela ukuba komnye wemisonto yale tape recorder kukho incoko
       eyayiphakathi kwam nezihlobo zam zaseMoonglow – uThembsie Ntlokonkulu,
       uThemba Mdoda, uKhulile Ndungana noWelile Nzulube.
       “Bandifikela endlwini ngomhla weshumi kuJanyuwari 1960. Le tape recorder 20
       ndiyivulele bengazi bona, ndayicholachola yonke incoko eyayiphakathi kwethu.
       Oko ndikwenze ngokurhanela into, emva kokuba besisoloko singavisisani
       ngezaseMoonglow.
       “Uya kuzivela nawe izinto abazithethileyo. Kambe mna andizifake ntloko. Yonke
       le ncoko ndisenakho ukuyisa emapoliseni koko andithandi.”                       25

       2.2.1    Chaza isiganeko esabangela ukuba uEddie enze ushicilelo kwitape
                recorder.                                                                   (2)

       2.2.2    Nika intsingiselo yebinzana “ongavelisanga nelinye izinyo” elikrwelelwe
                umgca kwesi sicatshulwa singentla.                                          (2)

       2.2.3    Lizisa wuphi umfanekiso-ntekelelo igama elibhalwe ngqindilili
                kwisicatshulwa?                                                             (2)

       2.2.4    Cacisa ukuba kumfake njani engxakini uEddie ukungakuvumeli
                ukuthengiswa kwentsangu eMoonglow?                                          (2)

       2.2.5    Chaza ukuba sityhila ntoni isenzo sikaJoe Bumba sokuya emapoliseni
                ukuze ancedise kuphando ngokufa kukaEddie noLulama.                         (2)

       2.2.6    Xela ukuba esi sicatshulwa sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo
                sebali.                                                                     (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 12

12              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                (EC/SEPTEMBA 2024)

      2.2.7    Tshatisa umlinganiswa okuKHOLAM B nenkcazelo ekuKHOLAM A.

                           KHOLAM A                            KHOLAM B
               (a)   USomashishini owayethengisa (i)        uLinda Monti
                     utywala eMonti

               (b)   Intokazi kaEddie eyasweleka    (ii)    uNkosikazi Hobe
                     naye kwingozi yemoto

               (c)   Umakazi kaEddie owayehlala     (iii)   uLulama
                     kuKomani

                                                    (iv)    uMaKheswa
                                                                              (3 x 1)       (3)

      2.2.8    Khetha impendulo echanekileyo kwezi zikwizibiyeli.
               Le noveli (yinoveli engolwaphulo-mthetho/engemiba yentlalo).                 (1)

      2.2.9    Ingaba isenzo sikaEddie sokushicilela incoko phakathi kwakhe
               namalungu aseMoonglow yaba sisigqibo esifanlekileyo ngolwazi
               lwakho lwebali? Xhasa impendulo yakho.                                    (2)
                                                                                        [35]

                                                            AMANQAKU EWONKE                 35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 13

(EC/SEPTEMBA 2024)          ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                    13

UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA JAPHTA

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA:             Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
                     UMBUZO 3.1 noMBUZO 3.2.

3.1    Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

       ISICATSHULWA E

       Wayothukela ngaphakathi ke le yamantombazana abambe imidiza uHlubikazi.
       Wathi khunubembe phezu kowakhe umandlalo ebukele. “Yhu kutheni ingathi
       wothukile nje? Ingaba uyaqala ukubona amanenekazi atshayayo?” Yabuza leya
       yokuqala intombi itsala kuhle kumdiza owawuceketheke kuhle kwiminwe
       ebhityileyo. “Ha-hayi andothukanga S-sisi.” Waphendula watsho uHlubikazi,           5
       zimyile iintloni ngokuqatshelwa ngabo, kanti ngenene wayebabukele
       ngokothuka okukhulu.
       Hayi suka Sxosh, awuboni ukuba ngumsila lo, useneentloni zokufika. Akunjalo
       sana?
       E-ewe ndiyafika sisi, wavuma uHlubikazi bukoyika kuba ebesele ezivile iindaba       10
       ezibuhlungu ngabafikayo apho esinaleni. O-o, arha torho, ndiyabona ke ngoku.
       Musa ukoyika wena sana, asizi kukwenza nto thina. Asikholelwa thina yiloo
       mbanxo yokufaka abantu esinaleni, kwaye ithandwa ngabaseMzimkhulu loo
       ntlondi.
       Yatsho leya yokuqala isatsho ngemicwe yomsi ukuphuma emlonyeni.                     15
       “Nakuthi babefuna ukuyenza loo ntlondi kulo nyaka uphelileyo koko sabakhupha
       kwezo ngqondo sabafaka kwezethu. Yhu koobani bona!” Yatsho le ibikade
       ithule kucaca ukuba yiyo le ineso sibindi. Izibilini zehla kuHlubikazi kuba esiva
       ukuba uhleli nabantu abangakholelwa ekufakeni abanye esinaleni.
       Waqonda ukuba uya kuyixolela leyo yemidiza kuba encwase ukukhuselwa.                20
       Ebesele egqibe ukuba uya kuzishiya apho ezo ntombi ukuya kufuna indawo
       yokuhlala nabantu abasimilo sifana nesakhe.
       Tyhini, sancokola nomntu singamazi!

