# isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2023 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 question paper from the Eastern Cape Mock Exam 2023, 14 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2023/c4929b62-64a7-490d-8853-5432e85e2ce1
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Document type: Question paper
- Year: 2023
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2023 QP](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2023/c4929b62-64a7-490d-8853-5432e85e2ce1)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2023. Question paper, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                       SENIOR CERTIFICATE

                          IBANGA 12

                        SEPTEMBA 2023

  ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1

AMANQAKU:   70

IXESHA:     2 iiyure

                          Olu viwo lunamaphepha ali-14.

### Page 2

2                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1            (EC/SEPTEMBA 2023)

IMIYALELO NENGCACISO

1.     Eli phepha lemibuzo linamaCANDELO AMATHATHU angala:

       ICANDELO A: Uvavanyo lokuqonda                                 (30)
       ICANDELO B: Isishwankathelo                                    (10)
       ICANDELO C: Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi            (30)

2.     Funda YONKE imiyalelo ngocoselelo.

3.     Phendula YONKE imibuzo.

4.     Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

5.     Krwela umgca ekupheleni kweCANDELO NGALINYE.

6.     Nombola iimpendulo zakho kanye ngokwendlela ekunonjolwe ngayo kweli
       phepha lemibuzo.

7.     Shiya umgca emva kwempendulo nganye ukuze umsebenzi wakho
       ungaxinani.

8.     Qwalasela ngeliso elibukhali upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

9.     Yaba ixesha lakho ngolu hlobo:

       ICANDELO A: Imizuzu engama-50
       ICANDELO B: Imizuzu engama-30
       ICANDELO C: Imizuzu engama-40

10.    Bhala ngokucacileyo nangokucocekileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 3

(EC/SEPTEMBA 2023)               ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                       3

ICANDELO A: ISICATSHULWA SOKUQONDA

UMBUZO 1: UKUFUNDELA INTSINGISELO NOKUQONDA

Funda ISICATSHULWA A, uze uphendule imibuzo esekwe kuso.

ISICATSHULWA A

                                        UBOMI

1     Ubomi busekwe phezu komntu osisidalwa esinamabhongo aphakamileyo.
      Esi sidalwa siyakwazi ukucwangcisa izinto zaso zangokunje nezelizayo;
      sineengcamango ngobomi obungunaphakade. Ubunto besi sidalwa
      buxhomekeke      kwinto   esesiyiyo   nesiyakuba    yiyo.    Manditsho
      kwasentlandlolo ukuba ndiza kuyixoxa le ntloko njengomntu nje; 5
      ndingeyiyo ingqondi yazifundo zabugqi. Xa ngaba bendiyiyo bendiza
      kugxininisa mhlawumbi, ekubeni ubomi kukuphila, ukukhula njalo njalo.

2     Ingxaki efika isikhathaze xa siza kucacisa incoko ngobomi, kukungazi
      ukuba siqale phi na, sihambe phi na, siye kuthi ga phi na. Kukho ubomi
      balapha emhlabeni nobaseZulwini. Njengoko kunzima ukuqikelela, 10
      umpampatha emnyameni uzama ukufuna amanqaku ngento engaziwayo,
      asinakho ukuba singathetha ngobomi beZulu. Kaloku eli lihamte labafileyo,
      abathi bangabuyi ukuza kusichazela ngeli lizwe. Ilizwe ekuthiwa limnandi
      gqitha, abemi balo abalambi, abanamaxhala neenyembezi zasulwa. Ke
      ngoko asinabungqina ngale nyaniso. Ngenxa yoku, ndiza kuthetha 15
      ngobomi bomhlaba.

3     Andithi kaloku umntu uqala ubomi bakhe emhlabeni esesiswini iinyanga
      ezilithoba! Kusemva koku qha apho adla ubomi obuqhelekileyo kuthi
      sonke. Asingezidubi ngobasesiswini ubomi, kuba nangona sinolwazana
      ngabo, alunakusenza sizabalaze kubheke phi. Kunjalonje sinengqiniseko 20
      yokuba abuchumanga ngamahla-ndinyuka, amahla-ndinyuka esinokuthi
      sidimbaze kwisisele sawo ukuphuhlisa ubunyani bamabakala esiza
      kuwabeka ngokubhekiselele kule ntloko yethu.

