# isiXhosa HL Grade 12 P1 2017 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the September Preparatory Exams 2017, 10 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2017/fbaae63e-a141-46ac-aae3-bf3d1c3567b1
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: September Preparatory Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 10

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P1 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2017/fbaae63e-a141-46ac-aae3-bf3d1c3567b1)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · September Preparatory Exams · 2017. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                    NATIONAL
               SENIOR CERTIFICATE

                      IBANGA 12

                 SEPTEMBA 2017

       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1
               IMEMORANDAM

AMANQAKU: 70

               Le memorandam inamaphepha ali-10.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                 (EC/SEPTEMBA 2017)

 ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

 UMBUZO 1

 Qaphela oku kulandelayo xa umakisha uvavanyo lokuqonda:

     Eyona njongo yalo mbuzo kukuvavanya ukuqonda, ngoko ke umvavanywa
      makanganyityelwa manqaku ngeempazamo zopelo nezolwimi ngaphandle
      kokuba iimpazamo ezo zithi zitshintshe intsingiselo (itsho impendulo
      ingabiyiyo echanekileyo).

     Xa umvavanywa esebenzise amagama angengawo awesiXhosa ncakasana,
      ibe yona impendulo iyechanekileyo, makanikwe amanqaku apheleleyo
      ngempendulo yakhe.

     Kwimibuzo evulelekileyo, makunganikwa manqaku ngo- EWE/HAYI,
      NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI, YINYANI/BUBUXOKI/LULUVO.
      Amanqaku mawanikwe kujongwe ukuzixhasa kwakhe umvavanywa
      (makujongwe ukuzixhasa kwakhe/isizathu esibambekayo esibangela ukuba
      abhale ewe/hayi okanye yinyani/bubuxoki/luluvo,
      ndiyangqinelana/andingqinelani).

     Ukuba umvavanywa ubhale isivakalisi esipheleleyo endaweni
      yegama/ibinzana ebelilindelekile, makanyityelwe amanqaku xa
      engalikrwelelanga/engaliqaphulanga igama/ibinzana elo lilindelekileyo.

     Xa kulindeleke ukuba umvavanywa abhale amanqaku amabini/amathathu ze
      yena anike angaphezulu kwabelindelekile, makuhoywe la mabini/mathathu
      okuqala kuphela.

     Xa umvavanywa esebenzise isiXhosa sengingqi makawanikwe amanqaku
      ukuba impendulo yechanekileyo.

     Xa kulindeleke ukuba umvavanywa akhethe impendulo echanekileyo
      kwazinikiweyo, makaphiwe amanqaku xa ebhale unobumba nempendulo
      echanekileyo esecaleni konobumba/unobumba osecaleni kwempendulo
      echanekileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2017)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                                        3

 ISICATSHULWA A

 1.1    1.1.1        Abazali bakhaliswa kukuba abantwana beli xesha abeva, √
                     banenkani, √ benza unothanda. √

                     (Nasiphi na isibini)                                                     (2)

        1.1.2        ‛Abantwana bayazihleka iingcebiso eziphuma ebazalini, kanti
                     nabazali kwelabo icala bazithatha njengobuvuvu izizathu
                     ezibekwa ngabantwana.’√                                                  (1)

        1.1.3        Umzali ubenolwazi oludlula olo lomntwana ngento yonke. √√/
                     Umntu omdala ebenolwazi olungaphezu kolo lomntwana. √√

                     (Nayiphi na kwezi.)                                                      (2)

        1.1.4        Sisifaniso. √                                                            (1)

        1.1.5        Ndiyangqinelana, kuba bathe abantu bakudibana nempucuko
                     yaseNtshona batsho bayeka ukwenza amasiko nezithethe zabo
                     ngenxa yokuba besithi zizinto zabahedeni. √√

                                                 OKANYE

                     Andingqinelani, kuba nangona impucuko yaseNtshona ikho nje
                     kodwa basekhona abantu abasawenzayo amasiko nezithethe
                     zabo. √√

                     (Nayiphi na kwezi.)                                                      (2)

        1.1.6        Uveza ingcamango yokuba abazali abaphumeleli kwiinzame
                     zabo zokuqeqesha abantwana, √ kuba basaqhubekeka nezimilo
                     ezigwenxa kunye nobuvila. √                                              (2)

        1.1.7        Ukunxibelelana. √ Unyana wam khange akwazi ukunxibelelana
                     nam kuba bendibhala iimviwo. √

