# isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Prelim 2024 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 memorandum from the Eastern Cape Prelim Exam 2024, 23 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-gr12-memo-sept2024/e519ac8f-ef9f-4b5c-88fd-83c6c0b09ec2
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: Eastern Cape Prelim Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 23

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Prelim 2024 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-gr12-memo-sept2024/e519ac8f-ef9f-4b5c-88fd-83c6c0b09ec2)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Prelim Exam · 2024. Memorandum, 23 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                          NATIONAL
                     SENIOR CERTIFICATE

                            IBANGA 12

                          SEPTEMBA 2024

            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2
                ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU:    80

             Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha angama-23.

                     Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2             (EC/SEPTEMBA 2024)
EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA
• Le memorandam ilungiselelwe ukuba ibe sisikhokelo kubakorekishi.
• Le memorandam iza kuxoxwa nesigqeba sokukorekisha phambi kokuba kuqalwe
  ukukorekisha kumaziko okukorekisha.
• Iimpendulo zabaviwa kufuneka zinikwe ingqwalasela ngokokufaneleka kwazo.
IZIKHOKELO ZOKUKOREKISHA
1.   Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
     impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akuvumelekanga ukuba aphendule
     umbuzo osisincoko nombuzo omfutshane kudidi olunye kwijenri enye.)
2.   Xa umviwa ephendule yomine imibuzo kwiCANDELO A (imibongo efundisiweyo),
     korekisha kuphela emibini yokuqala.
3.   Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo emibini
     esisincoko kwiCANDELO B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo wokuqala
     kuphela ungawuhoyi owesibini. Ukuba umviwa uphendule yomithathu imibuzo
     (kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) okanye yomine imibuzo (kwiDrama), korekisha
     kuphela impendulo yokuqala kwiCANDELO ngalinye, xa kwenzekile ukuba
     uphendule umbuzo omnye omfutshane nomnye osisincoko.

4.   Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga,
     elandelayo ichanekile, korekisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.

5.   Xa iimpendulo zinonjolwe ngokuchanekileyo, korekisha ngokwendlela ekunonjolwe
     ngayo kwimemorandam.

6.   Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo. Xa intsingiselo
     ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo mpendulo.

7.   Imibuzo esisincoko

     Xa impendulo yombuzo osisincoko imfutshane kunoko kulindelekileyo
     ngokwenani lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele
     ezohlwaye ngokwakhe. Xa impendulo yombuzo osisincoko inde kakhulu, phicotha
     ngokwempendulo ayibhalileyo wandule ukuyigqithisela kumkorekishi ophezulu.
     Sebenzisa irubriki yokuhlola ekwisihlomelo esinguA nesinguB ukuhlola izincoko
     zabaviwa.

8.   Imibuzo emifutshane

     Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa ecaphula.

9.   Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYI/EWE okanye
     ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Korekisha impendulo exhasayo.

10. Akukho manqaku abelwa uYINYANI/ BUBUXOKI, okanye YINYANI/LULUVO.
    Makisha impendulo exhasayo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024)           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                               3
ICANDELO A: ISIHOBE

IMIHOBE YESIXHOSA – B. NGOMBANE

UMBUZO 1: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

AMANQAKU – ZS QANGULE

Amanqaku ali-10 ewonke kulo mbuzo. Ama-6 ngawomxholo aze ama-4 abe
ngawolwimi kunye nesimbo.

Sebenzisa irubrikhi esisihlomelo A.

• Sebenzisa ezi ngongoma zilandelayo, njengesikhokelo sokukorekisha lo mbuzo.
• Iimpendulo zinokwahluka ngokuxhomekeka kwindlela umfundi awuve ngayo
  umbongo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-22 ukuhlola lo mbuzo.

Umfundi kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:

Lo mbongo uveza amanqanaba athi lowo usendleleni yobomi adlule kuwo. Bomi obo
bumacala mabini, elibi nelihle. Ibubulumko ke ukugqibela ngelihle. Izafobe
ezisetyenziswe kule Sonethi luchasaniso, nesikweko zigxininiswe izimvo
ngokusetyenziswa kophindaphinda – UXWESISO.

• Umqolo 1 – uchasaniso sisafobe esisetyenziselwe ukutyhila intsingiselo
  echaseneyo, ekukwazi nokungazi. Oku kuphuhlisa ukuba ungumntu akunalwazi
  lwezinto zonke apha ebomini. Olo unalo unalo ngalonto lungangakusebenzeli
  kwenye into.
• Umqolo 2 – uchasaniso olugxininisa uluvo lokuba ubudenge sisiseko sokwazi,
  sowunolwazi nje uqale ngokungabi nalo, kungoko wakuziqonda ukuba akwazi
  utsho ufune ukwazi. Isikweko –“Yitrone” siphuhlisa ukubaluleka kobudenge kuba
  kulapho uthi ufumane ulwazi.
• Umqolo 3 – Uchasaniso ‘Inyembezi > Inkathalo. Luphuhlisa isizathu sokuphuma
  kweenyembezi kubonakalisa inkathalo, zikwantama uvuyo okanye intlungu kulowo
  ulilayo. Ukukhupha inyembezi kukulungiselela ukubona imeko ingakuphindi
  kwakho utsho ulungise. Isikweko –“Umthombo “ ukuphuma kweenyembezi zinika
  uphawu oluhlala lungumqondiso wokuthile.
• Umqolo 4 – Ukukhathazeka ngenxa yenkathalo engenambuyekezo kwenza
  uphelelwe kukukhathala. Ekulileni kwakho kuphuma intlungu obunayo isuke iphele.
• Umqolo 9 –10 Njengokuba imilambo iphelela elwandle, oku kunika intsingiselo ethi
  iinkolo esinazo zinako ezingqinelana ngako okuluKHOLO nangona ngakwahlukana
  kwazo kuthi kudaleke ukunyembana, intiyo, ukutshutshisana. IINKOLO
  >UNGCIKIVO.
• Umqolo 11– 12. Ekudleni kwethu ubomi kukwakho nokufa. Ikwanika intsingiselo
  yokuba siphila nje ekugqibeleni sizakufa kodwa ngaphaya kokufa kukho ubomi
  obungunaphakade. Isikweko. “yileli” Inika intsingiselo ethi sesi sixhobo sikukufa
  esiyakuthi sisise kubomi obungunaphakade.                                         [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2               (EC/SEPTEMBA 2024)

UMBUZO 2: UMBUZO OMFUTSHANE

MHELA MFONDINI – GV MONA

2.1    Uxwesiso / uphindaphindo lwamagama  sisetyenziselwe ukudala
       isingqisho / luyagxininisa                                                         (2)

2.2    Kukubetha umntu engalindelanga / kukuqubula.                                       (1)

2.3    C / C. Ukuwa phantsi usoyisakala                                                   (1)

2.4    Ngumfanekiso wolwimi olude oluphumele ngaphandle /lulude ngaphandle
       ngenxa yokudinwa                                                                   (2)

2.5    Isitanza soku-1 sityhila ukubaluleka kokulindwa komntu ukuba ayekuthatha
       ezakhe iintonga. 
       Istanza sesi-2 sityhila ukuba naxa umntu enokuwa phantsi kubalulekile ukuba
       makalindwe. 
       (Nayiphi impendulo echanekileyo iyakwamkeleka)                                       (2)

