# isiXhosa FAL Grade 12 P2 September Preparatory Exams 2017 QP

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the September Preparatory Exams 2017, 35 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-trial-2017/b0b3da00-76bd-427b-829e-bfe3e5e211eb
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: September Preparatory Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 35

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P2 September Preparatory Exams 2017 QP](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-trial-2017/b0b3da00-76bd-427b-829e-bfe3e5e211eb)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · September Preparatory Exams · 2017. Question paper, 35 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                          NATIONAL
                     SENIOR CERTIFICATE

                          IBANGA 12

                       SEPTEMBA 2017

            ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA
               OLONGEZELELWEYO P2

AMANQAKU: 70

IXESHA:   2 iiyure

                            *XHOFA2*

                     Olu viwo lunamaphepha angama-35.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                   (EC/SEPTEMBA 2017)

    IMIYALELO NENGCACISO

    1.    Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uphendule imibuzo.

    2.    Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Yiya kwisiqulatho
          kwiphepha elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi
          ozifundileyo kulo nyaka. Emva koko, yifunde le mibuzo uze ukhethe umbuzo
          ofuna ukuwuphendula.

    3.    Eli phepha linamaCANDELO amaNE:
          ICANDELO A:      Inoveli                 (35)
          ICANDELO B:      Idrama                  (35)
          ICANDELO C:      Amabali amafutshane     (35)
          ICANDELO D:      Imibongo                (35)

    4.    Landela imiyalelo ngononophelo ekuqaleni kwecandelo ngalinye.

    5.    Phendula IMIBUZO emiBINI iyonke: umbuzo NGAMNYE ukhethwa
          NAKUWAPHI amacandelo amaBINI .

          ICANDELO A: INOVELI
          Phendula umbuzo kwincwadi yenoveli oyifundileyo.
          ICANDELO B: IDRAMA
          Phendula umbuzo kwincwadi yedrama oyifundileyo.
          ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
          Phendula imibuzo esetwe kumabali amafutshane omaBINI.
          ICANDELO D: IMIBONGO
          Phendula imibuzo esetwe kwimibongo yomiBini.

    6.    Uluhlu lokukhangela lakukunceda.

    7.    Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
          esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo.
    8.    Qala icandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

    9.    Bhala ngokucacileyo nangokucocekileyo.

    10.   Ingcebiso yokulawula ixesha: Sebenzisa imizuzu engama-60
          KWICANDELO NGALINYE.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2017)             ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                   3

 IPHEPHA LESIQULATHO

 Eli phepha liza kukunceda ukuba ukwazi ukukhetha imibuzo ofuna ukuyiphendula
 ngaphandle kokufunda lonke iphepha.

 ICANDELO A: INOVELI

 Phendula umbuzo ube mnye kwinoveli oyifundisiweyo kweli CANDELO.

        INANI LOMBUZO                         UMBUZO            AMANQAKU        INOMBOLO
                                                                                YEPHEPHA
  1.      Kusa kusihlwa                   Umbuzo omfutshane           35            5
                                             OKANYE
  2.      Umqol’uphandle                  Umbuzo omfutshane           35                 9
                                              OKANYE
  3.      Umonwabisi                      Umbuzo omfutshane           35              13

                                             OKANYE
 ICANDELO B: IDRAMA
 Phendula umbuzo ube mNYE kweli Candelo.

 4.       Ndiyekeni                       Umbuzo omfutshane           35              17
                                              OKANYE
 5.       Inzala yamarhamba               Umbuzo omfutshane           35              21

                                             OKANYE

 ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE: Ndakuyicel’ivuthiwe

 Phendula yomiBINI imibuzo kweli Candelo.

 INANI LOMBUZO                         UMBUZO               AMANQAKU          INOMBOLO
                                                                             YEPHEPHA
 6.1      Ikhikhizela                  Umbuzo omfutshane        18                25
          laseDangwana
 6.2      Itutu laseTikitiki           Umbuzo omfutshane        17                  29

                                              OKANYE

  ICANDELO D: IMIBONGO: Vukani Madoda

  Phendula imibuzo yomiBINI kweli Candelo.

  7.1 Funzela enzulwini                 Umbuzo omfutshane        17                 29
  7.2 Inkonjane                         Umbuzo omfutshane        18                 31
                                        OKANYE
  8.1 Intambanane                       Umbuzo omfutshane        18                 33
  8.2 Indoda Yokwenene                  Umbuzo omfutshane        17                 35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4             ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                (EC/SEPTEMBA 2017)

 ULUHLU LOKUKHANGELA

 Kunyanzelekile ukuba ujongisise olu luhlu lulandelayo ukuze uqiniseke ukuba
 ukhethe imibuzo ngendlela eyiyo.

         ICANDELO                   AMANANI        INANI LEMIBUZO     PHAWULA
                                    EMIBUZO        EPHENDULWAYO          (√)
 A     INoveli                        1-3                 1
       (Kusa Kusihlwa)
       (Umonwabisi)
                                              OKANYE
 B     Idrama                           4-5              1
       (Ndiyekeni)
       (Inzala yamarhamba)
                                              OKANYE
 C     Amabali amafutshane              6                1
       (Imibuzo emifutshane
       yomibini)
                                              OKANYE
 D     IMIBONGO                         7-8              1
       (Funzela enzulwini’)
       (Inkonjane)
       (Intambanane)
       (Indoda Yokwenene)

 QAPHELA: Qiniseka ukuba uphendule imibuzo kumaCandelo amaBINI kuphela.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2017)        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                    5

ICANDELO A: INOVELI

Khetha inoveli ibe NYE kweli candelo

1.KUSA KUSIHLWA – K.S. BONGELA

2.UMQOL’UPHANDLE- P.M. NGANI

3.UMONWABISI: ZAMA A. JAPHTA

UMBUZO 1 (UMBUZO OMFUTSHANE)

KUSA KUSIHLWA – K.S. BONGELA

ISICATSHULWA A

1.1 Funda ngocoselelo esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

Ayimthathanga nyanga zingaphi phambi kokuba afumane umsebenzi we-Inshorensi
apho ebesamkela umvuzo oxhomekeke ekusebenzeni kwakhe. Noko lo ubungcono
kuba ebelifumana ithuba lokuphumla ngakumbi ngeempela-veki.
Inkosikazi yona naxa ibithule kuqala ibingayithandi into yokuba umyeni wayo asebenze
lo msebenzi wakhe kuba ubuyijikelezisa indoda yenze ukuba ingabonakali iveki yonke
ibuye mhlawumbi ngeempela-veki. Naxa bekunjalo noko imeko yenze ukuba
ingajambalazi ngenxa yezizizathu zempilo. Phi na ke abafazi bekholwa bengakholwa
nje.
Ngeli xesha kwenzeka ezi zinto uMpumelelo ebesekhulile kanye efunda kwiSekondari
yaseLamontville ekwalapha eThekwini. Ngenxa yokuba ebengekude kuyaphi,
wayehlala kwalapha ekhaya koko emana ukuya esikolweni ngebhayisekile. Umfo
omkhulu wayephangela enomdla kule venkile kayise. Ngeempela-veki wayephangela
eqhuba neveni kayise kwalapha elokishini kuba wayengekabi nakuya edolophini
ngenxa yokuba engenaso isiqinisekiso esizeleyo sokuqhuba. Wayethanda
ukucebisana nonina ngeento ezithile apha evenkileni.
“He mama akuqondi ukuba ingakhangeleka kakuhle ivenkile ukuba inokufunelwa
umntu oyincutshe kwezokuhombisa akhe ayijike ikhangeleke olunye uhlobo?” Wabuza
unkabi ngenye imini.
“Ewe, Mpumi ingantle mntwan’am, kodwa inkathazo kukuba le nto kufuneka kuqala
siyithethe notata. Kaloku angasibulala ukuba sinokwenza into ngaphandle kwakhe”.

