# isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2017 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 question paper from the Eastern Cape Mock Exam 2017, 16 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2017/788d6598-193a-451e-9664-930f3559d85d
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 16

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2017 QP](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2017/788d6598-193a-451e-9664-930f3559d85d)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2017. Question paper, 16 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                       SENIOR CERTIFICATE

                          IBANGA 12

                        SEPTEMBA 2017

          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1

AMANQAKU:   70

IXESHA:     2 iiyure

                               *XHOHL1*

                        Olu viwo lunamaphepha ali-13.

### Page 2

2                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                        (EC/SEPTEMBA 2017)

    IMIYALELO NENGCACISO

    1.   Eli phepha LINAMACANDELO AMATHATHU:

         ICANDELO A: Uvavanyo lokuqonda                      (30)
         ICANDELO B: Isishwankathelo                         (10)
         ICANDELO C: Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi (30)

    2.   Phendula YONKE imibuzo.

    3.   Qala iCandelo ngalinye kwiphepha ELITSHA.

    4.   Krwela umgca ekupheleni KWECANDELO NGALINYE.

    5.   Nombola iimpendulo zakho kanye ngokwendlela ekunonjolwe ngayo kweli
         phepha lemibuzo.

    6.   Shiya umgca emva kwempendulo nganye ukuze umsebenzi wakho
         ungaxinani.

    7.   Qwalasela ngeliso elibukhali upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

    8.   Yaba ixesha lakho ngolu hlobo:

         ICANDELO A: Imizuzu engama-50
         ICANDELO B: Imizuzu engama-30
         ICANDELO C: Imizuzu engama-40

    9.   Bhala nangokucacileyo ngokucocekileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 3

(EC/SEPTEMBA 2017)            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                                 3

 ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

 UMBUZO 1

 ISICATSHULWA A

 Funda esi sicatshulwa singezantsi wandule ukuphendula imibuzo esekwe kuso.

                           BAZALI! AMAXESHA NGAMANYE

 1.     Namhlanje umzi oNtsundu umi nematha. Woba ngangena kulo mzi ufike abazali
        benezingqala. Isikhalo sinye sesokuba abantwana beli xesha abeva, banenkani,
        benza unothanda. Abazali baxakene nenzala yabo ngenxa yokungavisisani
        ngezimvo malunga nezinto ngezinto zobu bomi. Abantwana bayazihleka
        iingcebiso eziphuma ebazalini, kanti nabazali kwelabo icala bazithatha
        njengobuvuvu izizathu ezibekwa ngabantwana. Abantwana bangoku aboyiki
        ngokoyikiswa; ngamadela-kufa angamatsha-ntliziyo. Abazali bayakhala bathi
        kwakungenje ngelabo ixesha.

 2.     Kumaxesha angaphambili kwaXhosa, kusalawula isiko nesithethe, intetho
        yomzali ibingaphikiswa ngumntwana. Umntwana ubeyazi kakuhle indawo yakhe
        kungenakubakho mpazamo nambidane. Umntu omdala ubenolwazi oludlula olo
        lomntwana ngento yonke. Le meko ibibangela ukuba umntwana axhomekeke
        emzalini ngayo yonke into. Inkwenkwe ibisaziwa njengenja, nayo iyamkele loo
        nto. Nantoni na engatshongo khona ibilindelekile enkwenkweni. Imicimbi edla
        umzi ibixoxelwa komkhulu ngamadoda ngomhla wembizo, abafazi nabantwana
        bengangeni ndawo.

 3.     Loo maxesha akudala adlula kwaye akubonakali ngathi angabe aphinde abuye.
        Sithi mazilale ngenxeba ezo ngwevu nezo ngwevukazi zasoloko zithetha ngawo
        xa zibona okanye zisiva amasikizi enzekayo namhlanje. Siphila kumaxesha
        empucuko ngoku. Impucuko yaseNtshona ingene yade yendela apha kuthi
        maXhosa.       Siphulukana namasiko nezithethe zethu sijongile egameni
        lenkqubela-phambili. Intlalo kaXhosa yemveli ingxengwe yade yangxengeka.
        Ifuthe lempucuko lisifuthe elufokothweni siseziimveku. Luzalelwe empucukweni
        ulutsha lwangoku, ngako oko alwazi ntlalo yimbi.