2.6    Kukunika ulwazi malunga nendlela ekwakudlalwa ngayo mandulo/
       Kukukhumbuza ngesithethe sokudlala iintonga. 
       [Nayiphi impendulo echanekileyo iyakwamkeleka]                                        (2)
                                                                                            [10]
UMBUZO 3: UMBUZO OMFUTSHANE

INGQINA EZINGELA IMIPHEFUMLO – JJR JOLOBE

3.1   Yimfanozandi , sisetyenziselwe ukudala isingqisho. / siyagxininisa                 (2)

3.2   Ngumfanekiso wendawo enyukayo ekunzima ukuba abantu baqabele kuyo. /
      weqhina elinyukayo.                                                                   (1)

3.3   D. / D. Umntu obizela abanye abantu enkonzweni                                      (1)

3.4   Uyabomeleza ngokuthi bubunzima obafunyanwa nguYesu / yiNkosi .                      (2)

3.5   Isitanza soku-1 sityhila ukuba ubunzima obaviwa yiNkosi kufuneka nabo
      babuve. 
      Istanza sesi-3 sityhila ukuba nokubangaba likhona ixhala lokuba izinto zizakuba
      nzima akuzukuba lula kodwa ngenxa yokuba iNkosi yakhanyiselwa ngoko ke
      naye liza kumkhanyisela.                                                             (2)

3.6   Kukukhuthaza nokubongoza abantu ukuba bangabi naxhala kwaye
      bangathandabuzi endleleni koko balandele iNkosi. 
      (Nayiphi na impendulo echanekileyo iyakwamkeleka)                                      (2)
                                                                                            [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024)           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                               5

 UMBUZO 4: UMBUZO OMFUTSHANE

 ISIQITHI SEENTINI- T.N. MAKABANYE

 4.1   Luphindaphindo lwamagama , / lusetyenziselwe ukugxininisa / ludala
       isingqisho                                                                   (2)

 4.2   Ngumfanekiso wokuba wonke umntu uyasazi isiqithi / saziwa nangabantu
       abangabandakanyeki kuso / kukuba ngundabamlonyeni kwesiqithi.               (1)

 4.3   B. / B. Sisiqithi esikruqulayo                                              (1)

 4.4   Kubhekiswa kubantu abaMhlophe /abelungu ngenjongo yokuphoxisa               (2)

 4.5   Istanza 1–kuthethwa ngesiqithi esaziwa ngumntu wonke esidikayo ngakumbi
       kubantu abantsundu. 
       Istanza 3–Sichaza abantu ekwakusithiwa balungele ukuba kuso ukuze
       sibakhoboze abanye de balahlekelwe ziingqondo. 
       (Nayiphi impendulo echanekileyo)                                              (2)

 4.6   Kukunika umfanekiso nolwazi ngezinto zembali ezazisenzeka kwisiqithi
       iRobben Island.                                                              (2)
       (Nayiphi impendulo echanekileyo iyakwamkeleka)                                [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
6                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2             (EC/SEPTEMBA 2024)

 ISIHOBE ESINGAFUNDISWANGA

 UMBUZO 5: UMBUZO OMFUTSHANE

 TYWALA UNGUMLAHLEKISI – MV MABUSELA

 5.1 Mbopheleli woluntu, khula lengqondo                                              (1)

 5.2 Ngumfanekiso ngqondweni weliso , unika umfanekiso ntelekelelo wento
     ebolileyo nenukayo ehanjwa ziimpethu.                                            (2)

 5.3 Istanza soku-1 sinemiqolo eli-11 nesitanza sesi-2 sinemiqolo emi-11  /
     Imiqolo ili-11 kuzo zozibini izitanza.                                           (1)

 5.4 Kugcwele abophuli-mthetho abantwana bashiyeke bengenabazali
     beziinkedama, abantu abavani ngenxa yotywala. 
     (Nayiphi impendulo echanekileyo)                                                  (2)

 5.5 Imbongi ayonwabanga/ inxunguphele/ idandathekile/ ikhedamile  kuba ibona
     ukutshabalala kwesizwe kuba utywala buthandwa ngabantu abaninzi
     nangona bubatshabalalisa 
     (Nayiphi impendulo echanekileyo)                                                  (2)

 5.6 Ndifunde ubungozi bokusela utywala ukuba butshabalalisa Ikamva labantu
     lubenze bangaphumeleli ebomini. 
     (Nayiphi impendulo echanekileyo iyakwamkeleka)                                    (2)
                                                                                      [10]

                                                     AMANQAKU ECANDELO A:              30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024)           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                                 7

 ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI

 INOVELI

 INKAWU IDLIW’ILILA – S KULA

 UMBUZO 6: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

 • Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
   njengesikhokelo kuphela.
 • Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonakalisa
   ubungqina bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
 • Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
 • Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama -28 ukuhlola lo mbuzo.

 Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo.
 Le noveli isibonisa uMapheza njengoyena mlinganiswa unamandla okuma angajiki
 nokuba imeko ithini. Izabatha ezivala indlela yakhe azithethi nto koko nje
 ubambelela kwintambo yokuphumela ngaphaya. Ehleli ngesiqinisekiso
 sokufamana nokuphumelela kumnqweno wakhe, wokubatyhila abenzi bobubi
 umthetho udlale indima yawo.

  • UMapheza uqala umsebenzi wakhe wophando, uyalelwa yintsumpa
    ngokusenza notshaba lwakhe angaliqondanga uNqoza.
  • Uqala uphando kuThantaswa akubangathi uza nomkhondo uvalelwa nguNqoza
    ngokuyalelwa nguMfuneko.
  • Akapheli mandla udlulela kuloMsindisi kuMonde, nalapho akuzama ukufamana
    umkhondo, umqobo onguNqoza ugalela amanzi ukuba angabinathemba
    lakufumana mkhondo.
  • Usathana kuba engalali, nabo bemdibanela ngexhwele elinguSiphongo
    netyhefu yalo eyagalelwa eglasini yesiselo. Ugule ngeyona ndlela sisisu segazi
    kodwa wakoyisa ukufa.
  • Esachacha apho uNqoza ngokuyalelwa nguMfuneko waya kumba esibhedlele
    emsa kwakweli xhwele limcime igama ngovutha.
  • Wasinda nalapho ngezikaSibi esindiswa nguNontsikelelo.
  • Ekuphakameni kwakhe emva koko wathezela emnxebeni ngophando, apho
    wade wafumana umkhondo kwaMbuzeli esimokolweni.
  • Nangona usapho lwakhe lusemngciphekweni wokufikelwa ngooMfuneko
    begqogqa konke, ayathetha nto naleyo.
  • Banqunyanyiswa emsebenzini uMfuneko noNqoza.
  • Babanjwa abenzi bobubi, OoSixaki, Thobela noo-Athini ngokuyalelwa
    nguThantaswa nesandla sakhe uMfuneko, negqwetha elinobuqhophololo
    uMdlambila.
  • Ngokuzibona ukuba bazakuvalelwa uThantaswa noMfuneko, Thantaswa lowo
    wakhetha ukudubula uMfuneko naye wazidubula basweleka.
  • Ngenene ligorha eli linguMfezeko lema kwenzeka.
 (Nayiphi impendulo echanekileyo)                                                  [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
8                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2            (EC/SEPTEMBA 2024)