       3.1.1    Xela ibanga elaliza kufundwa nguHlubikazi kwesi sinala.                    (1)

       3.1.2    Nika isizathu sokuba athi khunubembe phezu komandlalo wakhe
                uHlubikazi?                                                                (2)

       3.1.3    Chonga ibinzana kwisivakalisi esikrwelwe umgca kwisicatshulwa
                elibonisa ukuba uHlubikazi wayengumfundi omtsha kuloo sinala.              (1)

       3.1.4    Khankanya zibe ZIBINI iziphumo zokuhlobana kukaHlubikazi nezi
                ntombi esinaleni.                                                          (2)

       3.1.5    Inika ngcingani le ntetho yale ntombi ebhalwe ngqindilili
                kwisicatshulwa?                                                            (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

                              Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 14

14              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2               (EC/SEPTEMBA 2024)

      3.1.6     Zaziyintoni iinjongo zikaHlubikazi zokuzenza umhlobokazi wezi
                ntombi?                                                                    (2)

      3.1.7     Nika ulwazi olulapha kwisicatshulwa olusixelela ukuba lwehla uvalo
                kuHlubikazi akuva ukuba akazokuntlontwa esinaleni.                         (2)

      3.1.8     Ngqina ukungachaneki kwale nkcazelo ilandelayo.
                UHlubikazi wafunda waphumelela emagqabini esinaleni.                       (2)

      3.1.9     Ingaba uMaMtolo waphumelela ukuqeqesha iintombi zakhe ngendlela
                yokuziphatha ngokolwazi lwakho lwebali?                                    (2)

      3.1.10    Sifundisa ntoni isenzo sikaHlubikazi sokulibala ingqeqesho yabazali
                bakhe akufika esinaleni?                                                   (2)

                                         KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 15

(EC/SEPTEMBA 2024)           ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                  15

3.2     Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

        ISICATSHULWA F

        Babuya kolunye lweehambo zabo bebaliselwa iindaba noko ezaba mbi. Bafika
        amashishini evaliwe kungekho nelinye kuwo elisebenzayo. UMonwabisi
        wababalisela ukuba kwiveki engaphaya kwaleyo yayiphelilile kwafika
        amagosa karhulumente ajongene nezakhiwo, ulwakhiwo lwazo nokhuseleko
        lwazo. Afika ke apho kwaSihlunu adenda zonke ezo zakhiwo zaloo mashishini 5
        akhe, ngelithi zonke zidala ngoko ke mazidilizwe kuba zaziyingozi kubo bonke
        abangena okanye abasebenza kuzo.
        Loo myalelo ke wawubangelwe yinto yokuba kwathi kukho inkanyamba
        ehamba nomoyakazi omkhulu kwawa esinye sezo zakhiwo kwenzakala
        abantu abaliqela ababengaphakathi kuso ngelo xesha. Befika zivaliwe nje ezo 10
        zakhiwo kungokuba loo magosa akazange avumele mntu osondela kwa-
        ukusondela kuzo. Wema nematha uThandabantu exakwe yinto amakayenze.
        Eneneni zona ezo zakhiwo zazisele zizidala kungekuko ukuba uyamonelwa
        kwathini.

        Iminyaka engaphaya kwamashumi amathathu ayedlulile zakhiwayo. Ingxaki 15
        ke yaba kuye kuba ukuzidiiliza yayithetha ukuba sisiphelo sakhe eso kuba
        ngokwengeniso yazo yayiza kuba yinkcitho ukuphinde akhe ezinye kuba kwa-
        ezi zazingenayo. Phinda ke ukhumbule ukuba uRhadebe ngulowo wabetha
        ngenqindi phantsi esithi akungekhe kuthengiswe nelinye kuloo mashishini
        akhe. Eyona nto yamfaka engxakini ke yiloo nkcitho wayejongene nayo 20
        nokuba wayeza kuthatha siphi kwezo zigqibo wayejongene nazo.
        Njengaye nawuphi na ke usomashishini, uRhadebe wayengayifuni kwaphela
        inkcitho kude kugqithise kuye njengokuba wayesele aluphele.

        UMamTolo waqonda ukuba makathule akhe ayiyeke indoda yakhe izibonele,
        kuba kaloku yena kwakukade ecebise ukuba athengiswe amashishini kodwa 25
        yala, ngoku ke ayengenako ukuthengiswa ngenxa yaloo meko akuyo ayeza
        kuba nenkcitho, nkcitho leyo wayengayifuni uRhadebe.

