# isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2018 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2018, 26 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-memo-gr12-sept-2018/5072f0e7-d675-41fd-8ca0-aac1f75dd461
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 26

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-memo-gr12-sept-2018/5072f0e7-d675-41fd-8ca0-aac1f75dd461)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2018. Memorandum, 26 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                    SENIOR CERTIFICATE

                           IBANGA 12

                      SEPTEMBA 2018

       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2
               IMEMORANDAM

AMANQAKU: 80

               Le memorandam inamaphepha angama-26.

### Page 2

2                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2            (EC/SEPTEMBA 2018)

 EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA

 • Le memorandam ilungiselelwe ukuba ibe sisikhokelo kubakorekishi.
 • Le memorandam iza kuxoxwa nesigqeba sokukorekisha phambi kokuba
   kuqalwe ukukorekisha kumaziko okukorekisha.
 • Iimpendulo zabaviwa kufuneka zinikwe ingqwalasela ngokokufaneleka
   kwazo.

 IZIKHOKELO ZOKUKOREKISHA

 1.   Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
      impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akuvumelekanga ukuba
      aphendule umbuzo osisincoko nombuzo omfutshane kudidi olunye
      kwijenri enye.)

 2.   Xa umviwa ephendule yomine imibuzo kwiCANDELO A (imibongo
      efundisiweyo), korekisha kuphela emibini yokuqala.

 3.   Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo
      emibini esisincoko kwiCANDELO B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo
      wokuqala kuphela ungawuhoyi owesibini. Ukuba umviwa uphendule
      yomithathu imibuzo (kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) okanye yomine
      imibuzo (kwiDrama), korekisha kuphela impendulo yokuqala kwiCANDELO
      ngalinye, xa kwenzekile ukuba uphendule umbuzo omnye omfutshane
      nomnye osisincoko.

 4.   Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga,
      elandelayo ichanekile, korekisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.

 5.   Xa iimpendulo zinonjolwe ngokuchanekileyo, korekisha ngokwendlela
      ekunonjolwe ngayo kwimemorandam.

 6.   Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo. Xa
      intsingiselo ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo
      mpendulo.

 7.   Imibuzo esisincoko
      Xa impendulo yombuzo osisincoko imfutshane kunoko kulindelekileyo
      ngokwenani lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye
      ngokwakhe. Xa impendulo yombuzo osisincoko inde kakhulu, phicotha
      ngokwempendulo ayibhalileyo wandule ukuyigqithisela kumkorekishi
      ophezulu. Sebenzisa irubriki yokuhlola ekwisihlomelo esinguA nesinguB
      ukuhlola izincoko zabaviwa.

 8.   Imibuzo emifutshane
      Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa
      ecaphula.

 9.   Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYI/EWE
      okanye ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Korekisha
      impendulo exhasayo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 3

(EC/SEPTEMBA 2018)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                               3

 10. Akukho manqaku abelwa uYINYANI/ BUBUXOKI, okanye
     YINYANI/LULUVO. Makisha impendulo exhasayo.

 11    Iimpendulo zemibuzo emifutshane mazihlolisiswe ngokupheleleyo
       kwayanywe kwiingxoxo eziqhubeke ngexesha lobekomgangathweni
       lwesikhokelo sokukorekisha.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 4

4                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2           (EC/SEPTEMBA 2018)

 ICANDELO A: ISIHOBE

 IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane

 UMBUZO 1 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 IIMBONGI – ZS Qangule

 Amanqaku ali-10 ewonke kulo mbuzo. Ama-6 ngawomxholo aze ama-4 abe
 ngawolwimi kunye nesimbo.

 Sebenzisa irubrikhi esisihlomelo A.

 • Sebenzisa ezi ngongoma zilandelayo, njengesikhokelo sokukorekisha
   lo mbuzo.
 • Iimpendulo zinokwahluka ngokuxhomekeka kwindlela umfundi awuve ngayo
   umbongo.
 • Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-30 ukuhlola lo mbuzo.

 Umfundi kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
 Impixano ibonakala ngokubethabethana kwezimvo. Ngokwalo mbongo
 ziyabethabethana izimvo zembongi ngokwemisebenzi yembongi. Isigama
 esisebenzisayo imbongi siyakudiza oku.Kwiisonethi oku kuguquka kubonakala
 kwindawo apha kumbongo ekuthiwa yivolta. Kwelinye icala iyazoyikisela
 iimbongi ngenxa yokuceketheka kweememko iimbongi ezisebenza ngayo
 kwanendlela ezibonwa ngazo iimbongi.

 Imiqolo emihlanu yokuqala idiza ukuzoyikisela
 • Zisuka nje izibona ziziinkedama: Kuba kungekho bani uzithethelelayo kwaye
    ngokwembono yayo aziphatheki kakuhle izifanise ngqo ngesikweko nendlela
    ephathwa ngayo inkedama. Iqwela ngokuzibona zibhonga kwizibongo
    ezizenzayo kuba zikhalela okanye zikhalazela oko zikukhalazelayo.
 • Umsebenzi wazo ubonwa njengomsebenzi oethe-ethe “wokunuka” kuba ziba
    ngathi ziyabatyhola abo sukuba benesiphene okanye isikhwasilima.
 • Kuba zithetha nje, zibhekise ngqo, ukuthetha kwazo kufaniswa
    nokwamanxila kangangokuba bade bangaqondakali ukuba baphilile
    engqondweni.
 • Kuyabonakala ukuba nangona iimbongi zisoloko zinolwazi zinamandla
    okuthethelela, ukunqanda into embi eyenzekayo nakuba kukuliphi na ibakala
    lombuso, kufuneka ziwabale amazwi azo zingawunyhashi umbuso.
 • Kowesihlanu umqolo umsebenzi wazo ubonwa njengempoxo.

 Kwimiqolo 6–14
 Imbongi ibonakalisa ukutshintsha ibona ubuchule, amava obungayiwayo kwabo
 ibiboyikisela.Ibabona beprofithesha, bezizazi bekho nakwezobuKrestu
 bethandazela, bephilisa benyanga, benika ulwazi ngezintsompothi zesizwe,
 kuthenjelwe kuzo. Ibabona njengabavuseleli apho abantu bafikelwa ngumtha
 wedolo ibakho yona ibavuselele. Incoma nokungapheli kweengcinga isebenzisa
 amagama “ziingxangxasi” ukubonisa obu buninzi. Ukutola nokuhlola ludidi
 oluthile lokubona izinto ezingabonwa ngamehlo njee esiqhelo.                   [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 5

(EC/SEPTEMBA 2018)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                                  5

 UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 UNGOMA KAVELAPHI – JJR Jolobe

 2.1    Lizisa intsingiselo yokuba lowo kuthethwa egameni lakhe sele
        ezakulishiya eli phakade. √√                                                 (2)

 2.2    Ngumhobe bungoma √ kuba isimbo sokuphindaphinda imiqolo ethile
        siwunika olu phawu. √                                                        (2)

 2.3    Ukusebenzisa kwembongi amazwi aphindiweyo athi “ndiyeza’’
        bubungqina bokuba umguli lo kuthethwa naye uyasiva isikhalo ingakumbi
        kuba uvuma ukuba ungowakhe sisithandwa sakhe. √√                             (2)

 2.4    Eyokuba umguli uzibona engasenakubuya mva kwaye uzibona enayo
        indawo kwilizwe aya kulo okanye enebango kule ndawo √√/Eyokuba
        likhaya lakhe lemveli apho aya kuhlangana naye kwakhona. √√                  (2)

 2.5    Ungokugulela ukufa kukaVelaphi engxamele ukuya kudibana nenkosikazi
        yakhe esele yalandulela eli. √√ /UngoVelaphi osemgodini okhumbula
        inkosikazi yakhe engenakuya emayini ngenxa yemithetho evalelayo. √√         (2)
                                                                                   [10]

 UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 UKWENZIWA KOMKHONZI – SEK MQHAYI

 3.1     Eyokuba lo uthethayo akayifuniseli koko uyayazi into athetha ngayo. √√     (2)

 3.2     Ngumbongo nkwintsho√ kuba imbongi iyakhalaza ikhalazela impathombi
         efunyanwa ngabantu egameni lokwenziwa izicaka. √                           (2)