 4.     Yinyaniso engenakuphikiswa into yokuba ngumsebenzi womzali ngamnye
        ukukhulisa umntwana wakhe ngendlela efanelekileyo neyamkelekileyo. Leyo
        indawo ingqinwa lihlabathi liphela. Yiyo le nto wofika umzali exelela umntwana
        le nale malunga nendlela yokuziphatha okanye ufike eququzela embonisa
        ukwenziwa kwale naleya into kwimisetyenzana yasekhaya. Ngoko ke singatsho
        bayazama ukuwufeza lo msebenzi wabo ngokunyanisekileyo. Nangona kunjalo,
        kuya kucaca ngokuphandle ukuba ezi nzame zabazali ziwa phantsi kuba naba
        abantwana bexakile ngezimilo nobunqenerha. Bamelwa yingqondo xa kulapho
        ke abazali, zitsho nezimvi ziphale ukuntshula oku.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 4

4                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                                 (EC/SEPTEMBA 2017)

    5.   Iingcaphephe kwezentlalo yoluntu zibongoza abazali ukuba bangaqalekisi.
         Zithi kufanele ukuba kube nje kuba kaloku amaxesha ngamanye. Abantwana
         bangoku bandwebile yaye banolwazi oludlula olomzali ngezinto ezithile.
         Ulwazi olukhoyo kule mihla luyitsho ingqondo le ixinane ngangobuninzi balo.
         Luza luvela kwiinkalo ngeenkalo yaye lufika lukwiimo ngeemo. Iincwadi,
         amaphephandaba, oonomathotholo, oomabona-kude, njalo njalo, zonke
         ziindlela zokusasaza ulwazi. Uyakwazi ukuthi umntu ekweli azi iinkcukacha
         ngokuqhubekayo        phesheya     kolwandle.      Kwangokunjalo     kulula
         ukuqhagamshelana nomntu ophesheya kolwandle ngesikhawu.

    6.   Kukho imimoya emininzi evuthuzayo phandl’ apha etsho kuphakame iilokhwe
         zamanenekazi, kuphephezele amaqhina abanumzana, kuphaphatheke
         nezankwane zamaxhego. Iyagqutha le mimoya yenza isizungu. Isenza
         sisoloko sihleli exhaleni kuba isuka ivuthuze ngomsindokazi ingabhungisanga
         mntu. Uthuli oluthi luvuke apho lumtsho umntu angaboni kakuhle, aqabuke
         ngelinye ixesha sele eseyela emngxunyeni. Iba yilo migudu ke elinga
         ukuphuma kuloo mngxuma, athi sel’ ephuma suke atyibilike abuyele ezantsi.
         Uye athi apho aphume khona ngelingeni aphume sel’emgqubagqubane.
         Kuthiwa maluthini usizana olungumzali xa izinto zimi ngolu hlobo? Ingaba
         kufuneka umzali esonge izandla, amele kude, abukele okanye ingaba
         kufuneka naye ethabathe inxaxheba? Ukuba uyakhumbula kakuhle
         besesitshilo ukuba yimfanelo yomzali ukukhulisa umntwana. Akanakho ke
         ngoko ukuba angachasela umzali kule meko, endaweni yoko kufuneka
         aziqhelanise nayo khon’ukuze abe nakho ukunika ingcebiso eyiyo.
         Banombuzo obatyayo abazali, abasoloko bewubuza othi: umkhulisa njani
         umntwana ‛oselekhulile’? Abantwana bangoku imicimbi edla umzi
         bayithabathela kubo kuba besithi abazali basenengqondo yobukhoboka.

    7.   Ukuba siyangqinelana ukuba amaxesha ngamanye kumele ukuba indlela
         yokukhulisa abantwana yahluke kuleyo yakuqala, yenziwe ihambelane
         namaxesha esiphila kuwo. Le nto ayithethi ukuba makulahlwe amasiko
         nezithethe, koko ithi nje makulungiswe iindawa-ndawana ezithile kuzokubakho
         ukuqondana noxolo. Kufuneka ngoku kuhleliwe phantsi, kuboniswane,
         kuthetha-thethwane umzali nomntwana. Abazali mababavule abantwana
         baphalaze izimvo zabo malunga nezinto-yinto zobomi. Akuba egqibile
         umntwana ukulubeka uluvo lwakhe, makathathe apho umzali ambonise
         ngobuchule eyona ndlela acinga ukuba iyiyo ngokwamava akhe.