        3.2.1        Chaza isiganeko esabangela ukuba zidendwe iivenkile
                     zikaThandabantu?                                                    (2)

        3.2.2        Nika intsingiselo yebinzana “wema nematha” elikrwelelwe umgca
                     kwesi sicatshulwa singentla.                                        (2)

        3.2.3        Lizisa wuphi umfanekiso-ntekekelo ibinzana elibhalwe ngqindilili
                     kwisicatshulwa?                                                     (2)

        3.2.4        Cacisa ukuba kumfake njani engxakini uThandabantu
                     ukungakuvumeli ukuthengiswa kwamashishini akhe amadala
                     ngokwengcebiso kaMamTolo.                                           (2)

        3.2.5        Chaza ukuba sityhila ntoni ngoMonwabisi isenzo sokuvuma
                     ukongamela izakhiwo zikaThandabantu ngexesha esesibhedlele.         (2)

        3.2.6        Xela ukuba esi sicatshulwa sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo
                     sebali.                                                             (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

                              Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 16

16              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                (EC/SEPTEMBA 2024)

      3.2.7    Tshatisa umlinganiswa okuKHOLAM B nenkcazelo ekuKHOLAM A.

                             KHOLAM A                            KHOLAM B
               (a)   Igqwetha elabeka uMonwabisi        (i)     uHlubikazi
                     ukuba alawule amashishini
                     kaRhadebe ngelixa egula

               (b)   Unyana kaRhadebe                   (ii)    uZangone
                     owasweleka kwingozi yebhasi.

               (c)   Intombi kamamTolo eyatshata        (iii)   uNobuntu
                     ngaphandle kwemvume
                     yabazali bayo.
                                                        (iv) uGcinumzi
                                                                              (3 x 1)       (3)

      3.2.8    Khetha impendulo echanekileyo kwezi zikwizibiyeli.
               Le noveli (yinoveli engolwaphulo-mthetho/engemiba yentlalo).                 (1)

      3.2.9    Ingaba isenzo sikaThandabantu sokungavumi ukuthengisa
               amashishini akhe saba sisigqibo esifanelekileyo ngokwazi kwakho
               ibali?                                                                    (2)
                                                                                        [35]

                                                    AMANQAKU ECANDELO A:                    35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 17

(EC/SEPTEMBA 2024)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                    17

ICANDELO B: IDRAMA

Phendula YONKE imibuzo ekwidrama oyifundileyo.

UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA:        Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
                UMBUZO 4.1 noMBUZO 4.2.

4.1    Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

       ISICATSHULWA G

       LONI:         Le tasi yekabani?

       NDILA:        Yeyam.

       LONI:         Ifuna ntoni apha?

       NDILA:        Nam ndithe nqa ukuba ifuna ntoni na apha

       MAZIKO:       Mfondini, Dicksie, lungis’umlomo lo xa kunje.                       5

       LONI:         Kutheni le nto uthuma abantwana utywala ngexesha lesikolo?

       NDILA:        Obuphi utywala?

       LONI:         Obu buphezu kwetafile.

       NDILA:        Ukuba ibubobam ngebungekh’apha. Manene sanukuthi
                     nakudinwa ndim kwesi sikolo nindimbele ingcwaba ndijongile.         10

       LONI:         Xa uzimbela ingcwaba ngokwakho, unga ungaya kulala kulo
                     nababukeli?

       MAZIKO        Manene, siyawuphosa umhlola. Ndila mfondini, vuma ityala
                     nokuba alingomafutha. Uthi uLiziwe uthunywe nguwe, kwaye le
                     tasi yeyakho.                                                       15

       NDILA:        Andazani natywala. Ndithume uLiziwe itasi yam endlwini
                     qha, qwaba ke.
                     Enye imfungumfungu le nindotha ngayo yimigibe nje yenu kwaye
                     indoda izizibeke kakuhle izabatha, izibeke ngobunono zingagqibi
                     ithafa.                                                             20

       LONI:         Izabatha zantoni?

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

                              Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 18

18              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                   (EC/SEPTEMBA 2024)

      NDILA:      Ukuba ufuna ukundibeka ityala undise ngaphambili, qhuba ngoku
                  indlela ingekazali ziimbovane. What is the charge preferred against
                  me?
      LONI:       Drunkeness during school hours, alternatively, corruption of school          25
                  children.
      NDILA:      Kanti abantu abangaseliyo banje ukuf’ingqondo?

      LONI:       Second charge. Insurbordination and inefficiency.
      NDILA:      Ungawacula onke loo matyala. Andisayi kuze ndibe yintsika
                  yakho njengooSammy aba. Udaka olutyatyekwe phezu                             30
                  kwesamente luxobuka zingekakhali nokukhala ezesibini iinkukhu.