                     (Nasiphi na isivakalisi esichanekileyo, esinegama
                     ukunxibelelana.)                                                         (2)

        1.1.8        I-intanethi. √/ Imfonomfono. √/Ikhompyutha. √/Imagazini. √/
                     Ileta. √

                     (Nasiphi na isibini)                                                     (2)

        1.1.9        C. √√/ Isandiso √√/ C. Isandiso. √√                                      (2)

        1.1.10       Uthetha ukuthi, umqeqesha njani umntwana osele esazi yonke
                     into? √√                                                                 (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1              (EC/SEPTEMBA 2017)

        1.1.11   Sibonakalisa intsingiselo yokwenzana, omnye komnye nomnye
                 komnye.√√                                                             (2)

        1.1.12   Uzama ukusibonisa ukuba amaxesha atshintshile nezinto
                 ziguqukile kwindlela ebezisaya kuba yiyo ngaphambili. √√

                 (Nayiphi na impendulo echanekileyo, ebonakalisa imfundiso.)          (2)
                                                                                     [22]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2017)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                                       5

 ISICATSHULWA B

 1.2    1.2.1        Kwisicatshulwa A konwatyiwe, kanti kwisicatshulwa B
                     kuyaxatyanwa. √√/ Kwisicatshulwa A kukho abantu
                     abangamadoda, kanti kwisicatshulwa B kukho amabhinqa. √√
                     /Kwisicatshulwa A kukho abantu abancumeleneyo kanti
                     kwisicatshulwa B abancumelananga. √√/ Kwisicatshulwa A
                     bayovana kanti kwisicatshulwa B akubonakali mvisiswano. √√

                     [Nayiphi na kwezi.]                                                     (2)

        1.2.2        Bonwabile, √ kuba bayahleka/bancumelene √/ Bayavuya, √ kuba
                     bade bajongana. √/ Bayathandana, √ kuba bancumelene. √

                     [Nayiphi na kwezi.]                                                     (2)

        1.2.3        Ngumfanekiso, B √ kuba kumfanekiso B kubonakaliswa abantu
                     abangavaniyo, kanti nakumhlathi woku-1 kwisicatshulwa A
                     kuthethwa ngokungabikho kwemvisiswano phakathi kwabazali
                     nabantwana. √                                                           (2)

        1.2.4        Ngumfanekiso A, √ kuba ukuze unxibelelwano lube lolululo
                     kufuneka kubekho umoya woxolo nemvisiswano. √/
                     Ngumfanekiso A, √ kuba xa sukube kuxatyanwa akubikho
                     kunxibelelana ngokukuko. √/ Ngumfanekiso A, √ kuba xa
                     kuboniswana akukho nto ilwisayo. √

                     [Naluphi na uluvo lomfundi olululo oluxhasa umfanekiso A.]              (2)
                                                                                             [8]

                                                        AMANQAKU ECANDELO A:                 30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
6                              ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                (EC/SEPTEMBA 2017)

 ICANDELO B: ISISHWANKATHELO

 UMBUZO 2

 UKUMAKISHWA KWESISHWANKATHELO:

           Amanqaku abiwa ngolu hlobo lulandelayo:
               Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Ingongoma nganye
                linqaku)
               Amanqaku ama-3 olwimi.
               Amanqaku ewonke: 10.

           Ulwabiwo lwamanqaku olwimi:
                1–3 iingongoma ezichanekileyo: nika inqaku eli-1.
                4–5 iingongoma ezichanekileyo: nika amanqaku ama-2.
                6–7 iingongoma ezichanekileyo: nika amanqaku ama-3.

           Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umlingwa ecaphule njengoko
            kubhaliwe kwisicatshulwa:
               6–7 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: 0 amanqaku olwimi
                (Akanikwa nqaku lolwimi umfundi)
               1–5 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: nika inqaku eli-1 lolwimi

 QAPHELA

            Imo
             Nokuba isishwankathelo sibhalwe ngemo engachanekanga,
             masiphononongwe.
            Ubalo-magama
              Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
                 asetyenzisiweyo.
              Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga
                 inani lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama
                 libonakaliswe ngokungachanekanga.
              Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ukuya kumagama ama-5
                 ngaphezulu kwaqingqiweyo, ungawahoyi alandelayo.
              Izishwankathelo ezibhalwe zazifutshane kodwa zinazo zonke
                 iingongoma ezifunekayo okanye ezilindelekileyo mazinganyityelwa
                 manqaku.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2017)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                                      7