 3.3     Imbongi ngokwalo mqolo ayikwamkeli konke konke ukuphatheka kakubi
         kuba ivakalisa ukuba bazenza ngathi bayabanceda abantu ababaphatha
         kakubi. √√                                                                 (2)

 3.4     Ingcinga yokuba abantu akukho lula ukwenziwa komkhonzi √√/ Eyokuba
         olu uqeqesho alulula konke konke √√/ Eyokuba asikokukhonza noko oku
         kukucaka √√/ Eyokuba imbongi iyayikhuza le ndlela yokwenza umkhonzi
         ngoko ke mayinikwe ingqwalasela. √√/ Eyokuba imbongi yanelisekile
         yindlela asukwa ngayo umkhonzi ngoko ke abantu mabalunyamezele
         uqeqesho oluhamba nako. √√
         (Nayiphi na kwezi)                                                         (2)

 3.5     Ungendlela emasikizi abantu abenziwa ngayo izicaka bekhalaza. √√/
         ungendlela ababesenziwa ngayo abamnyama beli ukuba bathethe into
         abangayithethiyo okanye abangevani nayo ngebhaxa. √√/ ungendlela
         abantu abahluphekayo ababephathwa ngayo ngabantu abahluthayo √√
         ungendlela yokuhlalisana kwabahluthayo nabahluphekayo kweli. √√
         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                        (2)
                                                                                   [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 6

6                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2            (EC/SEPTEMBA 2018)

 UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 UMFIKAZI UCHARLOTTE MANYHI MAXEKE – JJR Jolobe

 4.1   Eyokuba obongwayo ngumntu ongumama owenza imisebenzi enzima √√/
       UCharlotte wayengumama owayesebenza ngabantu abanezimilo nezimo
       ezingajongekiyo. √√
       (Nasiphi na kwezi)                                                           (2)

 4.2   Yi-eleji/ sisimbambazelo/ ngumbongo othuthuzelayo √ kuba uthuthuzela
       isizwe ngelahleko kamfikazi uCharlotte Maxeke √
       (Nayiphi na impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                          (2)

 4.3   Iyakwamkela kuba intetha ethi ‘igqibile’ yintetha eluphawu lokwamkela
       kwaye imbongi ifuna ukuba abo balahlekelweyo bakholelwe ukuba izinto
       azenzileyo zezo bekufanele ukuba azenze. √√                                  (2)

 4.4   Eyokuba abo bafelweyo nabafazi mabathathe apho le ntokazi iyeke khona
       nabo benze imisebenzi emihle nanjengoko ebesenza √√/ Eyokuba
       mabayeke ukulila bajonge phambili. √√
       (Nayiphi na kwezi)                                                           (2)

 4.5   UngoMama uCharlotte Maxeke osishiyileyo isizwe ebenemisebenzi emihle
       esizweni ngexesha lokuphila kwakhe. √√                                       (2)
                                                                                   [10]

 ISIHOBE ESINGAFUNDISWANGA (SINYANZELEKILE UKUBA
 USIPHENDULE)

 UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 A! ZILIMBOLA! – M Mbambo

 5.1   Isikhahlelo √/Ukulandwa komnombo √/ ukusetyenziswa kwezikweko √/
       Ukusetyenziswa kwezibhebhewula zamagama √
       (Nasiphi isibini kwezi)                                                      (2)

 5.2   Lo mqolo uphuhlisa ukuba umendi uthi ukuze azive emzini abe
       unomntwana oyindodana. √√                                                    (2)

 5.3   Sisikweko √ esisebenze ukubonakalisa ukuba uvelele ebantwini
       uqwalasele yonke into ephantsi kwakhe √/Sisebenze ukubonisa iliso
       elibukhali kubantu abaphetheyo. √                                            (2)

 5.4   Umqolo wama-20 wakhiwe ngamagama amathathu ukanti owama-21
       wakhiwe ngamagama amane. √√                                                  (2)

 5.5   Ungenkangeleko kaZilimbola kwanobuciko bakhe. √√                             (2)
                                                                                   [10]

                                                  AMANQAKU ECANDELO A:               30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 7

(EC/SEPTEMBA 2018)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                              7

 ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI

 INOVELI

 UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 INKAWU IDLIW’ ILILA – S Kula

 • Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
   njengesikhokelo kuphela.
 • Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
   bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
 • Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo.
 • Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-24 ukuhlola lo mbuzo.

 Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
 • Ukomelela komlinganiswa oyintloko kubonwa ngenani okanye ububanzi
   bemiqobo athe wahlangana nayo ebalini ukuya kwimpumelelo okanye isiwo
   sakhe.
 • Imiqobo zizo naziphi iziphazamiso eziza nomchasi ukuze angayifumani lula
   into ayifunayo oyintloko.
 • Kule ncwadi uThantaswa unguye umlinganiswa oyintloko owomeleleyo kuba
   ubesilwa nomchasi onamandla- umthetho.

 Ngezantsi yimiqobo anokuchankcatha kuyo umfundi ozama le mpendulo:
 • Umqobo wokuqala ngowokufumana uMsindisi ongusomashishini awuqabele
   ngokuqweba isibindi esithatha kumandla awahlohlwe nguNomathamsanqa
   ukuba asebenzise ikhadi elineenombolo zemfonomfono.
 • Akumfumana uMsindisi ufuna ukuba nomntwana kaMsindisi azokuba
   nendlalifa, sisuke siphume isisu kucace ukuba akanakuze afumane bantwana
   – iphupha lakhe lendoda esisityebi lifadalale.
 • UMsindisi ufuna ukutshata isithembu xa uThantaswa engenakufumana
   bantwana uThantaswa awuqabele ngokujima noMfuneko bahlobane.
 • Ngowokubulala uMsindisi xa kucaca ukuba akabandakanywa nakuloo
   mashishini ngenxa yokungabi namntwana.
 • Noku kuhamba noMfuneko kuphinda kube ngumqobo kuqinise injongo
   yesithembu awuqabele lowo ngokuya kuhlala kuloMsindisi, akhe ipomakazi
   lendlu ahambe necawe ngenjongo yokuthenga ubuso noxolo lukaMsindisi.
 • Akulufumana uxolo ukhwela kwinqwelo yokubulala kunye noMfuneko emva
   kokufumana icebo kuMfuneko malunga nendlela angamsusa ngayo.
 • Akumsusa kuvela umqobo wokuba iincwadi zelifa azimbandakanyi
   awuqabele ngokuya kuMdlambila.
 • Kukwakho nalo wokuphepha ityala lokubulala uMsindisi aphetshiswa
   nguMfuneko noNqoza kulo kodwa abe emi emi uMapheza ekuphandeni.
 • UMapheza uye eba ngumqobo usuku nosuku, ibe bulunga xa esenzelwa
   amayelenqe okuba adliswe nguNqoza kodwa ixhala lokuba angaphila libenza
   bawuzame lo mqobo unguye ngokumkhupha esibhedlele ukuba asiwe
   kuvutha kaSphongo okweli qumrhu likaThantsawa. Liphelelwe nelo icebo
   kuba uvutha ubulele unyana kaSphongo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 8

8                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2            (EC/SEPTEMBA 2018)

    • Umqobo wokuya kwilifa usekukutshintshwa kweencwadi zelifa ezithi
      zakutshintshwa zingatshintsheki ngenxa yempazamo ayenzileyo yena
      Thantaswa ekusayineni.
    • Ilifa liwela kunyana kaMsindisi, uPhumlani, kube sekuvela omnye umqobo
      wokugxothwa kukaMfuneko noNqoza emsebenzini abe uyatyhileka yena
      kumntu wonke ukuba nguye obulele uMsindisi abe noMkhokeli emhlalele
      ngokumvusela isazela.
    • Owokugqibela ngowokuba xa ephelelwe ngamahlathi kangaka kucaca ukuba
      makabuthathe ubomi bakhe.                                                   [25]

 UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 7.1 Idolophu yaseGcuwa inezifundiswa ezi luxhaphake kuzo olu hlobo
     lolwaphulo mthetho. √√ /Ineendidi zabasebenzi abafana naba
     basesipoliseni bangooMfuneko ekulula ke ukuba bafakwe kwimigibe eyile
     agqibele engena kuyo. √√/ Oosomashishini bafumaneka kwiidolophu ezinje
     ngeGcuwa le. √√/ OoSixaki ngabantu abahlala ematyotyombeni
     abahluphekayo bafumaneka lula ukuze banikwe imadlana engephi
     baqhube imisetyenzana efana nokubulala abantu. √√/Amagqwetha
     nee-ofisi zawo nazo eziqhuba izenzo zolwaphulo mthetho nabantu
     abanamabhongo okwenza iiwili bafumaneka kwiindawo ezifana neGcuwa
     le. √√

        (Nasiphi na kwezi)                                                         (2)

 7.2 Lulwimi oluqweqwedisayo. √ Kuba lumqweqwedisa umntu ngokuthi
     lumenze azijongele phantsi kuba libhekisa kumntu omathileyo aze ke
     ngoko nangoko afune ukuzikhupha kweli phungulelo ngokwenza oko
     kufunwa ngulo ukhupha loo mazwi. √                                            (2)

 7.3 Hayi kuba nguye owayesele esithi usisidenge ngokuhlala ahlale abulale
     umyeni wakhe uMsindisi. √√                                                    (2)

 7.4 Umenze wazithethela ngokwakhe sazivela iindlela nobubi abukhupha
     ngomlomo wakhe obumtyhilayo uhlobo alulo. √√                                  (2)

 7.5 UThantaswa wenze ubudenge ngokubhala umhla ongahambelani
     nobhalwe lingqina likaMsindisi. √√                                            (2)

 7.6 Lo mxholwana ulobele uThantaswa kumgibe wokuthandana
     nosomashishini ngeenjongo zokufumana ubutyebi ngenxa yencoko yakhe
     nentanga yakhe kwangabikho unqandayo. Kukhule ukunyoluka ukuze
     angene kumgibe wokuthenga ababulali. √√                                       (2)

 7.7 UMapheza umele icala lomthetho kwaye akagungqi. √√/Nguye ke ngoko
     odlulisa umyalezo kubo bonke abaphuli mthetho abakule ncwadi
     nabafundayo ukuba ulwaphulo mthetho alunantlawulo. √√                         (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 9

(EC/SEPTEMBA 2018)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                                   9

 7.8      UMfuneko yena unzulu kuba elipolisa nje uleli laphula umthetho. √ Ukho
          kumayelenqe okukhulula abafazi ababulele amadoda.√/ Uyabandakanyeka
          xa uThantaswa afuna ukubulala umyeni wakhe. √/ Ukwathandana
          noThantaswa etshatile. √ Nguye othenga nofuna okanye ofaka abanye
          kulo mgibe de kucace ukuba ugqiba kwa isipolisa eso ooNqoza
          bangamaxhoba akhe. √/ UNqoza uphelelwa ngumsebenzi ngenxa
          yokusebenzisana naye. √ Indlela asebenza ngayo inxamnye nenjongo
          awayeqeshelwe yona. √

          (Nasiphi isibini kwezi)                                                      (4)

 7.9      Kusemini ngesithuba sentsimbi yeshumi elinambini. √                          (1)

 7.10     Eyokuba uzibona esemngciphekweni esengabanjwa nanini na xa
          uMfuneko olihlathi lakhe ethathwa kuye. √√/Eyokuba uzibona ekwimeko
          yokuba amahlathi kuye aphelile. √√                                           (2)

 7.11     Indibongo yindawo emnyama, enzulu ekunzima ukuphuma kuyo apho
          kungabonakali cala lakuphuma nakukhanya. UThantaswa uyibona
          iyindibongo le kuba kwimeko akuyo uphelelwe ziinyani ngoku xa elahlekwa
          nangumhlobo wakhe endleleni. √√                                              (2)

 7.12     Sisifundisa ukuba masilumkele ukulandela abantu ngokubathanda kuba
          oko kungasifaka ezingxakini nanjengoko kwenzeke njalo kuye. √
          Namhlanje ugxothwe emsebenzini uye kotha ilanga ngenxa yokuthanda
          izinto. √                                                                    (2)
                                                                                      [25]

 UMBUZO 8 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

 •     Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
 •     njengesikhokelo kuphela.
 •     Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
 •     bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
 •     Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
 •     Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-24 ukuhlola lo mbuzo.

 Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:

 •     Ukomelela komlinganiswa oyintloko/ oliqhawe kubonwa ngenani okanye
       ububanzi bemiqobo athe wahlangana nayo ebalini ukuya kwimpumelelo
       okanye isiwo sakhe.
 •     Imiqobo zizo naziphi iziphazamiso eziza nomchasi ukuze angayifumani lula
       into ayifunayo oyintloko.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 10

10                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2            (EC/SEPTEMBA 2018)

 Kule ncwadi uThole unguye umlinganiswa oyintloko/iqhawe owomeleleyo kuba
 ubesilwa nomchasi onamandla- intliziyo yakhe engakwazi kulandela ezona
 njongo zakhe zobom.

 •   Umqobo wokuqala ahlangana nawo ngowokuyeka isikolo phakathi aye
     eRhawutini.
 •   Xa ebuya uziyeka adlule neetshomi ezihambe zimseza de azibone sele
     eseBhayi.
 •   EBhayi, sele esithathile isigqibo sokubuyeka utywala, wafumana umsebenzi,
     uziyekela ezintombini athandane noNomsa othe kanti ukwathandana noJoe
     osisikrelemnqa.
 •   Sele ebethelwa xa eza kungena kuloNomsa, akayinanzi loo nto ahlangane
     noJoe ubuqu ambethele ikasana ehamba nabanye oonqevu athathe isigqibo
     sokusebenzela inkosi abe sele ethatha nemithwalana yakhe ukusinga
     kwelakubo.
 •   Kuloo ndlela uhlangana nomqobo okukuhuhutheka neetshomi, nazo ziya
     kumlahla ezingonyameni eKnysna zibaqwenge phofu yena asinde.
 •   Umqobo ahlangana nawo ngowendlala yaseKnysna awuqabele ngokuzenza
     igqirha afumane imali eyaneleyo yokugoduka.
 •   Xa kulapho kanye injongo yakhe yobom iyaziveza ukuba akakayiqabeli
     angafane angabi nandlela nje.
 •   Akugoduka uhlangana noFikizolo ezenza umqotyana esithi makazeke ayeke
     isikolo ngenxa yokuba ecinga ukuba mdala. Awoyise lowo ngokuthatha
     isigqibo sokuphindela esikolweni asilandele.
 •   Umqobo ovelayo ngowokuphelelwa yimali abezifundisa ngayo awuqabele
     ngenxa yeziphiwo zakhe wafundiswa ngamaWesile de wanePHD.
 •   Waqabela, wazeka, wangumfundisi, wafumana uyise, wavusa ikhaya
     waneliseka.                                                                   [25]

 UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

 9.1 Le dolophu ibonise uThole intokazi enguNomsa ethe yamenza wangena
     kumgibe kaJoe owambetha wakhumbula ikhaya abesele elityeshele
     ngemikhwa. √√/ Kwakhona ubesuka eBhayi ngoku wandlandlatheka waya
     kutshona kumahlathi aseKnysna ngokuthemba abahlobo. √√/
     Kulapha eBhayi apho angakwazanga kulandela izikrokro anazo
     nokubethelwa xa wayesiya kwaNomsa waze wangena engxakini kuba
     iBhayi lizele umoya weziyolo. √√

      (Nayiphi na kwezi)                                                            (2)

 9.2 Wolwimi oluqweqwedisayo √ kuba unyanzeliswa ukuba abuse antlalekiswe
     kusithiwa makathi “nkosi” kumntu kuba emoyika. √                               (2)

 9.3 UThole wagqibela ngale mini ukuba yinja kuba kungale mini apho wathatha
     isigqibo sokushiya iBhayi wathatha nesigqibo sokusebenzela inkosi.
     Sithetha nje ungumfundisi ophume izandla owabelwe isekethe yakhe,
     unezifundo zePHD kwezobufundisi. Ngoko ke esi yayisisithuko sale mini
     kuphela. √√                                                                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 11

(EC/SEPTEMBA 2018)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                               11

