# isiXhosa HL Grade 11 Paper 1 Eastern Cape November 2022 Memo

> Grade 11 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the Eastern Cape November Exam 2022, 8 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr11-memo-nov-2022/12f1103f-3289-4b9f-bc2d-7a2becab0c71
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 11
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: Eastern Cape November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 11](https://www.hlayiso.com/library/grade-11) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-11/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 11 Paper 1 Eastern Cape November 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr11-memo-nov-2022/12f1103f-3289-4b9f-bc2d-7a2becab0c71)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 11 · Eastern Cape November Exam · 2022. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                        NATIONAL
                   SENIOR CERTIFICATE

                         IBANGA 11

                    NOVEMBA 2022

                       (EXEMPLAR)

 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1
        ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU:    70

                  Le memorandam inamaphepha asi-8.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2                        ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1               (EC/NOVEMBA 2022)

 ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

 UMBUZO 1

 Qaphela oku kulandelayo xa umakisha uvavanyo lokuqonda:

     Eyona njongo yalo mbuzo kukuvavanya ukuqonda, ngoko ke umvavanywa
      makanganyityelwa manqaku ngeempazamo zopelo nezolwimi ngaphandle
      kokuba iimpazamo ezo zithi zitshintshe intsingiselo (itsho impendulo ingabiyiyo
      echanekileyo).

     Xa umvavanywa esebenzise amagama angengawo awesiXhosa ncakasana, ibe
      yona impendulo iyechanekileyo, makanikwe amanqaku apheleleyo
      ngempendulo yakhe.

     Kwimibuzo evulelekileyo, makunganikwa manqaku ngo-EWE/HAYI,
      NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI, YINYANI/BUBUXOKI/LULUVO.
      Amanqaku mawanikwe kujongwe ukuzixhasa kwakhe umvavanywa
      (makujongwe ukuzixhasa kwakhe/isizathu esibambekayo esibangela ukuba
      abhale ewe/hayi okanye yinyani/bubuxoki/luluvo,
      ndiyangqinelana/andingqinelani).

     Ukuba umvavanywa ubhale isivakalisi esipheleleyo endaweni yegama/ibinzana
      ebelilindelekile, makanyityelwe amanqaku xa
      engalikrwelelanga/engaliqaphulanga igama/ibinzana elo lilindelekileyo.

     Xa kulindeleke ukuba umvavanywa abhale amanqaku amabini/amathathu ze
      yena anike angaphezulu kwabelindelekile, makuhoywe la mabini/mathathu
      okuqala kuphela.

     Xa umvavanywa esebenzise isiXhosa sengingqi makawanikwe amanqaku
      ukuba impendulo yechanekileyo.

     Xa kulindeleke ukuba umvavanywa akhethe impendulo echanekileyo
      kwazinikiweyo, makaphiwe amanqaku xa abhale unobumba nempendulo
      echanekileyo esecaleni konobumba/unobumba osecaleni kwempendulo
      echanekileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2022)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1                   3

 ISICATSHULWA A

 1.1    Kukuntshula kwezithombo zovelwano ebantwini.                                (1)

 1.2    Sibonakalisa isandiso.                                                     (2)

 1.3    Luphelile / lunyamalele.                                                 (2)

 1.4    Umbuzo-buciko.                                                              (1)

 1.5    Sandulelwa sisenzi u-thi.                                                   (1)

 1.6    Ingcangcazeliswa bubudala / ingcangcazeliswa yingugo. 

        (Nayiphi na kwezi)                                                           (2)

 1.7    Yathi inkonde abantwana  mabathandane.                                     (2)

 1.8    Ndiyangqinelana, kuba akwanelanga ukuvela umntu kuphela kufuneka
        ukubonakalise nangokumnceda. / ndiyangqinelana, kuba ukuvelana
        kuhambelana nokuncedana. 