 UMFUNDI ANGACANGCATHA KWEZI NGONGOMA

              UCAPHULO                                   IINGONGOMA
 1.    Imbeko asiyiyo nanto             1. Intlonipho yeyona nto inexabiso elikhulu
       ukuba yigolide kwaXhosa.            kwisizwe samaXhosa. √
 2.    Isiseko sembeko                  2. Ikhaya yeyona ndawo apho athi umntwana
       sisekhaya.                          aqale khona ukufundiswa indlela eyiyo
                                           yokuziphatha. √
 3.    Umzalikazi xa eqeqesha           3. Eyona njongo ibalaseleyo xa kuqeqeshwa
       umntwana umsukela                   umntwana kukuba kube lula kuluntu
       ukuba athandeke                     ukumthanda. √
       eluntwini.
 4.    Xa umfazi etshatile okanye       4. Kumfazi otshatileyo akukho nto idlula
       endile uyayazi into                 ukuhlonipha abantu bomzi wakhe
       yokokuba kufuneka abeke             ngokwamabakala abo, omncinci
       uyisezala noninazala,               nomdala. √
       abakhuluwa
       nabakhuluwakazi kunye
       nomyeni wakhe.
 5.    Nasebantwaneni imbeko            5. Abantwana nabo kuyafuneka bazifundise
       iyafuneka, yaye nalapha             ukuhloniphana, kwaye le ntlonipho ihamba
       isekelezwe ebudaleni.               nobudala. √
 6.    Emadodeni ubudala                6. Ubudala bendoda buxhomekeka
       bubalwa ngezilimela.                kwizilimela enazo xa ithelekiswa namanye
                                           amadoda. √
 7.    Iyephi le mbeko sigqiba          7. Kufumaniseka ukuba kumaxesha
       kuthetha ngayo apha                 ekuphilwa kuwo ngoku ayisekho
       ngasentla? Yathiwa                  intlonipho. √
       nywam nywam sisilo siphi?

 UKUBHALA NGOKOMHLATHI

 Intlonipho yeyona nto inexabiso elikhulu kwisizwe samaXhosa. Ikhaya yeyona
 ndawo apho athi umntwana aqale khona ukufundiswa indlela eyiyo yokuziphatha.
 Eyona njongo ibalaseleyo xa kuqeqeshwa umntwana kukuba kube lula kuluntu
 ukumthanda. Kumfazi otshatileyo akukho nto idlula ukuhlonipha abantu bomzi
 wakhe ngokwamabakala abo, omncinci nomdala. Abantwana nabo kuyafuneka
 bazifundise ukuhloniphana, kwaye le ntlonipho ihamba nobudala. Ubudala
 bendoda buxhomekeka kwizilimela enazo xa kuthelekiswa namanye amadoda.
 Kufumaniseka ukuba kumaxesha ekuphilwa kuwo ngoku ayisekho intlonipho.

                                                                       [70 amagama]

                                                         AMANQAKU ECANDELO B:            10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
8                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1            (EC/SEPTEMBA 2017)

 ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

 UMBUZO 3: UKUMAKISHA ICANDELO C

      Upelo
       o Iimpendulo eziligama elinye mazimakishwe njengezichanekileyo
          nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba isiphene silahla
          intsingiselo efunwayo yegama.
       o Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga
          luya kohlwayelwa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
       o Xa kuvavanywa izifinyezi, impendulo mayifakwe iziphumlisi
          ngokuchanekileyo.
       o Ulwakhiwo lwezivakalisi kufuneka luchaneke ngokwemigaqo yolwimi
          kwaye lusetyenziswe kwizivakalisi ezipheleleyo njengoko umbuzo
          uyalela.
       o Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo,
          yamkela ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo
          KUNYE/OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.