       4.1.1     Xela igama lentombazana eyayithunywe utywala nguNdila.                        (1)

       4.1.2     Nika isizathu sokuba uNdila abizelwe kwi-ofisi kaMnu.Loni.                    (2)

       4.1.3     Chonga ibinzana kwintetho ekrwelelwe umgca kwisicatshulwa
                 elithetha ukuba uNdila akanayo indlela yokuthetha.                            (1)

       4.1.4     Khankanya zibe MBINI izinto ezenziwa nguLoni ezabangela ukuba
                 naye aphelelwe ngumsebenzi.                                                   (2)

       4.1.5     Inika ngcinga ni intetho kaNdila ebhalwe ngqindilili kwisicatshulwa?          (2)

       4.1.6     Zaziyintoni iinjongo zikaNdila zokudibanisa uMawonga noFuneka?                (2)

       4.1.7     Nika ulwazi olulapha kwisicatshulwa olusixelela ukuba uNdila utyhola
                 ooLoni ngokumbeka ityala angalaziyo kuba befuna ukuba aphelelwe
                 ngumsebenzi.                                                                  (2)

       4.1.8     Ngqina ukungachaneki kwale nkcazelo.

                 UNdila wathenga uMaziko ukuba amthethelele angagxothwa yikomiti
                 yesikolo kwintlanganiso awayebizelwe kuyo.                                    (2)

       4.1.9     Ingaba uMaziko waphumelela ukuthatha isihlalo sikaLoni ngokolwazi
                 lwakho lwebali? Cacisa.                                                       (2)

       4.1.10 Sifundisa ntoni isenzo sikaMawonga sokunxila ngexesha
              lomsebenzi?                                                                      (2)

                                        KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 19

(EC/SEPTEMBA 2024)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                          19

4.2     Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

        ISICATSHULWA H

        NDILA:           Zingi, izinto ezibuhlungu azipheli, zikhula zaluphale nomntu.

        ZINGIWE:         Yintoni ngoku Dicksie?

        NDILA:           Mfondini!      Ndirhoxile   emsebenzini     namhlanje     ngenxa
                         yeemeko.

        NONCEBA:         O! Uthini na Dicksie? Akuqhuli iyawa nguMawonga?                            5

        ZINGIWE:         Kudala ndimxelela uDicksie ukuba ukukhonza uMawonga
                         kukubusa nokumilisela ubukumkani beempukane.

        NONCEBA:         Suka wethu, akuphilwa ngasikolo sodwa. Zisaqhuma iitshimini
                         phaya eMonti. Niphi na nina Sammy xa uDicksie esiwelwa
                         ngumgodi?                                                              10

        ZINGIWE:         Baphi ntoni na? Ingamahlakani kaMawonga nje lawo?

        MAZIKO:          Kanti ukuba benisazi! Ndixhaphe ndisom’amagwebu
                         ndicamagusha,       ndafa    namthanyana.     UDicksie lo
                         angandingqinela. Ngaphaya koko, uDicksie uxhelwa ngumntu
                         onezakhe izishiqi, koko azinamneki lucingweni.                         15

        ZINGIWE:         Unyanisile Sammy. Makungalalwa. Abasayi kuze batye
                         amanzi abam abantwana. Ndakumenza azi ukuba inkwali
                         iyakwazi ukuphandela enye ingenathole.

        MAZIKO:          Kanti unyanisile ingathi uyadlala nje. Eli ilizwe alifuni
                         nkenenkene. Ukuba indoda ikutshisa ngesomnga isikhuni                  20
                         yityabule nayo ngentsimb’ebomvu.

        NDILA:           Life is full of surprises – Mediocre men do climb to the topmost
                         rung of the ladder of life, whilst brilliant men are often obscured
                         by their brilliancy on which they rely without reservations. Loo
                         nto     ayithethi into       yokuba mabathi           abaphumelele     25
                         ngethamsanqa ukuziphepha izabatha zobomi, mabadobelele
                         abo bathwetyulwe zizo.

        4.2.1        Chaza isiganeko esabangela ukuba uNdila arhoxe emsebenzini.                (2)

        4.2.2        Nika intsingiselo yebinzana “ndafa namthanyana” elikrwelelwe
                     umgca kwesi sicatshulwa singentla.                                         (2)

        4.2.3        Lizisa wuphi umfanekiso-ntekelelo igama elibhalwe ngqindilili
                     kwisicatshulwa?                                                            (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

                             Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 20

20               ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2               (EC/SEPTEMBA 2024)

         4.2.4    Cacisa ukuba kumfake njani engxakini uMawonga ukugxothisa
                  uNdila emsebenzini.                                                       (2)

