# isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2014 Memo

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2014, 16 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-memo-gr12-sept14-final/4e8ab37b-3444-4424-b16c-4488c64dc948
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Document type: Memorandum
- Year: 2014
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 16

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-memo-gr12-sept14-final/4e8ab37b-3444-4424-b16c-4488c64dc948)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2014. Memorandum, 16 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
               SENIOR CERTIFICATE

                     IBANGA 12

                SEPTEMBA 2014

       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2
                IMEMORANDAM

AMANQAKU: 80

               Olu viwo lunamaphepha ali – 16.

### Page 2

2                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2              (SEPTEMBA 2014)

 IMIYALELO YOKUMAKISHA

 1.   Naninina apho umviwa aphendule ngaphezulu kwenani elifuniweyo
      lemibuzo, makisha kuphela impendulo yokuqala. (Umviwa
      akavumelekanga ukuphendula umbuzo osisincoko kunye nombuzo
      omfutshane kwijenra enye).

 2.   Ukuba umviwa uphendule yomine imibuzo kwiCANDELO A (imibongo
      efundisiweyo) makisha kuphela emibini yokuqala.

 3.   Ukuba umviwa uphendule imibuzo emifutshane emibini okanye imibuzo
      esisincoko emibini makisha owokuqala ungawuhoyi owesibini. Ukuba
      umviwa uphendule yomine imibuzo, makisha kuphela owokuqala
      kwicandelo ngalinye ngaphandle kokuba uphendule umbuzo omnye
      omfutshane nomnye osisincoko uphendulwe.

 4.   Ukuba umviwa unika iimpendulo ezimbini apho eyokuqala
      ingachanekanga, ize eyesibini ichaneke, makisha eyokuqala ungayihoyi
      elandelayo.

 5.   Ukuba iimpendulo azinombolwanga ngokuchanekileyo, makisha
      ngokweenombolo zememo.

 6.   Ukuba impazamo yopelo ichaphazela intsingiselo, ayamkeleki loo
      mpendulo, ukanti ukuba ayiyiphazamisi, yamkele impendulo leyo.

 7.   Imibuzo esisincoko
      Ukuba isincoko sifutshane kunomyinge obekiweyo ngokwamanani,
      sukunyiba manqaku, kuba umviwa sele ezohlwayile, Ukuba isincoko side
      kunomyinge wenani lamagama elibekiweyo, dibanisa iingqondo kumntu
      lowo ungummakishi owongamileyo. Sebenzisa irubriki yokuhlola
      ekwisihlomelo esinguA nesinguB ukuhlola izincoko zabaviwa.

 8.   Imibuzo emifutshane
      Ukuba umviwa akasebenzisanga zimpawu zocaphulo xa ecelwe ukuba
      acaphule sukumohlwaya.

 9.   Ngokubhekiselele kwimibuzo emalunga nokuthatha icala uze uzixhase,
      akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-EWE/HAYI,
      noNDIYAVUMELANA/ANDIVUMELANI. Isizathu/ukunika ubungqina/
      nokuxhasa zizo ezimele ukunikwa ingqwalasela.

 10. Akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-YINYANISO/
     BUBUXOKI, okanye YINYANI/LULUVO. Ukunika isizathu/ukunika
     ubungqina/ukuxhasa kukona makuthathelwe ingqalelo.
      Kweli candelo kulindeleke ukuba umfundi aphendule imibuzo emithathu
      iyonke ngolu hlobo:
        Emibini ithathwa kwimibuzo 1–4- akhethe nawuphi.
        OMNYE ONYANZELEKILEYO ngumbuzo 5.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 3

(SEPTEMBA 2014)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                                 3

 ICANDELO A: ISIHOBE

 IMIBONGO EMISELWEYO

 VUKANI MADODA KUSILE – IZIBONGO NAMANQAKWANA: Ingqokelela
 yababhali

 UMBUZO 1 (UMBUZO OMDE)

 Amanqaku ali-10 ewonke kulo mbuzo. Asi-7 ngawomxholo aze ama-3 abe
 ngawolwimi.

 Sebenzisa irubriki esisihlomelo A.

 Umfundi anganyathela kwezi ngongoma xa ephendula.

     Ngumnyob’ozolileyo ... Ngalo mqolo imbongi isinika umfanekiso-ntelekelelo
      wokuba umlambo uyinto enjani. Isebenzisa isikweko-ngumnyobo nesinika
      umfanekiso-ngqondweni wento ende. 
     Isilo esizondlalileyo ... Esi sikweko siphuhlisa ubungozi/ukoyikeka
      komlambo. Kaloku isilo yinto eyoyikekayo ekunganqweneleki ukuba
      ingajongwa. 
     Likhaya lezilo ... Lo mqolo ubonisa ukuba nokuba umlambo sowusoyikeka
      kangakanani na kodwa ulikhaya kwezinye izilo.nakubantu bakwaNgqosini
      abahlala phantsi kwamanzi.Ikhaya yindawo ekufumaneka ukhuseleko
      khona. 
     Wombelele kamnandi ... Kulo mqolo sifumana umfanekiso-ntelekelelo
      weendlebe nosinika ingxolo eyenziwa ngumlambo xa ugxagxaza usenza
      ingxangxasi singe siyayiva. 
     Ngumondli wesizwe ... Lo mqolo uphuhlisa ukuba umlambo lo ululutho
      eluntwini  nakwindalo enje ngezityalo nezilwanyana. 
     Into kuhambo lwayo ... Nalo umqolo ubonisa ukubaluleka komlambo kuba
      ngamanzi awo siyankcenkceshela. 
     Sisil’esicel’umngeni ... Ngalo mqolo kuboniswa ukuba umlambo
      awunandawo ungahambi kuyo. Uhamba kanye kwezi ndawo zoyikekayo.
     Sihamba sigila ... Nalo umqolo uxhasa uluvo lokuba umlambo uhamba
      nokuba kuphi. 
     Nezilo ezikhulu zamahlathi ... Lo mqolo ubonisa ukoyikeka komlambo nkqu
      nakwizilo esizoyikayo singabantu nezithi ziwucezele. 
     Wobhasoph’endleleni ... Ngalo mqolo imbongi iyalumkisa ukuba
      ungadelelwa umlambo kuba uyingozi.                                        [10]