      1.1.1     Nika igama lomntu ekuthiwa wafumana umsebenzi.                                (1)

      1.1.2     Ngumsebenzi onjani umsebenzi we-inshorensi?                                   (1)

      1.1.3     Yayingubani isiduko senkosikazi yalo mntu umchaze kuMbuzo 1.1.1?              (1)

      1.1.4     Ingaba esi sicatshulwa singentla sikweliphi inqanaba lencwadi?                (1)

      1.1.5     Chaza unobangela wokuba umyeni kaNomakhwezi ayeke ukuphangela
                evenkileni yakhe.                                                             (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
6              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                    (EC/SEPTEMBA 2017)

      1.1.6     UNomakhwezi wayemhloniphile umyeni wakhe: Ewe okanye Hayi?
                Xhasa impendulo yakho.                                                        (2)

      1.1.7     Ibenefuthe elinjani indima edlalwe nguNomakhwezi apha ebalini?                (2)

      1.1.8     Nika iqhalo elifanelekileyo endaweni yesi sivakalisi singezantsi.
                “Kwathi kwakungabikho umyeni kaNomakhwezi yakhawuleza
                yacaca indawo yakhe”                                                          (2)

      1.1.9     Ngokulazi kwakho ibali, ingaba uMpumelelo wancedakala yingqeqesho
                yabazali bakhe? Nika isizathu sempendulo yakho.                               (2)

      1.1.10    Ngaphandle kokuthengisela, ivenkile ifanele ukuba ibe luncedo olunjani
                eluntwini ?                                                                   (2)

      1.1.11    “UNomakhwezi wadlana indlebe nomyeni wakhe xa babenengxaki
                yokugula komyeni wakhe”.

                (a)     Nika isafobe esifumaneka kwesi sivakalisi singentla                   (1)

                (b)     Kukuthini ukudlana indlebe?                                           (1)
                                                                                             [18]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2017)        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                    7

 ISICATSHULWA B

 1.2    Funda esi sicatshulwa singezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

        Njengoko kwabakho utsotsi ofayo ngomhla wokutshiswa kwevenkile,
        izizalwana zakhe nezihlobo zakhe zabonakalisa ukungayithandi mpela into
        yokufela komntwana wabo emsebenzini womnye umntu. Loo nto yabanga
        ingqumbo nenzondo embi ngakuNozililo oyena mntu wayewahambela la
        makhwenkwe ngobusuku ewathenga. Izinto zanxunguphala ngakumbi
        akulikhanyela ityala, aze aphume geqe.

        Izinto zedolophu azigqitywa olo hlobo aze acinge ukuba umntu uza kusinda.
        Ngabusuku buthile ezinzulwini, kwabonwa ngomzi kaNtongana usitsha.
        Uwelewele wengxokozelo owavakalayo wavusa abantu abaninzi abathi
        beza kuncedisa ekucimeni umlilo. Ngenxa yamadangatya awayelapho
        kwaba nzima ukusindisa nempunde le. Athi akuthotha amalahle
        namadangatye abantu bakhangela iingxwelerha. Bothuswa kukubona
        izidumbu zabantu ababini, indoda nomfazi, sebatshayo.

        Akuzange kufumaneke mkhondo wabenzi senzo naxa yena uMalungisa,
        unyana wabo, waba nesikrokro. Asazi ke nokuba abenzi senzo babesaziwa
        na yilokishi ngokubanzi. Kodwa njengesiqhelo amapolisa aphanda
        akafumana mkhondo ubambekayo. Babakhona abantu abavalelwayo
        ngexesha ekwakuphandwa, kodwa babuya bakhululwa ngenxa
        yokungabikho bungqina buzeleyo. Laba liyaduka njalo ityala likaNozililo
        noNtongana, lashiya umzila ombi ezintliziyweni zabo babaziyo
        nababezibukele ezi zigigaba zabo.

        1.2.1    Ingaba yivenkile kabani le yayiza kutshiswa?                           (1)

        1.2.2    Yayikweyiphi indawo le venkile yayiza kutshiswa?                       (1)

        1.2.3    Nika igama lomntu owayetyholwa ngokuzama ukutshisa ivenkile
                 kaMpumelelo.                                                           (1)

        1.2.4    Ingaba umlilo umele ntoni ebalini?                                     (2)

        1.2.5    Umqolo okrwelelwe umgca ngaphantsi uveza esiphi isimo
                 ngoNozililo?                                                           (2)

        1.2.6    UNozililo ungunozala wempixano ethe yaqhubeka apha encwadini.
                 Ngqina le ngcamango ngokuxhasa impendulo yakho.                        (2)

        1.2.7    Kusisigqebelo njani ukusweleka kukaNozililo nomyeni wakhe
                 ngomlilo.                                                              (2)

        1.2.8    Ingaba isihloko sale ncwadi sinxulumana njani nesiphelo
                 sikaNozililo?                                                          (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
8               ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                (EC/SEPTEMBA 2017)

       1.2.9      Uphumelele njani umbhali ukusithiyela umyeni kaNozililo igama
                  elinguNtongana?                                                        (2)

       1.2.10     Ingaba umxholo wale ncwadi uyayiphuhlisa na injongo yombhali
                  yokusibhalela eli bali?                                                 (2)
                                                                                         [17]

                                               AMANQAKU ECANDELO EWONKE:                 35

                                              OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2017)        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                     9

  UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)

