# isiXhosa HL Grade 12 P1 2021 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the September Preparatory Exams 2021, 8 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-memo-sept-2021/5befd4cc-e35d-4680-a4ee-6a24871242da
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2021
- Exam period: September Preparatory Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P1 2021 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-memo-sept-2021/5befd4cc-e35d-4680-a4ee-6a24871242da)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · September Preparatory Exams · 2021. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                NATIONAL
                           SENIOR CERTIFICATE

                                 IBANGA 12

                           SEPTEMBA 2021

  ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1
         ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU:   70

                 Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha asi-8.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1               (EC/SEPTEMBA 2021)

 ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

 UMBUZO 1

 Qaphela oku kulandelayo xa umakisha uvavanyo lokuqonda:

    • Eyona njongo yalo mbuzo kukuvavanya ukuqonda, ngoko ke umvavanywa
      makanganyityelwa manqaku ngeempazamo zopelo nezolwimi ngaphandle
      kokuba iimpazamo ezo zithi zitshintshe intsingiselo (itsho impendulo ingabiyiyo
      echanekileyo).
    • Xa umvavanywa esebenzise amagama angengawo awesiXhosa ncakasana, ibe
      yona impendulo iyechanekileyo, makanikwe amanqaku apheleleyo
      ngempendulo yakhe.
    • Kwimibuzo evulelekileyo, makunganikwa manqaku ngo-EWE/HAYI,
      NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI, YINYANI/BUBUXOKI/LULUVO.
      Amanqaku mawanikwe kujongwe ukuzixhasa kwakhe umvavanywa
      (makujongwe ukuzixhasa kwakhe/isizathu esibambekayo esibangela ukuba
      abhale ewe/hayi okanye yinyani/bubuxoki/luluvo,
      ndiyangqinelana/andingqinelani).
    • Ukuba umvavanywa ubhale isivakalisi esipheleleyo endaweni yegama/ibinzana
      ebelilindelekile, makanyityelwe amanqaku xa
      engalikrwelelanga/engaliqaphulanga igama/ibinzana elo lilindelekileyo.
    • Xa kulindeleke ukuba umvavanywa abhale amanqaku amabini/amathathu ze
      yena anike angaphezulu kwabelindelekile, makuhoywe la mabini/mathathu
      okuqala kuphela.
    • Xa umvavanywa esebenzise isiXhosa sengingqi makawanikwe amanqaku
      ukuba impendulo yechanekileyo.
    • Xa kulindeleke ukuba umvavanywa akhethe impendulo echanekileyo
      kwazinikiweyo, makaphiwe amanqaku xa abhale unobumba nempendulo
      echanekileyo esecaleni konobumba/unobumba osecaleni kwempendulo
      echanekileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2021)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1                      3

 ISICATSHULWA A

 1.1    Kukwenzela ukuba angazisi engozini eyibona √/ yindlela indalo ekhusela
        ngayo umzimba womntu kwizinto ezilutshaba lwawo. √

        (Nayiphi na kwezi)                                                             (1)

 1.2    Lubanceda xa beqeqesha abantwana babo bebakhwebula kwizinto
        ezingezizo. √                                                                  (1)

 1.3    Ukufeketha kukusoloko umntwana elila okanye ekhala, de alilele okanye
        akhalele nento engekhoyo. √√                                                   (2)

 1.4    Imishologu √/ izithunzela √/ iziporho √/ ootsotsi. √

        (Nasiphi na isibini)                                                           (2)

 1.5    Andihambisani, kuba umthetho olawula izikolo uthi abantwana
        mabangabethwa. √√                                                              (2)

 1.6    Ubonisa indelelo. √                                                            (1)

 1.7    Untlinintlini. √                                                               (1)

 1.8    Esi sini sikhuliswe ngendlela yokuba sicinge ukuba kulihlazo ukukhala xa
        uyindoda, oko kubangelwa kukukhuliselwa ukuba amadoda abe ngabakhuseli
        bekhaya nesizwe. √√                                                            (2)