         4.2.5    Chaza ukuba sityhila ntoni isenzo sikaNomawele sokuya
                  emapoliseni ukuze ancedise kuphando ngokufa kukaMawonga Loni.             (2)

         4.2.6    Xela ukuba esi sicatshulwa sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo
                  sebali.                                                                   (1)

         4.2.7    Tshatisa umlinganiswa okuKHOLAM A nenkcazelo ekuKHOLAM B.

                             KHOLAM A                           KHOLAM B
                  (a)    Intombi eyayithandana       (i)     uNomadinga
                         noMawonga

                  (b)    Umhlobokazi wenkosikazi     (ii)    uFuneka
                         kaMawonga

                  (c)    Unkosikazi kaNdila          (iii)   uZingiwe

                                                     (iv) uZanele
                                                                             (3 x 1)        (3)

         4.2.8    Khetha impendulo echanekileyo kwezi zikwizibiyeli.
                  Le drama (yintlekele/yintlekele siyolisi).                                (1)

         4.2.9    Ingaba isenzo sikaMawonga sokuzibulalela kwaFuneka saba
                  sisigqibo esichanekileyo ngokolwazi lwakho lwebali?

                  Xhasa impendulo yakho.                                                (2)
                                                                                       [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 21

(EC/SEPTEMBA 2024)        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                     21

UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA – M. Mlokoti

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA:        Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
                UMBUZO 5.1 noMBUZO 5.2.

5.1    Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

       ISICATSHULWA I

       NOYONGO:         Hayi yonke into ihlangene Mlungu, besikunye izolo.
                        Uza kumbona kule veki izayo nakanjani.

       NYOKA:           (Ejika ejonga ekunene) Nomhase nawe Kuku!

       BOBABINI:        (Besothuka) Mlungu!

       NYOKA:           Nina nobabini ndifuna ningene eCala, ininzi into eqhubekayo      5
                        phaya, ndibafuna apha abaya bantwana. Niyandiva?

       BOBABINI:        Siyakuva Mlungu.

       NYOKA:           (Ephakama ebashiya) Kulungile, masidibane kule veki izayo,
                        ndifuna iziphumo ukubuya kwam.
                        (Aphume engxamile engangaqheliseli).                             10

       KUKU:            Kowu! Akagezi ngako! Etsho ngesinqe esiphezulu nje.
                        (Enyevula) “Ndifuna iziphumo, ndifuna iziphumo.” Yhini le!
                        Ngubani yena?

       BONKE:           (Bayahleka)

       KUKU:            Loo nto ngumnyiki apha omile kakubi. Andiyazi nale nto           15
                        yeebhulukhwe ezibanjwe ngamakrisbhanti.

       BONKE:           (Baphela yintsini).

       KUKU:            Kanti! Imini iyakuze ibenye. Ndiyakuze ndiwugqabhuze
                        kunuke umswane laa mnyiki ndiyanixelela. Landihlutha
                        ubuntombi bam ndisemncinci gqithi ela luku-luku lenja.           20

       NOYONGO:         (Amehlo elila iinyembezi kukuhleka) Hayi wethu Kuku
                        khawuyeke ukusibulala ngentsini kwakusasa. Wasihlutha
                        sonke ubuntombi bethu laa mnyiki. Sakuba sathini ke?
                        Silapha ngoku.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 22

22              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                 (EC/SEPTEMBA 2024)

      NOMHLASE:         (Engenelela) He wethu mfazi, uthi umfumene njani na wena         25
                        lo mntwana kaNcaphayi, njengokuba sitsala nzima nje thina
                        ukufumana aba bantwana?

      NOYONGO:          (Eqhuzuka yintsini) Ndimhlabe iBlack Berry nkazana. Ikhona
                        enye! Yho! Sisidudla sekhomishini yam esi sana!

      5.1.1     Xela igama lalo mntwana kaNcaphayi kuthethwa ngaye apha
                kwisicatshulwa.                                                              (1)

      5.1.2     Nika isizathu esibangela ukuba uKuku amcaphukele kangaka
                uThambolenyoka.                                                              (2)

      5.1.3     Chonga ibinzana kwisivakalisi esikrwelelwe umgca kwisicatshulwa
                elibonisa ukuba uThambolenyoka wayetyebe kakhulu.                            (1)

      5.1.4     Khankanya izehlo zibe ZIBINI ezifunyenwe nguDina ezibangelwe
                kukuthemba uNoyongo.                                                         (2)

      5.1.5     Inika ngcinga ni le ntetho kaKuku ebhalwe ngqindilili kwisicatshulwa?        (2)

      5.1.6     Zaziyintoni iinjongo zikaNyoka zokungenisa intlanganiso
                nabasebenzi bakhe phambi kokuba aye eMtata?                                  (2)

      5.1.7     Nika ulwazi olulapha kwisicatshulwa olusixelela ukuba bonke
                abasebenzi bakaThambolenyoka wabaxhaphaza ngokwesondo.                       (2)