           [Sicatshulwe kwincwadi ethi ‘AMAXESHA EMPUCUKO:Sisingise phi na?’ ebhalwe ngu M.
                                                     Yekela, amaphepha 9-11, saze sahlelwa]

         1.1.1 Yintoni le ikhalisa abazali kubantwana beli xesha? (Kumhlathi 1)                  (2)

         1.1.2 Chonga isivakalisi esiphuhlisa ukungavisisani phakathi kwabazali
               nabantwana babo. (Kumhlathi 1)                                                    (1)

         1.1.3 Sizathu sini ebesingunobangela wokuba umntwana axhomekeke
               emzalini ngayo yonke into? (Kumhlathi 2)                                          (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 5

(EC/SEPTEMBA 2017)               ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                                   5

       1.1.4         Xela udidi lwesafobe esikrwelelwe umgca ngaphantsi kwesi
                     sivakalisi silandelayo:

                     ‛Inkwenkwe ibisaziwa njengenja, nayo iyamkele loo nto.’                     (1)

       1.1.5         Ingaba uyangqinelana nombhali xa esithi impucuko yaseNtshona
                     ingunobangela wokuphulukana namasiko nezithethe kwethu?
                     (Kumhlathi 3) Zathuza.                                                      (2)

       1.1.6         Uveza yiphi ingcamango umbhali ngesi sivakalisi silandelayo?
                     (Kumhlathi 4)

                     ‛... kuya kucaca ngokuphandle ukuba ezi nzame zabazali ziwa
                     phantsi kuba naba abantwana bexakile ngezimilo nobunqenerha.’               (2)

       1.1.7         Nika isithethantonye segama ‛...ukuqhagamshelana...’ njengoko
                     lisetyenziswe kwisicatshulwa, wandule ukusisebenzisa kwisivakalisi
                     esiphuhlileyo. (Kumhlathi 5)                                                (2)

       1.1.8         Khankanya iindlela zokusasaza ulwazi zibe-2 ozaziyo
                     angazichaphazelanga umbhali kumhlathi wesi-5.                               (2)

       1.1.9         Sibonakalisa ntoni isimamva u-kazi kweli gama likrwelelwe umgca
                     ngaphantsi? (Kumhlathi 6)
                     Khetha impendulo echanekileyo.
                     ‛... isuke ivuthuze ngomsindokazi ingabhungisanga mntu.’

                     A     Uzalwano
                     B     Isikhomokazi
                     C     Isandiso
                     D     Isibaxo.                                                              (2)

       1.1.10        Uthetha ukuthini umbhali xa esithi, “Umkhulisa njani umntwana
                     ‛oselekhulile’?” ngokwakwisicatshulwa? (Kumhlathi 6)                        (2)

       1.1.11        Sibonakalisa ntsingiselo ni isimamva u-ana kwisenzi esikrwelelwe
                     umgca ngaphantsi? (Kumhlathi 6)
                     ‛... kuzokubakho ukuqondana noxolo.’                                        (2)

       1.1.12        Mfundiso ni edluliswa ngumbhali wesi sicatshulwa?                       (2)
                                                                                            [22]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 6

6                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                                (EC/SEPTEMBA 2017)

 ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO

 1.2    Qwalasela lo mfanekiso ungezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

                   Umfanekiso A                            Umfanekiso B
                                           [Uthatyathwe kwi-intanethi www.shutterstock,com]

         1.2.1     Xela umahluko oqaphelekayo phakathi kwesicatshulwa A
                   nesicatshulwa B.                                                             (2)

         1.2.2     Bavakalelwa njani aba bantu bakumfanekiso A? Xhasa impendulo
                   yakho.                                                                       (2)

         1.2.3     Xa uqwalasela le mifanekiso ingasentla ungathi ngowuphi
                   ongqinelana nomhlathi woku-1 kwisicatshulwa A? Xhasa
                   impendulo yakho.                                                             (2)

         1.2.4     Xa uqwalasela okwenzeka kumfanekiso A nokwenzeka
                   kumfanekiso B ucinga ukuba ngowuphi umfanekiso obonakalisa
                   indlela ephucukileyo yonxibelelwano phakathi komzali
                   nomntwana? Cacisa.                                                           (2)
                                                                                                [8]

                                                        AMANQAKU ECANDELO A:                    30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 7

(EC/SEPTEMBA 2017)            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                                7

 ICANDELO B: ISISHWANKATHELO

 UMBUZO 2

 ISICATSHULWA C

 Funda ngocoselelo esi sicatshulwa singezantsi uze ushwankathele ngamazwi akho
 ungacaphuli kwitekisi.