  UMQOL’UPHANDLE- P.M. Ngani

  ISICATSHULWA A

  2.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

        ULiziwe Mehlo wayeyintyatyambo yaloo ofisi. Emsebenzini wayequkeza
        ngomzimba odlamkileyo,etshawuza ngamehlo aqaqambileyo. Ngokwendlela
        awayecikizwe ngayo, wayengumfuziselo wengelosi. Mbone ke wena
        ekhutshukhutshuza, echwechwachwechwa ukusuka kwitafile yakhe esiya
        kweyenkosi yakhe enguHlobo.Iofisi leyo yayimagunjana mabini, imelene
        neyona inkulu yamapolisa akwaLoyithi.
        Yayiyintsasa emnandi yehlobo, enye yezo mini zimbalwa zobusika zithi
        zikhumbuze ezimyoli zehlobo. Nangona imini yayingqina, yena okaHlobo
        wayengaziva kuchulumanca. Umzimba wawungangqinelani mpela nemini
        leyo. Wayehleli vuxaxa phezu kwesitulo, esisibingibingi. Ubuso
        wayebugqume ngephepha-ndaba laloo mini. Wayengasalifundi koko
        egxwalise nje amehlo phezu kwalo.
        Iofisi le yayimi kwindawo ebundulana, izivelele kakuhle iilokishi
        ezazisemazantsi.Unge uyalithoba phezu kwamehlo iphepha aweyejamelene
        nalo okaHlobo. Ngefestile eyayiphambi kwakhe, uyibone kakuhle ilokishi
        yakwaTsolo, ithe natya yada yaya kunqandwa ngumfula weNgcabanga.
        Uthe ebesoloko engemhle kakade, wavuselelwa ngakumbi ngumbono
        owawuphambi kwamehlo akhe: inkoliso yezindlu yayingamabobosi
        afanyawulwe ngamacangci agqole ade anomhlwa, engqoqo yimibala
        yepeyinti, naloo peyinti seyixwebile. Kwakungekho zindlu nto apho. Koko
        kukekela kwazo, zazixhaswe ngamaplanga aselebolile nawo ngokwawo.
        Umfo kaHlobo wayibukela engenamdla imibhodamo eyayisenziwa
        ngabantu, ziinqwelo zeemoto neebhasi eziqhutywa ngaphandle
        kwenyameko.

        2.1.1    UHlobo wayephangela kweliphi icandelo kwezobupolisa?                    (1)

        2.1.2    ULiziwe Mehlo yena wawuyintoni umsebenzi wakhe?                         (1)

        2.1.3    Leliphi ixesha lonyaka ekuthethwa ngalo kwisicatshulwa?                 (1)

        2.1.4    Chonga igama elikwekwa ubuhle bukaLiziwe Mehlo.                         (1)

        2.1.5    Indlela umbhali amchaze ngayo uLiziwe ibonisa oluphi udidi
                 lokuzoba: (Uzobo Ngqo okanye uzobo Mayana)? Xhasa
                 impendulo yakho.                                                        (2)

        2.1.6    Ingaba ifani kaLiziwe inxulumene njani nomsebenzi wakhe?                (2)

        2.1.7    Intsebenziswano phakathi kukaHlobo noLiziwe ikhokhelele
                 entwenini apha encwadini?                                               (2)

        2.1.8    Izindlu zamacangci zakwaTsolo zingumqondiso wantoni apha
                 ebalini?                                                                (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
10              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                   (EC/SEPTEMBA 2017)

       2.1.9     Isimo sentlalo selokishi yakwaTsolo sibe nefuthe elinjani apha ebalini?     (2)

       2.1.10    Yintoni eyayibanga ukuba uHlobo athande ukurhabula qho xa
                 elandela umkhondo wento?                                                    (2)

       2.1.11    Umsebenzi wobupolisa ungomnye wemisebenzi ebalulekileyo
                 ebantwini. Ewe Okanye Hayi. Nika isizathu sempendulo yakho?                 (2)

       2.1.12    Esi sicatshulwa singentla sikweliphi inqanaba lencwadi?                     (1)
                                                                                            [18]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2017)          ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                      11

  ISICATSHULWA B

  2.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

        “Kodwa ke kuyo yonke le nto aningekholwa xa ndisithi zonke ezi zihlobo
        zikaEddie namhlanje zibekwa ityala lokubulala uEddie Maga lowo kunye
        noLulama Zuma.”
        Kuqale kwatsho isikhalo sikaThembisa, engenelela amadoda amphahlileyo,
        engqukruleka ngezibi zona izingqala. Wona amapolisa akhuza akalibala.
        Indlela ayemjonge ngayo uHlobo yayicacisa ukuba akakholelwa ncam yinto
        ayithethayo. Kodwa athi akumjonga lo soka-dala womcuphi, afika kumntu
        ongavelisanga nelinye izinyo. Wayezulazula endlwini elinde ukudamba
        kwaloo ngxolo yezikhalo zababanjiweyo. Kwathi zekucace emapoliseni
        ukuba ngokwenene akaqhuli uHlobo, afunda ulusu lwabo babetyholwa.
        Babebibitheka, abanye bemhunyhamhunyheka bejonge phantsi.
        Uthe uHlobo akuqonda ukuba zithothile izikhalo nomothuko, wabhekisa
        kumabanjwa akhe: “Phikani ukuba niyatyholwa!!”
        Cwaka.
        UHlobo uthe guququ kumapolisa angoogxa bakhe ngelithi, “Mhlawumbi nina
        bantu bangazinto niya kuthi zenikholelwe kweli phupha ndililawulayo, nive into
        ethethwa kulo mshini ndiwuphetheyo.”
        Utsho equbula laa tape recorder. Uyichukumise apha naphaya, wabuya
        wathi, “ Phulaphulani ke.”
        Cwaka endlwini.
        “Linda sithandwa sam,” uqalile ukuthetha umshini: “Ngu-Eddie lo uthethayo.
        Ndifuna ukukuxelela ukuba komnye wemisonto yale tape recorder kukho
        incoko eyayiphakathi kwam nezihlobo zam zaseMoonglow-

        2.2.1        Ezi zihlobo kuthethwa ngazo apha ngasentla zazisazana phi
                     noEddie?                                                                (1)

        2.2.2        Njengokuba uEddie sekusithiwa ngumfi, kwenzeke ntoni?                   (1)

        2.2.3        Phambi kokuba kufumaneke ababulali abakwisicatshulwa
                     kwakurhanelwa bani?                                                     (1)

        2.2.4        “Kuqale kwatsho isikhalo sikaThembisa, angenelela amadoda
                     amphahlileyo” Yintoni eyayibangela ukuba uThembisa asitsho
                     esofelweyo?                                                             (2)

        2.2.5        Chonga amazwi kwisicatshulwa athetha ngemo yomtshato kuHlobo.           (1)

        2.2.6        Nika igama lomntu ekuthiwa wangena ezihlangwini zikaEddie.              (1)

        2.2.7        Libe sisigqebelo njani igalelo leMoonglow kubahlali
                     baseZiphunzana?                                                         (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
12              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                (EC/SEPTEMBA 2017)

       2.2.8     (a)   Xela udidi lwempixano eyayiphakathi kukaEddie namalungu
                       aseMoonglow.                                                      (1)

                 (b)   Le mpixano uyixele kuMbuzo 2.1.5(a) ibenafuthe lini apha
                       ebalini?                                                          (2)

       2.2.9     Chaza umxholo wencoko kaEddie noThembisa owafumaneka
                 kumshini wokushicilela.                                                 (2)

       2.2.10    Inxaxheba kaThembisa apha encwadini ibaveza njani abantu
                 abangomama?                                                             (2)

       2.2.11    Ukuvela kobungqina kumashini kubenefuthe elinjani apha ebalini?          (2)
                                                                                         [17]

                                                            AMANQAKU EWONKE:             35

                                         OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2017)          ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                         13

  UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)

  UMONWABISI: ZAMA A. JAPHTA

  ISICATSHULWA A

  3.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

        Kwilali yaseNtshiqo kwisithili sakuTsolo kwakukho ivenkile enkulu kunene.
        Ngesakhiwo nokuma kwayo, ithe qelele kwimizi yelali leyo yaseNtshiqo
        inxuse ihlathi lokutyalwa, yayicaca ukuba yayikhe yayeyomlungu ngaphambili.
        Ngoku yayisele yonganyelwe sisihandiba somfo owayebizwa ngokuba
        nguThandabathu. Wayengumfo wakwaSihlunu uRhadebe, osinqe sikwalapho
        kuTsolo. Igama likaThandabantu yayingelogama alithiywe kokwabo,
        walithiywa ngabantu balapho eNtshiqo kunye neelali ezimelene nayo, ngenxa
        yobubele nobuntu bakhe. Eli gama lalimfanele lidume kangangokuba
        lalisaziwa kuzo zonke ezo lali zakuTsolo ukuya kuma ngedolophu leyo.