UMBUZO 7: UMBUZO OMFUTSHANE

IKAWU IDLIW’ILILA – S KULA

7.1    UThantaswa ugxothelwa ukuba engakhange alale endlwini.  /
       Akabuyanga ubusuku bonke ekunye noMfuneko ehotele.  
       (Nayiphi enye kwezi)                                                           (2)

7.2    Ukuhamba esithubeni ufuna into ongayaziyo. / Ukungabi namida
       urhibela konke okuphandl’apha. / Ukungabinathuba unyuka usehla
       ungazazi ukuba ufuna ntoni. 
       (Nayiphi impendulo echanekileyo)                                               (2)

7.3    UThantaswa ukhethiswe phakathi komtshato owazifaka kuwo kunye
       nokutshuntuza esithubeni okwethokazi lehagu elihamba livatshula.              (1)

7.4    UNonkanyiso uwutshabalalisile kuba uneengcebiso ezingakhiyo emntwaneni
       wakhe. / Unegalelo lokuwubulala kuba unamacebo okuba uThantaswa
       angahlali emzini wakhe. /Unegalelo ekuwupheliseni kuba iingcebiso
       zakhe azilunganga zibonisa intombi yakhe ubomi obunobutyebi ngaphandle
       komyeni wakhe. 
       (Nayiphi impendulo echanekileyo)                                               (2)

7.5    Kukuxelelwa ngugqirha Chirandra ukuba abasayi kuphinda bafumane
       bantwana.                                                                    (2)

7.6    Ndiyangqina lolwangaphandle kuba kuxambulisana uThantaswa noMsindisi
       ababoni ngasonye. / Kukhona ukungavani phakathi kwababini,
       uThantaswa nomyeni wakhe.                                                    (2)

7.7    UThantaswa uneenjongo zokufumana imali okanye ilifa likaMsindisi. /
       Zezokuba afumane ilifa likaMsindisi/ akamthandi uMsindisi ufuna imali
       yakhe kuphela. 
       [Nayiphi impendulo echanekileyo]                                               (2)

7.8    Ulapha kuba ugalelelwe ityhefu kwisiselo sakhe wagula emva komngcwabo
       kaTyhalithemba.                                                              (2)

7.9    Ndiyangqina kuba uzenza ngathi uyavelana noMapheza kodwa nguye
       ombangele ukuba alale esibhedlele/ ukwiyelenqe lokubulala uMapheza.          (2)

7.10   Isibaxo  / ugqithiso / ubabazo ,sicacisa ukuba wayeswamile/edanile
       luvelwano angalulindelanga                                                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024)           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                              9

7.11    UMapheza uphanda ityala lokubulawa kukaMsindisi, usezithendeni zika
        Mfuneko noNqoza ngoku bafuna ukumgqithisa amafu. 
        (Nayiphi impendulo echanekileyo)                                          (2)

7.12    Yinkolo yesiNtu. UNqoza uthetha ngokusa uMapheza exhweleni,
        ukuzicima nokugabha ukuze umntu aphile.                                 (2)

7.13    Sesokusiwa kukaMapheza kwaSiphongo ngeenjongo zokuba atshiselwe
        emkhukhwini kanti kuzakutsha unyana kaSiphongo, 
        (Nayiphi impendulo echanekileyo)                                           (2)
                                                                                  [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
10                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2               (EC/SEPTEMBA 2024)

UMBUZO 8: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK TAMSANQA

•    Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
     njengesikhokelo kuphela.
•    Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonakalisa
     ubungqina bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
•    Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
•    Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama -28 ukuhlola lo mbuzo.

Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo.

Le noveli isibonisa uThole njengoyena mlinganiswa unamandla okuma angajiki
nokuba imeko ithini. Izabatha ezivala indlela yakhe azithethi nto koko nje ubambelela
kwintambo yokuphumela ngaphaya. Ehleli ngesiqinisekiso sokufamana
nokuphumelela kumnqweno wakhe. Ungqina amazwi akhe athi, ”Ungandivuyeleli
lutshaba lwam ndakuwa ndize ndivuke” Lo ujongene nempixano edalwa yindalo
kunye nabahlobo bakhe kodwa nalapho waphumelela.

•    Ukusuka kukaThole eGcuwa ukuya eBhayi engaqondanga ngokulukuhlwa
     ngabahlobo bakhe.
•    Intlalo eBhayi ayimyolelanga, waphantse wafa ngoonqevu baseBhayi, uJoe neqela
     lakhe ngesizathu sokuba bafike ehleli noNomsa othandana noJoe.
•    Wathi akusinda apho wenza isibhambathiso sakhe noMdali wakhe sokumdumisa
     nokubulela ngobomi bakhe.

•  Ukulahlekela eKnysna ngeligodukayo, apho wasinda emlonyeni wengonyama
   kwaqwengwa abahlobo bakhe uThemba noSonwabo.
• Wazizamela indlela yokuphila apho wazenza igqirha.
• Wagqiba kwelokuba abuyele kokwabo, apho wathatha isigqibo sokubuyela
   esikolweni.
• Waqaqamba kwizifundo zakhe eDikeni, waya kufunda eNgilane nalapho
   waphumelela emagqbini izifundo zakhe zeMatriki.
• Akaphelela apho wagqwesa ngemfundo yakhe apho wafumana isidanga
   sobugqirha eOxford University kwezakwaLizwi.
• Akubuyela ekhaya njengomfundisi ophume izandla, kwavela umqobo webandla
   laseGeorge Goch elalingafunwa mntu ngenxa yemeko yalapho yokuzinikezela
   kwabantu bakhona kwisiselo esinxilisayo. Wazijula ijacu uMangaliso waguqula
   abantu baseGeorge Goch.
• Wakhululwa nalapho wafumana khona noyise owamlahleka kudala, wabuyela
   eGcuwa kokwabo. Apho wayengumfundisi ophume izandla nongundabamlonyeni,
   ontshumayelo iguqula nephilisa abantu abaninzi. Wahlala apho nosapho lwakhe
   kokwabo.
   Ngenene ligorha eli lema kenzeka.
(Nayiphi impendulo echanekileyo)
                                                                                         [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024)           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                               11

UMBUZO 9: UMBUZO OMFUTSHANE

NYANA WAM! NYANA WAM! – WK TAMSANQA

9.1    Kufikwe ehleli noNomsa nguJoe (neqela lakhe) osisithandwa sakhe.                 (2)

9.2    Intlungu yembopheleleko awayekuyo. / Ukubotshwa kwakhe engakwazi
       nokuthini, ephantsi kokuxhatshazwa nokuthenjiswa ngokubulawa.                    (2)

9.3    Wakhetha ukudumisa igama leNkosi yakhe, kuba waba ngumfundisi ophume
       izandla eguqula abantu. / Wenza njengoko wayethembisile kuba wafundela
       ubufundisi wangundabamlonyeni ngenxa yemisebenzi yakhe emihle
       yokuguqula abantu.                                                               (2)