 9.4 Kuba bayazithethela sitsho sihlumise koku bakuthethayo ukuba izimo zabo
     zinjani. √√                                                                   (2)

 9.5 Wadludla nabahlobo bakhe ooThemba noSonwabo. √√/Wadludla noNomsa
     de wafikwa nanguJoe. √√/Waphinda impazamo yokudludla nabahlobo
     akhwele itekisi engayiqinisekisanga ukuba iya kwikhaya lakhe. √√/Waziyeka
     wasezwa utywala ngooThemba ootshomi bakhe/wayeka isikolo
     phakathi. √√

       (Nayiphi na kwezi)                                                          (2)

 9.6 Uwuxhase ngokuba ngumxholwana oziveza njengeminye yemiqobo atsibe
     kuyo uThole wavelela kubomi obunamagingxigingxi. √√                           (2)

 9.7    Ngokuba nguye obeyinjinga nongumqobo ngokumana emfaka kwiimeko
        ngeemeko ezimphazamisileyo ebomini. √√                                     (2)

 9.8    Uyashumayela kuba unebandla lakhe sithetha nje eGeorge Goch. √√/
        Nasesikolweni washumayela wade wafumana ukufundiswa ngenxa
        yokutshatshela ekushumayeleni. √√/ Naphesheya uye watshatshela
        ngokushumayela. √

        (Nasiphi na isibini kwezi)                                                 (4)

 9.9    Kuthetha ukuba uyeke ukuba limbatha ngubo ube likholwa. √                  (1)

 9.10 Eyokuba unento emenza umvandedwa lo anawo ngoku. √√                          (2)

 9.11 UCentane likhaya likaMkwayi lemveli nanjengoko elitshipha eRhawutini.
      Sele iyindawo emenzela isazela kuba washiya abazalana naye apho
      ngoko kuziintloni ukulibiza ngenxa yezo nkumbulo. √√                         (2)

 9.12 Okokuba umntu makangancami athi kuba namhlanje esuke wangulo mntu
      uneempazamo makazi ukuba kusenokuthi kanti unento ayibekelweyo
      kwaye ubomi bomntu buyatshintsha. √√                                         (2)
                                                                                  [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 12

12                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2             (EC/SEPTEMBA 2018)

 UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

 • Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
   njengesikhokelo kuphela.
 • Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
   bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
 • Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
 • Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-24 ukuhlola lo mbuzo.

 Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:

 •   Ukomelela komlinganiswa oyintloko/oliqhawe kubonwa ngenani okanye
     ububanzi bemiqobo athe wahlangana nayo ebalini ukuya kwimpumelelo
     okanye isiwo sakhe.
 •   Imiqobo zizo naziphi iziphazamiso eziza nomchasi ukuze angayifumani lula
     into ayifunayo oyintloko.

 Kule ncwadi uMfazwe unguye umlinganiswa oyintloko/iqhawe owomeleleyo kuba
 ubesilwa nomchasi onamandla-isipolisa esingenabulungisa sikarhulumente
 wengcinezelo. Le miqobo iziveza ngokufa ajongene nayo enguye kwanokufa
 okusegameni lesizwe. Unalo mnqweno wokuba ubulungisa buthathe indawo
 kwaye unomqobo wokuba ngomntu onyulu kodwa izinto zimfuna zimleqa zisithela
 ngaye zihlutha obu bunyulu.

 • UMfazwe ulandelwa ngamapolisa ngenxa yokutyhila abafundi ngamalungelo
   wabo, esebenzisa ithuba lokuba engutitshala ofundisa ezembali kwisikolo
   iFunda.
 • Amapolisa atyala iimpimpi zawo kwilali yakwaQaka, oko kukhokelele
   ekubanjweni kukaMfazwe.
 • Eluvalelweni uMfazwe ucengwa ngamapolisa ukuba abe yimpimpi yawo,
   akhabe ngawo omane uMfazwe axolele ukuba abethwe ngamapolisa ade
   amtyise ngenja, akhweliswe nayo kumva weveni.
 • Ukuphuma kwakhe ejele ufika esiva iindaba zokuba indlu yakokwabo itshisiwe
   abazali bakhe abaziwa ukuba baphi.
 • Kuthe ndii neendaba zokuba yena Mfazwe uyimpimpi yamapolisa, umsasazi
   wezo ndaba nguFriday olutshaba lwakhe.
 • Ufika kukho intlanganiso eholweni, uya kuyo le ntlanganiso ngeliyokuhlamba
   igama lakhe lokuba kusithiwa yimpimpi.
 • Ufika ejikelwe ngabantu bonke bakwaQaka nabafundi aba abafundisayo,
   uphuma eholweni ebaleka ebethwa.
 • Uthi akubona ukuba ubomi bakhe busemngciphekweni abalekele kwamalume
   wakhe eMnqwazi.
 • Ubuya mhla ngomngcwabo kaKK noMachule, alale kwaMfundisi Hlathi, ze
   ebusuku kufike uFriday neqela lakhe ngeenjongo zokumbulala kodwa asinde
   ngokuzifihla kwimoto endala.
 • Ulandela ooFriday abone ukuba kukho abantu abakhweliswe kule moto
   ishiywe ngooFriday enabantu abangxwelerhiweyo, anyathele elo gazi labo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 13

(EC/SEPTEMBA 2018)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                                   13

 • Ucetyiswa nguMfundisi uHlathi ukuba makabhace kungenjalo uFriday uya
   kuthi nguye obulele aba bantu.
 • Uya elubhacweni ngeenjongo zokukhulula abantu abamnyama kwingcinezelo
   eyokuzibandakanya nombutho iMbokotho ebomvu, ayibanga lula indlela eya
   elubhacweni kodwa ude wafika apho ebesingise khona eMgazi.
 • Usindile emapoliseni aseThongo nakumajoni emibutho eselubhacweni. Bonke
   obo bunzima adibene nabo abumthibazanga mandla kumnqweno wakhe
   wokukhulula abantu abamnyama kwingcinezelo yabamhlophe.
 • Ubuya elubhacweni ngokuba imibutho yopolitiko ivulwe imilomo, xa efika
   kwaQaka uxelelwa nguSimphiwe ukuba uyafuneka eRhawutini kwiingxoxo.
 • Ubamba inqwelo moya uya eRhawutini noFriday unombutho wakhe ulapho
   kwezo ngxoxo.
 • Kwiingxoxo ezo bayakhululeka abantu kumbuso wengcinezelo wabamhlophe,
   uMfazwe obesaziwa njengempimpi ngoku uyijaji kwityala likaFriday. Oku
   kubonisa ukuba uMfazwe wawuphilela umnqweno wakhe wokuba bakhululeke
   abantu phantsi kwengcinezelo exolele nantoni kunokuthengisa ngabantu
   bakokwabo.
 • Ukufumana kwabantu abamnyama inkululeko yaba kukufezekiswa
   komnqweno kaMfazwe. UMfazwe wayekulindele nokufa kwiinzame zakhe
   zokukhulula abantu abamnyama, bona neendlela ahamba ngazo ukuya
   elubhacweni ephepha amapolisa kodwa ekugqibeleni wafezekiswa umnqweno
   wakhe.                                                                            [25]

 UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 UKHOZI OLUMAPHIKO – N Saule

 11.1     Le lali inabantu abahluphekayo abathengeka lula kumapolisa abafana
          nooFriday. Kunjalo bakho abefundisi abaneliso elibukhali kule meko
          abababonayo aba bantwana njengokuba bekhula nje abatsho bakwazi
          ukunika isikhokelo. Amapolisa ngumhlaba wawo wokuzonwabisa
          ngokuphatha kakubi abantu abakwaQaka. √√                                     (2)

 11.2     “Lulwimi oluqweqwedisayo kuba oku kuthi umuncu kunenjongo yokuba
          azincothule kobu bumuncu ngokwenza le nto afune ayenze uMfundisi
          uHlathi. √√                                                                  (2)

 11.3     Hayi kaloku uMfazwe ngulo uphele sele eyijaji echophele ityala
          likaFriday. √√                                                               (2)

 11.4     Ubazobe mayana kuba bayazithethela sitsho sazi ngentetho zabo                (2)
          nezenzo zabo ukuba bangabantu abanjani. √√