        Bonke babelilisela ngevenkile yakwaThandabantu, ingulowo efuna obo
        bubele nenkathalo yakhe. Kuloo venkile yakhe kwakusoloko kuphithizela,
        ingabasebenzayo nabaze kuthenga bexutywe ngabahamba nje, kuba kaloku
        uRhadebe lo wayephume izinwe ngobubele. Xa kutyiwa kwaThandabantu
        kwakuphuma izitya eziliqela zisiya evenkileni ngaphambili, kwelo qela likhoyo
        ngelo xesha kuphakwe ngalo. Abantu abadala nabangaphilanga abamkela
        imali yembonelelo kaRhulumente babeyamkelela apho kwaThandabantu.
        Ngeemini zale mbonelelo kwakuzala apho evenkileni kuthi dwedwelele kunge
        kusenkundleni komkhulu. Wawungababona abasebenzi bakhe beququzela
        phakathi kwezo zihlwele behambisa iziphungo kuloo maxhego
        namaxhegokazi atsha lilanga elinde ukufika kwemoto kaRhulumente. Maxa
        wambi uThandabantu wayebakhela intente ukuze ibakhusele elangeni,
        emvuleni okanye engqeleni.

        3.1.1        Nika igama levenkile ekuthethwa ngayo kwisicatshulwa.                      (1)

        3.1.2        Ngubani elona gama lalo mntu umchaze kuMbuzo 3.1.1?                        (1)

        3.1.3        Sasiyintoni isizathu sokuba le venkile ithiywe ngegama olinike
                     kuMbuzo 3.1.1?                                                             (2)

        3.1.4        Chonga kwisicatshulwa igama elibonakalisa ukuba ivenkile
                     yakwaThandabantu yayikwindawo enehlathi elingelilo elemveli.               (1)

        3.1.5        Ivenkile yakwaThandabantu yadlala indima enkulu kubantu
                     baseNtshiqo! Kunjalo okanye Akunjalo? Nika isizathu sempendulo
                     yakho.                                                                     (2)

        3.1.6        Isimo sentlalo kwilali yakuNtshiqo sibenefuthe elinjani apha
                     encwadini?                                                                 (2)

        3.1.7        Isihloko sale ncwadi sinxulumana njani noThandabantu?                      (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
14              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                    (EC/SEPTEMBA 2017)

       3.1.8     Yahluka njani ivenkile esezilalini kwivenkile esedolophini?                 (2)

       3.1.9     Abantwana ekungasokolwayo kumakwabo bayathanda
                 ukungabukhathaleli ubomi. Yinyani okanye Luluvo? Xhasa
                 impendulo yakho ucaphula ebalini                                            (2)

       3.1.10    “UThandabantu wayephume izinwe ngobubele”.

                 (a)     Nika udidi lwesafobe esifumaneka kulo mqolo ungentla                (1)

                 (b)     Ithini intsingiselo yesi safobe usinike ku Mbuzo 3.1.10 (a)         (1)

       3.1.11    Esi sicatshulwa sibonisa eliphi inqanaba lencwadi?                           (1)
                                                                                             [18]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2017)        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                     15

  ISICATSHULWA B

  3.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

        Zafika iintombi zikaRadebe zaqukeza apho phakathi kwekhaya zilicoca
        ukulungiselela ukubuya kukayise, zathi ziphandle ezintyantyambeni zabe
        zikhupha ileli zipeyinta loo madonga ayecaca ukuba agqityelwa kudala ukukhe
        apeyintwe. Zalitsho ikhaya elo labengezela kukucoceka lafana nangoko
        abanini balo babesenawo loo mandla okulihoya. Abazukulwana ke babedlala
        bebaleka beligqiba ngethutyana ukujikeleza bevuyela ukufumana ezo ndawo
        zivulekileyo zokudlala. Kwakukokokuqala befika apho kowabo. Yena
        uMonwabisi wayesoloko exakekile engulo somashishini osoloko efunwa
        ngapha nangapha, ingabantu abacela uncedo kuye, okanye abanye
        oosomashishini abafuna ukuba anxulumane nabo kwizinto abafuna ukuziqala.
        Njengoko yayilixesha lokubuyela koosomashishini bangaphandle eMzantsi
        Afrika ababemnke ngexesha localu-calulo, bafuna amacebiso ngokuqhuba
        awabo amashishini kwabo balapho eMzantsi Afrika. Namathuba okungenelela
        kulawo aye nenkqubela amashishini avuleleka kwabaNtsundu. Babehamba
        iintlanganiso zokubafundisa ngeyona ndlela iyiyo ooMonwabisi besandisa
        olwabo ulwazi.

        Waphuma uThandabantu esibhedlele emva kweenyanga ezilithoba ehleli
        apho. UMonwabisi waya kubalanda apho eMonti, sele uRhadebe ehamba
        nzima enikwe isitulo samavili apho esibhedlele noxa yena wayengasifuni kuba
        esithi akasiso isiqhwala. Kodwa noxa esitsho njalo nje icala lakhe lasekhohlo
        lalingasasebenzi kufuneka abanjwe okanye ahambe ngomsimelelo.

        3.2.1    Nika igama lomntwana abe Mnye kubantwana bakaRhadebe ?                   (1)

        3.2.2    Wayevela phi utata wezi ntombi zazicoca ikhaya?                          (1)

        3.2.3    Nika igama lesiXhosa elingabolekwanga kolunye ulwimi legama
                 elikrwelelwe umgca ngaphantsi                                            (1)

        3.2.4    Babenxulumene njani uThandabantu kunye noMonwabisi?                      (2)

        3.2.5    Yintoni ebalulekileyo ebomini bukaMonwabisi athe wayenzelwa
                 nguThandabantu?                                                          (1)

        3.2.6    Umxholo weli bali uye wayiphuhlisa njani intsingiselo yale ncwadi?       (2)

        3.2.7    Impixano eyayiphakathi kukaMonwabisi noMamTolo ibenefuthe
                 elinjani kubomi bukaMonwabisi?                                           (2)

        3.2.8    Ibe sisigqebelo njani intiyo kamamTolo kuMonwabisi?                      (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
16              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2               (EC/SEPTEMBA 2017)

       3.2.9      Wawuyintoni unobangela wokuhla komgangatho weshishini
                  likaThandabantu?                                                      (2)

       3.2.10     Impumelelo isentabeni! Ngqina eli binzana ngokuthi ungqiyame
                  kwiziganeko ezithe zehla ebalini.                                     (2)

       3.2.11     Wayegula yintoni uThandabantu?                                         (1)
                                                                                        [17]

                                                      AMANQAKU ECANDELO A:              35

                                         OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2017)        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                        17

  ICANDELO B: IDRAMA
  PHENDULA UMBUZO UBE MNYE KWELI CANDELO
  NDIYEKENI – D.M. Jongilanga/
  INZALA YAMARHAMBA: Madoda Mlokoti
  UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)
  ISICATSHULWA A
  4.1 Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo.