      5.1.8     Ngqina ukungachaneki kwale nkcazelo ingezantsi.

                UNoyongo wancedisana noNyoka ukugxotha uDina akukhulelwa.                    (2)

      5.1.9     Ingaba uMatshezi waphumelela ukumqeqesha uDina ngokolwazi
                lwakho lwebali? Cacisa.                                                      (2)

      5.1.10    Sifundisa ntoni isenzo sikaDina sokungathobeli ingqeqesho yabazali
                bakhe.                                                                       (2)

                                        KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 23

(EC/SEPTEMBA 2024)        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                     23

5.2    Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

       ISICATSHULWA J

       ZANOXOLO:       Hayi ungothuki mntakatata akukho nto. Ndithe nje
                       mandikubize sidlane iindlebe. Ikhona wena into endothusileyo.

       DINA:           Ndiphulaphule bhuti.

       ZANOXOLO:       Xa bendisothula impahla phaya emotweni yakho nezi ntwana,
                       ndibone le nto. (Watsho esithi rhuthu incula abeyifake phantsi    5
                       komqamelo).

       DINA:           (Wothuka kodwa wazibamba) Ewe bhuti.

       ZANOXOLO:       Hayi mntan’asekhaya ayindiphathanga kakuhle konke-konke le
                       nto. Yintoni Dina? Wahamba nencula enje yona ukukhohlakala,
                       yaye asiyiyo nencula ngumkhonto lo. Uyabonakala ukuba 10
                       mtsha kraca. Yintoni Dina?

       DINA:           (Esothukile edanile) Hayi sesinye sezixhobo zaphaya
                       emsebenzini bhuti.

       ZANOXOLO:       Hayi kaloku sisi, andingomntwana. Soze nithi ningabalindi
                       bamabanjwa ejele nisebenzise isixhobo esinje. Yintoni Dina?       15

       DINA:           (Wathula ejonge phantsi).

       ZANOXOLO:       Uyabona dadethu, nokuba yintoni na le leyo uyiqulathileyo sisi
                       ungakhe ulinge uthabathele umthetho ezandleni zakho.
                       Uncede sisi. Nokuba kuyintoni na, ungakhe ulinge uthabathele
                       umthetho ezandleni zakho.                                         20

       DINA:           Hayi akhonto bhuti.

       ZANOXOLO:       Hayi ndiyakuxelela sisi. Ndiyakwazi kaloku ungudade wethu
                       ndikhula nawe. Ndiyakwazi ukhule nzima. Neentlungu oogqithe
                       kuzo ndiyazazi. Nobunzima oqhubeka ujamelene nabo khona
                       ngoku ndiyabazi. Kodwa kuyo yonke into Dina, undincede 25
                       mntwana’sekhaya ungakhe ulinge uthabathele umthetho
                       ezandleni zakho. Ingalo yomthetho inde sisi. Iya kubuya nawe
                       nokuba kunini na.

       DINA:           Hayi ndiyakuva bhuti.

       5.2.1    Chaza isiganeko esaziwa nguZanoxolo esibangele ukuba amnqade
                uDina akumbona ethenge incula.                                            (2)

       5.2.2    Nika intsingiselo yebinzana “sidlane indlebe” elikrwelelwe umgca kwesi
                sicatshulwa singentla?                                                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 24

24              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                 (EC/SEPTEMBA 2024)

        5.2.3   Lizisa wuphi umfanekiso-ntekelelo      igama    elibhalwe   ngqindilili
                kwisicatshulwa?                                                               (2)

        5.2.4   Cacisa ukuba kumfake njani engxakini uDina ukuthandana kwakhe
                noPhasta.                                                                     (2)

        5.2.5   Chaza ukuba sityhila ntoni isenzo sikaDina sokuya kuGxalaba ukuze
                ancedise ekubanjweni kukaThambolenyoka.                                       (2)

        5.2.6   Xela ukuba esi sicatshulwa sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo
                sebali.                                                                       (1)

        5.2.7   Tshatisa umlinganiswa okuKHOLAM B nenkcazelo ekuKHOLAM A.

                            KHOLAM A                            KHOLAM B
                (a)   Umlindi kaThambolenyoka        (i)     Mbotoloshi
                      owayeqhuba imoto eyayileqa
                      uDina

                (b)   Utatomncinci kaDina ohlala     (ii)    Sdokhwe
                      eKapa

                (c)   Usajini wesikhululo            (iii)   Mkhefa
                      samapolisa eNgcobo

                                                     (iv) Macebo
                                                                                (3 x 1)       (3)

        5.2.8   Khetha impendulo echanekileyo kwezi zikwizibiyeli.
                Le drama (yintlekele/yintlekele siyolisi).                                    (1)