  Impendulo yakho mayingadluli kumagama angama-70.
  Shwankathela ngokomhlathi kuphela. Bhala inani lamagama owasebenzisileyo
   kwizibiyeli.
  Iingongoma zakho mazibe-7.                                            (7)
  Akulindelekanga ukuba ubhale isihloko sesishwankathelo.
  Qaphela indlela echanekileyo yokusetyenziswa kolwimi, iimpawu zobhalo
   nococeko.                                                             (3)

                                        IMBEKO

 1.      Imbeko asiyiyo nanto ukuba yigolide kwaXhosa. Yiyo loo nto ongenayo
         engabalelwa bantwini, nqwa nebhuxenge lesilambi. Imbeko le yendele nzulu
         ebomini besiXhosa, yaye ibutyhutyha bonke ubomi boluntu ukususela
         ebantwaneni     ukuya      kutsho      ezinkondeni      esezitshotshobelela
         ngasemangcwabeni azo. Phofu esona siphelo asibubo ubudala kuba ezi
         nkonde zisebenzisana nezinyanya. Andithi ilizwi lesinyanya alizanga lawa
         phantsi kwaXhosa? Ukuba igqirha lithe izinyanya zifuna kwenziwe oku noku,
         akusoze kungenziwa.

 2.      Isiseko sembeko sisekhaya. Umzali okwaziyo ukuqeqesha umfundisa
         umntwana wakhe ukuba angathi mama kuye qha, koko nakuwuphi na umfazi
         osesithubeni sakhe; angathi tata kulowo wakhe qha, koko nakuwuphi na umntu
         olingana naye. Loo nto ke yadala ukuba nokuba unina okanye uyise akakho
         waza wabonwa esenza into engatshongo khona ngumntu olingana nomnye
         wabo, abe neentloni, ayiyeke loo nto.

 3.      Umzalikazi xa eqeqesha umntwana umsukela ukuba athandeke eluntwini.
         Abanye bade babethelele into yokokuba umntwana wakhe angegqithi
         emntwini omdala engabulisanga, yaye makangalindeli kubuliswa nguye
         kuqala.

 4.      Xa umfazi etshatile okanye endile uyayazi into yokokuba kufuneka abeke
         uyisezala noninazala, abakhuluwa nabakhuluwakazi kunye nomyeni wakhe.
         Ukuze ababeke kakuhle mabambeke bamazelelele naye. Uya koyika ke
         ukubakruna imiphefumlo ngokuthetha kakubi kubo.

 5.      Nasebantwaneni bodwa imbeko iyafuneka, yaye nalapha isekelezwe
         ebudaleni. Ukuba kukho iqela lamakhwenkwe namantombazana,
         amakhwenkwe ajonga enkulwini ibafundise izinto neemfihlelo zobudoda;
         amantombazana wona ajonga kumafungwashe abafundise umsebenzi nazo
         zonke izinto neemfihlelo zobuntombazana.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 8

8                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                                  (EC/SEPTEMBA 2017)

    6.   Emadodeni ubudala bubalwa ngezilimela. Lowo unezilimela ezingaphezu
         kwezakho kufuneka umnike imbeko. Yiyo loo nto kuthi kwakufika amakrwala
         entlanganisweni yabafana okanye entlombeni yamadodana, anikwe umthetho
         wabafana ukwenzela ukuba angafane enze nje; atyhabatyheke axele umntu lo
         uhamba emgeleshweni.

    7.   Iyephi le mbeko sigqiba ukuthetha ngayo apha ngasentla? Yathiwa nywam
         nywam sisilokazi siphi? Ayinzimanga kancinane le mibuzo ibuzwayo, kodwa
         ke le nto iyindoda akufuneki yoyiswe ingoyiswanga. Ungathi ukhangele ulibone
         eli rhamncwa latshabalalisa imbeko, iyindlala phakathi koluntu oluNtsundu. Le
         ndlala yenze abazali baziintsalu, baphangela bonke ngekhaya.

