# isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2012 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the Eastern Cape Mock Exam 2012, 21 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-qp-gr12-2012/8eaa650f-aa7d-48de-ad92-e2bb5575babc
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Document type: Question paper
- Year: 2012
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 21

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2012 QP](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-qp-gr12-2012/8eaa650f-aa7d-48de-ad92-e2bb5575babc)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2012. Question paper, 21 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Province of the
                      EASTERN CAPE
                      EDUCATION

                         NATIONAL
                    SENIOR CERTIFICATE

                            IBANGA 12

                      SEPTEMBA 2012

           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P2

AMANQAKU: 80

IXESHA: 2½ iiyure

                    Olu viwo lunamaphepha angama – 21.

### Page 2

2                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P2                   (SEPTEMBA 2012)

IMIYALELO NENGCACISO

1.   Nceda ufunde le miyalelo phambi kokuba uqale ukuphendula imibuzo.

2.   Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha. Jonga kwisiqulatho esikwiphepha
     elilandelayo uze uchonge imibuzo ebuzwe ngeetekisi ozifundisiweyo kulo nyaka.
     Emva koko yifunde le mibuzo uze ukhethe leyo unqwenela ukuyiphendula.

3.   Eli phepha linamacandelo amaThaThu:
     ICANDELO A:               Isihobe      (30)
     ICANDELO B:               Inoveli      (25)
     ICANDELO C:               Idrama       (25)

4.   Landela imiyalelo esekuqaleni kwicandelo ngalinye ngocoselelo.

5.   Kulindeleke ukuba uphendule imibuzo emihlanu iyonke:
     Imibuzo emithathu kwicandelo A; omnye kwicandelo B nomnye kwicandelo C.
     Sebenzisa uluhlu lokukhangela (itshekhlisti) olukwiphepha lesine lokukunceda.

6.   Nombola iimpendulo zakho ngokwendlela ekunonjolwe ngayo imibuzo kwiphepha
     lemibuzo.

7.   Icandelo lemibuzo ngalinye liqale kwiphepha ELITSHA.

8.   Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

9.   Yaba ixesha lakho ngolu hlobo:
     ICANDELO A: malunga nama – 40 emizuzu
     ICANDELO B: malunga nama – 55 emizuzu
     ICANDELO C: malunga nama – 55 emizuzu

### Page 3

(SEPTEMBA 2012)               ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P2                       3

 Iphepha lesiqulatho
 Eli phepha liza kunceda abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo abafuna ukuyiphendula
 ngaphandle kokufunda lonke iphepha.

 ICANDELO A: ISIHOBE
 Imibongo emiselweyo: Phendula NAYIPHI na imibuzo emiBINI
 INOMBOLO YOMBUZO            UMBUZO                     AMANQAKU
 1. (UNkosana “The           Umbuzo omde                10
     Happyboy” Mgxaji)
                                    OKANYE
 2. (Izifo zabantwana)       Umbuzo omfutshane          10
                                    OKANYE
 3. (Aphi na amadoda!)       Umbuzo omfutshane          10
                                    OKANYE
 4. (UProfesa A. C. Jordan)  Umbuzo omfutshane          10
               Umbongo Ongamiselwanga: Phendula NAWUPHI OMNYE
 5. (Ukuthetha)              Umbuzo omde                10
                                    OKANYE
 6. (Ukuthetha)              Umbuzo omfutshane          10

 ICANDELO B: INOVELI
 Phendula umbuzo OMNYE.
 7. (Nyana Wam! Nyana Wam!) Umbuzo omde                          25
                               OKANYE
 8. (Nyana Wam! Nyana Wam!) Umbuzo omfutshane                    25
                               OKANYE
 9. (Ukhozi olumaphiko)     Umbuzo omde                          25
                               OKANYE
 10. (Ukhozi olumaphiko)    Umbuzo omfutshane                    25

 ICANDELO C: IDRAMA
 Phendula umbuzo OMNYE.
 11. (A-a-a! Jongumsobomvu) Umbuzo omde                     25
                                  OKANYE
 12. (A-a-a! Jongumsobomvu) Umbuzo onmfutshane              25
                                  OKANYE
 13. (Amaza)                Umbuzo omde                     25
                                  OKANYE
 14. (Amaza)                Umbuzo omfutshane               25

 QAPHELA:KUMACANDELO B no C, phendula umbuzo omde omnye nombuzo
 omfutshane omnye.

### Page 4

4                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P2                 (SEPTEMBA 2012)

Itshekhlisti:

Kunyanzelekile ukuba uqwalasele olu luhlu lulandelayo ukuze uqiniseke ukuba ukhethe
imibuzo ngendlela eyiyo.

      ICANDELO           AMANANI        INANI LEMIBUZO TIKISHA
                         EMIBUZO       EMAYIPHENDULWE NGASEZANTSI
A: Isihobe (imibongo       1–4                 2
emiselweyo)
A: Isihobe (Umbongo         5–6                  1
ongamiselwanga)
B: INoveli (umbuzo          7–10                 1
omde OKANYE
umbuzo omfutshane)
C: Idrama (umbuzo          11–14                 1
omde OKANYE
umbuzo omfutshane)

QAPHELA: KumaCandelo B no C, phendula umbuzo omde ube mnye nombuzo
omfutshane omnye.

### Page 5

(SEPTEMBA 2012)               ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P2                   5

ICANDELO A: ISIHOBE

IMIBONGO EMISELWEYO

VUKANI MADODA KUSILE – IZIBONGO NAMANQAKWANA: Ingqokelela
yababhali
IMIYALELO: Kweli candelo kubuzwe imibongo emiNE emiselweyo nemiBINI
engamiselwanga.
Umlingwa kulindeleke ukuba aphendule imibuzo ebuzwe kuyo nayiphi na imibongo
okanye naziphi na izibongo ezimiselweyo; KUNYE nombuzo omnye kumbongo
ongamiselwanga.
QAPHELA: Umbuzo ongombongo ongamiselwanga KUNYANZELEKILE ukuba
uwuphendule. Qiniseka ukuba uphendule imibuzo emithathu kweli candelo.

UMBUZO 1 ( Umbuzo omde)

Fundisisa lo mbongo ulandelayo ngocoselelo uze ucazulule indlela ethi imbongi
simncede ngayo uMgxaji isakhono sakhe emanqindini.                              [10]

UNkosana “The Happyboy” Mgxaji: N. Thuthani

1   Ebesithi elapha abe phaya eqongeni,
2   Esenz’amadanyadanya edlala ngeenyawo,
3   Etyibilika eqongeni esebenzis’iinyawo ngomtsalane omkhulu.
4   Elibhanx’ixhoba enguphuncuka-bemphethe,
5   Loo matshamba ebukeka, elingqul’ixhoba!