4     Mandinikhumbuze ukuba besendithe iingqondi zona zibuthatha ubomi
      njengento esekelwe phezu kwento esiyiyo thina bantu, sinamabhongo 25
      aphakamileyo, siyakwazi ukucwangcisa izinto zethu zexesha elizayo
      nezangokunje, sineengcamango ngobomi obungunaphakade. Kwakho
      masiqiqe ukuba ezi ziingcamango nezicwangciso ezihluma engqondweni
      yomntu enzulu kunene. Ekubeni umntu ezicingile ezi zinto azimisele
      ukuzenza, khon’ ukuze kufezeke ibhongo lakhe, uyazenza. Yiyo loo nto 30
      iingqondi zibuya zisithi, zidandalazisa le nyaniso, ubomi bethu
      asikokuphefumla, ingeyiyo minyaka mininzi siyihleliyo koko zizinto
      esizenzayo ezineziqu nezibalulekileyo kuthi thina ziqu naseluntwini
      luphela.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 4

4                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                       (EC/SEPTEMBA 2023)

5     Kungenxa kwayale nyaniso le nto kuthiwa zezinye iingqondi, 35
      zikwabethelela obu buciko, oyena mntu odle ubomi obude ngoyinkcuba-
      buchopho, onezimvo eziphakamileyo nonezenzo ezisulungekileyo
      nokokuba ubhubhe engumfana okanye umfazana. Iingcamango zabantu
      ezinzulu nezenzo zabo eziyimimangaliso xa zibonwa zisenzeka okokuqala
      phakathi kwabantu zinobuqaqawuli obufana nobelanga, iinkwenkwezi 40
      nenyanga. Omnye umntu akangeyiqondi le nyaniso, kuba kusithiwa
      kukuqheleka kweentlobo-ntlobo zobomi bethu. Enye into eyigubungelayo
      kukongezeleka kobuqaqawuli bezinto ezisesibhakabhakeni ngenxa
      yokuba kude nokungabonakali kakuhle kwazo. Ezi zinto zibangela ukuba
      sizoyike    nokuzoyika.    Singayanga     nasemisebenzini     nezenzo 45
      eziyimimangaliso zabantu, ukuphila nje komntu kunobuqaqawuli.

6     Wakha wamjongisisa umntu, umbone ebizela, ephinda ekhupha
      umphefumlo, ujonge amehlo akhe amahle, enziwe ngemibala
      eqaqambileyo, ekwazi ukuzikhusela kwiingozana zomhlaba? Ukhe ucinge
      khona ngeendlela iindlebe eziva ngayo izandi, ngeendlela umzimba okwazi 50
      ngayo ukuzinyanga? Ubuthini ubuqaqawuli nommangaliso wesandi
      esenziwa ngumntu xa ethetha naxa ecula? Obu buqaqawuli bezi zinto
      zonke bubangela ukuba umntu oyikeke. Kodwa ke njengoko senditshilo,
      ezi zinto siziqhele kangangokuba ubuqaqawuli bazo buyafihlakala,
      budungudeliseke.                                                        55

7     Kwanjengokuba ubudala bethu ngeminyaka bungalingani, ubomi bethu
      abufani. Ubomi bunezinto ezihlayo ezibumlingorha xa siziqwalasele. Zithi
      zakwenzeka zisothuse, sitsho sikhamnqe okomzuzwana. Izehlo ezinje zithi
      zikhukhule ilizwe, zitsho zenze iinguqulelo ebomini bethu. Ezi nguqulelo
      ziyimfihlelo yendalo, sizifumana emabalini onke endalo. Kumabali 60
      aseBhayibhileni nasezincwadini zesikolo, siyeva ngeekumkani ezathi
      ukuze ziphathe zaba zibhukuqe ezinye. Ezi kumkani zithe ukuze zifezeke
      iinjongo zazo, zalandelwa ngabantu abangqinelene nezo nguqulelo
      abavele nazo.