           [Sicatshulwe kwincwadi ethi ‘NDITHUNGILE SELANI’ ebhalwe nguD.V. Tom, amaphepha
                                                                      95−100, saze sahlelwa]

                                                           AMANQAKU ECANDELO B: 10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 9

(EC/SEPTEMBA 2017)                  ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                                         9

 ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

 UMBUZO 3: UKUCAZULULA ISIBHENGEZO–NTENGISO

 ISICATSHULWA D

 Funda esi sibhengezo-ntengiso singezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

                                KWAMADIMPLES REPAIRS
                          ULONWABO LWAKHO LUXANDUVA LWETHU!!!

    Ingaba ufuna ukulungiselelwa umatshini wakho woqhagamshelwano?
         Silungisa zonke izixhobo zobuxhaka-xhaka bala maxesha.
                Ungena unxunguphele, uphume uchwayitile.

                          Dibana noochwepheshe abakumgangatho wehlabathi.

 Sityelele kule dilesi:

 7 Nowonga Street
 Centane
 Inombolo: 0751230001/www.madimples.co.za

                                 [Sicatshulwe kwi-intanethi www.googlesearch.com, saze sahlelwa]

 3.1      Ucinga ukuba kutheni amagama ‛KWAMADIMPLES REPAIRS’ ebhalwe
          ngqindilili kwesi sibhengezo?                                                               (1)

 3.2      Ingaba likweyiphi idolophu eli shishini likaMadimples?                                      (1)

 3.3      Chonga isivakalisi esibonisa ulwimi oluqhathayo olukwesi sibhengezo.                        (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                    Tyhila iphepha

### Page 10

10                  ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                              (EC/SEPTEMBA 2017)

 3.4     Yintoni injongo yokusetyenziswa kwemifanekiso kwesi sibhengezo?                        (2)

 3.5     Nika intsingiselo yegama elibhalwe ngqindilili kwesi sivakalisi silandelayo
         njengoko sisetyenziswe kwisibhengezo esingentla:

         Dibana noochwepheshe abakumgangatho wehlabathi.                                        (2)

 3.6     Sijoliswe koobani esi sibhengezo? Khetha kwezi mpendulo:

         A      Kubafundi.
         B      Kubantu abanezixhobo zoqhagamshelwano.
         C      Kumntu wonke.
         D      Kulutsha.                                                                       (1)

  3.7    Ingaba yinyani okanye luluvo ukuba xa ungene kweli shishini uza kuphuma
         uchwayitile? Xhasa impendulo yakho.                                                    (2)
                                                                                               [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 11

(EC/SEPTEMBA 2017)            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                                         11

 UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI
 ISICATSHULWA E

 Kha ujongisise okwenzeka kule khathuni ingezantsi wandule ukuphendula
 imibuzo esekwe kuyo.

                               [Icatshulwe kwi-intanethi-www.googlesearch.com, yaze yahlelwa]

 4.1      Sisiphi isixhobo somculo esisetyenziswe kule khathuni?                                 (1)

 4.2      Ntsingiselo ni enikwa ligama ‛ayiphucukanga’ kwiqam loku-1?                            (2)

 4.3      Impendulo ekwiqam lesi-2 iveza oluphi uluvo ngamadoda?                                 (2)

 4.4      Chonga isibaluli kwiqam lesi-3.                                                        (1)

 4.5      Injani imvakalelo yesithethi kwiqam lesi-4? Xhasa impendulo yakho.
                                                                                                 (2)
 4.6      Ngokoluvo lwakho ucinga ukuba le ngcingane ikwiqam lesi-3 ilungile?
          Cacisa.                                                                                (2)
                                                                                                [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 12

12                  ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                                 (EC/SEPTEMBA 2017)

 UMBUZO 5: UKUSETYENZISWA KOLWIMI

 ISICATSHULWA F

 Funda esi sicatshulwa, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

                            (AMAGQABI ASECALENI LENDLELA)

 1.     Kumntu ohamba amehlo ewavulile, eqwalasela izinto azibonayo, athetha
        lukhulu amagqabi asecaleni lendlela. Masikhe simphelekelele ke loo mntu,
        sicothocothoze kunye naye sibone izinto azibonayo.