        5.2.9   Ingaba isenzo sikaDina sokuwisa ubukumkani bukaNyoka
                esebenzisana noGxalaba saba sisigqibo esifanelekileyo? Xhasa
                impendulo yakho.                                                              (2)
                                                                                             [35]

                                                       AMANQAKU ECANDELO B:                   35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 25

(EC/SEPTEMBA 2024)        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                   25

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Kweli Candelo, kukho imibuzo esetwe kula mabali mafutshane alandelayo:
• ‘Kanti andizenzanga – EZ Guqa
• ‘Ndakuyicela ivuthiwe’ – EZ Guqa
Phendula YONKE imibuzo ekwibali elifutshane olifundileyo.
UMBUZO 6
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kula mabali mafutshane uze uphendule
imibuzo esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo
sobude obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA:        Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
                UMBUZO 6.1 noMBUZO 6.2.
‘KANTI ANDIZENZANGA’ – EZ Guqa

6.1    Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
       ISICATSHULWA K

       Isimbo samadoda agqobhozileyo besingothusi kuyaphi kumadoda angayanga
       sikolweni kuba kaloku ebekho nje kanobom amadoda anxiba amacici kule lali,
       ngokungakumbi amadoda asebenza emgodini. UMntuyedwa yena akanxibanga
       nje amacici aqhelekileyo emadodeni, koko lawo ayokozelayo anxitywa ngabantu
       basetyhini. Kuthe kusajongwe leyo, woluka iinwele zakhe lo mfo waqaba nemilebe   5
       yomlomo wakhe bomvu.
       Olu nyawo lwenze ukuba kukhe kubizwe imbizo komkhulu ngenjongo
       yokukhalimela le meko. Ubizelwe komkhulu uMntuyedwa, wayalwa ngamadoda
       elali ukuba ahlukane nezimbo zobufazi. Ubuzwe imibuzo ethande ukumothusa
       ebengayilindelanga noko kubantu abangabazali. UMfihlelo, enye yala madoda,       10
       ukhe wamcothozisa lo mfo embuzo ngelithi,
       “Khawutsho ke mfo wam, ukuba ubunendlela yokuzikhethela phakathi kobudoda
       nobufazi ubungakhetha yiphi kwezi zinto zimbini?”
       “Mna, bawo, bendingazikhethela ukuba ngumntu wasetyhini.” Uphendule ngolo
       hlobo umfo kaXhalabile kubonakala ukuba yonke le nto uyibethisa ngomoya.         15
       Amadoda ajonge phantsi adumzela kubonakala ukuba uyavungama umzi.
       Imbizo imkhulule uMntuyedwa ukuba makagoduke alindele isigqibo samadoda.
       Ukhe wathalalisa efuna ukuqonda ukuba ngaba uphendule ngendlela
       engafanelekanga na, koko amadoda athe anelisekile gqitha luhlobo aphendule
       ngalo. Imbizo yenze isigqibo sokuba kuthunyelwe uNtandoyakhe,                    20
       indod’empuluswa, kwaMadam aye kuxela ukuba amadoda elali akonwabanga
       kwaphela kukutyedela ebufazini bukaMntuyedwa.

       6.1.1    Xela igama abizwa ngalo umama kaMntuyedwa.                                   (1)

       6.1.2    Nika isizathu sokuba abizelwe kwimbizo yakomkhulu uMntuyedwa.                (2)

       6.1.3    Chonga ibinzana kwisivakalisi esikrwelelwe umgca kwisicatshulwa
                elibonisa ukuba uMntuyedwa wayengenaxesha lale nto ayibuzwayo.               (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 26

26              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                    (EC/SEPTEMBA 2024)

      6.1.4     Khankanya zibe MBINI izinto ezazibonakalisa ukuba uMntuyedwa
                akamkelwa ngabantu baseSikhobeni.                                               (2)

      6.1.5     Inika ngcinga ni intetho ebhalwe ngqindilili kwisicatshulwa?                    (2)

      6.1.6     Zaziyintoni iinjongo zikaMadam zokuya kumfundisi waseSikhobeni?                 (2)

      6.1.7     Nika ulwazi olulapha kwisicatshulwa olusixelela                 ukuba
                uNtandoyakhe wayeyindoda engenazo iindevu.                                      (2)

      6.1.8     Ngqina ukungachaneki kwale nkcazelo.
                UMntuyedwa zange amke eSikhobeni nangona wayegxothiwe
                ngamadoda elali.                                                                (2)

      6.1.9     Ngqina ukuba uMadam zange aphumelele ukukhusela unyana
                wakhe ukuba angagxothwa eSikhobeni ngokokwazi kwakho ibali.                     (2)

      6.1.10    Sifundisa ntoni isenzo sokungamkeleki kukaMntuyekwa kwilali
                yaseSikhobeni ngenxa yendlela adalwe ngayo?                                     (2)