        (Sibona uMaziko isandla sikaMawonga Loni singena emzini kaMadala
        wekomiti yesikolo.)

        Maziko        :       Kamnandi.
        Madala        :       Heke titshala. Seluzithabathela isitulo eso, akukho
                              bantwana apha. Isaphila inkosi yakho?
        Maziko        :       Iyaphila ingaphili noko.
        Madala        :       Uthini na mfo kaMaziko?
        Maziko        :       Ndikuxelela inyaniso. Akusekho mntu tu.
                              Ndilapha nje yiloo nto kanye.
        Madala        :       Eyiphi mfo wam?
        Maziko        :       Awu! Wenzani kaloku bawo? Ndathi ndisandlala
                              umcimbi wathanda ukundinquphela?
        Madala        :       Hayi mfo wam andinqupheli, ndingagabangxi,
                              intokunayo ngekuba ndithi zalela elubala.
        Maziko        :       Sekumasuku bawo ndihambela lo mcimbi kweli khaya.
        Madala        :       Owuphi kanene? Makhe sikhumbuzane kuba zininzi,
                              zaye azilali mbethe.
        Maziko        :       Kudala bawo ndikuxelela ngoLoni ochitha isikolo. Phofu
                              nditsho kuba inguwe. Lo mfo wayeka ukusebenza,
                              yonke into isemagxeni kum. Ndingxamele ukusinda-
                              sindana kungoku nje.
        Madala        :       Ke lilonke uthi mandithini?
        Maziko        :       Mboneleni icebo uLoni. Andinakwenza umdovu
                              womsebenzi ndingamkeli ngawo.
        Madala        :       Ucebisa ukuba senze ntoni ke wena titshala?
        Maziko        :       Awu! Uya kuthini kaloku bawo ukuzenza ibhenqa
                              ulizingela. Ndize kukuvusa njengelungu lekomiti,
                              nalungu lekomiti usihlalo.
        Madala        :       Kaloku titshala kufuneka xa undulula umcimbi uqiniseke
                              ngawo. Andimntu uthanda ukubamba intulo ngomsila.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
18              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                        (EC/SEPTEMBA 2017)

       4.1.1     Ezi zithethi zibini zazithetha ziphi?                                           (1)

       4.1.2     Ngokwalapha encwadini uMadala wayebambe esiphi isikhundla?                      (1)

       4.1.3     Chonga ibinzana elichaza umsebenzi kaMaziko.                                    (1)

       4.1.4     Ingaba wayezokufuna ntoni uMaziko kuMadala?                                     (1)

       4.1.5     Igalelo likaMaziko libe nefuthe elinjani emsebenzini?                           (2)

       4.1.6     Isivakalisi esikrwelelwe umgca ngaphantsi sikuchazela ntoni
                 ngoMaziko?                                                                      (2)

       4.1.7     Izenzo zikaMadala kunye noMaziko zizalana njani ngokwendima
                 abayidlalayo apha ebalini?                                                      (2)

       4.1.8     Isisigqebelo njani inxaxheba kaMadala apha ebalini?                             (2)

       4.1.9     (a)     Xela udidi lwesafobe olufumaneka kwibinzana elibhalwe
                         ngqindilili.                                                            (1)

                 (b)     Nika intsingiselo yeli binzana libhalwe ngqindilili.                    (1)

       4.1.10    Iikomiti ezilawula izikolo ziba ngunozala wombhodamo owenzeka
                 ezikolweni. Ngqina okanye uchase le ngcamango ngokuthi uxhase
                 impendulo yakho ngemizekelo.                                                    (2)

       4.1.11    Ukuba ubunokuba yinqununu yaseNobutho, wawunokuzisombulula
                 njani iingxaki ezikhoyo kwesi sikolo?                                            (2)
                                                                                                 [18]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2017)        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                      19

 ISICATSHULWA B

 4.2    Funda isicatshulwa esingezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

        Ndila         :       Unyanisile mtshana ngamanyangaza asahleliyo ngeli
                              xesha. (Zabekwa izitya baya ngeendawo zabo zokulala.
                              Wakhulula uZanele wanxiba ezolala. Uthe xa ambula
                              ingubo unyawo lwakhe lwakhubeka kwinto ephantsi
                              kwebhedi. Wakroba wasitsho isikhalo. Wangena
                              ebaleka uFuneka noNdila.)
        Funeka        :       Yintoni Zanele?
        Zanele        :       Yhu! Nanku mntu phaya. (Esalatha)
        Ndila         :       Mfondini phuma apho. (Cwaka)
        Ndila         :       Ufuna side sikurhole? (Cwaka)
        Funeka        :       Suka akukho mntu apho. (Watsho esiya)
        Zanele        :       Uzulumke. (Esoyika)
        Funeka        :       Ekrobile: Tyhinile! NguMawonga ulele.
        Ndila         :       Mtsaleni. Unxilile lowo.
                              (Bamtsala weza wonke.)
        Funeka        :       Yhu! Nkosiyam, akusekho mntu apha.
        Zanele        :       O Lord! (Bondela bonke bephathaphatha)
        Ndila         :       Ubulewe yintoni?
        Funeka        :       Ngubani owaziyo?
        Zanele        :       Ungene njani besivalile nje?
                              (Bagqogqa amagumbi bekhangela, bancama)
        Zanele        :       Makubizwe amapolisa.
        Funeka        :       Hayi khona! Lityala eli. Akukho mapolisa aya
                              kukholelwa kwibali lokuba sifike lo mntu efele apha.
                              Thethani man, kuyasa.
                              (Esitsho ethe phatsha)
        Ndila         :       Lithini icebo? Siya kuba ngathi sithetha intsomi ngoku
                              iyinyaniso.
        Zanele        :       Siya kuthi ungene ngefestile.
        Funeka        :       Icebo linye makalahlwe apha emfuleni ngoku.
        Ndila         :       Sabhaqwa siya kuthini?
        Funeka        :       Siza kuhlala nesidumbu imini yonke? Ukuba sibhaqiwe
                              besiya ubhaqwa nanini na. Yekani ukucikoza bambani
                              ngapha sihambe naye, nithetha gqitha.
                              (Sikhutshwe saya kulahlwa emfuleni isidumbu)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
20              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                  (EC/SEPTEMBA 2017)

        4.2.1    Zazincokola ngeliphi ixesha ezi zithethi zincokola kwesi sicatshulwa?     (1)

        4.2.2    Zazivela kweyiphi indawo ezi zithethi?                                    (1)

        4.2.3    Yintoni eyabangela uZanele asitsho isikhalo?                              (2)

        4.2.4    Cacisa ukuba kutheni uNdila xa ebiza uZanele esithi ‘Mtshana’?            (2)

        4.2.5    Ingaba ubuhlobo obabuphakathi kukaZanele, Ndila noFuneka ,
                 yayibobenene. EWE okanye HAYI? Nika isizathu sempendulo
                 yakho.                                                                    (2)