 11.5     Akafundanga watsho wangaziphendula iileta zikaZoe ekusenokuthi kanti
          zazixela ukuba uNokuzola ukhulelwe. √√                                       (2)

 11.6     Ududulele ukuba uMfazwe aye elubhacweni, kwaze oko kuya kwakhe
          elubhacweni kwabangela ukuvulwa imilomo yemibutho yezopolitiko
          kwakho nenkululeko. √√                                                       (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 14

14                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2           (EC/SEPTEMBA 2018)

 11.7    Ubukho bukaFriday bubo obubangele siwabone amandla kaMfazwe –
         nguFriday ongumtshutshisi nomngcungcuthekisi kaMfazwe ukuze ade
         aye elubhacweni nje. √√                                                    (2)

 11.8    “UMfazwe ulandelwe ngamapolisa esikolweni afundisa kuso ngenxa
         yokuba kwavakala ukuba utyhila abafundi ngamalungelo wabo kwaze
         kwathiwa unyhasha umbuso wabanjwa √√/ UMfazwe ulandelwe
         ngamapolisa kumngcwabo kaMachule kwafuneka ezimele aye
         kwaMfundisi ngengcebiso yooSimphiwe √√/Ngexesha uMfazwe aza kuya
         elubhacweni esukela kwankosi uZamlandela bafika noNdima amapolisa
         evalile kuba ekhangela uMfazwe √√/ Esitishini ayezula-zula amapolisa
         kwanyanzeleka ukuba athwale umnqwazi uMfazwe ukuzifihla √√/ Kuloliwe
         akhwele kuye uthe wema esithubeni kwaqhuba ugqogqo, wehla uMfazwe
         wahamba ngeenyawo ukuze adibane nomzingeli. √√

         (Nasiphi isibini kwezi)                                                    (4)

 11.9    Kukuhamba kwindawo olalelwe kuyo ucinga ukwindawo ekhuselekileyo √/
         Kukuba kwindawo olindwe kuyo ucinga wena ukwindawo
         ekhuselekileyo √

         (Nayiphi na kwezi)                                                         (1)

 11.10   “Sizisa ingcinga yokunikezela. √√/Sizisa ingcinga yokuba
         akanabungozi. √√/Sizisa ingcinga yokuba wayethobela umthetho. √√

         (Nayiphi na kwezi)                                                         (2)

 11.11   IThongo yidolophu adlula kuyo oya eMgazi. Idume ngokuba namapolisa
         akhohlakeleyo, ekungelula ukudlula ngakumbi kubantu abaya
         elubhacweni. √√/Umntu oya elubhacweni eMgazi ixhala lakhe
         ibikukudlula eThongo eyayidume ngamapolisa akhohlakeleyo. √√

         (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                        (2)

 11.12   Amapolisa ebefudula ebaphatha dlakadlaka abantu ngexesha
         lengcinezelo encedisa umbuso, lowo ubonakala enyhasha umbuso
         ebeba sisisulu sokubethwa ngamapolisa abanjwe. √√                         (2)
                                                                                  [25]

 UMBUZO 12 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – NNN Swana

 Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
 njengesikhokelo kuphela.
 Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina.
 bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
 • Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
 • Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-24 ukuhlola lo mbuzo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 15

(EC/SEPTEMBA 2018)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                                  15

 Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:

 • Ukunonga kwamaqhalo nezaci intetho yesiXhosa yenye yemiba yexabiso
   enokukhankanywa.
 • Izaci, amaqhalo, iintsomi, zilondoloza ulwimi nanjengoko zifumaneka kubantu
   asele bebadala kuba namagama abesele’edukile kwintetho yemihla ngemihla
   ayabuyela ngenxa yokusetyenziswa kwawo.
 • Iintsomi namaqhalo ziyalumkisa kwangemo le yawo kuba aqulethe iziyalo
   nezilumkiso. Zikho izaci eziqulethe iziyalo kodwa ke zimbalwa kakhulu zona.
   Iintsomi ezininzi zisekwa kwizenzo zabantu abadela iziyalo abathi ngokwenza
   njalo bafumane izohlwayo. (umzekelo ochanekileyo uyancedisa ekuboniseni
   indlela oku okwenzeka ngayo.)
 • Iintsomi namaqhalo amaninzi aqulethe imfundiso ngembali yelizwe okanye
   yesizwe baze ke abakhathalayo basenge kulo mbele ungekagxwali bakwazi
   ukuludlulisela kwizizukulwana ezilandelayo zingekabuni. Neziseko ezi
   zamaqhalo amanye asekwe kwimbali yelizwe aze ke abe yimfundiso ngolo
   hlobo xa emana eqhaqhwa imvelaphi yawo.
 • Wambi asekwa amaqhalo ezintsomini aze ke ngolo hlobo aqhube imfundiso
   yawo kuba emafutshane kunentsomi. Umzekelo xa ubani esithi imbila
   yaswel’umsila ngokuyalezela. Nezaci ngokunjalo ukuba yimbulu nako kusukela
   entsomini kuyasetyenziswa ize ke inkcazelo yemvelaphi iye kuthi ngqu kule
   ntsomi.
 • Ngaphezulu ngokwale nkcazelo ziyakhulisana kule yokuba enye ivela kwenye
   okanye inemvelaphi ekwenye.
 • Zimbi izaci njengesithi uhili uphumile ezingcongolweni, zisekwe kumava
   abantu nezinye ezifana nokuthi umba othile unonyawo lwemfene ngoko ke
   kubalulekile ukuba kwaziwe ukuba kuqatshelwa okuthile ukuze kwenzeke izaci
   batsho bafunde ukuba nomqaphela kubekho izaci ezitsha ulwimi lukhule.
 • Iyakholeleka le yokuba iintsomi zazilimanya ikhaya zincedise nasekuloleni
   iingqondo zabamameli kwimisetyenzana ekufuneka beyenzile ukuncedisa
   inkqubela phambili yentsomi de kuthi khon isakhono sokuphulaphula
   esiphuncuka qho xa bengenziwa ukuba bangene kule migca. Oku kuloleka
   kukhuliswa nangamaqhina ingakumbi kuba azithengwa zona njengokuba
   kusenziwa kwezoomabonakude iinkqubo. Zifumaneka mahala.
 • Izibongo zemveli nazo ziqulethe konke okuqulethwe ziintsomi ngolwazi
   lwemiba yesizwe ebalulekileyo, ukwazisa ngemida, amaqhawe esizwe
   imihlaba eyalwelwayo nendlela eyafunyanwa ngayo.
 • Nazo ziyayilola ingqondo kuba umfundi ove ngegama elinye nje umzekelo
   ‘elakwaHoho’ uyaphanda de azi ngalo Hoho ukuze asabe esisisele senyathi
   kwabo kufuneka babe nolwazi kuzo.
 • Imbongi incoma igxeka kwisimbo sayo yiyo ke le nto ngokuphulaphula zona
   yiyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 16

16                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2            (EC/SEPTEMBA 2018)

 •   Iingoma nezibongo zinomsebenzi oyeleleneyo okukonwabisa njengazo zonke
     iindidi zoncwadi lwemveli. Lelona xabiso lalo liphambili kuba ezona zinto
     zihamba phambili kukuxabiseka kwazi kulo msebenzi wokonwabisa. Zize ke
     zibethe iintaka ezimbini ngelitye elinye.

 Zonke zidlulisa imiyalezo ephambili efana nokukhalaza nokushwabula nokutyhila
 ingqondo ngoko kunokusuka kwenze ingxaki.

