# isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2018 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2018, 10 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-memo/e2fb0136-ceee-4d38-a6e9-562e6fac712b
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 10

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-memo/e2fb0136-ceee-4d38-a6e9-562e6fac712b)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2018. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                  SENIOR CERTIFICATE

                       IBANGA 12

                  SEPTEMBA 2018

 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1
             IMEMORANDAM

AMANQAKU:   70

                 Le memorandam inamaphepha asi-9.

### Page 2

2                        ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1             (EC/SEPTEMBA 2018)

 ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

 UMBUZO 1

 Qaphela oku kulandelayo xa umakisha uvavanyo lokuqonda:

    • Eyona njongo yalo mbuzo kukuvavanya ukuqonda, ngoko ke umvavanywa
      makanganyityelwa manqaku ngeempazamo zopelo nezolwimi ngaphandle
      kokuba iimpazamo ezo zithi zitshintshe intsingiselo (itsho impendulo ingabiyiyo
      echanekileyo).

    • Xa umvavanywa esebenzise amagama angengawo awesiXhosa ncakasana,
      ibe yona impendulo iyechanekileyo, makanikwe amanqaku apheleleyo
      ngempendulo yakhe.

    • Kwimibuzo evulelekileyo, makunganikwa manqaku ngo-EWE/HAYI,
      NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI, YINYANI/BUBUXOKI/LULUVO.
      Amanqaku mawanikwe kujongwe ukuzixhasa kwakhe umvavanywa
      (makujongwe ukuzixhasa kwakhe/isizathu esibambekayo esibangela ukuba
      abhale ewe/hayi okanye yinyani/bubuxoki/luluvo,
      ndiyangqinelana/andingqinelani).

    • Ukuba umvavanywa ubhale isivakalisi esipheleleyo endaweni
      yegama/ibinzana ebelilindelekile, makanyityelwe amanqaku xa
      engalikrwelelanga/engaliqaphulanga igama/ibinzana elo lilindelekileyo.

    • Xa kulindeleke ukuba umvavanywa abhale amanqaku amabini/amathathu ze
      yena anike angaphezulu kwabelindelekile, makuhoywe la mabini/mathathu
      okuqala kuphela.

    • Xa umvavanywa esebenzise isiXhosa sengingqi makawanikwe amanqaku
      ukuba impendulo yechanekileyo.

    • Xa kulindeleke ukuba umvavanywa akhethe impendulo echanekileyo
      kwazinikiweyo, makaphiwe amanqaku xa abhale unobumba nempendulo
      echanekileyo esecaleni konobumba/unobumba osecaleni kwempendulo
      echanekileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 3

(EC/SEPTEMBA 2018)      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1                            3

 ISICATSHULWA A

 1.1    Kulokroti kuyalilwa. √                                                            (1)

 1.2    Kukubonisa ubungozi bobukhalipha obungathiwanga sa sa intwana
        yengqondo. √√                                                                     (2)

 1.3    Kulinceda ukuzisindisa ekufeni √√/ kulinceda ukuba lisinde
        ekubethweni √√/ kulinceda ukuba lingonzakali. √√

        (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                               (2)

 1.4    Buyakhula √√/ buyanda √√/ buyaphuhla. √√

        (Nayiphi na kwezi)                                                                (2)

 1.5    Ubugwala luloyiko umntu athi azalwe, akhule nalo, kanti uloyiko kukoyika
        izinto ezithile ezingenabungozi nolunokuthi lunyangwe ngokuqhelaniswa nezi
        zinto ubani azoyikayo. √√                                                         (2)

 1.6    Kukuphela kweenkomo emzini ngenxa yokuba kubhatalwa ngazo
        amagqirha. √√                                                                     (2)

 1.7    Oku kwembeko, √ isifaniso. √                                                      (2)

 1.8    Nabantu ababhinqileyo/basetyhini bayakwazi ukububonakalisa ubukhalipha
        xa bekhusela iintsana zabo √√/ nabantu ababhinqileyo/ basetyhini bayakwazi
        ukububonakalisa ubukhalipha xa besilwela amalungelo abo. √√

        (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                               (2)