6 Zalwa zizijul’ijacu yem’entla into kaMgxaji
7 Ebesith’akudibana nembethi-manqindi elolu hlobo,
8 Amelane nayo, ayiqhath’ibe sisitunxa,
9 Akudibana nenjeya azijike afane nayo angaxakeki
10 De aqaqambe asamel’ekhuph’ezikrakra izithonga
11 Yakuxhom’umgangatho awuxhome de athi vetshe
12 Kulaph’ibikhon’imfihlelo yesakhono sakhe.

13 Xa igqugqisil’ekhaya yakhonjwa kwezaphesheya,
14 Yabhong’igqubel’ezaphesheya kwamanz’iinkunzi,
15 Yacel’umngeni nakwezo izidaphula ngophondo,
16 Kungugqwaka-gqwaka zakuhlangana ngeempondo,
18 Ivova into kaMgxaji eqongeni iphatha kunkqwila-nkqwila.
19 Awukubonang’ukutshila kwentambanani,
20 Wen’ungakubonang’ukunkqwila-nkqwila kukaMgxaji
21 Ephepha-phepha edlal’ezintanjeni ephephuka,
22 Eligang’iqonga ee jaju phaya ngobuchul’obumangalisayo,
23 Athi cebu kuhle aphathe kuvova,
24 Ekhulul’imvula yamanqindi ngokuthawuza
25 Wayibek’iMonti emagqabini nakubeni bengayifuni

                                         OKANYE

### Page 6

6                        ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P2                    (SEPTEMBA 2012)

UMBUZO 2 ( Umbuzo omfutshane)

Yonwabela lo mbongo ulandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.

IZIFO ZABANTWANA: W. Shasha

1     Kuthi mandithethe ndide ndithintithe ngezifo zabantwana!
2     Kuthi mandinithuke ndinithakathe ngezifo zeli lizwe!
3     Le nt’izifo zabantwana zizizifo zohlanga.
4     Bharha mz’oNtsundu ukub’usapho lwakho luziintsalu,
5     Bharha mzi kaXesibe ukub’umntwan’esiswin’uxwesile!
6     Koba nini na siyintlekisa ezintlangeni?
7     Ngokuba sizalwe, sidle, sihluthe, sife!

8     Litsolil’ilizwi lalath’eGoli phantsi komhlaba,
9     Butyebi bale mihla yigolide nedayimani,
10    Iinkab’ezimaxhaka zakwaXhosa zibuthisile
11    Iimaz’ezibhonx’amabele zamaXesibe zaphusile,
12    Ivila lenqenerha loxhatshazwa yindlala,
13    Ndod’ehlel’ecal’kothango yocholwa yirhafu
14    Yindedeba engenakuba nabhokhwe yambeleko
15    Ngcango zakwaTebha zivulwe zayekwa,
16    “Umfazi phantsi-indoda phezulu”
17    Batsho benyhibhel’inyhobha-nyhobha kwesejoyini.

2.1 Xela ukuba uphawu lwesikhuzo olusetyenziswe kumqolo 1 lunika luvo luni
    malunga nemo mphefumlo yembongi.                                                  (1)

2.2 Kwisitanza soku-1 chonga umqolo otolikwa zezi nkcaza zilandelayo;

     2.2.1   Ukungahambi ngendlela efanekileyo kwezinto.                              (1)
     2.2.2   Ukungabi nantshukumo siyenzayo ebomini bethu.                            (1)

2.3 Cacisa esi sihloko, “Izifo zabantwana” ngokuveza le ntsingiselo isitheleyo.       (1)

2.4 Chaza ukuba olu thelekiso lwalathwa yimbongi kwimiqolo 9, 10 no 11
    malunga nezoqoqosho lukuxelela ntoni.                                             (1)

2.5 Cacisa ukuba isafobe esibhalwe ngqindilili kumqolo wesi- 6 sisetyenziselwe
    ukuphuhlisa ntoni.                                                                (2)

2.6 Nika imizekelo ibe MIBINI yeenzima ezibangelwa yile nguqulelo
    yezoqoqosho ixelwa embongweni.                                                    (2)

2.7 Hlobo luni lophindaphindo olufumaneka ekuqaleni kwimiqolo 4 no 5?                 (1)
                                                                                     [10]

                                      OKANYE

### Page 7

(SEPTEMBA 2012)                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P2              7

 UMBUZO 3 (Umbuzo omfutshane)

 Funda lo mbongo ulandelayo uze uphendule imibuzo esekwe kuwo.

 APHI NA AMADODA! : M. Mbuthuma

 1      Ivelil’inyok’enkulu
 2      Egqib’umzi wonk’uphela,
 3      Nants’ithe ga ngogaga
 4      Kwizigingqi zomzi kaNdaba;
 5      Hay’ukuswel’amandla
 6      Ngendikhe ndiyijijise.

 7      Hay’ukuswel’izixhobo
 8      Ngendikhe ndiyibonise.
 9      Xa kunje se ikokwenu:
 10     Thambodala sondelani!
 11     Woz’utshabalal’umzi
 12     Kulityelwe lutyhwatyho.

 13     Zemk’iinkomo, magwala,
 14     Nt’ezifungel’efileyo,
 15     Nt’ezijong’owaz’umqala,
 16     Zilibal’iintsana zazo,
 17     Amagwal’anezishwabulo
 18     Zeminyanya engookhokho.

 19     Nohlala nibekw’ityheneba
 20     Zizizukulwana ezizayo:
 21     Yibulalen’ inyoka, madoda,
 22     Yod’iwafukam’amaqanda-
 23     Kant’ayaziwa konke-konke
 24     Ukuthi yoqandusela silo sini na.