9.4    Libi, lamlahlekisa uThole ebomini bakhe, bamthatha bamsa eBhayi engazazi
       nokuba uyaphi, bamseza utywala, bamkhwelisa imoto ecinga ukuba
       iyamgodusa kanti iyakumlahla kwihlathi laseKnysna.                               (2)

9.5    Sesokuhlaselwa, ebethwa, ebotshwa, ethenjiswa nangokubulawa nguJoe
       neqela lakhe.                                                                    (2)

9.6    Sifumana uThole ejikajikana nengcinga yemeko akuyo. / Sifumana uThole
       enegcinga, yena nesiqu sakhe de kungehli nobuthongo malunga
       nokumehleleyo.                                                                   (2)

9.7    Kukuba ngumfundisi, adumise igama leNkosi, aguqule abantu nokubulela
       ngobomi bakhe.                                                                   (2)

9.8    Kufuneka umfundisi oya kukhokela ibandla laseGeorge Goch, indawo eyaziwa
       ngabantu abakude nofefe lukaThixo koko baxabise utywala. Kunembali ethi
       othe waya akabuyi endaweni yoko uyalukuhleka ngakumbi abefundisi
       absebatsha. 
       (Nayiphi enye kwezi)                                                               (2)

9.9    Ukulingeka kwabefundisi, balukuhlwe ziziyolo zobomi.                               (2)

9.10   Akazange eyele koko wenza umsebenzi omkhulu wavusa ibandla, wayakha
       iSPES BONA.  wabaguqula abantu beza ngobuninzi. Wangumfundisi
       ongundabamlonyeni ngenxa yeentshumayelo zakhe eziphilisayo.                      (2)

9.11   Kukusela isiselo esinxilisayo.                                                    (1)

9.12   Wema akajika, wabacenga ukuba bathumele yena eGeorge Goch.                       (2)

9.13   Inkolo yobuKristu kuba kuthethwa ngeSinodi yabefundisi baseWesile. /
       Kuxoxwa ngebandla lamaWesile.                                                    (2)
                                                                                         [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
12                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2           (EC/SEPTEMBA 2024)

 UMBUZO 10: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

 UKHOZI OLUMAPHIKO – N SAULE

 •   Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
     njengesikhokelo kuphela.
 •   Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonakalisa
     ubungqina bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
 •   Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
 •   Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-28 ukuhlola lo mbuzo.

 Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo.

 Le noveli isibonisa uMfazwe njengoyena mlinganiswa unamandla okuma angajiki
 nokuba imeko ithini. Izabatha ezivala indlela yakhe azithethi nto koko nje
 ubambelela kwintambo yokuphumela ngaphaya. Ehleli ngesiqinisekiso nethemba
 lokuba uzakukwenza aphumelele kumnqweno wakhe wokuzenza idini alwele
 ilungelo lomntu omnyama, akhululeke kwingcinezelo. Izabatha endleleni unenzame
 zokudlula ngaphaya kwazo aqonde apho ajonge khona.

• Umela ubugorha kwasemva kokwabo (kwaQaka) ngempembelelo anayo
  yokufundisa ulutsha ngamalungelo.
• Uyabanjwa afakwe kwiveni yamapolisa ngokungekho similweni nenja,
  agungxiswe umrhangqolo wengxowa enuka umchamo ajike enziwe intlekisa.
• Ejele      apho   kulapho    watshutshiswa     khona,   engcungcuthekiswa
  ngabasemagunyeni esisisulu sokuxhatshazwa, kulapho wabhubha khona uKK
  ebona kodwa wema wanyamezela kuba ewazi umnqweno wokulwela ilizwe
  lakokwabo.
• Kuvuka intiyo kubahlali esakubuya eluvalelweni uyatshutshiswa ubizwa
  ngamagama uyatyholwa ngobumpimpi, uyahlaselwa, axhatshazwe, atshiselwe
  ikhaya lakhe, athathelwe abazali, ajikelezwe ziintshaba ngokubukulwa
  kwelakokwabo. Azive elundwendwe olungcuchalazayo lungenandawo yokuhlala,
  luthi lukwaGaba lube lukwamfundisi, kwaninalume, uphepha izicithi usisisulu
  nasebantwaneni sokujongwa njengotshaba kuluntu.
• Uziva ilizwe limfulathele kodwa wahlala ethembeni nangona kunjalo. Wema
  sekungasekho zindlebe zakumamela, ephembelela noFriday kulo ntiyo.
• Ngoncedo lukamfundisi noMzolisi phantsi kwentaba yoKhozi wabhaca waya
  kwelaBathwa ejoyina umkhosi weNtsimbi.
• Endleleni eyayo zange kube lula, kuloliwe elandelwa ngamapolisa. Waphepha
  izicithi, ehamba ngamahlathi, nalapho kuzizilo, izilwanyana nezirhubuluzi,
  ngoncedo lwamayeza omzingeli wasinda.
• Kungelula nokudlula oko wadibana nomkhosi etyholwa ngobumpimpi. Apho
  wake wangcikivwa kodwa ngobugorha bakhe wazibonakalisa ngokuthi alwe
  notshaba, asindise ubomi bukaSikhotsholo.
• Ekukhululekeni kuloo mkhosi waphuncula kwiintshaba zehlathi apho wafika
  kwelaBathwa eyingxwelerha kodwa wachacha kuhle de waphakama
  njengegorha.
• Akuzange kubelula nalapho kwelaBathwa iMthontsi kuba kulapho wasinda
  kuhlaselo yimpi yenqwelo ntaka, wasinda ngobukrelekrele, nangona abaninzi
  babhubhayo kodwa yena waba ngosindileyo.
• Kulapho wafumana neendaba ezibuhlungu zabazali bakhe abangasekhoyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024)           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                               13

 • Uyingqwangangqwili ebonakalisa impumelelo kwingcinezelo nanjengoko wathi
    wonyulwa aye kumela ilizwe lakowabo eRhawutini kwizithebe zengxoxo.
 • Sele eyinkcubabuchopho yejaji echophele ityala likaFriday lobumpimpi.
 • Yabuya inkululeko ngenxa yokuma nokungabuyi ngamva kwetshantliziyo
    uMfazwe.
 (Nayiphi impendulo echanekileyo.)                                                  [25]

 UMBUZO 11: UMBUZO OMFUTSHANE

 UKHOZI OLUMAPHIKO – N SAULE

 11.1     Wayebekwa isityholo sokuba yimpimpi.                                          (1)

 11.2     Lithetha impimpi esebenzisana norhulumente wabantu abamhlophe. 
          Wayetyholwa ngokuba umgumngcatshi kubantu abamnyama uMfazwe,
          usebenzisana norhulumente wengcinezelo.                                      (2)

 11.3     Wahamba kuba kwacaca ukuba abafuni nokuva lizwi kuye. / Waphuma
          kakubi ngokubethwa ngabantu ababekwelo holo waphuma ngesango
          wayakuhlala phezu kwengcwaba.                                                (2)