 2.     Uhambahamba kwilizwe elishushu kakhulu apho utyani buqhame kunene,
        busalatha ukutyeba komhlaba. Izityalo nemifuno yasemakhaya neyasendle
        itsho ngamagqabi aluhlaza angamabhekebheke aphefumla umophu otsalwa
        ziingcambu kumhlaba onyakamileyo. Zilapho iintsengwanekazi ezimibele
        ibhonxileyo, zikwalapho iinkunzi ezigquba zihlabe iziduli zisiphule izicithi
        zicela uphondo; zikwalapho iinkabi ezimalunda ezingeva dyokhwe, ezibeleka
        iimpondo zikratsha ngokutyeba nangobuhle bazo.

 3.     Emilanjeni amanzi ayaqukuqela ehlokoma ukuhla kuloo miqhokro
        isabungxangxasi, esiya kuthi zozololo kweso siziba sinzongonzongo. Esi
        siziba side samnyama ngenxa yobunzulu nangenxa yokuqhama
        kwemingcunube neminyamanzi ekhula elunxwemeni, iyokozelisa amagqabi
        ayo phezu kwaso. Nantso into emnyama iziphosa esizibeni apho. Tyhini!
        yintini, iyazimela elutshabeni lwayo.

 4.     Eli lizwe linamahlathi ayintshinyela anemithi emikhulu ethe zwii, isunduza
        ukusukela impepho ephezulu nemitha eshushu yelanga. Iintaka
        ezingaqhelekanga ezimibala ngemibala ziphaphazela apha naphaya, zisitsho
        ngeengoma ezimnandi.

                   [Sicatshulwe kwincwadi ethi ̔AMAVO AMAFUTSHANE ̛ ebhalwe ngu-A. Madala,
                                                           amaphepha 38-39, saze sahlelwa]

 5.1    Lenze msebenzi mni igama elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwesi sivakalisi
        singezantsi?

        ‛Kumntu ohamba amehlo ewavulile, eqwalasela izinto azibonayo, ...’                       (1)

 5.2    Xela isakhi esikrwelelwe umgca ngaphantsi kweli binzana lilandelayo.

        ‛... utyani buqhame kunene, ...’                                                         (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 13

(EC/SEPTEMBA 2017)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                                13

 5.3     Xela udidi lwesihlomelo esikrwelelwe umgca kweli binzana lilandelayo.

         ‛Emilanjeni amanzi ayaqukuqela’.

         Khetha impendulo echanekileyo kwezi:

         A      Isihlomelo sexesha.
         B      Isihlomelo sendawo.
         C      Isihlomelo sobungakanani.
         D      Isihlomelo sobunjani.                                                       (1)

 5.4     Sebenzisa eli gama likrwelelwe umgca ngaphantsi kumhlathi-3 kwisivakalisi
         linike itsingiselo eyahlukileyo kule ikwisicatshulwa.                              (2)

 5.5     Isifanekisozwi esikrwelelwe umgca ngaphantsi sisetyenziswe njani kweli
         binzana lingezantsi?
         ‛... esiya kuthi zozololo kweso siziba ...’                                        (1)

 5.6     Lungisa isiphene sobhalo kwesi sivakalisi silandelayo:

         ‛Tyhini! yintini, iyazimela elutshabeni lwayo’.                                    (1)

 5.7     Xela ukuba esi senzi sikrwelelwe umgca ngaphantsi sikweliphi ixesha.

         ‛Iintaka ezingaqhelekanga ezimibala ngemibala ziphaphazela apha
         naphaya.’                                                                          (1)

 5.8     Guqula esi sivakalisi silandelayo sibe kwimo elandulayo:

         ‘Nantso into emnyama iziphosa esizibeni apho.’                                  (2)
                                                                                        [10]

                                                           AMANQAKU ECANDELO C:             30
                                                              AMANQAKU EWONKE:              70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

## Related documents

- [XHOSA HL P3 QP GR12 SEPT2017](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-qp-gr12-sept2017/faf1dfb4-b2eb-48a4-8025-03d13781c095) — isiXhosa HL · QP · 2017
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2017/c4dbded6-e5a4-45a1-9106-18c752644ab0) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2017/f024a28b-34a2-48b8-bd9a-74acb05b4733) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT2023](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept2023/fc696ecc-d81a-46e0-9900-97d1b269ffdd) — isiXhosa HL · QP · 2023
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2023](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2023/c4929b62-64a7-490d-8853-5432e85e2ce1) — isiXhosa HL · QP · 2023
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2020](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2020/f7058072-1709-4f98-b320-e6dd1d077404) — isiXhosa HL · QP · 2020

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