        (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                          (2)

 1.9    Uvelwano lubalulekile ukuze sikwazi ukunceda abantu singajonganga nzuzo
        nabume bamntu.                                                             (2)

 1.10 Musa ukuyidibanisa kulusu le nyama, kuza kusa yonakele. 

        (Nasiphi na isivakalisi esibhekiselele kulusu oluyinyama)                    (2)

 1.11 Lizisa intsingiselo yokuba uvelwano luza nokuthwala ubunzima.                (2)

 1.12 D /D. Abashiywe nelifa ngabazali /Abashiywe nelifa ngabazali. 

        (Nayiphi na kwezi)                                                           (1)

 1.13 'Akunje kumadoda odwa, koko nasebafazini.'                                   (2)

 1.14 Umbhali ubaveza njengabantu abangenavelwano,  kuba abanamdla
      wokwazi iingxaki zabasebenzi babo.                                            (2)

 1.15 Kukho umntu ongumama ojongene nokuphekela aphakele abaqeshi bakhe
      abasebhedini, ebeleke umntwana, acoce indlu, ahoye nomnye umntwana.          (2)

 1.16 Alukho uvelwano, kuba esi sibini sisebhedini asikhangeleki sinomdla
      wokuphungulela lo mama kulo msebenzi wakhe mninzi.                           (2)

 1.17 Kuhambelana nomhlathi wesi-6,  kuba kulo mfanekiso sibona abaqeshi
      abangenavelwano noxanduva lomsebenzi wabo, kube kumhlathi wesi-6
      kukwathethwa ngezityebi ezingazikhathazi ngeengxaki zabaqeshwa bazo.          (2)

                                                      AMANQAKU ECANDELO A:           30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1          (EC/NOVEMBA 2022)

 ICANDELO B: ISISHWANKATHELO

 UMBUZO 2

 UKUMAKISHWA KWESISHWANKATHELO

     Amanqaku abiwa ngolu hlobo lulandelayo:

      o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Ingongoma nganye linqaku)
      o Amanqaku ama-3 olwimi
      o Amanqaku ewonke: 10

     Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo:

      o 1−3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1
      o 4−5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2
      o 6−7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3

     Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umlingwa ecaphule njengoko kubhaliwe
      kwisicatshulwa:

      o 6−7 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: 0 amanqaku olwimi (Akanikwa
        nqaku lolwimi umfundi)
      o 1−5 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: nika inqaku eli-1 lolwimi.
      o 2 -3 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: nika amanqaku ama-2 olwimi.

 QAPHELA

     Imo
      o Nokuba isishwankathelo sibhalwe ngemo engachanekanga,
        masiphononongwe.

      Ubalo-magama
       o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
          asetyenzisiweyo.
       o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
          lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
          ngokungachanekanga.
       o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda de uye kusigqiba isivakalisi
          eso, ze ungakuhoyi okulandelayo.
       o Izishwankathelo ezibhalwe zazifutshane kodwa zinazo zonke iingongoma
          ezifunekayo okanye ezilindelekileyo mazinganyityelwa manqaku.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2022)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1                    5

 UMFUNDI ANGACANGCATHA KWEZI NGONGOMA

                 UCAPHULO                                  IINGONGOMA
 1.   Kubalulekile ke ngoko ukuba abantu     1. Eyona nto ingundoqo kukuba abantu
      bazifundise ukuqelelana. Oku              bahlale ngokuqelelana, ngakumbi xa
      kuqelelana kubaluleke nangakumbi          kukho abaneempawu zomkhuhlane.
      xa uhleli nabantu abakhohlelayo
      kungenjalo abathimlayo.
 2.   Zikhwebule kwiindibano ezinabantu      2. Abantu mabazinxweme kwiindawo
      abaninzi, kuba ingxinano                  ezineenginginya zabantu, kuba ingxinano
      ingangunobangela wokosulelana             ingakhokelela ekosulelekeni.
      ngale ntsholongwane.
 3.   Hlala ekhaya xa uziva ngathi awuziva   3. Umntu makazigcine ekhayeni xa eziva
      mnandi, kuba oko kuyakuncedisa            ngathi akaphilanga ukuze angosuleli
      ukuba ungosuleli abanye xa kuthe          abanye ngale ntsholongwane.
      kanti unayo le ntsholongwane
 4.   Ukuhlambisisa izandla rhoqo            4. Abantu mabasoloko behlamba izandla
      ngamanzi nesepha kungakugcina             ngamanzi anesepha ukuze bangosuleleki
      ukhuselekile kusuleleko                   yintsholongwane.
      lwentsholongwane yeKhorona
 5.   Nxiba i-mask egquma umlomo             5. Kucetyiswa ukuba ugqume umlomo
      nempumlo maxesha onke.                    nempumlo nge-mask maxa onke.
 6.   Musa ukubamba umlomo, impumlo          6. Nciphisa amathuba okubamba umlomo,
      kunye namehlo kuba                        impumlo namehlo kuba awukwazi
      kusenokwenzeka ukuba ububambe             ukuqiniseka ukuba khange ubambe
      indawo eneKhorona ungaqondanga.           indawo enale ntsholongwane.
 7.   ...kucetyiswa ukuba sanithayiza        7. Hlamba izandla ngesanithayiza maxesha
      izandla zakho rhoqo.                      onke.