8     Andithi ukhe uve kusithiwa, “ubani lo asingomntu, ngumpha ochutywe 65
      walahlwa; akaloncedo mntwini.” Lo mntu ke mdala, ebefanele ukunceda
      abakowabo noluntu luphela. Ukuba silandela le ncoko yethu, lo mntu
      akanabomi; akaphili. Yiyo le nto side sithi, “Ukukufa kufunjiwe”. Ingqondi
      yamaNgesi, into kaFuller iyibeka icace gca ngokuthi, “Umntu ongenzi zinto
      zakhayo, akadli bomi.” Ke ngoko singathi ukukufa okuhambayo. Eyona nto 70
      ibangela ukuba ubomi bube mnandi, yile yokuba kufuneka sizabalaze, siwe
      sivuka sicwangcise, sizama ukuphuma phaya, size kufumana laa nto.
      Ebomini sisedabini elingazange laphela. Andithi kaloku sithi singoyisanga
      sibhubhe? Iciko lamaNgesi uShakespeare lithi; “Umsebenzi mninzi; ubomi
      bufutshane. Masizonde ukuba liqhawe neqhaji phakathi kweenzima.”           75

       [Sicatshulwe kwincwadi ethi ̔NDITHUNGILE SELANI ̛ ebhalwe ngu-M. Yekela, iphepha
                                                                  76–78, saze sahlelwa]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 5

(EC/SEPTEMBA 2023)               ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                                   5

 ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO

                                              [Sicatshulwe kwi-intanethi www.googlesearch.com]

 ISICATSHULWA A

 Jonga kumhlathi woku-1.

 1.1    Xela ukuba busekwe phi ubomi.                                                            (1)

 1.2    Khankanya izinto       zibeMBINI     ebeyakugxininisa     kuzo     umbhali     ukuba
        ebeyingqondi.                                                                            (2)

 Jonga kumhlathi wesi-2.

 1.3    Xela into exake umbhali ngokucacisa ubomi.                                               (1)

 1.4    Uthetha ukuthini umbhali xa esithi, ‘eli lihamte labafileyo’?                            (2)

 1.5    Bhala isaci esingqinelana nale ntetho:

        ‘Ke ngoko asinabungqina ngale nyaniso. Ngenxa yoko ndiza kuthetha ngobomi
        bomhlaba.’                                                                               (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 6

6                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                 (EC/SEPTEMBA 2023)

Jonga kumhlathi wesi-3.

1.6    Khetha impendulo echanekileyo. Igama ‘sizabalaze’ elikwesi sivakalisi
       silandelayo lithetha:

       ‘... kuba nangona sinolwazana ngabo, alunakusenza sizabalaze kubheke phi.’

       A      Ukukhuthala
       B      Ukubaleka
       C      Ukuzisokolisa
       D      Ukuqhankqalaza                                                             (2)

Jonga kumhlathi wesi-4.

1.7    YINYANI/LULUVO ukuba ubomi bethu asikokuphefumla ingeyiyo minyaka
       esiyihleliyo koko zizinto ezibalulekileyo esizenzayo thina naseluntwini. Xhasa
       impendulo yakho.                                                                  (2)

Jonga kumhlathi wesi-5.

1.8    Xela isafobe esiseyenziswe kweli binzana, ‘... zinobuqaqawuli obufana
       nobelanga.’                                                                       (1)

1.9    Kubethelela luvo      luni   ukusetyenziswa   kwegama    elikrwelelwe   umgca
       ngaphantsi?

       ‘Omnye umntu akangeyiqondi le nyaniso ...’                                        (2)

Jonga kumhlathi wesi-6.

1.10   Sibonakalisa ntoni isimamva u-isa kwisenzi ‘wamjongisisa’?                        (2)

1.11   Yakha isibizo usebenzisa isiqu sesenzi u-cinga.                                   (2)

Jonga kumhlathi wesi-7.

1.12   Tolika igama ‘ezibumlingorha’ ngokwesicatshulwa.                                  (2)

1.13   Xela inkolo equlethwe ngulo mqolo.

       ‘Kumabali aseBhayibhileni nasezincwadini zesikolo ...’                            (1)

Jonga kwisicatshulwa sonke.