 1.9    Bubonakala ngokuthi inkwenkwe isoloko ibonwa ilila isiya kuxela mihla
        le. √                                                                             (1)

 1.10 Uye akhathazeke umzali. √                                                           (1)

 1.11 C √√/ C bukhula ngamandla √√/ bukhula ngamandla. √√

        (Nayiphi na kwezi)                                                                (2)

 1.12 Ndingazilwela √√/ ndingamxela koontanga bakhe √√/ ndingamxela
      ebazalini. √√

        (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                               (2)

 1.13 Ndiyavumelana, kuba igwala liyathanda ukuzigwagwisa. √√

                                           OKANYE

        Andivumelani, kuba igwala lihlala lilumkele into engekehli/ lihlala
        livundlile. √√                                                                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha
                                                                                Tyhila  iphepha

### Page 4

4                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1             (EC/SEPTEMBA 2018)

ISICATSHULWA B

1.14   Kukho intombazana ezigqume ubuso √√/ kukho intombazana ezifihla
       ubuso ngezandla √√/ kukho intombazana efihle ubuso kwakroba iliso
       elinye √√/ kukho intombazana enoloyiko. √√

       (Nayiphi na kwezi)                                                               (2)

1.15   Ibona into elisikizi √/ ibona isilwanyana esoyikayo √/ ibona into
       eyoyikekayo √/ ibona umntu emoyikayo. √

       (Nayiphi na impendulo echanekileyo.)                                             (1)

1.16   Ngokuqhelaniswa nale nto iyoyikayo √√/ ngokusuka kule ndawo inale
       meko iyoyikayo. √√

       (Nayiphi na kwezi)                                                               (2)

1.17   Sisicatshulwa A, kuba sixelelwa kabanzi ngobugwala noloyiko sitsho
       sicacelwe. √√

                                         OKANYE

       Sisicatshulwa B, kuba sitsho sibe nomfanekiso womntu owoyikayo. √√

       (Nayiphi na kwezi)                                                               (2)

                                                      AMANQAKU ECANDELO A:              30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 5

(EC/SEPTEMBA 2018)      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1                      5

ICANDELO B: ISISHWANKATHELO

UMBUZO 2

UKUMAKISHWA KWESISHWANKATHELO

• Amanqaku abiwa ngolu hlobo lulandelayo:

    o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Ingongoma nganye linqaku)
    o Amanqaku ama-3 olwimi
    o Amanqaku ewonke: 10

• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo:

    o 1−3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1
    o 4−5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2
    o 6−7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3

• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umlingwa ecaphule njengoko
  kubhaliwe kwisicatshulwa:

    o 6−7 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: 0 amanqaku olwimi (Akanikwa
      nqaku lolwimi umfundi)
    o 1−5 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: nika inqaku eli-1 lolwimi

QAPHELA

•   Imo
    o Nokuba isishwankathelo sibhalwe ngemo engachanekanga,
      masiphononongwe.

•   Ubalo-magama
    o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
       asetyenzisiweyo.
    o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
       lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
       ngokungachanekanga.
    o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda de uye kusigqiba isivakalisi
       eso, ze ungakuhoyi okulandelayo.
    o Izishwankathelo ezibhalwe zazifutshane kodwa zinazo zonke iingongoma
       ezifunekayo okanye ezilindelekileyo mazinganyityelwa manqaku.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha
                                                                          Tyhila  iphepha

### Page 6

6                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1            (EC/SEPTEMBA 2018)

