# isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2015 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2015, 9 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-memo-sept2015/2d67c1f3-e1b2-4832-ab48-9784ba9fc0da
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2015
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-memo-sept2015/2d67c1f3-e1b2-4832-ab48-9784ba9fc0da)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2015. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                 SENIOR CERTIFICATE

                    IBANGA 12

                  SEPTEMBA 2015

    ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1
                 MEMORANDAM

AMANQAKU:   70

                 Le memorandam inamaphepha asi-9.

### Page 2

2                        ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1             (EC/SEPTEMBA 2015)

 ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

 UMBUZO 1

 Qaphela oku kulandelayo xa umakisha uvavanyo lokuqonda:

     Eyona njongo yalo mbuzo kukuvavanya ukuqonda, ngoko ke umvavanywa
      makanganyityelwa manqaku ngeempazamo zopelo nezolwimi ngaphandle
      kokuba iimpazamo ezo zithi zitshintshe intsingiselo (itsho impendulo ingabiyiyo
      echanekileyo).

     Xa umvavanywa esebenzise amagama angengawo awesiXhosa ncakasana,
      ibe yona impendulo iyechanekileyo, makanikwe amanqaku apheleleyo
      ngempeendulo yakhe.

     Kwimibuzo evulelekileyo, makunganikwa manqaku ngo- EWE/HAYI,
      NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI, YINYANI/BUBUXOKI/LULUVO.
      Amanqaku mawanikwe kujongwe ukuzixhasa kwakhe umvavanywa
      (makujongwe ukuzixhasa kwakhe/isizathu esibambekayo esibangela ukuba
      abhale ewe/hayi okanye yinyani/bubuxoki/luluvo,
      ndiyangqinelana/andingqinelani).

     Ukuba umvavanywa ubhale isivakalisi esipheleleyo endaweni
      yegama/ibinzana ebelilindelekile, makanyityelwe amanqaku xa
      engalikrwelelanga/engaliqaphulanga igama/ibinzana elo lilindelekileyo.

     Xa kulindeleke ukuba umvavanywa abhale amanqaku amabini/amathathu ze
      yena anike angaphezulu kwabelindelekile, makuhoywe la mabini/mathathu
      okuqala kuphela.

     Xa umvavanywa esebenzise IsiXhosa sengingqi makawanikwe amanqaku
      ukuba impendulo yechanekileyo.

     Xa kulindeleke ukuba umvavanywa akhethe impendulo echanekileyo
      kwazinikiweyo, makaphiwe amanqaku xa abhale unobumba nempendulo
      echanekileyo esecaleni konobumba/unobumba osecaleni kwempendulo
      echanekileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 3

(EC/SEPTEMBA 2015)      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1                      3

 ISICATSHULWA A

 1.1    NguNoziqhamo √                                                           (1)

 1.2    Kukucholachola iindaba elungiselela usasazo lweendaba kunomathotholo
        nakumabonakude√/kukucholachola iindaba elungiselela ubhalo
        lwamaphepha-ndaba neemagazini. √

        (nayiphi na kwezi)                                                       (1)

 1.3    Wayemana ebhodla utywala √√                                              (2)

 1.4    Wayeligqwetha √                                                          (1)

 1.5    Ngale mini kwakuza kuxhonywa uBantu √ / Kwakuza kubulawa uBantu
        ngokuxhonywa. √

        (nayiphi na kwezi)                                                       (1)

 1.6    Luchasaniso √√                                                           (2)

 1.7    Bubuxoki √

        ‘Balifumana njalo ixesha lokuya kukhe bahlangane namanzi
        ooNoziqhamo.’ √                                                          (1)

 1.8    Kukuba yayishushu √/yayinxilile √/yayisele utywala √/yayiqhuba
        amatakane. √

        (nayiphi na kwezi)                                                       (1)

 1.9    Waphazanyiswa kukukhala kwefowuni √/ ukukhala komnxeba √

        (nayiphi na kwezi)                                                       (1)

 1.10   B. Wacothoza √√/ B √√/ wacothoza √√                                      (2)

 1.11   Ludaba lokukhululwa kukaBantu √/ Ludaba lokurhoxiswa kokuxhonywa
        kukaBantu. √

        (nayiphi na kwezi)                                                       (1)

 1.12   Yintswahla/√ukulenyeza kweekhamera √

        (nayiphi na kwezi)                                                       (1)

 1.13   Umingi-mingi √√/ amarhe √√/ bahletyelwa √√

        (nayiphi na kwezi)                                                       (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 4