 (Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka)                                   [25]

 UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI - NNN Swana

 13.1     Nanjengoko injongo yentsomi ikukulumkisa, iLatakisa yindawo ekude
          kunale ukuyo, engaziwa bani eyinika ukuba yindawo ekholelekayo
          kodwa abantu bafunde ukuba bakho abantu abanje ngaba kwezinye
          iindawo. Batsho ke bakwazi ukucinga ngale ndawo nezenzo zabantu
          bayo batsho bamangaliseke ukanti ukuba ibiyindawo abayaziyo bebeya
          kuphika. √√                                                                 (2)

 13.2     UDeliwe wancedwa lixhegwazana elamyalela ukuba athandaze
          wathandaza soluleka isifombo. √√                                            (2)

 13.3     Usebenze ukwakha umfanekiso ntelekelelo wendlela ezalandelelana
          ngayo iziganeko ngokufutshane kule ntsomi. √√                               (2)

 13.4     Ngokuba umele bonke abantu abanezikhwasilima emzimbeni abahlelwa
          de bahlelwe ngabazali babo. √√ Ngokuba utyhile into engananzwanga –
          ilizwi lexhegwazana kwintlalo yoluntu namandla ahamba nalo. √√/
          amandla omthandazo asekho kwabo bazimisele ukuwathatha. √√

          (Nasiphi isithathu kwezi)                                                   (2)

 13.5     Ubukho bamaxhegwazana anemimangaliso √/ indlela eqalwe ngayo, √/
          indawo eliqhubeka kuyo ibali √/ umbalisi uthetha egameni labo bonke
          abalinganiswa naye na kakade mbalisi. √/ abanye abalinganiswa
          abanamagama.

          (Nasiphi isithathu kwezi)                                                   (3)

 13.6     Linyanise kuba libonise ukuba wonke umntu unesiphako sakhe
          umzekelo ukungabi nasifombo akuzukumenza ahlale efunwa ngumntu
          wonke. √√/ Lisetyenziswe ukubonisa ukuba aba bebemhlela nabo
          banazo iziphako kuba bemhlela nje nabo basaya kuhlelwa ngezabo. √√

          (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                         (2)

 13.7     Sisifundisa ukuba ukuzalwa kunye nomntu akusosiqinisekiso sokuba
          uyakuhlala emi nawe ekuxhasa okokoko kwiimeko ohlangana nazo.
          Qola uqine imiqobo yohlala ikho nokuba awunasifombo. √√                     (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 17

(EC/SEPTEMBA 2018)           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                                 17

 13.8      Indlela oqala ngayo √/ okubongwayo √/ indlela ophela ngayo √/
           uphindaphindo √ ulanda imbali yokuba inyanga yeSilimela ixatyiswe
           kwaXhosa. √

           (Nasiphi isithathu esichanekileyo)                                          (3)

 13.9      Umbono wokutshintshiselana kwabamhlophe nabamnyama ngezithonga
           kusiwa umntu macala xa kwakusabelwana ngale mihlaba ixelwayo/ ezi
           nyanga zixelwayo. √√

           (Nayiphi impendulo echanekileyo)                                            (2)

 13.10     Sisandi u-tsh √                                                             (1)

 13.11     UNdluzodaka uzalwa nguNopasi ozalwa yintombi kaMon’umhlophe. √√             (2)

 13.12     Ibaluleke ngokuba kubalwa ngayo iminyaka yobudoda kwaXhosa. √√              (2)
                                                                                      [25]

                                                    AMANQAKU ECANDELO B:               25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 18

18                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2           (EC/SEPTEMBA 2018)

 ICANDELO C: IDRAMA

 UMBUZO 14 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa

 •   Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
     njengesikhokelo kuphela.
 •   Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
     bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
 •   Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
 •   Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-25 ukuhlola lo mbuzo.

 Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:

 Zimbini iindlela zokuyijonga le mpendulo.
 Omnye angasebenzisa amehlo okuba lo mdlalo uyintlekele aze ke ngoko
 amjonge ngala mehlo lo mlinganiswa uyintloko
 • Uba ngumntu onezinto ezimenza athandeke abe kwindawo ebalulekileyo
   ebomini bakhe abe ke ungutata wekhaya uZwilakhe
 • Kufuneka abe nesikhwasilima esinye okanye esiya kukhokelela kwisiwo
   sakhe nanjengoko yena ethanda iwonga alinikwa nguMagaba atsho abe
   nobungqangangqanga bobuZwilakhe.
 • Lo mlinganiswa uthi ngenxa yesikhwasilima sakhe enze into ekhokelela
   ngqee kwisiwo sakhe. Sibe ke simbonile uZwilakhe esenza impazamo enkulu
   yokuthi emazi uThobeka ukuba akazange ahlangane ndawo nomyeni wakhe
   wenkani amthumelele uGugulethu lo mfazi nabantwana abangaziwa mntu.
   Siyanduluka ke isiwo sakhe kuba uGugulethu ubaxabela ngezembe bonke
   naloo Thobeka na kakade kutsho kudule konke nakuye ukuba ukunyanzelisa
   umntu akufuneki.

 Elinye icala lingavelela oku
 • Ngumsunguli wentshukumo ebalini.
 • Abachasi basabela isenzo sakhe luqale ulwabhici.
 • Iziganeko ezisebalini zingqonge yena kwaye isiganeko ngasinye sikho ngaye.
 • Uba nento ayivuzel’izinkcwe kubekho imiqobo ebangela ukuba ifumaneke
    luzizi loo nto nokuba uyayizuza.
 • Atsho abe nobuntshovuntshovu benkunz’enja ukuze aphule imiqobo
    esendleleni yakhe nokuba kumnyam’entla.

 Kungavelelwa ezi nkalo kumacala onke ukumbophelela uZwilakhe.
 • Umlinganiswa oyintloko ngulo mlinganiswa ubangela izinto zenzeke ngale
   ndlela yakhe, uZwilakhe njengoko negama lizichaza unyanzela uGugulethu
   ukuba atshate noThobeka ngelithi uneempawu zobufazi.
 • Ungumlinganiswa ozotywe waneenkani ephenjelelwa yinkosikazi yakhe,
   kakade umlinganiswa oyintloko kufuneka abe nomqolo angajiki lula nje
   kumnqweno wakhe.
 • Akathandisi bani uZwilakhe ngesigqibo sakhe, noGugulethu lowo
   akamthandisi umi ekuthini uza kuthatha le ntombi ayibonelwe nguye.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 19

(EC/SEPTEMBA 2018)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                             19

 • Umqolo uwunikwe nguMaGaba inkosikazi yakhe xa isithi apha kwayo intombi
   eza kurhuqa amajelemane yintombi kaMcothama ayikho enye.
 • Wohlukana ke uMaGaba noZwilakhe xa eza kudibana namawabo uZwilakhe
   malunga nokuthathelwa kukaGugulethu, uthi uMaGaba ancede ke angazenzi
   ixoki.
 • Ngoku kanye uGugulethu sele esithi ucela ukuzibonela intombi
   amakayitshate, ukhaba ngawo omane uZwilakhe ngelithi akanokwaphula
   isiko.
 • UGugulethu ecela ukuba azikhethele intombi ayithandayo nje kungokuba sele
   ethembise uNomaMpondomise amthandayo kwaye ikhuphe neenkomo kuba
   isazi ukuba kuza ezikaGugulethu.
 • Kungenelela abantakwabo uZwilakhe bembonisa ngobungozi bokubonela
   umfana intombi, uma entla uZwilakhe kuba ulilandele igama lakhe, ngelithi
   ingehla ehlayo kunyuke enyukayo kuza kwenzeka intando yakhe phaya
   kwakhe.
 • Ngoku amawabo emcebisa uZwilakhe, kodwa atsho phantsi baphela besithi
   mabamyeke isala kutyelwa sibonwa ngolophu.
 • Uthatha unyathelo lokuba kuyokucelwa intombi kaMcothama le ayifunayo.
 • Kwimibuzo ebuzwa ngumfundisi xa etshatisa impendulo kGugulethu yayisithi
   ‘Buzani kubawo.’
 • Mhla ngomtshato uGugulethu ubophe isandla kuba engafuni kuzibophelela
   ngokusayina, uZwilakhe uyamsayinela, wathi kumfundisi makaqhube
   nenkqubo yokutshatisa.
 • Zenzekile izigigaba kwaqala kwahlatywa uNimrod uMzamo ongumhlobo
   kaGugulethu mhla ngomtshato.
 • UNomaMpondomise uyazibulala.
 • UGugulethu washiya ikhaya lakhe, nanko uZwilakhe esenza eyakhe yambi
   ukuthumela uThobeka eMthatha nabantwana abathathu kuGugulethu
   owalincamayo ikhaya lakhe.
 • UGugulethu ubulala abantwana noThobeka lowo na kakade, abanjwe ke.
 • Mhla ngetyala xa agwetywa intambo uGugulethu unina uMaGaba uzityisa
   ityhefu uyafa.
 • Kwimibuzo ayibuzwayo enkundleni uGugulethu umile ngokuthi, ‘buzani
   kubawo’, wade umantyi wayilandela le mpendulo.
 • Ekubufumaneni ubunyani bale mpendulo ulumkise abazali bonke
   ngokunyanzela abantwana ekubeni batshate abantu abangabathandiyo
   nobungozi boko, njengale meko kaGugulethu.
 • Waphela ezisola uZwilakhe kodwa engasenakuguqula nto ngoku.
 • UZwilakhe ke kuyabonakala ungumlinganiswa omele icala elibi, cala elo
   eloyisiweyo kuba iphela incwadi ezisola ngezenzo zakhe ekubeni
   wayecetyisiwe.                                                            [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                Tyhila iphepha