                                        KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 27

(EC/SEPTEMBA 2024)        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                      27

NDAKUYICELA IVUTHIWE – EZ GUQA

6.2    Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

       ISICATSHULWA L

       Akuhambanga xesha lide uNokwanda elishiyile ikhaya lakhe, uQolwana
       wazifunela umfazi. Intombi ibihlala nonina eThekwini. UQolwana ufikile
       kowabo ngeny’imini ehamba nomfazi wakhe. Wavuya unina ukuqonda ukuba
       ukumka kukaNokwanda akuvulanga sikhewu. Umfazazana wenzelwe utsiki,
       abizwa namadoda akwaNdlambe ukuba aze kuzimasa itheko. Angxolile la                      5
       madoda ukuba ebanjiswe into esinqeni engayazi nokuba ibiqale kanjani na.
       Ukuba ibingekho inyama ingxolo ngeyithande ukuba qatha, koko amaqatha
       enyama enza ukuba amadoda akhe aqwalasele ephambi kwawo asele
       umhluzi, axole. Into ekhe yawaphazamisa kukufumanisa ukuba ezinye
       iinkomo zekhazi likaNokwanda zathengiswa ngeenjongo zokulobola                       10
       umntwana waseThekwini.

       Enye indoda ikhe yabuza ukuba ikhazi elo lalichotshelwe ngubani, koko
       uQolwana waxela ukuba yonke loo nto wayenza nonina womfazi.
       Ahlafunile amadoda kubonakala ukuna akahlafuni nje inyama kuphela, koko
       ahlafunisisa nale nto ayixelelwa ngunyana wamaNdlambe. Emva kwexesha,                15
       sekufuna ukulibaleka uMluleki, isankonde sakwaNdlambe, senjenje
       ukuthetha, “Qolwana, mntwana wam, ndimdala ndingaka nje. Into enje ngale
       uyenzileyo asilosiko lalapha. Kumcimbi wekhazi akakho umntu osina
       ezombelela. Umtshato asiyinto yakho nomfazi wakho. Kuyafuneka ukuba
       nabanye abantu babenenxaxheba abayidlalayo, kuba le nto yenu iya                     20
       kuhamba ihambe nabany’abantu. Ukuba ubulumkile mntwana wam
       ngowungahambanga ngale ndlela, kodwa ke umntu akabuboni ubudenge
       bakhe.”

       6.2.1     Chaza isiganeko esasibangela ukuba avuye kangaka umama
                 kaQolwana xa uQolwana efika nomfazi.                                      (2)

       6.2.2     Nika intsingiselo yebinzana “ebanjiswe into esinqeni” elikrwelelwe
                 umgca kwesi sicatshulwa singentla.                                        (2)

       6.2.3     Lizisa wuphi umfanekiso-ntekelelo igama elibhalwe ngqindilili
                 kwisicatshulwa?                                                           (2)

       6.2.4     Cacisa ukuba kumfake njani engxakini uQolwana ukutshata intombi
                 engawabandakanyanga amadoda akwaNdlambe.                                  (2)

       6.2.5     Chaza ukuba sityhila ntoni ngoQolwana isenzo
                 sokungababandakanyi abantu abadala bekhaya xa elobola intombi.            (2)

       6.2.6     Xela ukuba esi sicatshulwa sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo
                 sebali.                                                                   (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept-2024/b9606eda-21f0-469e-bf5d-ffb2f9da1ea1) — isiXhosa FAL · Memo · 2024
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2024/4c6ffd15-6341-463f-8ca7-5e7a8f45efc9) — isiXhosa FAL · QP · 2024 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL QP P2- GRADE 12 TRIAL 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-qp-p2-grade-12-trial-2019/783e9e47-fdca-4193-8626-cd5bb2fcd64e) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [XHOFAL P2-QP GR12 SEPT2013](https://www.hlayiso.com/library/xhofal-p2-qp-gr12-sept2013/105ae98d-6838-45b1-a446-e806d8c4de90) — isiXhosa FAL · QP · 2013
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2024/4c02fe41-62c6-462b-aa2a-9c6efd2e97ba) — isiXhosa FAL · Memo · 2024
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — isiXhosa FAL · Memo · 2024 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-gr12-memo-sept-2025-watermark/9129edfc-7f89-491a-88fb-23270581f911) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2025-watermark/854a529e-2cc7-4f28-b2d3-f7735c0d615c) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025-mg/6858023a-bdef-4e8f-a091-79d94e109d28) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025-mg/e6f77f14-fd5e-4415-9cd4-23e671adcb30) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2024 MG.doc](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2024-mg-doc/7a535b8f-b794-4ed0-85f6-ac6753eadd0c) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2024/57c4e441-407d-4f8a-8a08-449fef3b6990) — QP · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