 11.4     Lwaphela uthando lwabo kuba uFriday wavukwa ngumona abaphinda
          banxibelelelane. / Lwaphela kuba akumbona eholweni lwentlanganiso
          abaphindanga babonana engahoyi neeleta azibhelelwayo uMfazwe
          nguNokuzola. / Kwaphetha kungasekho nto ibadibanisayo kuba
          uMfazwe wayedlalelwa ngumfanekiso awubone eholweni kaNokuzola
          egonwe nguFriday aphelelwe ngumdla emva koko.                            (2)

 11.5     Sesokuvalelwa kwakhe ejele/ sesokubanjwa kwakhe ngamapolisa,
          ekubuyeni kwakhe wabekwa isityholo sobungcothoza/mpimpi.                 (2)

 11.6     Sifumana ukungavisisani phakathi kukaMfazwe neqela labantu bokuhlala.
          / Ukungaboni ngasonye phakathi kukaMfazwe nabahlali. 
          Ungquzulwano de abethwe uMfazwe ngabahlali.                              (2)

 11.7     Kukuza kulungisa isityholo kanye esi sibangela ukuba angafunwa. /
          Kukuza kulungisa isityholo esingeyonyaniso ngegama lakhe.                (2)

 11.8     Ubekwa isityholo sokuba ungomnye wabangcatshi bombuso
          wabamnyama. / Utyholwa ngokuba uyimpimpi yorhulumente
          wobandlululo. / Ubonwa njengomnye wabo basebenzisana nabantu
          abamhlophe.                                                              (2)

 11.9     Ukubulalana kwabantu abamnyama. / Izityholo ezingenabungqina
          ezidala ukufa phakathi koluntu olumnyama.                                (2)

 11.10    Wayengeyiyo kuba naye wayesilwa ingcinezelo, sisizathu sokuba
          abesendleleni uyabhaca, ufuna ukungenelela umbutho womzabalazo,
          iNtsimbi kwelaBathwa.                                                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
14                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2           (EC/SEPTEMBA 2024)

 11.11    Walwa utshaba kunye naye, wathi akumbona ukuba wenzakele
          wamxwaya wambuyisela apho babehlala khona ukuze afumane uncedo
          businde ubomi bakhe.                                                   (2)

 11.12    Ubhenele ekubeni azilwele.                                             (2)

 11.13    Inkolo yobuKristu, ngokusebenzisa igama uJudas kwintetho yabo.          (2)
                                                                                   [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024)           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                                15

UMBUZO 12: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI SWANA NABANYE

•   Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
    njengesikhokelo kuphela.
•   Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonakalisa
     ubungqina bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
•   Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
•   Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama - 28 ukuhlola lo mbuzo.

Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo.

Olu ncwadi lusibonisa uGxuluwe njengoyena mlinganiswa unamandla
okunyamezela asebenzise ubukrelekrele bakhe ezama ukuzikhusela nabahlobo
bakhe. Izabatha ezivala indlela yakhe nentiyo engenguye unobangela azithethi nto
koko nje ubambelela kwintambo yokuphumela ngaphaya. Ehleli ngesiqinisekiso
nethemba lokuba uzakukwenza aphumelele. Kwizabatha endleleni, uneenzame
zokudlula ngaphaya kwazo aqonde apho ajonge khona.

• Ubomi obungelula kwaphela bokuhlala endle ephila ngokuzingela, uphila le mpilo
   yobutshaba kuso sonke isidalwa esiphefumlayo sasendle nto leyo ebeka ubomi
   bakhe emngciphekweni.
• Uphila ubomi bokuhlaselwa zizilwanyana nazizifo kodwa uyaphila.
• Mhla wasinda ekubulaweni ngabathwa wasebenzisa ubukrelekrele bokuba:
• Abaqhathe engumRharhabe wathi ngumNdlambe ngenxa yentiyo phakathi
   kwaBathwa namaRharhabe.
• Ugodusa uKhweza ngelithi makayothathela indarha ekhaya kanti kuloko
   emsindisa, wamyalela angabuyi.
• Yena ushiyeka notshaba.
• Ubuqhinga bokubuyiselwa kwezikhali zakhe sele zithathiwe ngaBathwa.
• Ubukrelekrele bokuzilola bengaqondi nangona omnye wabo wacebisa ukuba
   abulawe uGxuluwe.
• Ukubambisa ukuza kukaNxele ngokuza kwendarha oko belindile.
• Ukusebenzisa ityhodam lobubende kwabo babengekalali nabo bozela.
• Kulapho kanye azidlise khona izikhali zakhe wababulala aBathwa.
• Emva koko bawunyathela umhlaba bagoduka.
   Enkosi Steve Biko:
• Ithandazwe legorha eladlala indima izabalazela umntu omnyama kurhulumente
   wobandlululo.
• Ziinzame zalo kaBiko ukuba imfundo okanye izikolo zingakhethi bala.
• Ngenxa yobugorha bakhe iyangqina imbongi ukuba ayizange imbone kodwa
   ngenxa yemisebenzi iwushiyile umzila.
• Ukuzenza kwakhe idini kweli lizwe yeyona nto ingamfanisa noMsindisi kuba
   ukuphalala kwegazi lakhe kuluphawu uluhlala luhleli, kusisikhumbuzo sokulwela
   inkululeko.
• Ngoku uMzantsi Afrika ubizwa ikhaya kuba namhlanje abantu bakhuselekile
   kubandlululo olwalusaya kugquba kweli.
(Nayiphi impendulo echanekileyo)                                                 [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
16                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2           (EC/SEPTEMBA 2024)

UMBUZO 13: UMBUZO OMFUTSHANE

UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI SWANA NABANYE

13.1    Kunzima ukufumana ukutya okwaneleyo. Ukuba awenzanga ngokuxolisayo
        nangokwanelisayo uthunyelwa kwamanye amazwe apho uphoswa
        kwiingonyama ukuba zikuqwenge.                                                   (2)

13.2    Kukunika umfanekiso ngqondweni wesenzeko, ukuzinga kwaso.                       (2)

13.3    Ayikhanye imqwenge isuke yamkhotha yamlalisa ecaleni kwayo.Kwityeli
        lesibini wathi akuthelekiswa nengonyama yamqaphela ukuba nguye yasuka
        yamkhotha apha ebusweni ayamqwenga.Yahamba naye, yahlala naye,
        yamgcina efudumele.                                                              (3)

13.4    Umntu nesilwanyana.                                                             (2)

13.5    UQebeyi wanceda ingonyama ihlatywe ngameva nayo ingonyama yamnceda
        ngokungamqwengi, isuke imgcine efudumele.                                       (2)

13.6    Wangumlinganiswa okrelekrele uyasazi isilwanyana xa sifuna uncedo./
        Wangumlinganiswa onobuntu ngokunceda isilwanyana./
        Wangumlinganiswa oligorha onexesha lokuzinikezela kutshaba elusendleleni
        yakhe.
        (Nayiphi impendulo echanekileyo)                                                  (2)

13.7    Yiba noncedo ukuze nawe uncedeke./ Unyawo alunampumlo./
        Ubugorha nokunganikezeli ebomini.                                               (2)

13.8    Akukho kubopheleleka ukulungisa isigama./ Ukungalingani kwezitanza.             (1)

13.9    Ngesifingo, ekuseni, ngentatha kusa kunye nasemin’emaqanda
        nangorhatya.                                                                     (3)

13.10   Isimntwiso, umqhagi unikwe iipawu zobuntu.                                      (2)

13.11   Akuvela ukhetshe uyabaleka nawo umqhagi./ Akufika ukhetshe ngequbuliso
        umqhagi uyayeka ukuzigwagwisa.                                                  (2)

13.12   Ukubaluleka komqhagi kwaNtu.                                                (2)
                                                                                     [25]

                                                       AMANQAKU ECANDELO B:           50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024)           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                             17

 ICANDELO C: IDRAMA

 UMBUZO 14: UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI

 BUZANI KUBAWO – WK TAMSANQA

 • Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
   njengesikhokelo kuphela.
 • Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonakalisa
   ubungqina bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
 • Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
 • Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama -28 ukuhlola lo mbuzo.

 Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo.

 Le drama ibonisa uZwilakhe njengoyena mlinganiswa unenkani ungajiki nokuba
 secetyiswa unguNOZALA ekwa ngumphembeleli wako konke ukwenza kwabanye
 abalinganiswa. Unyanzela isiko lokubonelwa eneenjongo ezingalunganga nangona
 ebona ukuba uGugulethu uyaqhankqalazo, bayasunduzana ingulowo utsalela
 kwelakhe icala. Iziphumo yakukufa nokugwetywa kukaGugulethu intambo.

 •  Kuxelelwa uGugulethu athathe umfazi.
 •  Kuhlanganwa ngamaHlubi kuxoxwa lo mba wokuthathelwa uThobeka.
 •  Ayathunywa amaHlubi ayokucela ubulawu kwaMcothama, bayavumelana
    abazali.
 • UGugulethu ecaleni wenza eyakhe yokuthembisa uNomampondomise
    ngomtshato.
 • UNomaMpondomise ukhupha iinkomo(ikhazi) ebeselikho likaMcunukelwa.
 • Ugugulethu utshatiswa ngenkani noThobeka ecaweni nangona engazange
    avume wabonakalisa uqhankqalazo.
 • UZwilakhe ubhala igama likaGugulethu ngokwakhe endaweni kaGugulethu.
 • UNomaMpondomise ubona kwiphephandaba ukuba uGugulethu utshatile.
 • UNomaMpondomise umangalela uGugulethu ngokungafezekisi isithembiso
    akugqiba azibulale.
 • UMaNyawuza wothuka awe, abhubhe akuva ngentombi yakhe engasekhoyo.
 • Ugugulethu ufulathela ikhaya athathe isigqibo sokungaphindi abuye.
 • Uyala akulandwa ngoyisekazi.
 • UZwilakhe uthumela uThobeka nabantwana, uGugulethu uyababulala.
 • Uyabanjwa uGugulethu agwetywe intambo.
 • Konke kungenxa kayise,uZwilakhe.
 (Nayiphi impendulo eyamkelekileyo.)                                              [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
18                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2             (EC/SEPTEMBA 2024)

 UMBUZO 15: UMBUZO OMFUTSHANE

 BUZANI KUBAWO – WK TAMSANQA

 15.1    Yintlungu yokwaliwa kwakhe/ kukaMcunukelwa nguNomampondomise.               (1)

 15.2    Uyayiqalekisa le mini. / Uyayizonda le mini. / Yimini angasokuze
         ayilibale. 
         (Nayiphi impendulo echanekileyo)                                             (2)

 15.3    Akulunganga ukuqhayisa ngento kuba awulazi ingomso ukuba likuphathele
         ntoni ungazisola/ / Akulunganga ukuzingca okanye ukuzigwagwisa
         ngonako namhlanje hleze ubuye udane.                                       (2)

 15.4    Kukuba uNomaMpondomise zange wamthanda kwasekuqaleni
         uMcunukelwa.  /Uthenjswe nguGugulethu ngomtshato wathi uzakuqale
         akhuphe iinkomo zikaMcunukelwa./ Sele enoGugulethu osentliziyweni
         yakhe.                                                                      (2)

 15.5    Ndiyangqina kuba naye uNomaMpondomise wafumana esikaMcunukelwa
         waphoxwa nguGugulethu obezithembise ngaye. / Naye waphoxeka
         kuba uGugulethu wanyanzelwa ngomtshato noThobeka wavuma.                   (2)

 15.6    Ukuyondelelana/ Ukujiya kwezinto kuba ziyakhula iziganeko nomoya
         wempixano uya ukhula ngokukhula.                                           (2)

 15.7    Yeyokuba angahoyeki xa efika nabantwana suke abuzwe ukuba uyaphi na,
         uzokwenzani.                                                                (1)
 15.8     Akahoyekanga kuba abanikwanga.  Umbuzo ombuzayo ukuba uyaphi
          kodwa sefikile.  Ukushiywa nabantwana endlwini angamxeleli
          uGugulethu ukuba uya phi. 
          (Nasiphi isibini kwezi)                                                     (2)

 15.9     Athetha ukuba kubakho izinto ezenzekayo zibe mnandi xa zisenzeka kanti
          ekuhambeni kwethuba zizakukujikela zibe mbi.                              (2)

 15.10    Ndiyangqina ukuba luzobo mayana kuba siyazibonela ukuba
          umngumlinganiswa onjani. / Kuba siyaqikelela ukuba ungumlinganiswa
          onjani ngokujonga indlela athetha ngayo nendlela enza ngayo izinto.        (1)

 15.11    Kukuba ubone imeko yokungamkeleki kwakhe kuGugulethu wayiqonda
          into yokuba ikhona into embi ezakwenzeka nokuba yintoni na.               (2)

 15.12    Sesokubulawa kukaThobeka nabantwana bakhe.                                (2)

 15.13    Ungumntu olulamileyo/ othobekileyo kuba unesibindi sokuza kuGugulethu
          ehamba nabantwana esazi ukuba abantwana ayingobakhe.                        (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024)           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                               19

 15.14    Ndiyasincoma isiphelo sale Drama kuba uye wabanjwa uGugulethu
          ngesenzo sakhe sokubulala uThobeka nabantwana. 

                            OKANYE

          Ndiyasigxeka isiphelo sale Drama kuba uZwilakhe ongunobangela wokufa
          kwabantu kule Drama akukho sohlwayo asifumanayo. 
          (Nayiphi impendulo echanekileyo iyakwamkeleka)                             (2)
                                                                                    [25]

 UMBUZO 16 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 INDLAL’INAMANYALA – M LAMATI

 •   Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
     njengesikhokelo kuphela.
 •   Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonakalisa
      ubungqina bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
 •   Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
 •   Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama - 28 ukuhlola lo mbuzo.

 Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo.