1.14   Ucinga ukuba indlela umbhali abona ngayo ubomi inako ukuguqula iingcinga
       zomfundi? Xhasa impendulo yakho.                                                  (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 7

(EC/SEPTEMBA 2023)               ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                      7

IMIBUZO: ISICATSHULWA B

1.15    Ungathi uphi lo mntu ukulo mfanekiso?                                      (1)

1.16    Chaza indlela umfanekiso odale ngayo ubaxo.                                (1)

1.17    Phawula ngendlela alele ngayo lo mntu ukulo mfanekiso.                     (2)

ISICATSHULWA A no B

1.18    Caphula umqolo kumhlathi wesi-8 wesicatshulwa A ongqinelana nokwenzeka
        kumfanekiso okwisicatshulwa B.                                             (2)

                                                       AMANQAKU ECANDELO A:        30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 8

8                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                (EC/SEPTEMBA 2023)

ICANDELO B: ISISHWANKATHELO

UMBUZO 2: UKUSHWANKATHELA NGAMAZWI AKHO

ISICATSHULWA         C   sithetha       ngonokukwenza   ukuze   uhlale   unesidima
nondiliseko.

Shwankathela esi sicatshulwa unike iingcebiso ngezinto amakazenze umntu ukuze
abe nesidima nesithozela.

QAPHELA

1.    Isishwankathelo sakho masiquke iingongoma ezisiXHENXE ungedluli
      kumagama angama-70.
2.    Bhala umhlathi ongenaziphene usebenzise amazwi akho kangangoko unakho.
3.    AKULINDELEKANGA ukuba ubhale isihloko xa ushwankathela.
4.    Bhala phantsi inani lamagama owasebenzisileyo wakugqiba.

                          UKUBANESIDIMA NONDILISEKO

1      Ingaba uyazi ukuba ungazigcina njani unesidima nondiliseko? Iindaba
       ezimnandi zezokuba ungakwazi ukuzifunda uziqhelanise nezi zinto. Akuyi
       ngokuzalwa nazo koko uzifunda njengokuba ukhula. Kuninzi onokukwenza
       ukuze ubenesidima nondiliseko.

2      Qiniseka ukuba indlela oziphatha nowenza ngayo izinto ilungile. Awungeze
       umbone umntu oziphethe kakuhle esitya ukutya evule umlomo. Abantu
       abaziphethe kakuhle bahlala beqinisekisa ukuba abakwenzi okunokuthoba
       isidima sabo nangaliphi na ixesha. Bayixabisile indlela ababonakala ngayo
       kwabanye.

3      Abantu abanondiliseko basoloko bezolile kwaye abazenzi ngokungxama izinto.
       Bayakwazi ukuthi kanye ngeli xesha beshiywa ngamaxesha kodwa
       bangakubonakalisi oko. Soze ubeve beshawutisa, begila abantu endleleni
       okanye bebonakala benemisindo. Uthi kanye ngoku umntu sele eshiywa
       sisithuthi sikawonkewonke kodwa angasoli mntu, njengabanye.

4      Kubalulekile ukuhleka empilweni yomntu kodwa akufunekanga ukude uhleke
       isiqhazolo sentsini. Ukuhleka isiqhazolo kukutsalela amehlo kukwaphazamisa
       nabanye abantu abaxakeke ziingxaki zabo. Isiqhazolo sayanyaniswa nabantu
       abangaqeqeshekanga. Zifundise ukuhlonipha abanye abantu kunye nezinto
       zabo. Intlonipho iqala ngokuba ubaxabise kwaye ubathande abanye abantu.
       Intlonipho yakho kwabanye izala intlonipho yabo kuwe. Ukusebenzisa into
       yomntu ngaphandle kwemvume yakhe kungakhokelela kwingxabano
       engeyinqandekile.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 9

(EC/SEPTEMBA 2023)                  ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                                    9

5      Xa uhleli okanye uncokola nomntu kubalulekile ukumhoya ngokupheleleyo.
       Iyasithoba isidima into yomntu othi encokola nomnye abe exakeke yincoko
       ekwiselula yakhe. Uninzi lwabantu luxakeke kakhulu ziincoko nabantu
       abakude ngaphezu kwaba luhleli nabo. Oko kukhokelele ekubeni aba bahleli
       nabo baphelelwe ngumdla kuloo nto bebeyixoxa, nakuye na kakade. Oko
       akutsho ukuba mjamele omnye umntu kodwa bonakalisa ukuyithathela
       ingqalelo into ayithethayo.