 3.1 Nika intsingiselo engathiwanga pahaha yegama “inyoka” ekuthethwa ngayo
     kulo mbongo.                                                             (2)

 3.2 Lo Ndaba kuthethwa ngaye kwisitanza soku-1 ngubani kwaba balandelayo?
     Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo:

       3.2.1      Ngusibonda
       3.2.2      Yinkosi yabaThembu
       3.2.3      Liphakathi                                                  (1)

 3.3 Chaza ukuba esi sihloko sisetyenziswe ngayiphi injongo?                  (1)

 3.4 Ngowuphi lo mzi imbongi ithetha ngawo kulo mbongo?                       (1)

 3.5 Chonga kwisitanza soku-1 umqolo obonisa ukuba le nyoka seyingene
     yaphelela.                                                               (1)

### Page 8

8                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P2                  (SEPTEMBA 2012)

3.6 Ngokwakumqolo 15 ucinga ukuba umbhali uthetha ukuthini?                       (1)

3.7 Ucinga ukuba umbhali wayephila kuliphi ixesha eMzantsi Afrika ngokwalo
    mbongo?                                                                       (1)

3.8 Caphula umqolo otolika le nkcaza “Ukusoloko ugxekwa” kwisitanza sesi-4.       (1)

3.9 Ngokukhokhelwa sisitanza sesi-3 beka sihloko simbi endaweni yesi.             (1)
                                                                                 [10]

                                       OKANYE

UMBUZO 4 (Umbuzo omfutshane)

Funda lo mbongo ulandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.

UPROFESA A. C. JORDAN: Z. S. Qangule

1    Uvakele ubham wokuwa komthi,
2    Kwahlokoma amawa ezizwe ezikude,
3    Kwanga kudlula umoya wezixhobo,
4    Kwanga kukhasa umoya wentlambo
5    Bathi kufanele iminyanya iwelile,
6    Zazola iilwandle zanika imbeko,
7    Yana imvula ayenza nangxolo.
8    Izigalo zegorha namhla ziwile,

9    Iminwe yeqhawe namhla iyekile,
10   Amehlo acimele abona ekudeni.
11   Imiqulu nantso ithe xazalala,
12   Qoqosha lusapho lilifa lakho,
13   Indedeba kaloku ibizidla ngawe,
14   Iduna kaloku belibilela wena.

15   Ndithi imkile inqeberhu yakwaXhosa,
16   Kuthiwa kumnyama kwizwe labangekhoyo,
17   Kudingwa izikhuthali ezidume ngomonde,
18   Kucelwa amadoda agqumza ngeentonga,
19   Amachule acheba acubungule nomsonto,
20   Izinto eziphaka oko zikuphekileyo,
21   Izinto ezisela isiselo senyaniso.

4.1 Hlobo luni lo mbongo olu? Zixhase.                                            (2)

4.2 Caphula umqolo kwisitanza-2 obonisa ukuba nokuba okaJordan akasaphili
    kodwa imisebenzi yakhe yohlal’ihleli.                                         (1)

4.3 Zingalilifa njani iincwadi ezibhalwe ngumntu kubantwana bakhe?                (1)

### Page 9

(SEPTEMBA 2012)                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P2                9

 4.4 Igama elibhalwe ngqindilili ngokokusetyenziswa kwalo kulo mbongo ingaba
     lithetha yiphi kwezi zilandelayo:

       4.4.1      Umntu obalulekileyo
       4.4.2      Umntu onezoso
       4.4.3      Umntu oxakileyo                                               (1)

 4.5 Ngqamanisa umqolo OKULUHLU A nenkcaza EKULUHLU B.

                   ULUHLU A                             ULUHLU B
        4.5.1 Amachule acheba             A Usondlile ngakubhalileyo.
             acubungule nomsonto
        4.5.2 Iminwe yeqhawe namhla       B. Isiphiwo sobukrelekrele, umonde
             iyekile                        nokukwazi ukucazulula izinto
                                          C. Imisebenzi ebeyenza iphelile       (2)

 4.6 Amazwi akrwelelwe umgca ngaphantsi kwisitanza sokugqibela ingaba
     ngawokuncoma okanye ukunikezela?                                           (1)

 4.7 Chaza ukuba kungani na ukuba imbongi isebenzise indalo kakhulu
     kwisitanza soku-1 xa ithetha ngokufa kuka A. C. Jordan.                    (1)

 4.8 Nika umfanekiso ngqondweni oboniswa sisifanekisozwi “bham”.                (1)
                                                                               [10]

                                          KUNYE

 UMBUZO 5 (Umbuzo omde)

 Funda lo mbongo ulandelayo ngocoselelo uze ucacise indlela umbhali abonisa
 ngayo icala elihle nelibi lokuthetha kulo mbongo.

  UKUTHETHA: N. S. V. Zamela

  1 Sisipho semvisiswano nomanyano
  2 Yinkunzi nemazi kwizitshixo
  3 Yincukuthu nentsika kwindalo
  4 Kukungqisha komntu nendalo
  5 Yimvumelwano yembono nolwimi
  6 Sisiseko sobuntu noxolo
  7 Ngumbongo ochaz’ukubona komntu
  8 Iluncomo-gxeko lwezinto nendalo.
  9 Kodwa kwakhona kuzonil’izinto
  10 Kuba kuzikhuphil’izizathw’ezingaphilanga
  11 Kuzidubul’iimeko zoxolo nemvisiswano
  12 Kuzibhentsisil’iintliziyw’ezonakeleyo
  13 Kuzibizil’iimfazw’ezininzi zomhlaba
  14 Kuba kona kwandulel’izenzw’ezihle nezibi.

                                        OKANYE

### Page 10

10                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P2                  (SEPTEMBA 2012)

UMBUZO 6 (Umbuzo omfutshane)

Phendula imibuzo esekwe kumbongo ongasentla.

6.1 Khetha kulo mbongo umqolo obonisa ukungaqiniseki kweziphumo
    zokuthetha.                                                                    (1)

6.2 Xela ingcamango equlethwe yimiqolo emithandathu yokugqibela.                   (1)

6.3 Caphula kulo mbongo umqolo obonisa uchasaniso.                                 (1)

6.4 Xela ukuba isihlanganisi u“Kodwa” esisetyenziswe ekuqaleni kumqolo wesi-
    9 sisetyenziselwe ntoni?                                                       (1)

6.5 Nika uhlobo lwesafobe esibalaseleyo kwimiqolo esibhozo yokuqala.               (1)

6.6 Shwankathela imiqolo yokuqala esibhozo ngezivakalisi ezibini nje kuphela.      (2)

6.7 Kula macala mabini okuthetha avezwa ngumbhali, wena ukhetha liphi?
    Ngasiphi isizathu?                                                             (2)

6.8 Imvano siqalo kwimiqolo 11,12 no13 ebonakaliswe ngokukrwelelwa umgca
    ngaphantsi isetyenziselwe ntoni?                                               (1)
                                                                                  [10]

### Page 11

(SEPTEMBA 2012)                 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P2                       11

 ICANDELO B: INOVELI

 IMIYALELO

    Kweli candelo kubuzwe iinoveli ezimbini.
    Khetha imibuzo kwinoveli oyifundisiweyo.
    Kwinoveli nganye kubuzwe imibuzo emibini, omde nomfutshane, ukususela
     kumbuzo wesi – 7 ukuya kumbuzo 10.
    Khetha umbuzo ube mnye uwuphendule.
    QAPHELA: Ukuba ukhethe umbuzo omde kwinoveli, khetha omfutshane
              kwicandelo C.
              Ukuba ukhethe umbuzo omfutshane kwidrama, khetha umbuzo
              omde kwicandelo B.
    Ubude bombuzo omde buphakathi kwama-340 nama-390 amagama.