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 4

4                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                 (SEPTEMBA 2014)

 UMBUZO 2: (UMBUZO OMFUTSHANE)

 AMAZWI OBULUMKO: V.L. Mabinza

 2.1    Kukuncedisa abantu ukuze baluphumelele ugqatso lobomi.                      (1)

 2.2    Thantamisanani                                                              (1)

 2.3    A. ngamacebiso empumelelo malunga nezimo zabantu                            (1)

 2.4    Ikratshi/ukuzicingela/iinkcuku/ubuhlanga (Naziphi ezimbini)                (2)

 2.5    Unemiqolo eli-14 /uneekwatreni ezintathu kunye nekhaplethi
        enerhayimu. 
        (Nayiphi enye kwezi)                                                         (1)

 2.6    Imvano siphelo,  ukwenza isingqi/ukubethelela ukuba wonke ubani
        makathathe inxaxheba.                                                       (2)

 2.7    Ingaphumelela kuba abo banezazela nabangakuchasanga nokuva
        ngomnye umntu bangawulandela lo myalelo. 

                                        OKANYE

        Ingangaphumeleli kuba basekho abangafuni kumamela mntu okanye
        abathi baqhelile ukuva okanye abo bathi umyalezo awubhekisi
        kubo.                                                                      (2)
                                                                                    [10]

                                        OKANYE

 UMBUZO 3: (UMBUZO OMFUTSHANE)

 APHI NA AMADODA!: M. Mbutuma

 3.1     Ngendikhe ndilwe nayo                                                      (1)

 3.2     B. /B. Ingena kulo mzi ithelekise ingaqondwanga.                          (1)

 3.3     Ubugwala /ukujonga owakho umqala /ukulibala iintsana 
         (Naziphi ezimbini)                                                          (2)

 3.4     Yithoni enomsindo/ecaphukayo                                              (2)

 3.5     Yenze ukuba kungabikho mvisiswano, abanye bafuna umbuso
         wamaphandle abanye abawufuni.                                             (2)

 3.6     Kukukhalimela ukungahoywa kwefuthe eliza nokuziswa
         kwamaphandle /ukukhalimela ukuba abantu benganqandani malunga
         nokwamkelwa kwamaphandle                                                  (2)
                                                                                    [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 5

(SEPTEMBA 2014)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                               5

                                        OKANYE

 UMBUZO 4: (UMBUZO OMFUTSHANE)

 IDOMPASI: N. GCALI

 4.1   isitampu esigwenxa, nokungabikho kwedompasi                              (2)

 4.2   ukugqiba impilo yabantu,  ukufa kwabantu                                 (2)

 4.3   Isimntwiso                                                                (1)

 4.4   Ukuveza ukuba abona bantu babesenza le mpathombi ngamaBhulu/
       babethetha isiBhulu.                                                     (2)

 4.5   Ineembono zokuba yiyo unobangela wazo zonke ingxaki ezixele kwezi
       zitanza.                                                                  (1)

 4.6   Lufaneleke ncam kuba izifanekisozwi ezisetyenzisiweyo zizoba
       umfanekiso ngqondweni ocacileyo wempathombi eyayisenziwa.               (2)
                                                                                [10]

                                         OKANYE

 UMBUZO 5 (UMBUZO OMDE)

 UNKOSI SISEKO KAMA, A! DILIZINTABA!: M. Mbambo

 5.1   NguChungwa.                                                               (1)

 5.2   Isikhahlelo,  ukuthutha uDilizintaba kwimiqolo 5-6.                      (2)

 5.3   Luxwesiso.                                                                (1)

 5.4   A.  wondla abantu abangamaqhitala ekuzingeleni                           (1)

 5.5   Kukuba yayekela uNgqika engonjwa nguThuthula.                             (1)

 5.6   Imazi kakuhle lo ubongwayo /isazi kakuhle isizwe sayo /iyazazi
       iimfazwe ezakha zaliwa  Yazi umnombo walo imbongayo 
       (Nayiphi echanekileyo)                                                     (2)

 5.7   Kukuba akasekho lo ubongwayo ngoko ke kukholeleka ukuba
       abangasekhoyo baya ezulwini.                                              (2)
                                                                                [10]

                                                    AMANQAKU ECANDELO A:          30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 6

6                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2              (SEPTEMBA 2014)

 ICANDELO B: INOVELI

       Kweli candelo umviwa kufuneka aphendule umbuzo omnye kuphela.
       Ukuba uphendule yamibini, makisha owokuqala.
       Kumbuzo omde, sebenzisa irubriki ekwisihlomelo B.