 1.9    Isifaniso √                                                                    (1)

 1.10   Lityhila ukuba wayenamathandabuzo adalwa luloyiko, nanjengoko
        isicatshulwa sisithi wayengaqhelani neendawo ezinyukela
        esibhakabhakeni. √√                                                            (2)

 1.11   Lusetyenziswe ngokubonakalisa uloyiko lombhali kumazwi athi, 'Ndithe
        ndiyaqabuka naso isiyezi nokuxuxuzela kwamathumbu'. √√                         (2)

 1.12   D √/ D. Sandulelwa sisenzi u-thi √/ sandulelwa sisenzi u-thi. √

        (Nayiphi na kwezi)                                                             (1)

 1.13   Engandibongozi. √                                                              (1)

 1.14   Uthe xa sele ehlekwa ephantsi wathi ebengalili koko ebesonwabisa abantu. √     (1)

 1.15   Uluntu luyazoyika izinto zendalo, kodwa okubaluleke nangakumbi kukoyika
        uluntu ukuze umntu achubeke abe nesimilo esilungileyo. √√                      (2)

 1.16   Ndifunde ukuba uloyiko lolunye uphawu olubalulekileyo kwisimo somntu. √√

        (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                            (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1         (EC/SEPTEMBA 2021)

 1.17   Kukho umntwana owoyika ukududuma kwezulu okanye imibane √/ kududuma
        izulu √/ kulenyeza imibane. √

        (Nayiphi na kwezi)                                                            (1)

 1.18   Uzogqume ngebhayi √/ uzogqume ubuso √/ ujonge phantsi √ ulibambe
        waliqinisa eli bhayi. √

        (Nayiphi na kwezi)                                                            (1)

 1.19   Bubuxoki, kuba abantu abadala xa kududuma baqokelelana ndawonye,
        nalowo ebetshaya abeke kude loo nqawe, ukanti nalowo ebebukele
        umabonakude okanye ecofa ifowni uyeka yonke loo nto ngenxa yokoyika
        izulu. √√                                                                     (2)

 1.20   Umhlathi wesi-6, √ kuba lo mhlathi uthetha ngokoyikwa kweendudumo abe lo
        mntwana ukwisicatshulwa B esoyika iindudumo okanye imibane. √                 (2)

                                                     AMANQAKU ECANDELO A:             30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2021)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1                      5

 ICANDELO B: ISISHWANKATHELO

 UMBUZO 2

 UKUMAKISHWA KWESISHWANKATHELO

 • Amanqaku abiwa ngolu hlobo lulandelayo:
   o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Ingongoma nganye linqaku)
   o Amanqaku ama-3 olwimi
   o Amanqaku ewonke: 10
 • Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo:
   o 1−3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1
   o 4−5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2
   o 6−7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3
 • Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umlingwa ecaphule njengoko kubhaliwe
   kwisicatshulwa:
   o 6−7 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: 0 amanqaku olwimi (Akanikwa nqaku
      lolwimi umfundi)
   o 1−5 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: nika inqaku eli-1 lolwimi

 QAPHELA

 •   Imo
     o Nokuba isishwankathelo sibhalwe ngemo engachanekanga,
       masiphononongwe.

 •   Ubalo-magama
     o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
        asetyenzisiweyo.
     o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
        lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
        ngokungachanekanga.
     o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda de uye kusigqiba isivakalisi eso,
        ze ungakuhoyi okulandelayo.
     o Izishwankathelo ezibhalwe zazifutshane kodwa zinazo zonke iingongoma
        ezifunekayo okanye ezilindelekileyo mazinganyityelwa manqaku.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
6                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1               (EC/SEPTEMBA 2021)