UMFUNDI ANGACANGCATHA KWEZI NGONGOMA

             UCAPHULO                                       IINGONGOMA
1.   Umntu endalweni yakhe uyinikiwe       1.   Kwasekudalweni kwakhe umntu udalwe
     le ndawo yokoyika okanye uvalo.            ukuba abe nako ukoyika okanye abe nalo
                                                uvalo. √
2.   Ukoyika kuyathanda                    2.   Ixesha elininzi abantu bacinga ukuba
     ukuphazanyiswa nobugwala.                  ukoyika kuyafana nobugwala, kanti
                                                akunjalo. √
3.   Ubugwala bona abudibene               3.   Ubugwala abufani nokoyika kuba igwala
     nokoyika kuba umntu oligwala               lona livela kwasekuzalweni liligwala,
     ngumntu owaziwa njengodalwe                landule ukukhulela kubo. √
     wanentaka.
4.   Abanye abantu boyika izigulo          4.   Kukho uloyiko lwezifo ezithile ezifana
     ezithile, ukugula ngezifo                  noGawulayo kunye nempambano. √
     ezinjengoGawulayo nokugula
     ngengqondo.
5.   Kuninzi nje okoyikwayo ngumntu,       5.   Kwendele ukoyika emhlabeni de abantu
     omnye umntu oyike ukuboleka                boyike nokuboleka imali. √
     imali.
6.   Kuyacaca izinto ezoyikwa              6.   Kufumaniseka ukuba zininzi izinto
     ngumntu zininzi, kodwa                     ezoyikwayo ngabantu kodwa kubalulekile
     kuyafuneka abantu bazame                   ukuba ziqhelwe. √
     ukuhlala bezilindele ezi zinto kuba
     siyaphila nazo.
7.   Kulungile ukuba ikhe ibekho into      7.   Kwamkelekile ukuba ibekho into umntu
     eyoyikwayo ngamanye amaxesha.              ayoyikayo ebomini bakhe ngelinye
                                                ixesha. √

UKUBHALA NGOKOMHLATHI

Kwasekudalweni kwakhe umntu udalwe ukuba abe nako ukoyika okanye abe nalo uvalo.
Ixesha elininzi abantu bacinga ukuba ukoyika kuyafana nobugwala, kanti akunjalo.
Ubugwala abufani nokoyika kuba igwala lona livela kwasekuzalweni liligwala, landule
ukukhulela kubo. Kukho uloyiko lwezifo ezithile ezifana noGawulayo kunye nempambano.
Kwendele ukoyika emhlabeni de abantu boyike nokuboleka imali. Kufumaniseka ukuba
zininzi izinto ezoyikwayo ngabantu kodwa kubalulekile ukuba ziqhelwe. Kwamkelekile
ukuba ibekho into umntu ayoyikayo ebomini bakhe ngelinye ixesha.

                                                                                         (70)

                                                      AMANQAKU ECANDELO B: 10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 7

(EC/SEPTEMBA 2018)      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1                         7

ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

UKUMAKISHA ICANDELO C

•     Upelo
      o Iimpendulo eziligama elinye mazimakishwe njengezichanekileyo
         nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba isiphene silahla
         intsingiselo efunwayo yegama.
      o Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga
         luya kohlwayelwa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
      o Xa kuvavanywa izifinyezi, impendulo mayifakwe iziphumlisi
         ngokuchanekileyo.
      o Ulwakhiwo lwezivakalisi kufuneka luchaneke ngokwemigaqo yolwimi
         kwaye lusetyenziswe kwizivakalisi ezipheleleyo njengoko umbuzo
         uyalela.
      o Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo,
         yamkela ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo
         KUNYE/OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.

UMBUZO 3: UKUCAZULULA INTENGISO

3.1    Kumntu wonke √/ kubantu abafuna ukuzikhusela √/ kubantu
       abangamagwala. √

       (Nayiphi na kwezi)                                                           (1)

3.2    Ligama lale ntengiso √/ ligama lesi sikolo. √

       (Nayiphi na kwezi)                                                           (1)

3.3    Sinika intsingiselo yokuzenza. √                                             (1)

3.4    Ukutsala abantu √√/Ukutsala umdla wabantu abathanda izinto
       zafelefele √√/Ukujija ingqondo. √√

       (Nayiphi na kwezi)                                                           (2)

3.5    Kukubonisa ukuba apha akucalucalulwa ngokwesini √√/ kukubonisa ukuba
       wonke umntu kufuneka abe nako ukuzikhusela. √√

       (Nayiphi na kwezi)                                                           (2)

3.6    C √/ C kwinqanaba eliphakamileyo √/ kwinqanaba eliphakamileyo.√

       (Nayiphi na kwezi)                                                           (1)