 UMBUZO 6 (UMBUZO OMDE)

 NYANA WAM! NYANA WAM!: W.K. Tamsanqa

 Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:

 6.1     UTHEMBA NOSONWABO

          Ngamatshivela athanda utywala. Izenzo zabo zinxamnye neenjongo
           zeqhawe, basoloko belahlekisa uThole.
          Ngamatshijolo angazimiselanga ntweni afuna nje ukuseza uThole ange
           ayamonwabisa njengawo. Bamnunusa ngotywala, befuna ukuba afane
           kunye nabo.
          Izenzo zabo zingumqobo kwiinjongo neendlela zeqhawe elinguThole.
          UThole kunyanzelekile ukuba angene kwezi ngxaki ukuze kuphuhle
           isiphiwo sobukrelekrele bakhe.
          Izenzo zabo ziyakholeleka, zibenza babe ngabahlobo benene
           nabamthandayo uThole.
          Akakwazi kubaphepha de ahlangulwe kukufa kwabo kumahlathi
           aseKysna.

 6.2     UFIKIZOLO

          Nguyena udlale indima enkulu njengotata wakhe kuba ukhuliswe
           nguye.
          Uneenjongo eziphezulu ngaye kwaye umnqwenelela okuhle.
          Umbona engumntu ofundileyo.
          Uyakhathazeka akusiyeka isikolo.
          Akuva ukuba uSonwabo noThemba baqwengwe ziingonyama kwasala
           iintloko zodwa, wayecinga ukuba nekaThole ilapho
          Ukubuya kwakhe kumahlathi aseKnysna umxhelela etyetyisiweyo
          Umkhuthaza ukuba azeke njengoko esexabisweni loko, uyala kuba
           esafuna ukubuyela esikolweni.

 6.3     UTHOZAMA

          Uthandana noThole yaye uye wamkhuthaza ukuba abuyele esikolweni
          UThole esesikolweni umana ukumpha imali
          Ukukhulela kwakhe kwikhaya lenkonzo kunge kumlungiselela ukuba
           ngenye imini uyakuze abe yinkosikazi kamfundisi.                      [25]

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 7

(SEPTEMBA 2014)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                                  7

 UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 7.1    YiSinodi yabefundisi                                                        (1)

 7.2    Kukulumkisa                                                                (2)

 7.3    UMangaliso owayehamba nooThemba wayenxila  ukanti lo uzimisele
        kusebenzela inkosi                                                          (2)

 7.4    Lusingiselo kwisiganeko esigqithileyo  kuba sadlula esi siganeko koko
        siyabuyiswa nje ukuveza ukuba uyayazi le meko azifaka kuyo naye.            (2)

 7.5    C/Olujongela phantsi                                                        (1)

 7.6    Ewe. Kuba abantu bayeka utywala baya ecaweni,  bayixhasa inkonzo
        ngemali yesakhiwo                                                           (2)

 7.7    Uyaguquka kwisimo sakhe sokusela nooThemba abe ngumfundisi /
        Uyaguquka afunde ade abe ngumfundisi nanjengoko ebencanyiwe ukuba
        uya kuze atshintshe /Uyaziyeka iindlela zokuhamba nooNomsa atshate
        noThozama /Uyayeka ukuba ligqirha akuva ilizwi elithi makagoduke
        atsho abe mntu wumbi. 

        (Abafundi bangaxela naziphi izizathu ezibini ezichanekileyo ezikumxholo
        wale ncwadi.)                                                                (4)

 7.8    UMangaliso uphume kwiphephandaba njengomfundisi ophume izandla
        ngemfundo esogqitha nabeLungu                                              (1)

 7.9    Uye wacinga ngonyana nomfazi wakhe awayecinga ukuba basweleka
        ngenxa yokutsha nendlu                                                     (2)

 7.10   Bubuhlungu bentliziyo                                                      (2)

 7.11   Usiqhubela ukuba sicinge ukuba litshipha lendoda eli.                      (2)

 7.12   Lidukile igama lexhego akusekho mntu ulaziyo.                              (2)

 7.13   Wenze kakuhle kuba njengoMfundisi ibingasayi kulunga into yokuba abe
        nenqala 

                                        OKANYE

        Akenzanga kakuhle kuba kaloku utata ngumntu okhulisa aphathe
        umntwana wakhe ngamazinyo nokuba iimeko zimbi, akanakuvela xa
        embona engumfundisi ophume izandla engenzanga nenye into. 
        (Naziphi izimvo ezinomhluzi zabafundi ziya kwamkeleka)                      (2)
                                                                                   [25]

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 8

8                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2             (SEPTEMBA 2014)

 UMBUZO 8 (UMBUZO OMDE)

 UKHOZI OLUMAPHIKO: N. Saule

 Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:

 8.1 UMFAZWE

       UMfazwe okokuqala ngumlinganiswa oyintloko kuba iziganeko ebalini
        zingqonge yena, kuthethwa ngaye ukusuka ekuqaleni ukuya
        ekugqibeleni kule ncwadi.
       Uzotywe wangumlinganiswa ofunga angajiki. Uyazimela izigqibo zakhe
        yaye akalobhetyebhetye. Akajiki sele eboniswa ubungozi ajongene
        nabo. Ude athi omnye umlinganiswa xa emnqanda akayiqondi na
        ukuba yimfazwe le azibizela yona ngale politiki yakhe. Ngokoluvo
        lwakhe uMfazwe wayelwela amalungelo abantu abamNyama.
       UMfazwe uyabanjwa kusithiwa unyola umbuso kanti kuloko amaBhulu
        afuna ukumsebenzisa ukuze asebenzele wona. Amthembisa ngelizwe
        lobusi nobisi ukuba angasebenzela wona njengoFriday, uNtsipho kunye
        noNdlela. Nalapho uma entla ngelithi akanakuthengisa ngegazi lomntu
        omNyama.
       Negama eli lakhe liyayingqina le nto kuba emfazweni kulapho
        kuqubisana izinto ezomeleleyo macala omabini. Kaloku lo mlinganiswa
        uyintloko kufuneka omelele. UMfazwe unyokwa nguFriday ebahlalini
        esithi uyimpimpi. Kulapho afumane khona ukubethwa eholweni.
       Utshiselwa ikhaya lakhe ngooFriday neqela lakhe, kodwa loo nto
        ayimenzanga wajika kwizigqibo zakhe.
       Endleleni eya elubhacweni udibana nomzingeli nothe makajike kuba
        soze abuye apho aya khona. Uthi yena akajiki.
       Ekugqibeleni uyayifumana into ebeyilwela. Kuyaxoxwa, kuyakhululekwa
        ngabantu abamNyama. UFriday uyagwetywa kwaye ityala lakhe
        lichotshelwa nguMfazwe osele eyiJaji ngoku.

 8.2 UFRIDAY

       UFriday uzotywe njengomchasi womlinganiswa oyintloko. Uzotywe
        wangumntu omi phambi kwempumelelo neenjongo zikaMfazwe.
        Akafuni uMfazwe aphumelele kwiinjongo zakhe zokukhulula umntu
        omNyama kwisandla esilushica sabaMhlophe.
       Uyenza le nto ngokusebenzela amaBhulu, embhatala iimali ezinkulu.
        Ukuba ebengumntu onenyani nolungileyo ngevana noMfazwe, kodwa
        endaweni yoko bayinyoka nesele. UFriday neqela lakhe emini
        baziinkokheli zabahlali kanti ebusuku baleqana nabantu abazabalazayo.
       Uzotywe wangumlinganiswa oyimpimpi okanye ungcothoza, osebenzela
        abamHlophe. Ukhona kwiqela labantu abatshisa ikhaya likaMfazwe.
       Uzotywe wangumlinganiswa ongenanyani nohoye isiqu sakhe kwaye
        ongcolileyo kunye nabantu asebenza nabo.
       Uphambili kwiqela elibulala abantu abangenatyala, batshisa izindlu
        neevenkile zabantu abangenzanga nto kuba befuna kutyholwe abanye
        abantu.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 9

(SEPTEMBA 2014)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                               9

          UFriday uzotywe wangumntu okhohlakeleyo. Umzekelo, ebusuku xa
           bekhangela ixhoba labo elinguMfazwe banxiba iibhalaklava. Kodwa
           ngenye imini kwatat’uGaba besiya kuhlasela uMfazwe, yena uFriday
           wayengagongxanga nto, engazifihlanga. Babephethe imipu baze
           bashiya apho begibisele ibhombo yepetroli.
          Uzotywe wangumbulali kuba aba bantu babhaqwa nguMfazwe
           kwiCressida baswelekile, babulawe nguFriday neqela lakhe.

 8.3    UNOKUZOLA

            Uzotywe wangumlinganiswa ozolileyo nolilandeleyo igama lakhe.
            Uyintombi endala ephangelayo nengumongikazi ehlala kokwayo
             nonina uMamCwerha.
            Ungumntu othanda ukuhlala kokwabo nongafane ahamba hambe
             kuba kusithiwa unina ukhohlakele.
            Ngenxa yokuzola kwakhe uvuma ukuthathwa nguFriday ukuba baye
             entlanganisweni apho kungcoliswa igama lesithandwa sakhe
             uMfazwe kusithiwa uyimpimpi.
            Ayikhange imothuse le nto okanye imcaphukise de ayishiye
             intlanganiso, usuke wayizolela yonke le meko.
            Xa uMfazwe efika ukuza kuhlamba igama lakhe, uFriday ugona
             uNokuzola ngelizama ukuhlabekisa uMfazwe. Indlela alunge ngayo
             uNokuzola uyamvumela uFriday ukuba amgone nangona ingekho
             into eqhubekayo phakathi kwabo bobabini.
            Uzotywe wazola ngokugqithileyo kuba ukuba bekungenjalo ngekhe
             wazinika ithuba lokudibana noMfazwe ambuze ngala mahemhem
             okuba ngungcothoza kwakhe angevi ngoFriday. UMfazwe ubuzwa
             ngumama wakhe uCwe kunye notat’Gaba.                               [25]

                                        OKANYE

 MBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 UKHOZI OLUMAPHIKO: N. Saule

 9.1    Abazange baphinde bahlangane kuba uNokuzola wasweleka ebeleka
        umntwana kaMfazwe                                                       (2)

 9.2    Kuqhankqalaze abafundi. 
        Kutshiswe ivenkile. 
        Kutshiswe ikhaya likaMfazwe.                                             (3)

 9.3    UMamCwerha ukrokrela ukuba uMfazwe ngungcothoza ekubeni yena
        uMfazwe ezazi engenguye.                                                (2)

 9.4    Kukuba eve ukuba isithandwa sakhe esinguNokuzola sihambe nomntu
        olutshaba lwakhe.                                                       (2)