 UMFUNDI ANGACANGCATHA KWEZI NGONGOMA

                  UCAPHULO                                  IINGONGOMA
 1.   Okubalulekileyo kukuzamkela kule        1   Eyona nto ingundoqo kukwamkela
      ndawo ukuyo, ukhawulelane nemeko            indawo okuyo, ujongane nemeko leyo
      okuyo ngelo xesha.                          ukuyo ngaloo mzuzu.
 2.   Ukuba ufikelela kwinqanaba lokuba       2   Xa sele ukwimeko yokuba uzive
      uzive unomoya ophantsi wuyeke               wehlelwe ngumoya yekelela umzimba
      umzimba wakho wamkele olo vakalelo,         ukwamkele oko okwethutyana.
      kodwa oko kungathathi ithuba elide
 3.   Ziqhelanise ukwamkela ukuba iintsuku    3   Zama ukuyazi ukuba iintsuku azisoloko
      azifani, okwenzeka namhlanje                zifana, ngoko ke izinto ezenzeka
      akusosikhokelo sokuza kwenzeka              namhlanje zingangenzeki ngomso.
      ngomso.
 4.   Musa ukumilisela ingqondo yakho         4   Musa ukusoloko ucingana nezinto
      kwizinto ezingahambi kakuhle kuphela.       ezingenzeki ngohlobo onqwena ngalo
                                                  kuphela.
 5. Zama ukuliphikisa ilizwi eliza       5        Zama ukulwa neengcinga ezikuphathela
    noxinzelelo lwengqondo, kuba ukuba            uxinzelelo, kuba zingaphela zisenzeka.
    uyalikholelwa maninzi amathuba okuba
    lifezekiswe.
 6. Yenza izinto othanda nokonwabelayo   6        Yenza izinto ezikholisa intliziyo yakho.
    ukuzenza.
 7. Zama ngandlela zonke ukutya ukutya   7        Yitya ngokusempilweni ukutya okufana
    okusempilweni okufana nemifuno,               nemifuno, iziqhamo, inyama
    iziqhamo, inyama engatyebanga kunye           engatyebanga neziselo ezinika impilo.
    neziselo eziphungulwe iswekile
    notywala.

 UKUBHALA NGOKOMHLATHI

 Eyona nto ingundoqo kukwamkela indawo okuyo, ujongane nemeko leyo ukuyo ngaloo
 mzuzu. Xa sele ukwimeko yokuba uzive wehlelwe ngumoya yekelela umzimba
 ukwamkele oko okwethutyana. Zama ukuyazi ukuba iintsuku azisoloko zifana, ngoko ke
 izinto ezenzeka namhlanje zingangenzeki ngomso. Musa ukusoloko ucingana nezinto
 ezingenzeki ngohlobo onqwena ngalo kuphela. Zama ukulwa neengcinga ezikuphathela
 uxinzelelo, kuba zingaphela zisenzeka. Yenza izinto ezikholisa intliziyo yakho. Yitya
 ngokusempilweni ukutya okufana nemifuno, iziqhamo, inyama engatyebanga neziselo
 ezinika impilo.
                                                                                       (70)

                                                        AMANQAKU ECANDELO B: 10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2021)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1                         7

 ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

 UKUMAKISHA ICANDELO C

 •     Upelo
       o Iimpendulo eziligama elinye mazimakishwe njengezichanekileyo nokuba
          upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba isiphene silahla intsingiselo
          efunwayo yegama.
       o Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya
          kohlwayelwa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
       o Xa kuvavanywa izifinyezi, impendulo mayifakwe iziphumlisi
          ngokuchanekileyo.
       o Ulwakhiwo lwezivakalisi kufuneka luchaneke ngokwemigaqo yolwimi kwaye
          lusetyenziswe kwizivakalisi ezipheleleyo njengoko umbuzo uyalela.
       o Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
          ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/
          OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.