        4.2.6    Obu buhlobo buphakathi kukaFuneka,uZanele noNdila busichazela
                 ntoni ngesimo sentlalo kule ncwadi?                                       (2)

        4.2.7    Yintoni le umbhali wale ncwadi abelana ngayo nabafundi kweli bali?        (2)

        4.2.8    Njengokuba uNdila neqela lakhe bengayazi ukuba uMawonga ufe
                 njani na, wena mfundi ubunokuphendula uthini ukuba
                 ubunokubuzwa?                                                             (1)

        4.2.9    Ingaba uphumelele umbhali wale ncwadi ukusizobela umlinganiswa
                 onguFuneka?                                                               (2)

        4.2.10 Esi sivakalisi singezantsi sibonisa oluphi udidi lwempixano? Xhasa
               impendulo yakho.
               “Makubizwe amapolisa”                                                        (2)
                                                                                           [17]

                                                             AMANQAKU EWONKE:              35

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2017)         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                       21

  UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)

  INZALA YAMARHAMBA: Madoda Mlokoti

  5.1    Funda isicatshulwa esingezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.
         ISICATSHULWA A

         KukwaThambolenyoka edolophini eNgcobo, ihotele yakhe yakhiwe
         yanegumbi elikhulu elingaphambili nekuselwa kulo ngabatyeleli.
         Ngemva kukho elinye igumbi elikhulu elinezitulo ezitofotofo elisetyenziselwa
         iindwendwe, kukho namanye amagumbi amabini elinye lisetyenziswe
         njenge-ofisi, elinye uThambolenyoka alisebenzise njengelokulala
         ngamaxesha athile.
         Namhlanje uThambolenyoka ubambe intlanganiso nabafazana abahlanu
         abamsebenzelayo uNomhase, uNoyongo, uKuku uNozigoci noNozici.

         Nyoka         :       (Echophe esitulweni, ngaphaya kwetafile yakhe ye-ofisi)
                               Bhotani mananekazi!
         Bonke         :       (Bethe zukuva ezisofeni ezigudle udonga) Molo Mlungu.
         Nyoka         :       Ndiyabulela nonke niphilile. Akunjalo?
         Bonke         :       Hayi siphilile Mlungu.
         Nyoka         :       Jongani zinzwakazi, kufuneka kusetyenzwe mpela
                               ngoku. Singena kuDisemba kaloku. Siyavana?
         Bonke         :       Siyakuva Mlungu.
         Nyoka         :       NguDisemba ngoku, ayabuya amajoyini, umsebenzi
                               kufuneka ubonakale. Andizokubakho yonke le veki
                               ndizakuba seMthatha. Niyandiva?
         Bonke         :       Ewe siyakuva Mlungu.
         Nyoka         :       Kuyasetyenzwa phaya, laa manenekazi awahlelanga
                               phezu kwezinqe zawo phaya, ayanyakaza. Niyandiva?
                               (Aphakame esitulweni akhwexe ibhulukhwe ajikele aze
                               kuchopha phezu kwetafile ejonge kubo. Ethetha
                               nangezandlana).
         Bonke         :       Siyakuva Mlungu.
         Nyoka         :       Kulungile, nani kweli cala sebenzani, sukumani,
                               mandithi ndibuya kule veki izayo kube kucaca.
         Bonke         :       Siyakuva Mlungu.
         Nyoka         :       Kulungile ke, andifuni kuva enye into ukubuya kwam .
                               Into esiyenzayo sakha ubutyebi apha. Ubutyebi bakhiwa
                               ngendlela ngendlela. Eyethu yile.
         Bonke         :       (Bendwanyile, buxakwa)- Siyakuva Mlungu.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
22                ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                 (EC/SEPTEMBA 2017)

         5.1.1      Nika igama ledolophu ewayehlala kuyo uThambolenyoka.                    (1)

         5.1.2      Wawuyintoni umsebenzi kaThambolenyoka?                                  (1)

         5.1.3      Chaza ukuba kwakusenzeka ntoni kwesi sicatshulwa singentla?             (2)

         5.1.4      Chonga isivakalisi esibonakalisa ukuba abaqeshwa
                    bakaThambolenyoka babemhloniphile.                                      (1)

         5.1.5      Ngowuphi lo msebenzi kuthethwa ngawo apha kwesi sicatshulwa
                    singentla?                                                              (2)

         5.1.6      Ingaba elibinzana lingezantsi lithetha ukuthini :
                    “Laa manenekazi awahlelanga phezu kwezinqe phaya”                       (2)

         5.1.7      (a)   Yakha iqhalo ngegama lomlinganiswa onguThambolenyoka.             (2)

                    (b)   Nika intsingiselo yeli qhalo ulichaze ku Mbuzo 5.1.7(a) apha
                          ngentla.                                                          (1)

         5.1.8      Ingaba umbhali uphumelele na ngokusizobela umlinganiswa
                    onguThambolenyoka? Ngqina ucaphula imizekelo ebalini.                   (2)

         5.1.9      Itekhinoloji yaseNtshona ibe nefuthe elinjani kwisiganeko esithe
                    salandela emva kwentlanganiso ekuthethwa ngayo
                    kwisicatshulwa?                                                         (2)

         5.1.10     Ukuba wawunokuba ngomnye wabaqeshwa bakaThambolenyoka
                    wawunokuqhubekeka nalo msebenzi wakwaThambolenyoka?
                    Ewe okanye Hayi? Xhasa impendulo yakho                                   (2)
                                                                                            [18]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2017)           ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                       23

  ISICATSHULWA B

  5.2    Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo.

         Kusesikhululweni samapolisa kwi-ofisi kaSajini Gxalaba eNgcobo –
         ngaphakathi nguye nosekela wakhe uSajini Mbotolotshi noDina.

         Mbotoloshi :           Hayi uyinkunkqela kamakhwekhwetha womcuphi Sajini
                                Gxalaba. Ndikothulela umnqwazi.
         Gxalaba         :      Hahaha. Hayi ungancomi mna Sajini. Oyena
                                makhwekhwetha nguye lo uchophe ecaleni kwakho.
         Mbotoloshi :           Uthetha ukuthini?
         Gxalaba         :      (Ekhomba ngentloko kuDina)- Yitsho akubalisele.
         Mbotoloshi :           Kunjalo Sajini?
         Dina            :      Nam ndingaba ndiyazigwagwisa ukuba ndingathi licebo
                                lam Sajini. Asilocebo lam licebo likaThixo. Ngoba ukuba
                                bendilandele elam icebo, ngeba mhlawumbi ndim ngoku
                                okule ndawo kaThambolenyoka, ndinkolonkoloza
                                kwesimnyama isisele.
         Mbotoloshi :           Cacisa Sajini. Ndiyaphela kukungxama.
         Dina            :      Kaloku bendisele ndithenge nesixhobo mna Sajini.
                                Ndiza kumbulala nya uThambolenyoka. Kwathi kanti
                                uThixo uyabona, waliphanzisa elo cebo lam, ngokuthi
                                eso sixhobo sam sisuke sibhaqwe ngumkhuluwa wam
                                xa kanye ndiza kusisebenzisa wandikhalimela kabukhali
                                ngelithi mandingathatheli umthetho ezandleni zam.
                                Wathi kanti ngolo hlobo kuza kuvela icebo likaThixo.
         Mbotoloshi :           Kha wude uvele Sajini. Wenza njani?
         Dina            :      Kaloku Sajini emva koko ndeza apha kuSajini Gxalaba
                                kwangaloo mini. Sawuxubusha lo mbandela
                                kangangoko, sa phantse sachitha iiyure ezintandathu
                                zonke siwuphethe.
         Mbolotshi       :      Ndiphulaphule Sajini