 UMBUZO 7 (Umbuzo omde)

 NYANA WAM! NYANA WAM! : W. T. Tamsanqa

 Liyinene elithi impumelelo yomntu ngamnye isezandleni zakhe. Ngqina olu luvo
 ngeziganeko ezisencwadini ngokubhekiselele kuTholelegqwirha, ubonise
 imingeni adibene nayo kodwa waphumelela ebomini.                                   [25]

                                     OKANYE

 UMBUZO 8 (Umbuzo omfutshane)

 Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.

 ISICATSHULWA 1

 Hayi ke yanguwashiywa ukuya ezimotweni nasezibhasini, yalukrozo iimoto
 ukusuka eKempton Park apho iJan Smuts ikhona ukuya kuqabela eRhawutini.
 Ngomzuzwana omncinci kwakhala ibhungane esikhululweni eJan Smuts kodwa
 abanye basala beziindwane belimele kukuxovulwa ngabanye. Isihlanu sona
 itshoba lalala umbethe, yathutha ithuthile inqwelo yezigulane ukusa esibhedlele.

 Akuzange kube kudala befikile e-Albert Street lazala lema ngeembambo elo
 laseWesile abantu bengena benga bayagityiselwa besukela iindawo zokuhlala,
 abanye abazange babenakho kwa ukungena oko bakhala bephandle besithi,”
 Yhini! oku kokumbona nje ngeliso,” kwaye kungekho kunceda. UThozama yena
 namaqabane akhe babona obo buphithi-phithi eJan Smuts esikhululweni
 baqonda ukuba akungangabo baphindela emotweni yabo basinga esibhedlele
 bexoliswe kukubona ukuba ufikile. Yathi ukuba izale indlu bazenza iintetho zabo
 ezimfutshane oonyawo-ntle boMzantsi abaNtsundu nabaMhlophe besithi,
 “Asikamamkeli, asikambulisi sisambona nje”.

 Waye umntu omameleyo nobukeleyo esithi, “Yhini! na angakhe anikwe ithuba
 athethe sikhe sive nje oku kwelizwi lakhe.”

### Page 12

12                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P2                  (SEPTEMBA 2012)

8.1 Xela igama lesi sibhedlele uThozama nabahlobo bakhe basinga kuso.               (1)

8.2 Chaza ukuba kungani abantu belangazelela ukumbona lo kuthethwa ngaye.           (2)

8.3 Nika amagama abefundisi abaBINI ababalulekileyo nababekho kuloo
    nginginya yayiseJan Smuts.                                                      (2)

8.4 Chaza ukuba lo ubuyayo uvela phi, ebeye kwenza ntoni kuloo ndawo avela
    kuyo.                                                                           (2)

8.5 Caphula kwesi sicatshulwa amagama atolikwa zezi nkcaza zilandelayo:

       8.5.1   Kwakugcwele kungekho nendawo.
       8.5.2   Ngesaquphe akwabikho bantu.                                          (2)

8.6 Chonga isaci kumhlathi wokuqala kwesi sicatshulwa uze unike nentsingiselo
    yaso ngokwalo mxholo.                                                           (2)

8.7 Nika igama esele ibizwa ngayo iJan Smuts kule mihla.                            (1)

8.8 Intetho ebhalwe ngqindilili kwisicatshulwa ibonisa ukulangazelela ukuba
    uMangaliso athethe. Sebenzisa ulwazi lwakho lwencwadi uze uxele
    imizekelo ibe MIBINI yemibandela awayesakuzibalula kuyo uMangaliso
    ngexesha esenza intetho kwiingqungquthela zabafundi.                            (2)

8.9 Waqalisa phi ukulusabela ubizo lwakhe uMangaliso akuba ebuyele eMzantsi
    Afrika?                                                                         (1)
                                                                                   [15]

ISICATSHULWA 2
Asingeze sanaba kakhulu sichaza uvuyo olwaba kwaFikizolo mhla wafika
uMangaliso engumfundisi ehamba noyise, befika kuNofundile owayecinga ukuba
indoda yakhe kudala yafa njengoko nendoda yayicinga ukuba umfazi wayo wafa .
Ungasowuzizobela owakho umfanekiso. Mna ndingasuka nje ndithi yaba lolo
vuyo lwalukhatshwa ziinyembezi.
Wayiwisa etyetyisiweyo umfo wasemaKhomazini ikhatshwa liqela leegusha.
Lafa ilitye nembokotho elimeme lonke iZazulwana. Izihlobo ezikwiindawo
ngeendawo kwanezifundiswa zeli loMzantsi Afrika ziphume ngendlu. Elilisela
ngelizwi elinye umfo kaBhungalipheli esithi, “Vuyisanani nam.”
Abanye abantu bayazenza izinto ezintle kodwa abaze bazibone iziqhamo
zemisebenzi yabo kuba zithi ziqandusele okanye ziqaqambe sebefile kodwa apha
ekwenzeni uMangaliso umntu waba nethamsanqa uFikizolo kuba iziqhamo
zemisebenzi yakhe wazixhamla esaphila. Banoyolo abathi bazixhamle iziqhamo
zezithukuthuku zabo besaphila.