4                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1           (EC/SEPTEMBA 2015)

 1.14   Zazingamlindelanga ukuba usaphila kuba zaziqinisekile ukuba ziwenze
        ngokukuko umsebenzi wazo ngoku sele exhonyiwe. √√

        (Naluphi uluvo lomfundi olunomhluzi)                                           (2)

 1.15   Wazifaka wonke ngentloko esifubeni √ / Walala esifubeni sikaBantu. √
        Indoda izibulele ngokuzintywilisela emlanjeni. √

        (Nasiphi na isivakalisi esiza nomfundi esibonakalisa ukufaka/ ukutshonisa
        emanzini)                                                                      (2)

 ISICATSHULWA B

 1.16   1.16.1    Ewe sonwabile kuba sigonene. √                                       (1)

        1.16.2    Yahlukile: Kumfanekiso A bakhangeleka bethandana bonwabile
                  √ kanti kumfanekiso B sibona umntu olilayo. √                        (2)

        1.16.3    Umfanekiso A unxulumana nokwakusenzeka ngethuba
                  uNoziqhamo adibana noBantu emva kokuphuma kwakhe
                  entolongweni/emva kokusinda kwakhe ekuxhonyweni. √

                  Umfanekiso B unxulumana nokulila kukaNoziqhamo xa
                  wayesemotweni
                  eyayisiya kwaNgalo. √                                                (2)

        1.16.4    Ewe, Ndandibethwe ngumama √√/ Ndandiswelekelwe √√

                  (Naluphi na uluvo lomfundi oluvakalayo.)                             (2)

        1.16.5    Aba babini bayathandana √√/ Esi sibini sigonene. √√

                  (Nasiphi na isivakalisi esibonisa eso senzo)                         (2)

                                                     AMANQAKU ECANDELO A:              30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 5

(EC/SEPTEMBA 2015)      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1                        5

  ICANDELO B: ISISHWANKATHELO

  UMBUZO 2

  UKUMAKISHWA KWESISHWANKATHELO

    Amanqaku abiwa ngolu hlobo lulandelayo:
      Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Ingongoma nganye linqaku)
      Amanqaku ama-3 olwimi.
      Amanqaku ewonke: 10

    Ulwabiwo lwamanqaku olwimi:
      1−3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1
      4−5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2
      6−7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3

    Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umlingwa ecaphule njengoko
     kubhaliwe kwisicatshulwa:
      6-7 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: 0 amanqaku olwimi (Akanikwa
        nqaku lolwimi umfundi)
      1-5 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: nika inqaku eli-1 lolwimi

  QAPHELA

       Imo
        Nokuba isishwankathelo sibhalwe ngemo engachanekanga,
        masiphononongwe.

      Ubalo-magama
        Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
          asetyenzisiweyo.
        Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga
          inani lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama
          libonakaliswe ngokungachanekanga.
        Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda de uye kusigqiba isivakalisi
          eso, ze ungakuhoyi okulandelayo.
        Izishwankathelo ezibhalwe zazifutshane kodwa zinazo zonke
          iingongoma ezifunekayo okanye ezilindelekileyo mazinganyityelwa
          manqaku.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 6

6                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1                (EC/SEPTEMBA 2015)