         5.2.1       Ezi zithethi zithetha apha kwisicatshulwa zazithetha ziphi?               (1)

         5.2.2       Ingaba zazincokola ngantoni ezi zithethi zithetha kwisicatshulwa?         (1)

         5.2.3       Wawuyintoni umsebenzi wezi zithethi uzichaze kuMbuzo 5.2.2?               (1)

         5.2.4       Cacisa indlela eyathi yakhokhelela ekubanjweni
                     kukaThambolenyoka?                                                        (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
24                ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                (EC/SEPTEMBA 2017)

         5.2.5      Umsebenzi owawusenziwa ngala mantombazana usivezela ntoni
                    ngesimo sentlalo esilapha encwadini?                                   (2)

         5.2.6      Kusisigqebelo njani ukuvela kukaNozigoci noNozici sele
                    bengamangqina enkundla kweli bali?                                     (2)

         5.2.7      Sinxulumana njani isiphelo sikaThambolenyoka nomxholo wale
                    ncwadi?                                                                (2)

         5.2.8      UDina wayesoloko enxiba impahla emnyama:
                    Ingaba impahla emnyama ingumqondiso wantoni kuluntu
                    oluntsundu?                                                            (2)

         5.2.9      Saba njani isiphelo sikaThambolenyoka? Cacisa impendulo yakho.         (2)

         5.2.10     Umbhali usifundise ntoni ngesimo sikaThambolenyoka apha
                    ebalini?                                                               (2)
                                                                                          [17]

                                                        AMANQAKU ECANDELO B:               35

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2017)        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                    25

  ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

  NDAKUYICELA IVUTHIWE – L.L. NGEWU noE. Z. GUQA

  UMBUZO 6 (IMIBUZO EMIFUTSHANE)

  “IKHIKHIZELA LASEDANGWANA”: L.L.NGEWU

  ISICATSHULWA A

  6.1     Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.

  Umhlolokazi ongunina ukhe wahlala ethembeni lokuzikholisa ngelithi unyana
  wakhe wolahleko unokuba umke nezihlobo zeli khaya ebezihlala eHlwahlwathi.
  Unina akasukelanga phezulu ukukhangela le nkewu kuba engafuni ukuba
  atshuntuze esithubeni esazilele umyeni wakhe. Ziqengqelekile iinyanga
  ebambelele kwinto yokuba izizalwana zimgcinile umntwana ngeenjongo
  zokumkhotha amanxeba kwintlungu yokulahlekelwa nguyise. Ukhe wathumela
  kwizihlobo ebuzisa ngonyana wakhe, koko akwabikho mkhondo.

  Emva kweminyaka elishumi uMaMchumane elilolo ngokulahlekelwa yindoda
  yakhe nokulahleka konyana wakhe ubhinqele phezulu, esihle enyuka,
  ehamb’ebhulisa, efun’isizekabani seli shwangusha. Ukhe wahlal’eHlankomo
  emzini kaSiyazi owaziwayo ngokuhlab’umhlola. Akukho nto ayifumeneyo
  ebambekayo apho ngaphandle kokutsarhwa ngumhlonyane waseMarhawuleni
  nokuman’entlokothiswa liqothaqikili elimane ukumxelela ukuba umyeni wakhe
  usahleli esidl’amazimba hlathini lithile. Eyona ngxaki uMaNcoko ubefuna
  ukuncedwa kuyo ibingasiyiyo eyendoda yakhe eyafayo kuba wath’umhlaba
  emhlabeni kuyo, koko nguMvemnyama imveku yakhe eyalahleka iseze ngobuso
  elizweni. Nakwesi sishiqi uMaMbanguba ubanjiswe intlwa ngentloko ngulo
  nqalintloko.
  UMaMpafane uncamile emva kweeveki ezimbini edikwe yeyokosa efungile ukuba
  soze aphinde abenalunxibelelwano nasiyazi. Uphindele kwaseDangwana
  edangele nentliziyo yakhe idandathekile. Ngeny’imini uthe thwasu oku kanye
  komntu othwasayo wathambekela ngaseThwa kwisithili sakuQumbu apho
  bekukho mthandazeli uthile.

        6.1.1    Nika igama lomntu ekuthiwa ngunyana wolahleko.                         (1)

        6.1.2    Kwakutheni ze kuthiwe ngumhlolokazi umama kanyana wolahleko?           (1)

        6.1.3    Zazihlala phi ezi zithethi kuthethwa ngazo apha kwisicatshulwa?        (1)

        6.1.4    Sesiphi esinye isiganeko esithe sehlela uMaNcoko esikhankanywe
                 kwisicatshulwa esingentla?                                             (1)

        6.1.5    Unyana wolahleko wasiyeka kweliphi ibanga isikolo?                     (1)

        6.1.6    Chonga igama elichaza ukuba unina wonyana wolahleko
                 wayesoloko ehleli yedwa?                                               (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 26

Downloaded from hlayiso.com
26              ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                    (EC/SEPTEMBA 2017)

       6.1.7     Wenza ntoni umama wonyana wolahleko akuba sengxakini
                 ngokwalapha ebalini?                                                       (2)

       6.1.8     Ucinga ukuba umntwana ozelwe yedwa kowabo uyingxaki okanye
                 ulithamsanqa? Xhasa impendulo yakho.                                       (2)

       6.1.9     Isenzo sikanyana wolahleko kweli bali sibonisa oluphi udidi
                 lwempixano? Nika isizathu sempendulo yakho.                                (2)

       6.1.10    Linxulumana njani igama anikwe lona unyana wolahleko nomxholo
                 weli balana?                                                               (2)

       6.1.11    Unina wonyana wolahleko ubenegalelo elinjani kwisimo sikanyana
                 wakhe?                                                                     (2)

       6.1.12    Uthini umyalezo oqulathwe leli balana?                                     (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 27

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2017)        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2                       27

 ISICATSHULWA B

 “ITUTU LASETIKITIKI: L.L.NGEWU

 6.2       Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

           UThobile unyana kaMdesalini ubonakale eselula kakhulu ukuba unengqondo
           yemveli. Ingcombolo zenkqubo yakhe kumabanga asezantsi azaziwa, kodwa
           ititshalakazi eyayimfundisa kwibanga lesibini nelesithathu ayimlibali umntwana
           owayenza le titshalakazi yakrokra ukuba ubizo lobutitshala
           babungalungiselelwanga yona. Into ecacileyo yona kukuba uThobile
           wayekrelekrele, engenangqondo nje kuphela, koko enabo nobuchopho. Obu
           bukrelekrele bakhe uThobile babumze entloko ngendlela nje engathandekiyo
           kwititshalakazi ejongene nezidodo zabantwana, ababenokuqhuba ngcono
           esikolweni xa benikwe umdongwe endaweni yephepha lokubhala. Mhlawumbi
           obu bukrelekrele babungebodwa kuba uThobile ube nesimbo sokuthatha into
           zabanye abantu ngendlela nje eyothusayo enokwenza omnye umntu
           amtyabeke ngobututu.