 9.5    Abantu abamNyama bayifumana inkululeko naye wabuya sele eyiJaji         (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 10

10                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2               (SEPTEMBA 2014)

 9.6    Kukuyolisa incwadi ingakruquli ibe ijijisana nomxholo omnye              (2)

 9.7    Ikhaya lakhe litshile  /uthathwe nguFriday                               (2)

 9.8    Iye yamnika amandla ngakumbi okulwela inkululeko                         (2)

 9.9    Wothukile                                                                (2)

 9.10   NguMfazwe  kuba xa ethetha umana ukuthi “ndi” aze abone kuphela
        izinto ezikwindawo awayekho kuyo buqu                                     (2)

 9.11   Isisigqebelo into yokuba uTat’uGaba uMfazwe makangaqumbi
        aqalekise  abe yena Mfazwe sele egqibile ukwenza njalo noxa ethethele
        ngaphakathi.                                                              (2)

 9.12   Wenze kakuhle kuba ngekudala wabhubhayo ebulawa ngamayelenqe
        kaFriday namaBhulu. 

                                        OKANYE

        Akenzanga kakuhle kuba ushiye izinto zisonakala kusifa abantu kwaQaka
        ukanti ke ngewayezilungisile ezo zinto ingakumbi kuba kwakukho abantu
        ababesele bemthembile.                                                   (2)
                                                                                  [25]

                                                   AMANQAKU ECANDELO B:            25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 11

(SEPTEMBA 2014)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                          11

 ICANDELO C

     Kweli candelo umviwa kufuneka aphendule umbuzo omnye kuphela.
     Ukuba uphendule yamibini, makisha owokuqala.
     Kumbuzo omde, sebenzisa irubriki ekwisihlomelo B.

 UMBUZO 10 (UMBUZO OMDE)

 AMAZA: Z.S. Qangule

 Lo mbuzo ufuna umfundi angqine, abonise ukuze sikholelwe ukuba ngenene
 uLizo uxolele ukujinga iliso kunokuba angamfumani uNamhla njengenkosikazi
 yakhe. Izenzo zakhe, amazwi akhe kwiimeko ngeemeko.

 Umfundi angachankcatha phantsi kwezi ngongoma:

     Zisuka nje uLizo akalinanzanga isiko elithi akanakungena entangeni
      kaNamhla nanjengoko engelilo iBhele.
     Simbona engena egushe umsesane athe akuqinisekiswa nguNamhla ukuba
      bamoya-mnye wamtshata kwangoko ngemvumelwano yabo.
     Xa kufuneka ahlukene noZodwa akathalalisi uyitshaya isaqhuma ambeke
      zonke izibakala ukusuka kusana athi utyatyekwa ngalo ukuya kuma
      ekumbikreni ngobuxelegu.
     Ugqibela ngokumgxotha uZodwa.
     Uyamlandela aye kutsho eRhawutini apho afika adubule abantu acinge
      ukuba nguZodwa lo wakhe kunye noSidima wakhe.
     Xa uNamhla egrogriswa ngokungenwa, nalapho uthi gqi angene kwimihlaba
      angenamvume yokungena kuyo ezokumnceda kwangoku kumthanda
      gqitha.
     Uyakhulelwa uNamhla esazilile ekhuleliswa nguLizo lo.
     ULizo noNamhla bathabatha amanyathelo abase emangcwabeni apho
      bahlangene khona noSidima noZodwa, kuthe kanti basaphila. Nalapho
      akazibandezanga uLizo.
     (Naziphi ezinye ezichanekileyo)                                           [25]

                                        OKANYE

 UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 AMAZA: Z.S. Qangule

 11.1   Ngumphixanisi, othutha iindaba zakuloNamhla.                             (1)

 11.2   Isukela ekubeni uNamhla kufuneka ethobele isiko lokungenwa
        ngumninawa kaSidima ekucingwa ukuba wasweleka.                          (2)

 11.3   Ukuba uVathiswa uyakholelwa kula masiko.                                (2)

 11.4   Uyayithetha into!                                                        (1)

 11.5   Ukunika imiyalelo yeqonga /ukuxela isimo sentlalo                       (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 12

12                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                 (SEPTEMBA 2014)

 11.6    Luzobo mayana                                                             (2)

 11.7    Luchasaniso.                                                               (1)

 11.8    Anyanisile kuba uDanile kufa abantu abaninzi ngenxa yokuba yena
         efuna ukulandela isiko ngokutshatisela uNamhla kuSidima.                  (2)

 11.9    Kukuzibona ukuba soze aphume kule ngxaki xa ephinda enyanzelwa
         kwisiko elilandelayo lokungenwa.                                          (2)

 11.10   B/Sisigqebelo sedrama                                                      (1)

 11.11   Lalisetyenziswe ngokuya kwakusenziwa ubungqina bokuba unguyise
         kaXelile mntwana kaZodwa ngokaSidima.                                      (1)

 11.12   Kwinqanaba lesiphelo,  kuba kulapho kuvezwa zonke iinyani
         kwanesigwebo sabenzi bobubi.                                               (2)

 11.13   Ukuba uSidima ngenene akafanga kwaye uSidima nabafundi baza
         kuqiniseka ukuba umbulali nguLizo.                                        (2)

 11.14   Ngumgibe wokuba makaziwe nguLizo ukuba unomntwana kaZodwa.                (1)

 11.15   Kwathi kanti uNamhla ngumntwana wakhe kunye naloo Zodwa na
         kakade kwaye uSilumko wayengayazi loo nto ixesha eli.                     (2)

 11.16   Ukholelwa ukuba abengubo ziindlavini, ukanti amagqobhoka ngabantu
         boxolo.                                                                    (2)
                                                                                    [25]

                                        OKANYE

 UMBUZO 12 (UMBUZO OMDE)

 A-a-a! JONGUMSOBOMVU: B.B. Mkonto

 Umfundi unokunyathela kwezi ngongoma xa ephendula.