 UMBUZO 3: UKUCAZULULA INTENGISO

 3.1 Coca-Cola. √                                                                         (1)

 3.2 Kukuthoba unxano. √                                                                  (1)

 3.3   Ibinzana lithi, 'Dlala udlamkile' ube umfanekiso uveze intombazana
       ekhangeleka inodlamko iphethe ibhola yokudlala. √√                                 (2)

 3.4 Kubethelela ingcinga yokuba xa unokusebenzisa le mveliso nawe
     unganodlamko, wonwabe. √√                                                            (2)

 3.5 Linika intsingiselo yokuba le mveliso izisa udlamko kulowo uyisebenzisayo. √√        (2)

 3.6 Andingqinelani, kuba esi siselo sidume ngokuba neswekile eninzi
     engunobangela woxinzelelo lwengqondo. √√

                                        OKANYE

       Ndiyangqinelana, kuba esi siselo sithoba unxano utsho uzive udlamkile
       ngakumbi xa ubutshiswa lilanga. √√

       (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                               (2)
                                                                                        [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
8                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1            (EC/SEPTEMBA 2021)

 UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI

 4.1 Ukhamise kakhulu, eqhale namehlo ukubonisa ukuba wothukile nanjengoko
     nentetho yakhe iveza umothuko. √√                                                   (2)

 4.2   Ukothuka kakhulu. √                                                               (1)

 4.3 'Ngoku'. √                                                                          (1)

 4.4 Uyathetha, √ kuba liqam lentetho eliya lisetyenzisiweyo. √                          (2)

 4.5 Umama kaKanti woyikela impilo yomntwana wakhe xa ebebona into engathi
     liqhakuva emqolo kuKanti, kanti uKanti yena umbona njengomntu owoyika
     into engenamsebenzi unina. √√                                                       (2)

 4.6 Uzama ukusibonisa inkathalo noloyiko lwabazalikazi ngempilo yabantwana
     babo, √ kuba indlela othuke ngayo umama kaKanti yinto acinga ukuba
     liqhakuva kuKanti ibonakalisa ixhala analo ngempilo kaKanti. √

       (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                              (2)
                                                                                       [10]

 UMBUZO 5: UKUSETYENZISWA KOLWIMI NGOKUCHANEKILEYO

 5.1 Sandulela isibizo √/ phambi kwesibizo. √

       (Nayiphi na kwezi)                                                                (1)

 5.2 Obomeleleyo √/ obungqingqwa √/ obuqinileyo. √

       (Nayiphi na kwezi)                                                                (1)

 5.3 Qalani √ ngokwakha ubudlelwane nani. √                                              (2)

 5.4 Esinayo. √                                                                          (1)

 5.5 Umbhali uthe makaqonde √ ukuba akangowokuqala √ nowokugqibela.                      (2)

 5.6 Alikho ibhinqa eliziphilela lodwa lingadingi uncedo lwabanye abantu. √              (1)

 5.7 Kumele uzibeke esichengeni. √√                                                     (2)
                                                                                       [10]

                                                    AMANQAKU ECANDELO C:                 30
                                                AMANQAKU EWONKE EPHEPHA:                 70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

## Related documents

- [ISIXHOSA HL GR12 MEMO P2 SEPT 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-gr12-memo-p2-sept-2021/1742e48c-7428-4a7d-909f-c1f402274f0a) — isiXhosa HL · Memo · 2021 · isiXhosa
- [XHOSA HL P1 GR12 MEMO SEPT 2022](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-memo-sept-2022/c0c13ec4-1667-495d-b805-e9c8ff9bc859) — isiXhosa HL · Memo · 2022
- [XHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2017](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2017/fbaae63e-a141-46ac-aae3-bf3d1c3567b1) — isiXhosa HL · Memo · 2017
- [XHOSA HL GR12 P2 QP SEPT 2021](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-gr12-p2-qp-sept-2021/fcc72bad-5f85-461c-8dd4-f61fa3ad473b) — isiXhosa HL · QP · 2021
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2021/027b6a49-cc53-4e05-9cb4-fcf62f4e073b) — isiXhosa HL · QP · 2021 · isiXhosa
- [XHOSA HL P1 GR12 SEPT 2019](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-sept-2019/cd8ecf93-0365-4cb7-91f8-da22a11ed080) — isiXhosa HL · QP · 2019

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