### Page 20

20                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2              (EC/SEPTEMBA 2018)

 UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa

 ISICATSHULWA A

 15.1     Libe ngunobangela wokruthakruthwano olukhoyo.Lidale iyantlukwano
          ngeembono. √√                                                                 (2)

 15.2     ‘Andazi ke ukuba kukho umntu ongalawulwa ade alawulwe nangendlu
          yakhe. √√                                                                     (2)

 15.3     Kwafuneka ondliwe uThobeka nabantwana bakhe nguZwilakhe de
          wadinwa ngelithi akazukondlela enye indoda intsapho yayo. √√                  (2)

 15.4     Waqina kanye ngoku abantakwabo noMzamo bembonisa ubungozi
          bokubonela uGugulethu intombi amakatshate nayo. √√                            (2)

 15.5     NgokukaGugulethu kuqala yena athande intombi kanti kuyise
          kusetyenziswa isithethe sokuhlolelwa. Utata uyabona acele intombi
          unyana athathe okuthandwe nguyise. √√                                         (2)

 15.6     UZwilakhe wanamhlanje unenkani uzibona engamela yonke into ngalo
          mtshato ukanti ngomhla wetyala uthokombisile uzibona ubutyala
          ngokutshatisa aba bantwana engacingisisanga ude ufuna isigwebo size
          kuye ngangokuba ezisola. √√                                                   (2)

 15.7     Yimiyalelo yeqonga √ ukuzithethela kwabalinganiswa √/ ingxoxo. √            (2)

 15.8     Ngowexabiso, umxelela zonke iimfihlo nenjongo zakhe. √√/
          Ungumlinganiswa othenjiweyo, uhlobo lunye nomlinganiswa lowo./
          Umzamo ngumhlobo wenene kuGugulethu unaye ngamaxesha onke,
          uyamncedisa xa acela uthando kuNomaMpondomise, √√/
          Uyamkhuthaza xa efuna ukutshata√√/ athelele xa exhatshazwa nguyise
          uGugulethu. √√
          (Nayiphi na kwezi)                                                            (2)

 15.9     Bubuthathaka bokuhlala elizwini lakhe √/ ukuthanda amawonga √/ kuba
          ethi naxa eboniswa ngamaHlubi nabangengawo kuquka ooMzamo de
          athi ubomi sele busemngciphekweni nesigqibo sakhe sixikixwa
          zezolutsha ahlale. √                                                          (2)

 15.10    Ziimbono zabazali babo √/ yindlela abazali babo abatolika ngazo
          umtshato √/ yindlela abaqhele kwenza ngayo abazali √/ ziinkani
          zabazali √/ yintlonipho yabazali elindeleke emntwaneni ngumntu
          omdala. √√
          (Nasiphi na isibini)                                                          (2)

 15.11    Buzani kubawo √                                                               (1)

 15.12    Sesokuzeyelisela kukaNomaMpondomise. √√                                       (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 21

(EC/SEPTEMBA 2018)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                                    21

 15.13     Ewe isakufanele kuba basekho abazali abanezi mbono √√/
           Hayi ayisakufanelanga kuba izinto zatshintsha abazali bayekela
           kwiintombi noonyana ngoku umba womtshato. √√
           (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                          (2)
                                                                                       [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 22

22                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2            (EC/SEPTEMBA 2018)

 UMBUZO 16 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 INDLALA INAMANYALA – M Lamati

 •   Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
     njengesikhokelo kuphela.
 •   Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
     bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
 •   Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
 •   Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-25 ukuhlola lo mbuzo.

 Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:

 • Ibali liqala ngaye uMagrazula liphele ngaye, kwakwiphepha lokuqala kwindima
   yokuqala kumboniso wokuqala sidibana noMagrazula ethetha nesicaka sakhe
   uDlezinye.
 • Unento ayinqwenelayo ekungekho lula ukuyifumana, uMagrazula unqwenela
   ishishini lakhe libuyele kumgangatho walo wangaphambili ngokuthi abelwe
   iintsana kodwa akakwazi kuwenza ngokwakhe lo msebenzi kufuneka efune
   abantu bokuwenza lo msebenzi.
 • UMagrazula akapheli mandla amapolisa avale umthombo wokushishina
   ngeentloko zabantu, nanko esithi gqi kwelinye icala lokushishina ngeentsana.
 • Kubantu abanokuwenza ke lo msebenzi ngabantu abangoomama bona
   abangayikukrokrisa xa bebeleke iintsana, kodwa yena asibantu abathembileyo
   abantu abangoomama kwicala lesibindi.
 • Uyalela uDlezinye isicaka sakhe ukuba masifune abantu abanokuqhuba lo
   msebenzi ngempumelelo.
 • Umnqweno kaMagrazula ulithungela lonke ibali, liqhuba nje ibali kungenxa
   yakhe ukufezekisa lo mnqweno.
 • Umnqweno kaMagrazula ubandakanya nabanye abantu aba baza kuqhuba lo
   msebenzi wokuba iintsana.
 • UDlezinye usuka kwango azilungise ukwenzela akholeleke kwiqhinga lakhe xa
   efuna aba mama baza kuqhuba lo msebenzi wokweba iintsana.
 • Uya ezilalini uDlezinye akhwetywe yinkangeleko yendlu kaMamQhinebe.
 • Angene afike umphakathi wendlu ungqinelana nomphandle wayo, waqonda
   ukuba uza kusebenzisa ukulamba kukaMamQhinebe ukumlobela kulo
   msebenzi weentsana.
 • Umqhathe waqhatheka ke uMamQhinebe ukuba ebe iintsana.
 • UMamQhinebe umemele umhlobokazi wakhe kulo msebenzi injongo
   ikukumkhupha endlaleni naye uMaGatyeni.
 • Bawuqhubile lo msebenzi uMamQhinebe noMaGatyeni wababhatala imali
   uMagrazula, mali leyo yambangela ukuba uMaGatyeni angawuvali umlomo.
 • Kwisenzo ke solwaphulo-mthetho umthetho uyangenelela, njengokuba wavala
   nela shishini leentloko zabantu. Kube njalo nakulo wokubiwa kweentsana,
   baye babanjwa uMamQhinebe noMaGatyeni.
 • Njengangaphambili aba babeqhuba umsebenzi wokubulala abantu bazise
   iintloko kuMagrazula babanjwa kodwa abaze bamchaza uMagrazula
   njengomntu abamsebenzelayo. NoMamQhinebe noMaGatyeni babanjwa nkqi
   ukumchaza uMagrazula nangona bebesebenzela yena. Kuyabonakala ukuba
   ayamsebenzela amayeza wakhe.                                                    [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 23

(EC/SEPTEMBA 2018)          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                                  23

 UMBUZO 17 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 INDLALA INAMANYALA – M Lamati

 ISICATSHULWA A

 17.1      Izenzo eziqhubeka kule ncwadi zinenjongo yokususa ikati eziko.√√/
           Indlala iyimeko eyenza abalinganiswa benze izinto ezingekho mthethweni
           bambi balukuhleke ngenxa yokuba befuna ukuyeka ukulamba. √√ Indlala
           ingunobangela wempixano ekulo mdlalo. √√
           (Nayiphi na kwezi)                                                              (2)

 17.2      “Hayi ke ngoku ndiza kungakuqondi nokuba akuphungulekanga na”. √√               (2)