 UKUBHALA NGOKOMHLATHI

 Eyona nto ingundoqo kukuba abantu bahlale ngokuqelelana, ngakumbi xa kukho
 abaneempawu zomkhuhlane. Abantu mabazinxweme kwiindawo ezineenginginya
 zabantu, kuba ingxinano ingakhokelela ekosulelekeni. Umntu makazigcine ekhayeni xa
 eziva ngathi akaphilanga ukuze angosuleli abanye ngale ntsholongwane. Abantu
 mabasoloko    behlamba     izandla   ngamanzi    anesepha    ukuze    bangosuleleki
 yintsholongwane. Kucetyiswa ukuba ugqume umlomo nempumlo nge-mask maxa onke.
 Nciphisa amathuba okubamba umlomo, impumlo namehlo kuba awukwazi ukuqiniseka
 ukuba khange ubambe indawo enale ntsholongwane. Hlamba izandla ngesanithayiza
 maxesha onke.
                                                                                (70)

                                                      AMANQAKU ECANDELO B: 10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
6                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1           (EC/NOVEMBA 2022)

 ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

 UKUMAKISHA ICANDELO C

      Upelo
       o Iimpendulo eziligama elinye mazimakishwe njengezichanekileyo nokuba
          upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba isiphene silahla intsingiselo
          efunwayo yegama.
       o Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya
          kohlwayelwa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
       o Xa kuvavanywa izifinyezi, impendulo mayifakwe iziphumlisi
          ngokuchanekileyo.
       o Ulwakhiwo lwezivakalisi kufuneka luchaneke ngokwemigaqo yolwimi
          kwaye lusetyenziswe kwizivakalisi ezipheleleyo njengoko umbuzo uyalela.
       o Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
          ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo
          KUNYE/OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.

    UMBUZO 3: UKUCAZULULA INTENGISO

 3.1    Kukuhlamba amazinyo.                                                            (1)

 3.2    Kumntu wonke.                                                                   (1)

 3.3    Kukutsalela umdla kwigama layo /kukuba abathengi bayo bayibone
        besekude /kukuqaqambisa igama layo. 

        (Nayiphi na kwezi)                                                               (2)

 3.4    Ewe liyahambelana, kuba nalo inenekazi elikulo mfanenekiso libukeka
        lisempilweni                                                                   (2)

 3.5    D /D. Ikwenza ube mhle / ikwenza ube mhle.                                 (2)

 3.6    Kubethelela ingcinga yokuba ungathi wakuyisebenzisa le mveliso nawe ube
        mhle. 

        (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                             (2)
                                                                                       [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2022)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1                          7

 UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI

 4.1   Basesibhedlele,  kuba kukho umntu olele ebhedini yasesibhedlele /
       basesibhedlele,  kuba kukho idriphu. / basesibhedlele,  kuba kukho
       oogqirha. 

       (Nayiphi na kwezi)                                                                    (2)

 4.2   Intloko yesigulana izotywe njengelizwe loMzantsi Afrika / intloko yesigulana
       izotywe njengeflegi yoMzantsi Afrika. 