 Le drama ibonisa uMagrazula njengelona xhwele linamandla linguNOZALA ekwa
 ngumphembeleli wako konke ukwenza kwabanye abalinganiswa, esebenzisa
 isicaka sakhe uDlezinye. Uneshishini lakhe abonileyo lakungahambi
 makalitshintshe, bevumelena ngokusebenzisa abantu abangoomama bona
 bangazukuqapheleka xa besiba ezintsana. Ngenxa yomoya weli shishini
 kuchongwa oyena ungenakukwazi ukwala ngenxa yentlupheko, naye atsale
 umhlobokazi wakhe ithungelane ibe neziphumo ezibi zokubanjwa kwaba mama.
 Ngolu hlobo:
 • Umsebenzi kaMagrazula weentloko akungahambi kakuhle ubhenela kwishishini
     lokuba iintsana.
 • Usebenza noDlezinye baze necebo lokusebenzisa abantu abangoomama .
 • UDlezinye utshintshwa ubuso bube bobexhego abusebenzise obo buso.
 • Undwendwela kwaMamQhinebe kuba ebone intlupheko uzenza ixhego eliza
     neendaba ezilungileyo nokumthengisa ngalo msebenzi “unobutyebi.
 • Akuwa emgibeni uMamQhinebe urhwebesha uMaGatyeni akungavumi
     amgrogrise de avume.
 • UMamQhinebe noMaGatyeni baya kwaNoziphongo bathathe usana bathi
     lufunwa ekliniki beluba.
 • Balusa kwaMagrazula.
 • UMakwedini ugxotha uNoziphongo akuva usana lulahlekile.
 • UMamQhinebe noMaGatyeni babetha uNomakula ngehamile, emva koko
     bemka nosana lwakwaLink.
 • Ekugqibeleni isiphumo yaba kukubanjwa kwabo ngenxa yokuthatha umsebenzi
     wokuba iintsana besetyenziswa nguMagrazula nesicaka sakhe uDlezinye.
 (Nayiphi impendulo echanekileyo)                                                   [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
20                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                (EC/SEPTEMBA 2024)

UMBUZO 17: UMBUZO OMFUTSHANE

INDLAL’INAMANYALA – M LAMATI

17.1    Ngumsebenzi wokuba iintsana.                                                    (1)

17.2    Abonisa ukuthandabuza akazazi nokuba makavume okanye angavumi kulo
        msebenzi, uvuma kuba enyanzeliswa. / Akavumi ncam ukwenza lo
        msebenzi koko unyanzeliswa ngumhlobo wakhe. / Ngeba ufuna ukwala
        koko woyika umhlobokazi wakhe kuba xa esala ufuna izinto zakhe
        awayemnike zona.                                                               (2)

17.3    Makuthezelwe emnxebeni. / Bangabi salibazisa benze njengoko
        eyalele. / Bangabi satya xesha uqale umsebenzi.                              (2)

17.4    Udinwe kukuhlupheka. / Udikwe kukuba               yintlekisa   ekuhlaleni
        ngentsokolo yakhe. / Wonele yindlala. 
        (Nayiphi impendulo echanekileyo)                                                 (2)

17.5    Ekugqibeleni ebalini ngenene watshabalala kuba babanjwa lipolisa
        bavalelwa ngenxa yomsebenzi wabo ombi.                                         (2)

17.6    Ukuyondelelana/ Ukujiya kwebali kuba ziyakhula iziganeko nomoya
        wempixano uya ukhula ngokukhula.                                               (2)

17.7    Yeyokuba babelwe usana ekuphela kwalo kwaye ugqirha uyicacisile into
        yokuba abasayi kuphinde babe nomnye umntwana.                                    (1)

17.8    Kukuba nomsindo xa uSiqhiwu emfundela iphepha. / Kukugxotha
        uSiqhiwu esithi makaphume nephetshana elimdakanyana endlwini
        yakhe                                                                           (2)

17.9    Behlelwe yintlungu ekwiqondo eliphezulu yokubelwa usana                        (2)

17.10   Ndiyangqina kuba siyazicingela/ siyaqikelela ngokuva kwethu indlela
        athetha ngayo nendlela enza ngayo izinto.                                       (1)

17.11   Akonwabi kuba unesazela sokuba uyazazi ukuba uyabandakanyeka                     (2)
        ekubiweni kolu sana kuthethwa ngalo. 

17.12   UMamQhinebe nomaGatyeni bayabanjwa nguSajini Ntamo.                            (2)

17.13   UMamQhinebe ungumntu onesazela xa enze into kuba akakunyamezeli
        ukufundelwa iphepha elithetha ngolu sana alubileyo
        (Nayiphi impendulo echanekileyo iyakwamkeleka)                                   (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2024)           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                             21

17.14   Ndiyasincoma isiphelo sale Drama kuba abantu abebe iintsana
        babanjiwe. 

                                 OKANYE

        Ndiyasigxeka isiphelo sale Drama kuba uMagrazula ongunobangela
        wokuba makubiwe iintsana akabanjwanga koko kubanjwa abantu
        abasebenzela yena kuphela. 
        (Nayiphi impendulo echanekileyo iyakwamkeleka)                           (2)
                                                                                [25]

                                                   AMANQAKU ECANDELO C:          25
                                                      AMANQAKU EWONKE:           80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

                            Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
 22                                               ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                                                     (EC SEPTEMBA 2022)

 ICANDELO A: IRUBRIKI YESINCOKO SONCWADI: ISIHOBE [10 AMANQAKU]

      Imiqathango              Egqwesileyo               Esemagqabini             Eyanelisayo              Eyinxalenye        Engaphumelelanga
                                                         neqaqambileyo           nefanelekileyo
UMXHOLO                              5–6                        4                       3                         2                   0–1
                         - Isihloko sitolikwe       - Ubonisa ukuqonda      - Isihloko sitolikwe      - Ayanelisi indlela     - Akanalwazi
Ukuhlalutywa                ngokunzulu.               nokutolika kakuhle      ngokwanelisayo            ekutolikwe ngayo        kwaphela
kwesihloko, ubunzulu     - Iingxoxo ezinomtsalane     isihloko okanye       - Akho amanqaku             isihloko/umbuzo         ngesihloko
bengxoxo indlela            ezixhaswe                 umbuzo                  axhasa isihloko         - Anqongophele          - Impendulo ayikho
azakuzela ngayo             ngokuvokothekileyo      - Impendulo inazo         kakuhle                   kakhulu amanqaku        mxholweni
ingxoxo ukuwulandela     - Kusetyenziswa isihobe      iinkcukacha           - Ezinye iingxoxo           okuxhasa isihloko       wesihobe.
kakuhle umhobe.          - Impendulo ibonisa          ezanelisayo             zixhasiwe nangona       - Impendulo             - Impendulo ibonisa
                            ulwazi olugwesileyo     - Izimvo ezibambekayo     ingezizo zonke            ibonakalisa             ukulambatha
6 AMANQAKU                  lwesihobe.                zinikiwe nangona        ezixhaswe                 ukuqhwalela kulwazi     kulwazi lwesihobe.
                                                      ingezizo zonke nje      ngokwanelisayo            lwesihobe.
                                                      ezixhaswe njengoko    - Impendulo
                                                      bekufanelekile          ibonakalisa ulwazi
                                                    - Impendulo               olusisiseko sesihobe.
                                                      ibonakalisa ulwazi
                                                      lwesihobe.
                                      4                         3                 2                        1                           0–1
ISAKHIWO NOLWIMI         - Isakhiwo siyathungelana. - Isakhiwo sicacile
                                                                      - Bukho ubungqina         - Isakhiwo                    - Isakhiwo sife
                         - -Ingxoxo ixongxwe kuhle    kwaye ingxoxo      besakhiwo                sibonakalisa iziphene         amanqe
Isakhiwo,                  kwaye zikhuliswe           iyathungelana   - Isincoko                  zoyilo.                     - Iziphene zolwimi
ukuthungelana              ngokugqwesileyo          - Ukuthunegelana     sibonakalisa           - Ingxoxo                       ezingamkelekanga
kwezimvo nendlela          nangokucacileyo            kwengxoxo          ukusilela                ayicwangciswanga              konke konke
yokubhala. Ulwimi        - Ulwimi ithoni, nesimbo     kuyalandeleka.     kukuthungelana           ngokukuko.                    nesimbo
ithoni nesimbo             zivuthiwe, zinomtsalane - Ulwimi, ithoni      nokunamathelana        - Bukho ubungqina               esingachanekanga
sokubhala isincoko         zichanekile                nesimbo zichanekile
                                                                      - Kwezimvo.                 beziphene zolwimi.
                         - Igrama, upelo              ubukhulu becala.- Iziphene zolwimi        - Ithoni nesimbo
4 AMANQAKU                 neziphumlisi                                  zimbalwa, ithoni         sokubhala
                           azinaziphene kwaphela.                        nesimbo sokubhala        azichanekanga.
                                                                         zichanekile ikakhulu.
   QAPHELA: Ukuba umviwa akawuchaphazelanga nakancinci umxholo, ubhale nje isincoko makanikwe i-0
               kumxholo, isakhiwo nolwimi.