6      Nxiba iimpahla ezicocekileyo ezikwenza uzive undilisekile kwaye ubukeka.
       Iimpahla azinxibayo umntu zithetha lukhulu ngaye. Zinamandla okuguqula
       indlela esicinga ngayo ngawe. Kukho indlela ethile yokunxiba
       eyayanyaniswa nabantu abaziphethe ngendlela engamnkelekanga
       eluntwini. Yiba nomoya ophantsi ohamba nokuzimisela. Xa kuthethwa
       ngokuzimisela akubhekiselelwanga kwikratshi. Abantu abanokuzimisela
       basoloko besoneliseka yindlela abadalwe ngayo, kwaye benza umtsalane
       nakwabanye abantu.

                     [Sicatshulwe kwi-intanethi www.googlesearch.com, saguqulelwa saze sahlelwa]

                                                              AMANQAKU ECANDELO B:                 10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                    Tyhila iphepha

### Page 10

10                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                        (EC/SEPTEMBA 2023)

ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

UMBUZO 3: UKUHLALUTYA INTENGISO

Funda le ntengiso ingezantsi (ISICATSHULWA D) uze uphendule imibuzo esekwe
kuyo.

ISICATSHULWA D

         [Sicatshulwe kwi-intanethi www.googlesearch.com, saguqulelwa saze sahlelwa]

3.1   Xela imveliso ethengiswa kule ntengiso.                                                     (1)

3.2   Chonga igama elibonakalisa ukuba le mveliso yahlukile kwezinye.                             (1)

3.3   Xela inzuzo efunyanwa ngulowo usebenzisa le mveliso.                                        (2)

3.4   Nika isizathu sokuba u-100% abhalwe ngefonti enkulu kule ntengiso.                          (1)

3.5   Guqula igama elikrwelelwe umgca libe kwimo yesilanduli.

      ‘Ubisi loqobo’                                                                              (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                  Tyhila iphepha

### Page 11

(EC/SEPTEMBA 2023)               ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                         11

3.6    Khetha impendulo echanekileyo kwezi zingezantsi. Le mveliso inezithako:

       A     Zamandongomane
       B     Zombona
       C     Zengqolowa
       D     Zeembotyi                                                                 (1)

3.7    Ucinga ukuba umfanekiso okule ntengiso ungakuncedisa ukuthengiseka
       kwayo? Xhasa impendulo yakho.                                                  (2)
                                                                                     [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 12

12                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                          (EC/SEPTEMBA 2023)

UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI

Funda le khathuni ingezantsi uze uphendule imibuzo esekwe kuyo.

ISICATSHULWA E

                    [Icatshulwe kwi-intanethi www.zitscartoons.com, yaguqulelwa yaze yahlelwa]

4.1     Babonakala bephi aba bantu bakule khathuni? Xhasa impendulo yakho.                         (2)

4.2     Xela udaba lobuso olubonakalisa ukuba uMa unomsindo.                                       (1)

4.3     Cacisa umahluko kwisithomo sikaXola kwisakhelo soku-1 nesakhelo
        sesi-2.                                                                                    (2)

4.4     Sebenzisa igama u-‘umsebenzi’ kwisivakalisi linike intsingiselo eyahlukileyo
        kuleyo ikwisakhelo soku-1.                                                                 (2)

4.5     Xela ukuba uXola usosulela kubani isityholo sokukopa.                                      (1)

4.6     Uthini umyalezo wale khathuni?                                                            (2)
                                                                                                 [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                   Tyhila iphepha

### Page 13

(EC/SEPTEMBA 2023)               ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1                                 13

UMBUZO 5: IPROZI

Funda ISICATSHULWA F, uze uphendule imibuzo esekwe kuso.

ISICATSHULWA F

                      IMALI YANGOKU IPHELEL’ EZANDLENI

1      Kumaxesha angaphambili imisebenzi ibinqongophele xa sithelekisa neli
       xesha siphila kulo. Leyo ifumanekayo ibisiba yimisebenzi enzima
       nekwarhabaxa. Intlawulo ebizuzwa ngumntu ngelo xesha singayifanisa
       necutyana      elincazelwa    umntu    onqanqathekileyo    ongenamali
       yokuzithengela elakhe. Iintsapho zangoko bezibankulu kuba kaloku thina
       bantu baNtsundu sikholelwa ekubeni abazalanayo bahlale kunye
       ndaweninye. Ubufika emzini kuphangela utata kuphela ibengulowo
       nalowo umzi onethamsanqa lokuba abekho owesibini umntu onesikorobho.
       Kuyo yonke loo nto, indoda ibiwakha umzi wayo iwugqibe, yondle usapho,
       ilunxibe iqwele ilufundise.