3.7    Kulo mfanekiso kuvezwe abantwana ababonakala bekhaliphile itsho loo
       nto ibonakalise ukuba ngenene kwaMaqhawe akukho gwala. √√

       (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                         (2)
                                                                                  [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha
                                                                             Tyhila  iphepha

### Page 8

8                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1           (EC/SEPTEMBA 2018)

UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI

4.1    Bakwindawo yokutyela √/ baserestyu. √

       (Nayiphi na kwezi)                                                               (1)

4.2    Baphethe iimenyu √√/ kuthethwa ngokutya √√/ kukho izitulo netafile √√/
       kukho umntu othatha i-odolo yokutya. √√

       (Nayiphi na kwezi)                                                               (2)

4.3   Linika intsingiselo yokuba sele ephendule unkosikazi. √√                          (2)

4.4    Sandulela isibizo √/ siphambi kwesibizo √/ Sikhokela isibizo. √

       (Nayiphi na kwezi)                                                               (1)

4.5    Kulungile, kuba oko kuncedisana nempilo yomyeni wakhe. √√

                                        OKANYE

       Akulunganga, kuba umntu kufanele atye into ayithandayo. √√

       (Nayiphi na kwezi)                                                               (2)

4.6    Kukubonakalisa ukuba kufanele siyikhathalele impilo yethu √√/
       kukubonakalisa ukuba amaxesha amaninzi ootata bathatyathelwa izigqibo
       ngoomama. √√

       (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                             (2)
                                                                                      [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 9

(EC/SEPTEMBA 2018)      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1                      9

 UMBUZO 5: UKUSETYENZISWA KOLWIMI NGOKUCHANEKILEYO

 5.1   Isivumelanisi sentloko. √                                                  (1)

 5.2   Isikhwebu sombona ophekiweyo silula ukuchubeka kunesombona
       owojiweyo. √

       (Nasiphi na isivakalisi esichanekileyo)                                    (1)

 5.3   Umbhali uthe isilwanyana ke bayasazi xa sivukwe bubulwanyana baso. √       (1)

 5.4   AbakwaLizwi bathi bona ngamampunge yonke into. √                           (1)

 5.5   Umntu lo wenziwe ngokomfuziselo wengelosi. √                               (1)

 5.6   Yokuxhaphaka kwenkohlakalo nezenzo ezigwenxa ebantwini √√/
       yokongama kobugebenga ebantwini. √√

       (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                        (2)

 5.7   Libonakalisa into enokwenzeka okanye ingenzeki √/ libonakalisa
       ukungaqiniseki. √

       (Nayiphi na kwezi)                                                         (1)

 5.8   Kumakhaya amaninzi akulawuli nduku, mpama, nqindi namkhono
       wekati. √√                                                                 (2)
                                                                                 [10]

                                                AMANQAKU ECANDELO C:              30
                                            AMANQAKU EWONKE EPHEPHA:              70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha
                                                                          Tyhila  iphepha

## Related documents

- [XHOSA HL P2 MEMO GR12 SEPT 2018](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-memo-gr12-sept-2018/5072f0e7-d675-41fd-8ca0-aac1f75dd461) — isiXhosa HL · Memo · 2018
- [Xhosa HL P3 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-memo/8af082b7-2682-402f-a626-ab36540f4a7f) — isiXhosa HL · Memo · 2018
- [XHOSA FAL P1 GR12 MEMO SEPT2023](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-gr12-memo-sept2023/26c91b9a-8a3b-42df-aa39-2888b9534848) — isiXhosa HL · Memo · 2023
- [XHOSA HL P1 GR12 MEMO SEPT 2023 final](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-memo-sept-2023-final/816db697-f73d-498e-a0cb-d4b58a8c6ff4) — isiXhosa HL · Memo · 2023
- [XHOSA HL P1 GR12 MEMO SEPT 2020](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-memo-sept-2020/16c17085-b655-43df-acfc-d4077ef5979c) — isiXhosa HL · Memo · 2020
- [XHOSA HL P1 GR12 MEMO SEPT 2019](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-memo-sept-2019/81098661-51d5-4c1d-b144-b3f11250d82c) — isiXhosa HL · Memo · 2019

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