          Unyana kaMdesalini ubelihashe eliphalayo nelingakwaziyo ukunyamezela
          ititshalakazi ephindaphindana nento enye. Ititshalakazi yebanga lesibini
          ibivakala yonk’inkimihla ngemini yesikolo ikhwaza isithi, “Class I am going to
          the door” What am I doing class?” Bebehlokoma abantwana kungekho
          kungqinelana ukuba kwenzeka ntoni kanye. Uninzi lwabo belusitsho kamnandi
          luthi, “I am going thu di dho”. Izinto ezifana nale uThobile ebengakwazi
          ukuzinyamezela.Bekuthi phambi kokuba singene isikolo, le nkewu ingenise
          isikolo sokudlala. Ibizenza zonke izimbo zetitshalakazi yebanga lesibini.
          Unkabi ubebaqeqesha aba bafundi bakhe bexeshana ukuba bangathi,
          going to the door’ koko bathi, gowin thu di dho’.

           6.2.1     Yayingubani elona gama lomntu elithiywe ngaye eli balana?                   (1)

           6.2.2     Chaza ingxaki awayekuyo lo mlinganiswa umchaze kuMbuzo 6.2.1.               (1)

           6.2.3     Unyana kaMdesalini notitshala babeyinyoka ne ... (Gqibezela)                (1)

           6.2.4     Yayisesamabanga angakanani isikolo awayefunda kuso unyana
                     kaMdesalini?                                                                (1)

           6.2.5     Chonga isivakalisi esibonakalisa ukuba unyana kaMdesalini
                     wayebukhali ezincwadini.                                                    (1)

           6.2.6     Wayemenza ntoni utitshalakazi unyana kaMdesalini xa aphazamisa
                     iklasi yakhe?                                                               (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 28

Downloaded from hlayiso.com
28                ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2              (EC/SEPTEMBA 2017)

          6.2.7      Ingaba le mpendulo uyinike kuMbuzo 6.2.6, ivumelekile na kula
                     maxesha enkululeko. Ewe okanye Hayi? Nika isizathu sempendulo
                     yakho.                                                               (2)

          6.2.8      Sasibangwa yintoni isimo sikanyana kaMdesalini?                      (2)

          6.2.9      Wenza ntoni uMdesalini wakuxelelwa ngengxaki anazo unyana
                     wakhe esikolweni?                                                    (2)

          6.2.10     Ukuba wawunokufunda nonyana kaMdesalini wawunokucebisa
                     uthini kule ngxaki wayenayo?                                         (2)

          6.2.11     Landelelanisa iziganeko zibe ZIBINI awazenzayo unyana
                     kaMdesalini, ukumnka kwakhe kwisikolo awayefunda kuso ibanga
                     lesibini?                                                            (2)

          6.2.12     Nika iqhalo elibonakalisa ukuba unyana kaMdesalini wayengafani
                     nabazali bakhe.                                                      (1)
                                                                                         [17]

                                                        AMANQAKU ECANDELO C:              35

                                            OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 29

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2017)        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P2               29

 ICANDELO D: IMIBONGO

 VUKANI MADODA – A. STEMELE

 Phendula Umbuzo ube mNYE kweliCANDELO.

 UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 7.1      Funda lo mbongo ungezantsi wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

          Funzela enzulwini: Mema S.S.M

          1.   Lishushu idabi kumathaf’obu bomi;
          2.   Kuqhum’amaqulo kuchachamb’umchiza;
          3.   Uxhob’ufohlel’umlisela nomthinjana,
          4.   Usilwa noSathana,usilwa nobumnyama.

          5.   Ayaxhaxh’amagwala, kuband’umchachazo.
          6.   Ubomi ngumzamo kosind’amakroti;
          7.   Ubomi ngumthwalo bufuna umqolo;
          8.   Umgomo umi ulind’umzingisi.

          9. Ubomi lidabi lokulwa nomna;
          10. Iyathimbis’inyama ayifuni kuthotyozwa,
          11. Aying’ingaba lidini lokuzis’impumelelo
          12. Aying’ingalinda ijonge inzaliseko.

          13. Qina isibindi ukuze uphumelele.
          14. Qul’uphethel’imini nobusuku bayo.
          15. Qhekeza imichankcatho owele ngayo,
          16. Ufunzel’enzulwini ungabuyi mva.

          17. Mawuqaqambe umgomo phambi kwakho,
          18. Uziqhiz’imbophelelo ezikuqamangaleyo,
          19. Uyibeke nxamny’imithwalo ekudobelelayo;
          20. Ulubaleke ngomonde ugqats’olukumeleyo

          21. Wofuman’abaninzi begqengq’elungqamekweni
          22. Wofuman’iqela ligxamfuz’emgxobhozweni,
          23. Onke loo maqela akukhwebela kuwo;
          24. Maz’ungawahoyi ufunzele enzulwini.

          25. Ofun’igolide akaqhwayi emgqubeni,
          26. Axel’isikhukukazi sifun’umbungu.
          27. Ozingela izilo uthabatha izagweba,
          28. Avuke kwangonyezi abuye nofele.

          29. Oswele umgomo ufana nemfama,
          30. Uyaphumputheka akhubeke awe;
          31. Abe ngumqobo kwabahamba ngendlela,
          32. Kulahleke naye inkitha yezimathi.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT2022](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept2022/1651f4d7-46c1-4b50-a1e9-ea6adceae4f0) — isiXhosa FAL · QP · 2022
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2021](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2021/78ad8760-e512-4d9c-99c1-76478a9e4251) — isiXhosa FAL · QP · 2021
- [ISIXHOSA FAL QP P2- GRADE 12 TRIAL 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-qp-p2-grade-12-trial-2019/4ed02c84-0664-45df-bd4e-28e1bdabf8f9) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2018 D](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2018-d/4f08cff2-343d-41f2-9344-c1f8d71c8eec) — isiXhosa FAL · QP · 2018
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2018 printready 29 .08 .18](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2018-printready-29-08-18/0990da0d-d2c2-4d91-86bc-d9b72b27b154) — isiXhosa FAL · QP · 2018
- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2017-memo/121227d8-b537-4331-aeae-310859d099b3) — isiXhosa FAL · Memo · 2017 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-gr12-memo-sept-2025-watermark/9129edfc-7f89-491a-88fb-23270581f911) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2025-watermark/854a529e-2cc7-4f28-b2d3-f7735c0d615c) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025-mg/6858023a-bdef-4e8f-a091-79d94e109d28) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025-mg/e6f77f14-fd5e-4415-9cd4-23e671adcb30) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2024/4c02fe41-62c6-462b-aa2a-9c6efd2e97ba) — Memo · 2024
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept-2024/b9606eda-21f0-469e-bf5d-ffb2f9da1ea1) — Memo · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