 17.3      Wayesiwa evuka ethuthela abantu imithwalo erenkini ngenjongo
           yentlawulo. √√                                                                  (2)

 17.4      Waxelela uMaqhikizane ezinkonkqeni ukuba akazukumnyoba yena. √√/
           Wakhuphela uSiphokazi amehlo xa kwakucaca ukuba uza kungena
           ekuthandaneni noMaqhikizane kuba efuna umsebenzi √√/NguSiqhiwu
           obambise uMaqhikizane ngesenzo sokunyobisa √√/ Wawufumana
           uSiqhiwu umsebenzi enganyobanga. √√
           (Nayiphi na kwezi)                                                              (2)

 17.5      UMagrazula waphula umthetho ngokushishina ngeentloko zabantu nto
           leyo edale ukuba amapolisa ahlale ekhondweni ukulwa lo mkhuba. √√               (2)

 17.6      Umaqhikizane wale mini akamcengi umntu ongafuni kunyoba koko
           uyambhebhetha eofisini yakhe kodwa lo wamhla ngetyala wayecenga
           efuna uxolelo kuSibane ethembisa nokumnika imali. √√/Owakudala
           ebefuna inzuzo ngokunyotywa lo uxolele ukulahlekelwa kuba inguye
           ngoku onyobayo √√/Akahlukanga kuba nangale mini yetyala yena
           usafuna ukunyoba uSibane √√/Umahluko usekubeni nguye ofuna
           ukunyoba hayi kunyotywe yena. √√
           (Nayiphi na kwezi)                                                              (2)

 17.7      Abalinganiswa bayazithethela √/amagama abukekela akwizibiyeli anika
           imiyalelo yeqonga. √                                                            (2)

 17.8      UPixie ufike nje wayalwa ukuba angamshiyi nakancinci umntwana
           akaphinde avele ndawo. √√                                                       (2)

 17.9      Kukuthanda imali ngokugqithisileyo ide imenze aphile ngeentlungu
           zabantu ezikukwaphula umthetho. √√                                              (2)

 17.10     UMaGatyeni uyacingisisa √/ Kukuphepha amapolisa √/ nokuba baza
           kuzifumana njani ezi ntsana. √
           (Nasiphi na kwezi)                                                              (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 24

24                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                (EC/SEPTEMBA 2018)

 17.11     “Kanti ke, qaphela Qhinebe, ingantle kakhulu le nto yethu xa
           sinokuyigquma ngezi bhatyi zomanyano.” √                                       (1)

 17.12     Sesokubanjwa kwabo mhla beba usana lwakwaLink. √√

           (Nayiphi na impendulo echanekileyo)                                            (2)

 17.13     Isakufanele ukufundwa kuba isityhila ngezinto ezenzekayo ebomini
           ekusenokwenzeka ukuba ukungasebenzi kwabantu kungenxa yokungabi
           namali yokunyoba. √√/Kuba ibonisa ukuba ukwenza izinto ezimdaka
           ngenxa yendlala akunambuyekezo kwaye umthetho awunalusini
           ngawe. √√

           Ayikufanelanga ukufundwa ezikolweni kuba ithetha ngezinto ezimasikizi
           ezinokwenza abantu boyike ukushiya abantwana babo. √√ Ingakhuthaza
           ulwaphulo mthetho kwabo bafuna iindlela ezimfutshane eziya
           ebutyebini. √√                                                                 (2)
                                                                                         [25]

                                                       AMANQAKU ECANDELO C:                25
                                                          AMANQAKU EWONKE:                 80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 25

24                                                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                                                  (EC SEPTEMBA 2018)

ICANDELO A: IRUBRIKI YESINCOKO SONCWADI: ISIHOBE [10 AMANQAKU]

     Imiqathango                Egqwesileyo                Esemagqabini                Eyanelisayo            Eyinxalenye           Engaphumelelanga
                                                          neqaqambileyo               nefanelekileyo
UMXHOLO                                5–6                        4                          3                        2                     0–1
                           -Isihloko sitolikwe       -Ubonisa ukuqonda          -Isihloko sitolikwe      -Ayanelisi indlela       -Akanalwazi kwaphela
Ukuhlalutywa               ngokunzulu.               nokutolika kakuhle         ngokwanelisayo           ekutolikwe ngayo         ngesihloko
kwesihloko, ubunzulu       -Iingxoxo ezinomtsalane   isihloko okanye umbuzo     -Akho amanqaku axhasa    isihloko/umbuzo          -Impendulo ayikho
bengxoxo indlela           ezixhaswe                 -Impendulo inazo           isihloko kakuhle         -Anqongophele kakhulu    mxholweni wesihobe.
azakuzela ngayo            ngokuvokothekileyo        iinkcukacha ezanelisayo    -Ezinye iingxoxo         amanqaku okuxhasa        -Impendulo ibonisa
ingxoxo ukuwulandela       Kusetyenziswa isihobe     -Izimvo ezibambekayo       zixhasiwe nangona        isihloko                 ukulambatha kulwazi
kakuhle umhobe.            -Impendulo ibonisa        zinikiwe nangona           ingezizo zonke           -Impendulo ibonakalisa   lwesihobe.
                           ulwazi olugwesileyo       ingezizo zonke nje         ezixhaswe                ukuqhwalela kulwazi
6 AMANQAKU                 lwesihobe.                ezixhaswe njengoko         ngokwanelisayo           lwesihobe.
                                                     bekufanelekile             -Impendulo ibonakalisa
                                                     -Impendulo ibonakalisa     ulwazi olusisiseko
                                                     ulwazi lwesihobe.          sesihobe.
                                      4                           3                          2                       1                       0–1
ISAKHIWO NOLWIMI           -Isakhiwo                 -Isakhiwo sicacile kwaye   -Bukho ubungqina         -Isakhiwo sibonakalisa   -Isakhiwo sife amanqe
                           siyathungelana.           ingxoxo iyathungelana      besakhiwo                iziphene zoyilo.         -Iziphene zolwimi
Isakhiwo, ukuthungelana    -Ingxoxo ixongxwe kuhle   -Ukuthunegelana            -Isincoko sibonakalisa   -Ingxoxo                 ezingamkelekanga
kwezimvo nendlela          kwaye zikhuliswe          kwengxoxo                  ukusilela                ayicwangciswanga         konke konke
yokubhala. Ulwimi ithoni   ngokugqwesileyo           kuyalandeleka.             kukuthungelana           ngokukuko.               nesimbo
nesimbo sokubhala          nangokucacileyo           -Ulwimi, ithoni nesimbo    nokunamathelana          -Bukho ubungqina         esingachanekanga
isincoko                   -Ulwimi ithoni, nesimbo   zichanekile ubukhulu       Kwezimvo.                beziphene zolwimi.
                           zivuthiwe, zinomtsalane   becala.                    -Iziphene zolwimi        -Ithoni nesimbo
4 AMANQAKU                 zichanekile                                          zimbalwa, ithoni         sokubhala
                           - Igrama, upelo                                      nesimbo sokubhala        azichanekanga.
                           neziphumlisi                                         zichanekile ikakhulu.
                           azinaziphene kwaphela.
QAPHELA: Ukuba umviwa akawuchaphazelanga nakancinci umxholo, ubhale nje isincoko makanikwe i-0
         kumxholo, isakhiwo nolwimi.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                      Tyhila iphepha

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Xhosa HL P1 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-memo/e2fb0136-ceee-4d38-a6e9-562e6fac712b) — isiXhosa HL · Memo · 2018
- [Xhosa HL P3 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-memo/8af082b7-2682-402f-a626-ab36540f4a7f) — isiXhosa HL · Memo · 2018
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2018-memo/3a8bd66c-71e3-44f1-a955-813f45a93a3f) — isiXhosa HL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2018-final-memo/8a20b8b0-9446-4b64-bf9f-12bc5f7e5915) — isiXhosa HL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Feb-March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-feb-march-2018-memo/5de8cbbd-1059-42ae-b51a-8f310024365c) — isiXhosa HL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT2023](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept2023/48ade3ac-7aea-4d45-bf06-ab26722953a1) — isiXhosa HL · Memo · 2023

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