 UMFUNDI ANGACANGCATHA KWEZI NGONGOMA

                  UCAPHULO                                      IINGONGOMA
 1.   Umbulelo lo ubaluleke ukususela          1.   Ukubulela kwakubalulekile kudala
      emntwaneni, kumntu omdala de kuye             ebantwini nakwizilwanyana ukubonisa
      kuqhina kwizilwanyana zembala.                ukuvuyela into entle oyenzelweyo. √
      Umbulelo yindlela ethi ibonakalise
      ukutyhila imvakalelo kulowo othe
      wamenzela isenzo esithi sibangele
      incamisa mxhelo.
 2.   Abantu abaye bakhweliswe                 2.   Abantu abancedwa ngokukhweliswa
      ezimotweni ngabantu beemoto, maxa             emotweni ababuleli kuba besithi
      wambi kuye kube nzima kubo ukuthi             babhatele. √
      enkosi kuba umntu esithi akukho
      mfuneko yakuthi enkosi xa sele
      emhlawule nemali kakade.
 3.   Abanye bade bayenze isinyanzelo          3.   Bade ngamanye amaxesha banyanzelise
      into yokukhweliswa emotweni yomntu            ukukhweliswa ze baqumbe
      ingabi siso nesicelo, ukuba bathe             bakungakhweliswa. √
      bangakhweliswa bathethe iilwimi
      ngeelwimi.
 4.   Ekuhlaleni kwabantu abameleneyo          4.   Ummelwane uyalibala ukubulela
      apho ummelwane esenza okuhle                  akuncedwa ngomnye ngokumenzela izinto
      ngokumjongela umzi, abantwana                 ngexesha angekhoyo. √
      nemfuyo ingebiwa ngamasela ngelixa
      engekho kodwa abuye loo mmelwane
      athule athi tu.
 5.   Unzima u-enkosi kwinkedama               5.   Inkedama encedwe ngulowo obeyisizela
      ehlangulwe entlungwini. Uye athi              ithi yakuphumelela ibe lutshaba lwalowo
      umntu onemfobe akuyithatha                    uyincedileyo ilibale ukuba umncedi
      ayambese, ayifundise iphumelele,              ubeyeke ezakhe iingxaki. √
      isuke ibe lolona tshaba lwakhe
      lokuqala nolokugqibela endaweni
      yokubulela. Lo Msamariya uncame
      izinto zakhe ezinamagama
      elungiselela yona ukuze ingahleleleki
      ebantwini.
 6.   Inja le inikwa ukutya yonke imihla,      6.   Nezilwanyana ezizizinja ziyalulibala
      inesitya sayo sokutyela oku kutya             uncedo lokondliwa ngumniniyo suke ifune
      kuthengwayo kodwa iyakwazi ukuthi             ukumluma akuyigxotha. √
      yakukhululwa entanjeni ivungame
      igragrama akuyigxotha umniniyo.
 7.   Ingathi noko ngesithatha inyathelo       7.   Abantu mababuyele kundalashe babonise
      elitsha lokuphuthuma isintu sethu             umbulelo nobuntu ukuze nezinye izizwe
      sibonise nezinye iintlanga ukuba thina        zikope kubo. √
      sifudula singabantu ababesaziwa
      ngesintu esichubekileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 7

(EC/SEPTEMBA 2015)      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1                        7

  UKUBHALA NGOKOMHLATHI

  Ukubulela kwakubalulekile kudala ebantwini nakwizilwanyana ukubonisa
  ukuvuyela into entle oyenzelweyo. Abantu abancedwa ngokukhweliswa
  emotweni ababuleli kuba besithi babhatele.            Ngamanye amaxesha
  banyanzelisa ukukhweliswa ze baqumbe bakungakhweliswa. Ummelwane
  uyalibala ukubulela akuncedwa ngomnye ngokumenzela izinto ngexesha
  angekhoyo. Inkedama encedwe ngulowo obeyisizela ithi yakuphumelela ibe
  lutshaba lwalowo uyincedileyo ilibale ukuba umncedi ubeyeke ezakhe iingxaki.
  Nezilwanyana ezizizinja ziyalulibala uncedo lokondliwa ngumniniyo suke ifune
  ukumluma akuyigxotha. Abantu mababuyele kundalashe babonise umbulelo
  nobuntu ukuze nezinye izizwe zikope.

                                                  AMANQAKU ECANDELO B:           10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 8

8                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1                (EC/SEPTEMBA 2015)

 ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

 UKUMAKISHA ICANDELO C

      Upelo
       o Iimpendulo eziligama elinye mazimakishwe njengezichanekileyo
          nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba isiphene silahla
          intsingiselo efunwayo yegama.
       o Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga
          luya kohlwayelwa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
       o Xa kuvavanywa izifinyezi, impendulo mayifakwe iziphumlisi
          ngokuchanekileyo.
       o Ulwakhiwo lwezivakalisi kufuneka luchaneke ngokwemigaqo yolwimi
          kwaye lusetyenziswe kwizivakalisi ezipheleleyo njengoko umbuzo
          uyalela.
       o Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo,
          yamkela ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo
          KUNYE/OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.
 