8.10    Esi siganeko sokuwiswa kwetyetyisiweyo asiqali kwenzeka ngokwalapha
        kwelibali. Xela ukuba besikhe senzeka nini?                                 (1)

### Page 13

(SEPTEMBA 2012)                 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P2                          13

 8.11   Xela ukuba esi siganeko kubuzwe ngaso apha ngasentla sitolika ntoni
        malunga nenkcubeko yethu maXhosa.                                               (1)

 8.12   Ingaba la magama abhalwe ngqindilili athetha ukuthini?                          (1)

 8.13   Chaza ukuba umqolo okrwelelwe umgca ngaphantsi unika luphi uluvo.               (1)

 8.14   Nika imizekelo ibe MIBINI yezidanga anazo uMangaliso ukungqina ukuba
        wayesisifundiswa.                                                               (2)

 8.15   Sele sixelelwa ngoMangaliso ofika kwaFikizolo ehamba noyise badibene
        phi kwaye bedibene njani?                                                       (2)

 8.16   Kolu hambo lokubuyela ekhaya uqale wagqitha phi uMangaliso akuba
        eseGcuwa phambi kokuba aye kwaFikizolo?                                         (1)

 8.17   Xela ukuba ngokwesi sicatshulwa libe yintoni igalelo alenzileyo uFikizolo
        ebomini bukaMangaliso.                                                          (1)
                                                                                       [10]
                                                                                       [25]

                                     OKANYE

 UMBUZO 9: (Umbuzo omde)

 UKHOZI OLUMAPHIKO: N. Saule

 Umzabalazo asiyondlwan’iyanetha kuba ubomi bakho busemngciphekweni
 wokufa kodwa ofunga angajiki uyabuyekezwa ekugqibeleni. Ujonge uMfazwe
 bonisa ubunyani bolu luvo uthathela mhla wathatha isigqibo sokuwela imida
 alifulathele ikhaya lakhe de abe uchophela ityala likaFriday.                         [25]

                                     OKANYE

 UMBUZO 10: (Umbuzo omfutshane)

 Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.

 ISICATSHULWA 1
 “Uza kwenzakala kuloo ndlela uyithathayo.” Yayililizwi elirhabaxa lendoda, lisitsho
 kude kufutshane nam. Ndaqwanya ndajonga ngasentla, hayi andabona mntu,
 utsho phi bethu?
 “Ndihambe ngaphi ke?” cwaka. Tyhini, uyokutshona phi na lo mntu? Kwathi qatha
 ukuba makabe akafuni kuthetha, ngoko ke mandimkhokele. Ndalathe ezantsi,
 kwam, “ndihambe ngapha?” Yabuya ngoko nangoko impendulo, “hayi!” Ndalathe
 ngasekunene, wathi hayi kwakhona, nangasekhohlo waphinda walandula.
 Ndalathe entla kwam, “heke, nyuka ngolo hlobo.” “Njani, kungekho ndlela nje?”
 Ndabuza ndingxamile. “Nyuka wena iza kubakho indlela.”

### Page 14

14                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P2                    (SEPTEMBA 2012)

“Uphi wena?” Yabuya impendulo isithi “ndilapha” ndabe mna ndingaboni kwanto.
Ndigwencele eliweni ndanyuka izicalu zamatye athe nkqo. Ukuqabela amawa
nokunyuka imithi yayiyinto esasiyenza sisengamakhwenkwana, kangangento
yokuba saside sikhuphisane ngokunyuka eyona ndawo iphakamileyo kulaa ntaba
kaQaka. Lwaluneengozi ke nolu khuphiswano esasilunyukiswa njalo ngalo.

10.1    Ngoobani aba bathetha kwesi sicatshulwa?                                      (2)

10.2    Uphi lo mlinganiswa ngeli xesha eva eli lizwi?                                (1)

10.3    Xela ukuba abantu ababhacayo babesebenzisa luphi uhlobo lwesithuthi.
        Nika isizathu sempendulo yakho.                                               (2)

10.4    Sele esiva eli lizwi nje lo mlinganiswa uphumeleni kwisithuthi ebekhwele
        kuso?                                                                         (1)

10.5    Nika igama lendawo eza kuba sisiphelo solu hambo lude kangaka
        luthatyathwa ngulo mlinganiswa kwaye kulawula wuphi umbutho kule
        ndawo?                                                                        (2)

10.6    Yinyani okanye bubuxoki xa esi sithethi sisithi, “inengozi ke le ndawo uze
        kuyo”. Zixhase.                                                               (2)

10.7    Chaza ukuba uphethe enikwa ntoni lo mlinganiswa sesi sithethi sala
        mazwi angasentla? Kwaye esi sipho sibe luncedo njani kulo mlinganiswa.        (2)

10.8    Xela ukuba lo mlinganiswa uphinde wadibana naso phi esi sithethi
        ngokwalapha ebalini.                                                          (1)

10.9    Lo mlinganiswa uthabatha olu hambo akabonakalisi ephethe mpahla
        njengamntu useluhambeni. Chaza ukuba kungani.                                 (1)

10.10   Ukhe wakhwazwa kanobom ngamakhwenkwe athile lo mlinganiswa
        esekolu hambo ndaweni ithile. Ebemkhwaza esithini?                            (1)
                                                                                     [15]

### Page 15

(SEPTEMBA 2012)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P2                     15

 ISICATSHULWA 2
 “Masithembe uyeza ngenene tat’uQhinebe. Usale kakuhle!” Ndandimazi
 uNdikho. Yenye yeentwana ezafika mva eMthontsi. Andinakuze ndilalathe
 ingcwaba lakhe kulawa aseMthontsi, kodwa likuwo.
 Yatsala inqwelo yamahilihili.
 “Kungcono ukufa kunokuba ingqondo yakho igcine umfanekiso onje.” Loo mazwi
 kaSiphiwo andihlala ndada ndaya kufika esikhululweni eBholo. Akukho namnye
 umfanekiso owawufuna ukucima engqondweni. EBholo itreyini yafika ezinzulwini
 zobusuku, yaba ndim ndedwa umntu ohlayo. Emgangathweni wabakhweli
 kwakuthe cwaka, kungabonakali nomthinzi. Bayephi abantu?
 Ngethamsanqa kwakungabandi kuba kwakusehlotyeni, iinkwenkwezi
 zazikhanyise isibhakabhaka, elo litha laza kuhlaba emhlabeni ezantsi. Iimvula
 zehlobo zazingekafiki ncam, imithi isawabonisa amanxeba obusika.
 Kwakungekho nampahla ingako ndinayo, ndingazi kusindwa nto ke kuloo ndlela
 iya kwaQaka. Ndithe xa ndiphuma esitishini kwabe kufika imoto engxamileyo.
 YayinguSiphiwo. “Nguwe lo Mfundisi kudala ndiquqa apha kwesi sitishi okoko
 sabuyayo. Besendinexhala ndisithi akusabuyi, mhlawumbi ucholwe lixhegwazana
 langaphaya eMgazi”.
 Wayethetha uSiphiwo engaphumli engandibuzi nempilo le. “Kukuthini ukuthetha
 ngolu hlobo Siphiwo wakugqiba ukuba ngumfundisi? Kutheni khona
 ndizokuphuthunywa nguwe nje?