 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                               Tyhila iphepha

                                                   Hosted by www.ecexams.co.za.

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022)                                               ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                                                      23

ISIHLOMELO B: AMACANDELO B NO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA ISINCOKO SONCWADI- INOVELI, UNCWADI LWEMVELI NEDRAMA [25 AMANQAKU]

       Imiqathango               Egqwesileyo            Esemagqabini                  Eyanelisayo                  Eyinxalenye          Engaphumelelanga
                                                        neqaqambileyo               nefanelekileyo
 UMXHOLO                           12–15                      9–11                          6–8                        4–5                      0–3
                        - Impendulo igqwesile     - Ubonisa ukuqonda          - Impendulo iphakathi,      - Buncinane ubungqina      - Buncinci kakhulu
                          14–15                     nokutolika kakuhle          asiyiyo yonke imiba          obubonakalisa ukusazi     ubungqina obububo
 15 AMANQAKU            - Impendulo ebalaseleyo.    isihloko okanye             ekungenwe kuyo nzulu.        isihloko yaye kunqabile   ukuqonda isihloko.
                        12–13                       umbuzo.                   - Akho amanqaku                ukungena nzulu          - Iimpendulo zisilele
                        - Ukutolikwa okunzulu     - Impendulo inazo             asixhasa                     kwimiba ekubhalwa         kakhulu ukuphendula
                          kwesihloko                iinkcukacha                 ngokufanelekileyo            ngayo.                    umbuzo.
                        - Iingxoxo ezinomtsalane    ezanelisayo. Izimvo         isihloko                  - Ambalwa amanqaku         - Izimvo zibekwe
                          ezixhaswe                 ezibambekayo zinikiwe     - Ezinye izimvo zixhasiwe      axhasa isihloko.          ngendlela engacacanga
                          ngokuvokothekileyo        nangona ingezizo zonke      kodwa ubungqina           - Iimpendulo                 konke konke.
                          kusetyenziswa uncwadi.    nje ezixhaswe njengoko      abusoloko                    ezichanekileyo          - Alukho kwaphela ulwazi
                        - Ukuqonda                  kufanelekile.               busamkeleka.                 zimbalwa kakhulu.         lwejenre netekisi.
                          okubalaseleyo kwejenre - Impendulo ibonisa          - Ulwazi lwejenre/netekisi - Luncinane ulwazi
                          netekisi.                 ulwazi lwejenre netekisi.   alugqibelelanga.             ngejenre netekisi.
 ISAKHIWO NOLWIMI                   8–10                       6–7                          4–5                        2–3                      0–1
                       - Isakhiwo                 - Isakhiwo sicacile kwaye - Bukho ubungqina              - Isakhiwo sibonakalisa   - Ukungabikho koyilo
                          siyathungelana.            ingxoxo iyathungelana      besakhiwo                    iziphene zoyilo.          kwenza ukuba
 10 AMANQAKU           - Intshayelelo nesiphelo      kakuhle.                   obungagqibelelanga.        - Izimvo azithungelelani    kungabikho
                          esigqwesileyo.          - Intshayelelo nesiphelo    - Unamathelelwano              kakuhle.                  thungelelwano
                       - Ingxoxo yakheke             kunye nemihlathi           nothungelelwano            - Iziphene zolwimi          lwezimvo.
                          ngokufanelekileyo yaze     zicwangciswe               lwezimvo lukho, kodwa        ziyabonakala.           - Iimposiso zolwimi
                          yakhuliswa                 ngendlela edala            kukho iziphene.            - Ithoni nesimbo            nesimbo sokubhala
                          ngokucacileyo              uthungelwano.            - Zikho iziphene zolwimi       sokubhala                 esife amanqe kwenza
                       - Ulwimi, ithoni nesimbo   - Izimvo zithungelana         ezithile, ithoni, nesimbo    asichanekanga.            ukungavakali
                          sokubhala sivuthiwe,       ngokuchanekileyo.          sokubhala sichanekile      - Imihlathi ineziphene.     kokubhaliweyo.
                          sinomtsalane,           - Ulwimi, ithoni nesimbo      ikakhulu.                                            - Ayichanekanga ithoni
                          sichanekile.               sokubhala                - Imihlathi ichanekile                                   nesimbo sokubhala
                                                     sisetyenziswe              ikakhulu.                                            - Ulwakhiwo lwemihlathi
                                                  - Ngokuchanekileyo                                                                   ludlakadlaka.
                                                     ikakhulu.
 AMANQAKU                          20–25                     15–18                       10–13                         6–8                      0–4
QAPHELA:    Umahluko wamanqaku phakathi kwelesakhiwo nolwimi kunye nelomxholo mawungaqaqelani ude udlule amanqanaba amabini kwisincoko esinye.
            Ukuba umviwa uwutyeshele ngokupheleleyo umxholo, suka wabhala isincoko esiya sephepa lesithathu, mnike u-0.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

                                                      Hosted by www.ecexams.co.za.

## Related documents

- [isiXHOSA HL P2 GR12 QP SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-gr12-qp-sept2024/91ca1290-e998-4918-b260-e3caf8763ae3) — isiXhosa HL · QP · 2024 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — isiXhosa HL · Errata · 2024 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1/febe0a8c-f958-41d4-a87c-589d34cf4f1a) — isiXhosa HL · Errata · 2024 · isiXhosa
- [isiXHOSA HL P3 QP GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-qp-gr12-sept-2024/bbcf969e-c0c4-47df-83d6-6dd993020a2d) — isiXhosa HL · QP · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2024/7f3c537d-f375-4be2-9233-9aa48d39f9ce) — isiXhosa HL · QP · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isixhosa/1c1f090b-beed-4c25-897e-ba55d125d634) — isiXhosa HL · Memo · 2024 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2024/565429f8-87d6-4fa2-b709-5c480f7f035b) — QP · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