 UKUCAZULULA ISIBHENGEZO-NTENGISO

 3.1    Ligama leshishini. √/ Ligama lenkampani. √

        (Nayiphi na kwezi)                                                            (1)

 3.2    KuCentane. √                                                                  (1)

 3.3    Ungena unxunguphele, uphume uchwayitile. √                                    (1)

 3.4    Kukuba abantu babone le nto kuthethwa ngayo. √√/ Kukuveza izinto
        ezilungiswa apha. √√

        (Nayiphi na kwezi)                                                            (2)

 3.5    Ngabantu abanolwazi olunzulu ekulungiseni ubuxhakaxhaka
        boqhagamshelwano. √√                                                          (2)

 3.6    B. √/ Kubantu abanezixhobo zoqhagamshelwano. √ B. Kubantu
        abanezixhobo zoqhagamshelwano. √

        (Nayiphi na kwezi)                                                            (1)

 3.7    Luluvo, kuba usenokuphuma ungachwayitanga xa uthe waphatheka
        kakubi. √√/ Luluvo, kuba usenokuphuma ungachwayitanga xa
        singalungisekanga isixhobo sakho. √√

        (Nayiphi na kwezi)                                                           (2)
                                                                                    [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2017)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                                  9

 UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI

 4.1    Yikatala √/ Sisiginkci √/ Yigitha √

        (Nayiphi na kwezi)                                                           (1)

 4.2    Linika intsingiselo yokuba asiyonto intle le ayenzayo. √√/ Linika
        intsingiselo yokuba bekungafanelekanga ukuba uyayenza le nto
        ayenzayo. √√/ Linika intsingiselo yokuba ayilunganga le nto ayenzayo. √√

        (Nayiphi na kwezi)                                                           (2)

 4.3    Iveza ukuba amadoda afanele ukuba ngamakroti √√/ Iveza uluvo
        lokuba izinto ezingahambi ngendlela zimele ukulungiswa
        ngamadoda. √√

        (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                          (2)

 4.4    Eshushu. √                                                                   (1)

 4.5    Uyacaphuka, √ kuba ude athi uyafundekela. √/ Uyacaphuka, √ kuba ude
        athi tatandini. √ /Unomsindo, √ kuba kude kwakho uphawu lwesikhuzo
        olubonakalisa ukuba uyamkhwaza. √

        (Nayiphi na kwezi)                                                           (2)

 4.6    Ayilunganga, kuba ayilunganga into yokubetha omnye umntu. √√/
        Ayilunganga, kuba izinto azilungiswa ngokubetha. √√/ Ayilunganga, ukuba
        izinto zilungiswa ngokuthetha. √√

        (Nayiphi na kwezi)                                                          (2)
                                                                                   [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
10                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                (EC/SEPTEMBA 2017)

 UMBUZO 5: UKUSETYENZISWA KOLWIMI

 5.1   Yinjongosenzi. √/ Ngumenziwa. √

       (Nayiphi na kwezi.)                                                             (1)

 5.2   Sisivumelanisi sentloko. √                                                      (1)

 5.3   B. √/Sisihlomelo sendawo. √/ B. Sisihlomelo sendawo. √

       (Nayiphi na kwezi.)                                                             (1)

 5.4   Esi siziba sale lokhwe simdaka. √√/ Umama usebenzise isiziba selokhwe
       endala ukosula iinyawo zakhe. √√

       (Nasiphi na isivakalisi esiveza isiziba esahlukileyo kweso sisetyenziswe
       kwisicatshulwa)                                                                 (2)

 5.5   Sisetyenziswe emva ko-thi. √/ Silandela u-thi. √

       (Nayiphi na kwezi.)                                                             (1)

 5.6   Tyhini! Y √ intini, iyazimela elutshabeni lwayo.’                               (1)

 5.7   Sikwixesha langoku. √/ Sikwixesha elimiyo. √

       (Nayiphi na kwezi.)                                                             (1)

 5.8   ‛Nantso into emnyama ingaziphosi esizibeni apho.’ √√                            (2)
                                                                                      [10]

                                                      AMANQAKU ECANDELO C:             30
                                                         AMANQAKU EWONKE:              70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 May-June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2017-memo/c3fb3789-06d5-483e-8770-d55d91531942) — isiXhosa HL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2017-memo/b60c476c-9c18-4e90-87a1-e5d74a621619) — isiXhosa HL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [XHOSA HL P1 GR12 MEMO SEPT 2022](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-memo-sept-2022/c0c13ec4-1667-495d-b805-e9c8ff9bc859) — isiXhosa HL · Memo · 2022
- [XHOSA HL P1 GR12 MEMO SEPT 2021](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-memo-sept-2021/5befd4cc-e35d-4680-a4ee-6a24871242da) — isiXhosa HL · Memo · 2021
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2017/c4dbded6-e5a4-45a1-9106-18c752644ab0) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [XHOSA HL P1 QP-GR12 SEPT 2017](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2017/788d6598-193a-451e-9664-930f3559d85d) — isiXhosa HL · QP · 2017

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