 10.11     Xela ukuba lo mbutho iNtsimb’ebomvu ungawunxulumanisa nawuphi
           eMzantsi Afrika kule ilandelayo:

           10.11.1   Azapo
           10.11.2   Umkhonto weSizwe
           10.11.3   I. F. P.                                                     (1)

 10.12     Beka gama limbi elikumxholo wesicatshulwa endaweni yalawo abhalwe
           ngqindilili.                                                           (1)

 10.13     Xela ukuba lo Siphiwo uthetha nomfundisi baqale phi ukwazana?          (1)

 10.14     Yahlula aba befundisi babini kuthethwa ngabo apha.                     (2)

 10.15     Ngokwencoko yesi sibini kubonakala kubuywa ndaweni ithile. Chaza
           ukuba kubuywa phi?                                                     (1)

 10.16     Sebenzisa ulwazi lwakho lwencwadi uze uxele indlela ebebizwa ngayo
           uMfazwe ngooThembekile.                                                (1)

 10.17     Chaza naziphi na izinto eziNTATHU awathi uSiphiwo wazixelela lo
           mlinganiswa aye kumphuthuma ukufika kwakhe kwamfundisi uHlathi.        (3)
                                                                                 [10]

                                                   AMANQAKU ECANDELO B:           25

### Page 16

16                     ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P2                  (SEPTEMBA 2012)

ICANDELO C: IDRAMA

IMIYALELO

     Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiidrama ezimbini, ukususela kumbuzo
      11 ukuya kumbuzo 14.
     Kwidrama ngaNYE kubuzwe imibuzo emibini; omde kunye nomfutshane.
     Khetha umbuzo ube mnye kwidrama oyifundisiweyo.
KHUMBULA: Ukuba umlingwa ebekhethe umbuzo omfutshane kwicandelo B,
         UNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo omde kwicandelo C.
         Ukuba umlingwa ebekhethe umbuzo omde kwicandelo B,
         UNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo omfutshane kwicandelo
         C.
Ubude bombuzo omde buphakathi kwama-340 nama-390 amagama.

UMBUZO 11: (Umbuzo omde)

A- a – a! JONGUMSOBOMVU: B. B. Mkonto

Ngqina ngokubonisa ngezehlo ezikule ncwadi ukuba iinjongo zabamhlophe
zokushumayela ivangeli kaKrestu yayingekokuxwilela nje kuphela iingqondo
zabamnyama kule nkolo, koko yayikukurhwaphiliza umhlaba wabo nobutyebi
bawo bengaqondwa.                                                                [25]

                                 OKANYE

UMBUZO 12 (Umbuzo omfutshane)

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo esekwe kuzo.

ISICATSHULWA 1
QUKA:       Njengokuba kusithiwa nje niyabalela abantu ukuba basile iindywala
            zabo benze namadini abo ngenxa yokuhlonela abo baleleyo, uthini
            wena?
FILIPHU:    Khumbula kaloku mhlekazi ukuba abantu bayakhohlwa kukuthatha
            izinto bazibeke ngale ndlela bakholwa yiyo bona. Akuthiwa abantu
            mabangonwabi, hayi. Kungatshiwo nokuthi abantu mabangasili
            iindywala zabo ngokuzonwabisa, kodwa ukho umahluko ekuseleni
            ngengqiqo nangendlela eyiyo nasekuseleni uzibhubhisa. Bambi
            ke abantu baye bathi ngenxa yeza ndywala ubone ukuba ayikho
            enye into engenye abaya kuthi bayenze, kuphela kukujikeleza
            apha elalini behamba besela, ndaweni yokwenza imisetyenzana
            yekhaya. Yiloo ndawo ke le siyilwayo ebantwini.

### Page 17

(SEPTEMBA 2012)                    ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P2                      17

 QUKA:            Unyanisile ke kuloo ndawo. Yenye yezinto endingadibani kakuhle
                  ngayo nenkosi le yam yeziyunguma. Silwa kube mdaka iisali kuba
                  kaloku yona ithanda ukubona abantu bengena bephuma apha
                  ngenxa yezi ndywala zingapheliyo, ndaweni yokuquqa emasimini
                  nasendle. Ndiyabona ukuba singadibana nale nto niza nayo.
                  Khanide ke nisebenze apha ebantwini, nibafake loo mhlabelo, mhle,
                  kunjalo nje uya kusiphucula esi sizwe sifumane uzuko nakwezinye
                  izizwe.
 RUFUS:           Ungalibali ke mhlekazi ukuba, mna ndiza nezinto oza kuthi
                  wakuzibona, uzive nawe ukuba ngenene awuzilahlekisanga nesizwe
                  sakho. (Uvula ityesi ebithwelwe ngabasebenzi bakhe ababini)
                  Khangela le tyesi yam, bubutyebi bodwa obu ububonayo.
                  (Ukhupha ihempe nebrukhwe yekhakhi) Ziimpahla ezi sizinxibileyo.
                  Ndiyakupha, zezakho ezi mhlekazi. Lo mnqwazi, ungakunceda kula
                  malanga ale ndawo. Kanti ke ndiyazi ukuba kweli cala anikaziboni
                  ezi zethu izixhobo zokulwa, khangela le yethu intonga, (Ukhupha
                  umpu) Ndiyakwazi ukubetha into ikude ngayo. (Uyawungxala
                  bebukele abanye, adubule iinkukhu ebezicholachola kude phaya)
 QUKA:            Hi bafondini! Kade ndisiva ke ngalo mbayimbayi ushiya izigede.
                  Uyabona baw’uMngxongo ukuba utshaba lwakho ulubetha lusekude
                  phaya, uqengqe ugodo. Nazi ke izinto endizifunayo mna kwesi
                  sizwe, impucuko nokuxhobisa esi sizwe, siyeke ukunyeliswa
                  njengamatyutyusi.