    Usaqala nje umdlalo uvakala esithi akanakuze onwabe emphefumlweni
     abantu bakhe bekude namathambo ooyise xa encokola namafanankosi
     akhe ebuza kuJwarha ukuba baya kuze babuyele nini kumagquba akowabo
     kuba elona komkhulu labo leliya likweziya ntaba zikaNojoli.
    Ukugula oku kukayise ukubona njengengqumbo yeminyanya
    Umzondile uyise ngokuhlala abethe iphupha lakhe ngoyaba
    Utsho ngowakhe umlomo uMaqoma ukuba wangena ngendlovu kumhlaba
     akuwo.
    Amazwi kaMaqoma athi, “xa kulapho ke kufanele ukuba umkhonto ubinze
     esiqwini … andizi kubulawa ndihleli elizweni lookhokho bethu. Bathi
     mandiye phi naba bantu bangaka? Hi?” abonisa ukufunzela phambili,
     ukungazimiseli kubuya mva nakancinci.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 13

(SEPTEMBA 2014)             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                         13

     Akayithandi kwaphela into yokuba abeLungu benyevulela amasiko
      nezithethe zikaNtu.
     Uthi enqandwa nguKama ngelithi makangaphindisi avuthulule athi yena
      kanakucimela abe ngathi akaboni umhlaba wakowabo utyiwa ehleli. Uthi
      yena wazalelwa ukuba amele iimfuno zabantu bakowabo. Ude athi
      akanabom ukuba akanakukwenza oko njengoko ingqeqesho yakhe isitsho.
     Kwakuthathwa imfuyo yakhe uzama impindezelo ngokuthumela abavunduzi
      ukuba baye kuthatha imfuyo leyo. Ude ubaqinisa ngokuthi bajongwe
      yiminyanya bangaxhali
      Nangona emana ukungathi unosizi ngabo bangenatyala, engafuni bantu
       babulawayo, kodwa uyalela ukuba kuqengqwe ugodo xa lusiza
       ngerhuluwa utshaba kwaye akukho lula ukukhetha phakathi kwabantu
       abangamanyangaza nabo bangengawo.
      Yena uSomerset akanaxolo naye kuba ayixoleleki eyokususa uMaqoma
       nabantu bakhe kumhlaba wabo.
      Ukuhlaselwa kwabantu zizibawu zikaQuka kumenza umsindo ngakumbi
       uMaqoma ade abe ufuna ukuya ngokwakhe ukuya kohlwaya uQuka.
      UMaqoma uyala ukusuka kumhlaba kayise esithi, “UNotshe ngumhlaba
       kabawo lo … niqhele amagwala … Lingatsh’ibhayi andibandi” oku
       kubonakalisa ukungoyiki ukuzimisela ukulwa.
      Liphela ibali erhoxa nje okomzuzwana kumhlaba emi kuwo, kuba
       ehlonipha ilizwi likayise ambona naye ethengiwe.
      Uthi uSomerset kwincoko yakhe noBeau uMaqoma makabekwe esweni
       kuba mninzi umonakalo anokuwenza xa engaqatshelwanga. Le nto icacisa
       ukuba uMaqoma akakwazi ukunikezela kwabamhlophe xa ebabona
       bebhunyula umhlaba wooyisemkhulu.

       [Naziphi ezinye ingongoma ezichanekileyo ziyakwamkeleka.                [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 14

14                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2              (SEPTEMBA 2014)

                                        OKANYE

 UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 A-a-a! JONGUMSOBOMVU! B.B. Mkonto

 13.1     Inkosi isaphila                                                        (2)

 13.2     Ngeenjongo zokuthatha umhlaba wabantu abamnyama ngamaqhinga             (1)

 13.3     B./into ayenzayo uMatshaya                                              (1)

 13.4     Uzenza umntu owuthatha ngegunya. /ufuna bangabe bexoxa /
          amandla olwimi ukuze bavume lula ukunikezela ngomhlaba.                (2)

 13.5     Wenziwe wangumntu onentliziyo emdaka ngokuthi engumfundisi
          angene kumayelenqe alolu hlobo.                                        (2)

 13.6     Ewe kuba bathatha umhlaba wabantu bengathandi abaniniwo.               (2)

 13.7     Hayi, kuba kukhona baze kudala ingxabano kuba naku besithi uNgqika
          makakhwelele kumhlaba wakhe.                                            (1)

 13.8     Ukungafuni ukuwaphakamela la madoda                                     (1)

 13.9     Lesiphelo  kuba uMaqoma uye wanikezela enase impilo kaYise             (2)

 13.10    Ukuba awushiye umhlaba lowo kuthethwa ngawo.                           (2)

 13.11    NguBawana                                                               (1)

 13.12    Wabulawa evela kumsitho wokwendiswa kwentombi yakhe isendela
          kuMaqoma.  Kucaca ukuba iyelenqe lokubulala lenziwe nguQuka
          kuba naye wayekhe wayicela le ntombi ngokusebenzisa amajoni             (2)