 UMBUZO 3: UKUCAZULULA ISIBHENGEZO-NTENGISO

 3.1    Yimveliso yakwaClere. √                                                             (1)

 3.2    Nevenkile yakwaBoxer. √                                                             (1)

 3.3    Yimagazini iBona √                                                                  (1)

 3.4    Kubatshati √
        ‘KUTHENI UFANELE UKUZUZA UMTSHATO WAMAPHUPHA AKHO.’ √                               (1)

 3.5    Yile yesibini √/ yile ibhalwe ‘for him’ √/yile ikwisandla sokunene √/yile
        ingenabuso benenekazi. √

        (nayiphi na kwezi)                                                                  (1)

 3.6    Ewe, kuba ulusu lwabo lukhangeleka lugudile √/kuba ulusu lwabo luhle √/
        kuba ulusu lwabo lumpuluswa √

        (nayiphi na kwezi)                                                                  (1)

 3.7    A. Iindonga ziwelene. √√                                                            (2)

 3.8    Ewe, abo batshatayo kuzo zonke iindawo efumaneka kuzo le magazine
        nale venkile bangangenela kuba benethemba lokuphumelela. √√
        Hayi, kuba kule mihla siphila kuyo sele inqabile imitshato emhlophe. √√

        (Naluphi uluvo oluza nomfundi oluvakalayo)                                         (2)
                                                                                          [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 9

(EC/SEPTEMBA 2015)       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1                          9

 UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI

 4.1    Ufumana iinkomo. √                                                            (1)
 4.2     Lilungelo lokuzikhethela umyeni √√/lilungelo lokuzikhethela
         undofanaye √√/lilungelo lokutshatela kulowo umthandayo. √√
         (Nayiphi na kwezi)                                                           (2)
 4.3    Lilungelo lokufumana imfundo esemgangathweni √/lelokukhuselwa √/
        Lelokuthandwa √/lelokuhlala kakuhle kumakhaya akwimeko
        esemgangathweni √.

        (Naliphi elinye ilungelo lomntwana)                                           (1)
 4.4     Abanye basagcine amasiko ngenxa yala mazwi athi ‘Sikhule kunjalo nathi
         mabaye ekwendeni’, √ ngelixa abanye bebonakala ukuba ngabeli xesha
         kuba bathi ‘Sifuna abantwana bethu bafunde’ √                                (2)
 4.5    Umzabalazi uthi bakhule √ kunjalo nabo √ mabaye ekwendeni. √√                 (2)
 4.6    Sikhula √ kunjalo √ nathi, mabaye ekwendeni.

        (Naluphi uluvo olunomhluzi)                                                   (2)
                                                                                     [10]

 UMBUZO 5: ISICATSHULWA
 5.1    Igugu √/ iqhayiya √
        (Nayiphi na kwezi)                                                            (1)

 5.2    Sisimelabizo sokwalatha, √/ sisimelabizo sokukhomba √/sisikhombisi. √         (1)

 5.3    B √/ B. Beza ngobuninzi babo √/ Beza ngobuninzi babo √                        (1)
 5.4    EyeSilimela. √                                                                (1)
 5.5    Lisetyenziswe landulela/lakhokhela/phambi kwesibizo. √                        (1)
 5.6    Libonisa ukuba ubeqhuba kanjani √/ ubunjani √                                 (1)
 5.7    Umakhulu wenzela umzukulwana intsomi. √√ (Isenzela)/ Umakhulu
        wenzisa umzukulwana intsomi. √√ (Isenzisa)
        (Nayiphi na kwezi)                                                            (2)

 5.8    Igatya eliyintloko              Uyise kaNontando walila emzini wakhe
        Igatya elayamileyo              Xa ebona loo ngingiya                         (2)
                                                                                     [10]
                                                  AMANQAKU ECANDELO C:                30
                                              AMANQAKU EWONKE EPHEPHA:                70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

## Related documents

- [XHOSA HL P1 GR12 QP SEPT2015](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-qp-sept2015/90a55f1a-b9d1-4893-9276-76eaae6c3c85) — isiXhosa HL · QP · 2015
- [XHOSAHL P2 MEMO GR12 SEPT2015 FINAL](https://www.hlayiso.com/library/xhosahl-p2-memo-gr12-sept2015-final/c5f9530c-05ff-4986-ae16-e29718ed925e) — isiXhosa HL · Memo · 2015
- [XHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT2015](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-memo-gr12-sept2015/11287a07-ed5f-4002-9576-97c906447169) — isiXhosa HL · Memo · 2015
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2015-memo/d48a61d2-ce3c-4c08-8381-899d59febcfd) — isiXhosa HL · Memo · 2015 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 GR12 MEMO SEPT2023](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-gr12-memo-sept2023/26c91b9a-8a3b-42df-aa39-2888b9534848) — isiXhosa HL · Memo · 2023
- [XHOSA HL P1 GR12 MEMO SEPT 2023 final](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-memo-sept-2023-final/816db697-f73d-498e-a0cb-d4b58a8c6ff4) — isiXhosa HL · Memo · 2023

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