 12.1    Xela ukuba intetho kaQuka ekrwelelwe umgca ngaphantsi ibhekisa
         koobani?                                                                      (1)

 12.2    Thathela kule ntetho kaQuka yokuqala kwesi sicatshulwa uze unike
         uhlobo lwesimo sentlalo sale ndawo.                                           (1)

 12.3    Ukwenziwa kwamadini ngabantu abathile ingaba kubonisa yiphi kwezi
         zilandelayo. Khetha impendulo echanekileyo:

         12.3.1      Ubutyebi
         12.3.2      Inkcubeko
         12.3.3      Ishwangusha                                                       (1)

 12.4    Nika igama elinye neliya kuthetha into etolikwa ngamagama abhalwe
         ngqindilili kwintetho kaFiliphu.                                              (1)

 12.5    Chaza ukuba yintoni le bangavisisani ngayo uQuka nenkosi yakhe.               (2)

 12.6    Uyavumelana na nale ndlela uQuka ayibona ngayo impucuko?                      (1)

 12.7    Ucinga ukuba uQuka wabamkela aba bamhlophe? Zixhase ngokucaphula
         apha kwisicatshulwa.                                                          (2)

 12.8    Nika igama lale nkosi yabulawa nguQuka.                                       (1)

 12.9    Ucinga ukuba yintoni injongo yokuba uQuka anikwe ezi zixhobo
         zempucuko?                                                                    (1)
                                                                                      [11]

### Page 18

18                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P2                      (SEPTEMBA 2012)

ISICATSHULWA 2
FILIPHU:     Kwakuhle ke oko Kholoneli. Ndiyaphinda ukubethelela into yokuba
             le ndaba yale ncwadi mayibe yeyakwamkhozi. Nomrhwebi lo
             andingenqweni ukuba ayive kuba lilopholopho. Ndisitsho nje
             ndimbona esiza nganeno apha namahlakani akhe orhwebo.
SOMERSET: Kaloku Gqirha ukuba linokudula eli hlebo lethu, ndingamangalelwa
          yinkundla yasemkhosini, ndivalelwe, ndigxothwe kungenjalo ndifumane
          ukuxhonywa. Esi senzo sifana nokuvukela umbuso. Kodwa ke
          sinokuthini ukungasenzi? Silangazelela uxolo kule mimandla ukuze nani
          nize kushumayela ningenaloyiko lakuhlaselwa zezi ndlavini. Mna ke
          ndidinwe ngala magazi amsulwa ankcenkceza kule mimango. Lelona
          cebo eli. (Uyangena uRufus) Kutheni? Wamaphikana?
RUFUS:       Ndothuswa zezi nqwelo zingakaya. (Esalatha phandle) Akhululwe onke
             amakhoboka. Akagqejwanga nje kuphela, abulewe ehleli amafama.
             Ndibhidwe ngoku ngala siza nawo, afike apha aya kuzinyhala
             kwamanye. Ndicela uGqirha lo aye kundicengela phaya kuwo,
             awabonise umonakalo aza kuwenza ngokungasincedisi siwahlawula
             ngokuncumisayo.
FILIPHU:     Andingethandi ukuba sibuyele kuloo ngxoxo mnumzana uRufus.
             Ngumthetho osekiweyo ngoku lowo. Ukuba unomqeshwa wakhe,
             intlawulo iya kuphuma ngokufanelekileyo nangemvisiswano phakathi
             kweso sibini. Kodwa akukho bani unagunya kubomi bomnye umntu. Yiya
             wena ngokwakho kubantu bakho, ubacenge nje ngomqeshi kumqeshwa.
             Ukuba uya ngegunya lobuThixo kwikhoboka chitha utyiwe.

12.10   Yahlula aba babini, Filiphu kunye noSomerset ngokwendima
        abayidlalayo.                                                                   (2)

12.11   Chaza ukuba ngokwendima ayidlalayo uFiliphu uyayingqina na le nto
        ayiyo. Ewe / Hayi, uzixhase.                                                    (2)

12.12   Cacisa le ntetho yesi sithethi ibhalwe ngamagama angqindilili.                  (2)

12.13   Xela ukuba le leta athetha ngayo uFiliphu ithini.                               (1)

12.14   Abhekisa kubani amazwi akrwelelwe umgca ngaphantsi kwintetho
        kaFiliphu?                                                                      (1)

12.15   Yinyani okanye asiyonyani xa uSomerset esithi, “... ukuze nani nize
        kushumayela ningenaloyiko lakuhlaselwa zezi ndlavini”? Zixhase.                 (2)

12.16   Xela ukuba le ncoko yaba balinganiswa iqhubeka phi?                             (1)

12.17   Chaza ukuba ezi nqwelo athetha ngazo uRufus kwintetho yakhe
        zezantoni?                                                                      (2)

12.18   Caphula kwintetho kaSomerset yokuqala amazwi abonisa ukuba uRufus
        imothusile into yokukhululwa kwamakhoboka nokubulawa kwamafama.                 (1)
                                                                                       [14]
                                                                                       [25]

### Page 19

(SEPTEMBA 2012)                    ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P2                       19

 UMBUZO 13 (Umbuzo omde)

 AMAZA: Z. S. Qangule

 Kuyacaca ukuba umbhali xa ethiya igama umlinganiswa sukube enento afuna
 ukuyityhila malunga nomxholo. Bonisa indlela azotywe ngayo uNamhla
 ekuncediseni ukuwufezekisa umxholo.                                                   [25]

                                        OKANYE

 UMBUZO 14 (Umbuzo omfutshane)

 Fundisisa le ncoko ilandelayo wandule ukuphendula imibuzo esekwe kuyo
 kwizicatshulwa zozibini.

 ISICATSHULWA 1
 LIZO:            (Esiya ngasefestileni.) Ziinyanga ilizwi ulikhuphele imixhadi,
                  ngunyaka wonke iinyembezi uziphalaza ucela amawenu ukuba
                  angakutshatisi noSidima. Kodwa sekunjalo iinyembezi zakho ziwa
                  njengamanzi entlabathini. (Ejika emjonga) Ingaba usaboyikela ntoni
                  ububi obunokuvelela uziqhelile nje iintolo zabo?
 NAMHLA:          (Esiya kuchopha ebhedini) Utsho usithini?
 LIZO:            (Esondela kuye) Nditsho ndisithi qina, masilungise, utyhafo
                  nobutyeketyeke mabukhwelele.
 NAMHLA:          (Emhlalisa emgona) Masingangxami siziphose kudaka esakuthi
                  sizikhupha kulo sibe sitshona kwakulo.
 LIZO:            (Engqengqa) Bendingazi ukuba singathintelwa zizidenge zamaqaba
                  kwiinjongo zethu.
 NAMHLA:          Intsomi yakwaXhosa ithi izitunxa zabeka ilityekazi endleleni,
                  nkqi zoyiswa kukulisusa izilumko!
 LIZO:            Kanene lo Sidima uza kuhlala ixesha elingakanani emva kwaloo
                  nomgogwana womtshato?
 NAMHLA:          Iinyanga zimbini qwaba, abuyele eRhawutini.
 LIZO:            Kanene wenza msebenzi mni?
 NAMHLA:          Ukwii-ofisi zeedompasi kufutshane nemigodi.
 LIZO:            Ukuba ubuye engawelwanga ngumgodi, uya kufika edilikelwe
                  yindlu.
 NAMHLA:          Kuwa into ebimile.
 LIZO:            Niza kutshatiswa ngubani?