 13.13    UNgqika akanangxaki ngokufika kwezi ndwendwe  ukanti uMaqoma
          akafuni nokuzibona                                                      (2)

 13.14    Kwenze ukuba uNgqika avume into angayifuniyo naku esithi ebecinga
          ukuba uya kucinyelwa amehlo phaya.                                     (2)

 13.15    Okokuqala ungumlwelwe, ukudibanise nokufa kwakhe oku kunikezela,
          yathamba intliziyo yonyana ebilukhuni.                                 (2)
                                                                                  [25]

                                                  AMANQAKU ECANDELO C:             25
                                                     AMANQAKU EWONKE:              80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 15

(September 2014)                                     ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                       15
ICANDELO A: IRUBRIKI YESINCOKO SONCWADI: ISIHOBE [10 AMANQAKU]

    Ikrayitheriya                  Balaseleyo               Enobuchule                   Phakathi               Buthathaka             Bhetyebhetye
UMXHOLO                               8–10                       6–7                        4–5                     2–3                     0–1
                           -Isihloko sitolikwe       -Ubonisa ukuqonda          -Isihloko sitolikwe      -Ayanelisi indlela       -Akaqondi kwasihloko
Ukutolika                  ngokunzulu                kwaye usiqonde kakuhle     ngokwanelisayo           ekutolikwe ngayo         -Akukho nento
umbuzo/isihloko.           -Ingxoxo enomtsalane      isihloko/umbuzo            -Akho amanqaku axhasa    isihloko/umbuzo          ebhekiselele kumbongo
Ubunzulu bengxoxo          ezixhaswe ngombongo       -Impendulo inazo           isihloko kakuhle         -Izimvo zinqaphazeke     obuzwayo
ukuzixhasa                 -Ukuqonda                 iinkcukacha ezanelisayo    -Ezinye iingxoxo         kakhulu kwanamanqaku     -Umfundi akanalwazi
nokuyibamba itekisi        okuncamisayo              -Izimvo ezibambekayo       zixhasiwe nangona        okuxhasa amabango        ngejenra nombongo
                                                     zinikiwe nangona           ingezizo zonke           akhe
7 AMANQAKU                                           ingezizo zonke nje         ezixhaswe ngobungqina    -Ulwazi lwejenra
                                                     ezixhaswe njengoko         obuthatyathwe            nombongo alukho
                                                     bekufanelekile             kumbongo
                                                     -Ubonakalisa               -Uyayiqonda nokwana le
                                                     ukuyiqonda ijenra          jenra nombongo
                                                     nombongo
ISAKHIWO NOLWIMI           -Isakhiwo                 -Isakhiwo sicacile kwaye   -Bukho ubungqina         -Isakhiwo sibonakalisa   -Sakheke saxazalala
                           siyanamathelana           ingxoxo yakhelana          besakhiwo                ucebo olunamakhwiniba    -Iimpazamo zolwimi
Isakhiwo, ubuchule         -Ingxoxo zixonxwe kuhle   kakuhle                    -Ingxoxo ibonakalisa     -Ingxoxo                 kunye nesimbo
bokuqiqa nokunikezela      kwaye zikhuliswe          -Iyalandeleka ingqiqo      ukungalandelelani,       ayicwangciswanga         esingachanekanga
Ulwimi ithoni nesimbo      ngokucacileyo             yengxoxo                   ukungakhelani            ngengqiqo
esisetyenziswe             -Ulwimi ithoni, isimbo    -Ulwimi, ithoni nesimbo    nokunganamathelani       -Iimpazamo zolwimi
kwisincoko                 sivuthiwe,                zichanekile ubukhulu       -Iimpazamo zolwimi       ziyabonakala
                           siyathabathekisa,         becala                     zikho kodwa              -Ithoni nesimbo
3 AMANQAKU                 sichanekile                                          aziyiphazamisi ingqiqo   azifanelekanga
                           -Ayinazo iimposiso                                   kwaye zichanekile
                           zezakhi zezivakalisi,                                ubukhulu becala
                           upelo, neempawu
                           zobhalo
UMMANDLA                              8–10                     6–7                        4–5                     2–3                      0–1
WAMANQAKU
QAPHELA:           Ukuba umviwa uwutyeshele ngokupheleleyo uMxholo, suka wabhala isincoko esiya sephepa lesithathu, mnike u-0
                   kuMxholo, iSakhiwo noLwimi

### Page 16

16                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                       (SEPTEMBA 2014)