       (Nayiphi na kwezi)                                                                    (1)

 4.3   Zikhusele ungosuleleki.                                                             (2)

 4.4   Banxibe ii-mask / banxibe iiglavuzi / banxibe iiplastikhi ezinyaweni. 

       (Nayiphi na kwezi)                                                                    (1)

 4.5   Kungenxa yorhwaphilizo lweemali zikaRhulumente olugqubayo kweli lizwe.              (2)

 4.6   Lunefuthe elibi kuba ludodobalisa uphuhliso lwelizwe. / linefuthe elibi kuba
       libangela amanye amazwe angafuni ukurhwebelana neli lizwe. 

       (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                                   (2)
                                                                                            [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
8                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1   (EC/NOVEMBA 2022)

 UMBUZO 5: UKUSETYENZISWA KOLWIMI NGOKUCHANEKILEYO

 5.1   Abaxhalabelanga.                                                     (1)

 5.2   Isakhi sokuzenza.                                                    (1)

 5.3   Sibonakalisa isenzeko esenzeka macala.                              (2)

 5.4   Baninzi.                                                             (1)

 5.5   Ngumfundi omnye kuphela ofumene amanqaku aphezulu.                  (2)

 5.6   Bebonakala bengonwabanga, bengatyhilekanga.                         (2)

 5.7   Indawo.                                                              (1)

                                                                           [10]

                                                AMANQAKU ECANDELO C:         30
                                            AMANQAKU EWONKE EPHEPHA:         70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                               Tyhila iphepha

## Related documents

- [XHOSA HL P1 QP GR11 NOV 2022](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr11-nov-2022/24ad6d99-a976-4552-8f1c-6d86abfa92d3) — isiXhosa HL · QP · 2022
- [XHOHL GRADE 11 NOV 2022 changes accepted](https://www.hlayiso.com/library/xhohl-grade-11-nov-2022-changes-accepted/5fb0d7b0-f032-42a1-926c-d547fd962d2f) — isiXhosa HL · QP · 2022
- [XHOSA HL P3 QP GR11 NOV 2022](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-qp-gr11-nov-2022/a495f784-5062-4c93-841b-327bf7b2d5c2) — isiXhosa HL · QP · 2022
- [XHOSA HL P1 QP GR11 NOV 2022](https://www.hlayiso.com/library/grade-11-isixhosa-hl-2022-exemplar-november-exam-question-paper-paper-1/11d6ddd3-1caa-4e1a-b143-f0ed26702936) — isiXhosa HL · QP · 2022
- [XHOSA HL P1 GR11 MEMO NOVEMBA 2020 D](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr11-memo-novemba-2020-d/3def643d-0178-4590-88af-62de3231249e) — isiXhosa HL · Memo · 2020
- [XHOSA HL P1 GR11 MEMO NOVEMBA 2020](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr11-memo-novemba-2020/abe07cc4-7b4f-4d9b-9dc8-68b28b9036f8) — isiXhosa HL · Memo · 2020

## More from Grade 11 isiXhosa HL

- [Gr 11 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-11-isixhosa-hl-atp-2023-24/b7cfd541-5754-4cf9-9f4c-72ef7cbf82f4) — ATP
- [XHOHL GRADE 11 NOV 2022 changes accepted](https://www.hlayiso.com/library/grade-11-isixhosa-hl-2022-exemplar-november-exam-question-paper/e036a7d6-48b9-4293-8d93-03c5d4551850) — QP · 2022
- [XHOSA HL P3 QP GR11 NOV 2022](https://www.hlayiso.com/library/grade-11-isixhosa-hl-2022-exemplar-november-exam-question-paper-paper-3/7415c51a-b0d5-4a07-95bf-329725a9c106) — QP · 2022
- [XHOSA HL P2 QP MEMO GR11 NOV2O20 D](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-qp-memo-gr11-nov2o20-d/ad5cddf4-8cee-4126-8f5e-d0f70a4a88ab) — Memo · 2020
- [XHOSA HL P2 MEMO GR11 NOV2020 D](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-memo-gr11-nov2020-d/304bd694-fc56-4454-946d-5df0196f7043) — Memo · 2020
- [XHOSA HL P2 MEMO GR11 NOV 2020](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-memo-gr11-nov-2020/b39b24a8-193c-4e67-bea3-e2f2269faea2) — Memo · 2020

## Collection

- [Grade 11 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-11/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