2      Umgangatho wentlalo ngaloo maxesha ubuphantsi kakhulu, abantu bephila
       ubomi obungenazindleko zibhekephi. Bebelima, befuyile, bekhuthalele
       ukuzenzela izinto ngokwabo ngezandla ezi zabo bengaxhomekekanga
       kuqesheni mntu. Ezindlwini zabo bebengenazimpahla zinobunewunewu
       nabuyokoyoko yaye nabo impahla abebeyinxiba ibiyeyexabiso elisezantsi.
       Amaxabiso ezinto ebephantsi ngokungakholelekiyo xa siwathelekisa nala
       anamhlanje, into leyo ebimenza umntu akwazi ukuthenga izinto ezininzi
       ngomvuzwana nje ongephi.

3      Xa sith’ ukujonga namhlanje siphawula ukuba izinto azisafani nangaphambili.
       Nangona izithuba zemisebenzi zikho nje zizininzi, abantu abafuna umsebenzi
       baninzi bona kuqala ngaphaya lee kwezo zithuba zikhoyo.

       [Sicatshulwe kwincwadi ethi ̔AMAXESHA EMPUCUKO, SISINGISE PHI NA? ̛ ebhalwe ngu-
                                                    M. Yekela, iphepha 58, saze sahlelwa]

5.1      Bhala isichasi segama elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa.                 (1)

5.2      Sibonisa ntoni isimamva u-ana kwisibizo esisetyenziswe kuso?

         ‘... kulo icutyana.’                                                                (2)

5.3      Izibanjalo zokwaba ezibhalwe ngqindilili kumhlathi woku-1 ziphuhlisa ntoni
         kwisivakalisi ezisetyenziswe kuso?                                                  (2)

5.4      Sisetyenziswe njani isakhi esibhalwe ngqindilili kwigama u-“ezindlwini”
         kwesi sivakalisi silandelayo?

         ‘... ezindlwini zabo babengenazo iimpahla.’                                         (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 14

14                               ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P1              (EC/SEPTEMBA 2023)

5.5     Sebenzisa isenzi ‘siphawula’ okwisivakalisi esingezantsi sinike intsingiselo
        eyahlukileyo kule isetyenziswe kwisicatshulwa.

        ‘... namhlanje siphawula ukuba izinto azisafani nangaphambili.’                    (2)

5.6     Nika igama elinye eliphuhlisa intsingiselo yeli binzana.

        ‘... baninzi bona ...’                                                             (1)

5.7     Guqula isenzi esibhalwe ngqindilili kumhlathi wesi-2 sibe kwimo evumayo.          (1)
                                                                                         [10]

                                                       AMANQAKU ECANDELO C:                30
                                                          AMANQAKU EWONKE:                 70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

## Related documents

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT2023](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept2023/fc696ecc-d81a-46e0-9900-97d1b269ffdd) — isiXhosa HL · QP · 2023
- [XHOSA FAL P1 GR12 MEMO SEPT2023](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-gr12-memo-sept2023/26c91b9a-8a3b-42df-aa39-2888b9534848) — isiXhosa HL · Memo · 2023
- [XHOSA HL P1 GR12 MEMO SEPT 2023 final](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-memo-sept-2023-final/816db697-f73d-498e-a0cb-d4b58a8c6ff4) — isiXhosa HL · Memo · 2023
- [XHOSA HL P3 QP GR12 SEPT 2023](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-qp-gr12-sept-2023/a6720276-bedc-4b2c-8853-7d8fd16829b8) — isiXhosa HL · QP · 2023
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2023/7f234418-5dc1-4178-8d1b-132a23612119) — isiXhosa HL · QP · 2023 · isiXhosa
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2020](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2020/f7058072-1709-4f98-b320-e6dd1d077404) — isiXhosa HL · QP · 2020

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