AMACANDELO B NO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA ISINCOKO SONCWADI: INOVELI NEDRAMA [25 AMANQAKU]
    Ikrayitheriya                Balaseleyo              Enobuchule                   Phakathi                  Buthathaka                Bhetyebhetye
UMXHOLO                            12–15                     9–11                        6–8                         4–5                       0–3
                         -Impendulo ebalaseleyo:   -Impendulo ibonakalisa    -Uwutolike                  -Isihloko sitolikwe        -Luncinci kakhulu ulwazi
Ukutolikwa               14–15                     ukuqonda kwaye            ngokuphakathi nje           ngokunqongopheleyo         ngesihloko
kombuzo/isihloko         -Impendulo                utolikwe kakuhle          umbuzo/isihloko;            -Zimbalwa iindawo          -Uthe ntlo nje
Ubunzulu bengxoxo,       encamisileyo: 12–13       umbuzo/isihloko           ezinye iinkcukacha          ezixoxiweyo zaxhaswa       kumbuzo/kwisihloko
ukuzixhasa nolwazi       -Isihloko sitolikwe       -Impendulo inika          azicaciswanga               -Amabalwa amanqaku         -Iingxoxo azibambeki
lwejenra/itekisi         ngokunzulu                iinkcukacha               ngokwaneleyo                okuzixhasa                 -Umfundi akakayibambi
                         -Iingxoxo ezinomtsalane   ezicacisiweyo             -Akho amanye                -Ingxoxo esemxholweni      ijenra netekisi
15 AMANQAKU              zixhaswe ngokwaneleyo     -Izimvo ezithile          amanqaku ancomekayo         inqongophele
                         ngolwazi olukwitekisi     ziyabambeka kodwa         ekuxhaswa ngawo             -Kuncinci kakhulu
                         -Ulwazi olugwesileyo      asizizo zonke ezixhaswe   isihloko                    ukuqonda ijenra netekisi
                         lwejenra/netekisi         ngendlela                 -Ezinye iingxoxo
                                                   ebezinokuxhaswa ngayo     ziyaxhaswa kodwa
                                                   -Kuyabonakala             ubungqina
                                                   ukuyiqonda ijenra         obucatshulweyo
                                                   netekisi                  abusoloko buhambelana
                                                                             nengxoxo
                                                                             -Ukuqonda ijenra
                                                                             netekisi ngokwaneleyo
                                                                             kuphakathi
ISAKHIWO NOLWIMI                    8–10                       6–7                       4–5                         2–3                        0–1
                         -Isakhiwo sinamathelene   -Sicacile isakhiwo        -Bukho ubungqina            -Isakhiwo sibonakalisa     -Ukungacebi kakuhle
Isakhiwo, ubuchule       -Intshayelelo nesiphelo   nengxoxo yakhelana        besakhiwo                   ucebo olunamakhwiniba      kuphazamisa ukuqiqa
bokuqiqa nokunikezela    zibalasele                ngobuchule                -Ukwakhelana,               -Ingxoxo zibekwe           -Iimpazamo zolwimi,
Ulwimi ithoni nesimbo    -Iingxoxo zixonxiwe       -Intshayelelo, isiphelo   unamathelwano bukho         xazalala                   isimbo esingesiso
esisetyenziswe           kwaye zikhuliswe          neminye imihlathi         kodwa buneempazamo          -Zikho iimpazamo           nethoni siwenza
kwisincoko               ngokucacileyo             yakhiwe                   -Zikho iimposiso zolwimi,   zolwimi                    umsebenzi ufe amanqe
                         -Ulwimi ithoni, nesimbo   ngokunamathelana          ithoni, nesimbo nangona     -Ithoni nesimbo            -Isimbo nethoni
10 AMANQAKU              zivuthiwe, ziyancomeka    -Ingxoxo iqiqisisiswe     sifanelekile ubukhulu       asifanelekanga             azifanelekanga
                         kwaye zichanekile         -Ulwimi ithoni isimbo     becala                      -Imihlathi iyakheke        -Imihlathi yakheke
                                                   sichanekile ubukhulu      -Imihlathi yakhiwe kuhle    gwenxa                     gwenxa
                                                   becala                    ubukhulu becala
UMMANDLA                          20–25                      15–19                     10–14                       5–9                        0–4
WAMANQAKU
QAPHELA: Ukuba umviwa uwutyeshele ngokupheleleyo uMxholo, suka wabhala isincoko esiya sephepa lesithathu, mnike u-0
         kuMxholo, iSakhiwo noLwimi
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

## Related documents

- [XHOSA HL P1 GR12 SEPT2014 MEMO](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-sept2014-memo/0e73c53f-55c6-471f-b37f-4ad2af694238) — isiXhosa HL · Memo · 2014
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT2023](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept2023/48ade3ac-7aea-4d45-bf06-ab26722953a1) — isiXhosa HL · Memo · 2023
- [XHOSA HL P2 MEMO GR12 SEPT 2019](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-memo-gr12-sept-2019/66f1fd20-146b-4bfb-8460-ee40dba6324c) — isiXhosa HL · Memo · 2019
- [XHOSA HL P2 MEMO GR12 SEPT 2018](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-memo-gr12-sept-2018/5072f0e7-d675-41fd-8ca0-aac1f75dd461) — isiXhosa HL · Memo · 2018
- [XHOSA HL P2 MEMO GR12 SEPT 2017](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-memo-gr12-sept-2017/e31d0a61-f457-407d-8cc5-039270776153) — isiXhosa HL · Memo · 2017
- [XHOSA HL P2 MEMO GR12 SEPT 2016](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-memo-gr12-sept-2016/d0a64524-8e0d-488b-be9f-d96e1045285b) — isiXhosa HL · Memo · 2016

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [XHOSA HL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/d20cd17b-c868-4b95-8f4f-0b5c4e80f427) — QP · 2025
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025/81b1e1ae-3e52-401a-857c-f072993aeb60) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025/6d5fad84-05dc-4e7b-b291-bfa93d99bdda) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/144627a0-8784-408e-875f-fe5f89d59aff) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ERRATA ISIXHOSA HL P1](https://www.hlayiso.com/library/errata-isixhosa-hl-p1-2/e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72) — Errata · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