 14.1     Xela ukuba isifaniso esisetyenziswe kwintetho yokuqala kaLizo
          siphuhlisa ntoni.                                                             (1)

### Page 20

20                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P2                    (SEPTEMBA 2012)

14.2    Nika intsingiselo yegama “udaka” ngokwesi sicatshulwa.                       (1)

14.3    Chaza ukuba intetho ebhalwe ngqindilili kaNamhla ibhekisa koobani.           (2)

14.4    Nika igama lomntu oza kutshatisa uNamhla noSidima.                           (1)

14.5    Ngubani owangena ngequbuliso esi sibini sisazihlalele kamnandi
        ngokwesi sicatshulwa?                                                        (1)

14.6    Ingaba le ncoko yesi sibini iqhubeka phi?                                    (1)

14.7    Caphula igama elibonisa ukudeleka kwalo mtshato kaSidima noNamhla.           (1)

14.8    Cacisa le ntetho kaLizo “Ukuba ubuye engawelwanga ngumgodi uya
        kufika edilikelwe yindlu.”                                                   (2)

14.9    Ingaba azaliseka la mazwi angasentla esi sithethi? Ewe/ Hayi uzixhase.       (2)

14.10   Bhala igama elikwesi sicatshulwa elitolikwa yile nkcaza: Incwadi
        eyayinguntamnani kumntu omnyama ngexesha lengcinezelo.                       (1)

14.11   Anyanisile na amazwi kaNamhla athi, “Kuwa into ebimile”? Zixhase.            (2)
                                                                                    [15]

ISICATSHULWA 2

SIDIMA:      (Ejonga kuDuma, emgquma ngeragi yakhe) Andazi nokuba mandithi
             sala nokuba mandithi hamba na mfo wethu. Ngoku ndisele ndedwa,
             inxenye yam ibunile. Mandla mani na angaphefumlela olu dongwe,
             lubuye lugqadaze, lungqishe, luthethe. Ithunzi lokufa ligqithe
             ngakum ladlula nawe. Akwaba ilifu besilifunqule ngaxesha-nye
             ukuze lakusilahla siyihambe kunye loo ndlela inxaphisayo.
             Siwaqabele kunye loo maqhina angquzulanayo, sehle sixhasene
             kwezo ngxondorha zisinekileyo, siphume kunye kwezo ntsunguzi
             zamahlathi kaMtyholi. Sikhwazane xa sixwesaxwesa kuloo
             maxethuka, sigonane kaloku xa silufincayo uhambo lwethu. Ngala
             mazwi ke mfo wethu ndiyakubulisa. Kungoku nje ndiyahamba
             kuba ndibaleka imbumbulu eyahlala ikrobile. Ndisaba isibham
             esahlala siqhumisa.
ZODWA:       (Esogquma uZodwa waseBhayi ngeragi yakhe) Ngelokuncama ke
             sithi kugqityiwe. Thina benyama asinamandla akwenza nto, sicela
             uMesiya anivulele kumnyango wamazulu, anihlanganise nabo
             basindisiweyo. (Uwe umkhusane)

14.12   Khetha kwesi sicatshulwa ibinzana elitolikwa zezi nkcaza zilandelayo:

        14.12.1   Ukuphinda kubuyiselwe ubomi.
        14.12.2   Ukubambisana / ukusebenzisana ngamaxesha eenzima.                  (2)

14.13   Nika esona sizathu sokuba aba babini badutyulwe?                             (1)

### Page 21

(SEPTEMBA 2012)                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P2                   21

 14.14    Chaza ukuba amazwi akwisivakalisi sokuqala kwintetho kaSidima azoba
          mfanekiso mni ngaye.                                                     (1)

 14.15    Tshatisa igama eliKULUHLU A eliya kuthi linike intsingiselo enye nelo
          liKULUHLU B ngokwakwisicatshulwa.                                        (3)

                  ULUHLU A                        ULUHLU B
            14.15.1 Udongwe               A Ukufa
            14.15.2 Ilifu                 B Iingxaki / iinzima
            14.15.3 Iintsunguzi           C Umzimba
                                                                                   (3)

 14.16    Ingaba intetho kaSidima ebonakaliswe ngamagama abhalwe ngqindilili
          ibethelela luvo luni?                                                    (1)

 14.17    Xela ukuba ngokwesi sicatshulwa sesibini ungathi kuxa likweliphi
          inqanaba lesakhiwo eli bali. Xhasa impendulo yakho.                      (2)
                                                                                  [10]

                                                      AMANQAKU ECANDELO C:         25

                                                          AMANQAKU EWONKE:         80

## Related documents

- [XHOSA HL P2 SEPT12 MEMO](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-sept12-memo/6bdb8855-b95b-444d-a925-67104b9afaf5) — isiXhosa HL · Memo · 2012
- [XHOSA HL P2 QP GR12 SEPT 2016](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-qp-gr12-sept-2016/8c18231b-5a1d-4fb6-92d1-d87d5e94fd56) — isiXhosa HL · QP · 2016
- [XHOSA HL P2 QP GR12 SEPT2015](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-qp-gr12-sept2015/b1daf025-81ce-421e-ad29-f36bd4410fb7) — isiXhosa HL · QP · 2015
- [XHOHL-P1-MEMO-SEP 2012 final](https://www.hlayiso.com/library/xhohl-p1-memo-sep-2012-final/94b10889-46a1-45a3-a373-3d26eaa24ad5) — isiXhosa HL · Memo · 2012
- [XHOSA HL P2 SEPT12 MEMO](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-sept12-memo/47823961-4da1-41bf-a922-6eefc922736b) — isiXhosa HL · Memo · 2012
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT2023](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept2023/48ade3ac-7aea-4d45-bf06-ab26722953a1) — isiXhosa HL · Memo · 2023

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
