# isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2017 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the Eastern Cape Mock Exam 2017, 28 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-qp-gr12-sept-2017/2ad995aa-ae78-4d34-a580-351c1681c213
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 28

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2017 QP](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-qp-gr12-sept-2017/2ad995aa-ae78-4d34-a580-351c1681c213)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2017. Question paper, 28 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                   SENIOR CERTIFICATE

                          IBANGA 12

                        SEPTEMBA 2017

          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2

AMANQAKU: 80

IXESHA:     2½ iiyure

                    Olu viwo lunamaphepha angama-28.

### Page 2

2                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2              (EC/SEPTEMBA 2017)

IMIYALELO NENGCACISO

1.    Funda imiyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.

2.    Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Sebenzisa itheyibhile
      yesiqulatho ekwiphepha elilandelayo uze uchonge imibuzo ebuzwe
      ngoncwadi olufundisiweyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule
      ukhethe oza kuyiphendula.

3.    Eli phepha linamacandelo amaTHATHU:
      ICANDELO A:           iSihobe                         (30)
      ICANDELO B:           iNoveli/Uncwadi Lwemveli        (25)
      ICANDELO C:           iDrama                          (25)

4.    Phendula imibuzo emiHLANU iyonke, emiTHATHU kwiCANDELO A, omNYE
      kwiCANDELO B, nomNYE kwiCANDELO C ngolu hlobo:

      ICANDELO A: ISIHOBE
      IMIBONGO EFUNDISWE EKLASINI-Phendula imibuzo emiBINI
      UMBONGO ONGAFUNDISWANGA: Ngumbuzo ONYANZELEKILEYO
      ICANDELO B: INOVELI/Uncwadi Lwemveli
      Phendula umbuzo OMNYE.
      ICANDELO C: IDRAMA
      Phendula umbuzo OMNYE.

5.    UKUKHETHWA KWEEMPENDULO NGOKWAMACANDELO B
      (INOVELI/Uncwadi Lwemveli NO C (IDRAMA)

           Phendula KUPHELA imibuzo esetwe kwinoveli okanye idrama.
           Phendula UMBUZO OSISINCOKO OMNYE kunye NOMBUZO
            OMFUTSHANE. Ukuba uphendula umbuzo osisincoko KWICANDELO
            B, uya kuphendula umbuzo omfutshane KWICANDELO C. Ukuba
            uphendula umbuzo omfutshane KWICANDELO B,uya kuphendula
            umbuzo osisincoko KWICANDELO C. Sebenzisa itshekhlisiti
            yokuncedisa.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 3

(EC/SEPTEMBA 2017)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                       3

6.      UBUDE BEEMPENDULO

              Impendulo yombuzo osisincoko wesincoko sesiHobe mayibe phakathi
               kwamagama ali-190–240.
              Iimpendulo zombuzo osisincoko kwicandelo leNoveli neleDrama
               mazibe phakathi kwamagama angama 340–390.
              Ubude beempendulo kwimibuzo emifutshane buya kulawulwa
               ngamanqaku. Abaviwa mabasebenzele ukuba iimpendulo zingqale
               zibe semxholweni.

7.      Landela imiyalelo esekuqaleni kwecandelo ngalinye ngononophelo.

8.      Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
        esetyenziswe kweli phepha lemibuzo.

9.      Qala icandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

10      Iingcebiso malunga nokulawula ixesha:

        ICANDELO A: malunga nama-40 emizuzu
        ICANDELO B: malunga nama-55 emizuzu
        ICANDELO C: malunga nama-55 emizuzu

11.     Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 4

4                             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2              (EC/SEPTEMBA 2017)

 IPHEPHA YESIQULATHO
 Eli phepha liza kunceda abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo abafuna ukuyiphendula
 ngaphandle kokufunda lonke iphepha.
 ICANDELO A: ISIHOBE
 Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI na imibuzo emiBINI.
        INANI LOMBUZO                       UMBUZO            AMANQAKU      INOMBOLO
                                                                            YEPHEPHA
 1.     UMfikazi uCharlotte               Umbuzo omde            10             6
        Manyhi Maxeke
                                           OKANYE
 2.     Unozakuzaku                     Umbuzo omfutshane        10              7

                                           OKANYE
 3.     Intliziyo yam                   Umbuzo omfutshane        10              8

                                           OKANYE
 4.     Inyibiba                        Umbuzo omfutshane        10              9

                                            KUNYE

                Umbongo ongafundiswanga. Unyanzelekile ukuba uwuphendule.
 5.     Emangcwabeni                    Umbuzo omfutshane        10              10

 ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
 Phendula umbuzo omNYE

                                                                      INOMBOLO
      INANI LOMBUZO              UMBUZO             AMANQAKU
                                                                      YEPHEPHA
 6.     Nyana wam!         Umbuzo osisincoko            25                11
        Nyana wam!         soncwadi
                                         OKANYE
 7.     Nyana wam!         Umbuzo                       25                  12
        Nyana wam!         omfutshane
                                         OKANYE
 8.     Ukhozi             Umbuzo osisincoko            25                  14
        olumaphiko         soncwadi
                                         OKANYE
 9.     Ukhozi             Umbuzo                       25                  14
        olumaphiko         omfutshane
                                         OKANYE
 10. Inkaw’ idliwa ilila   Umbuzo osisincoko            25                  16
                           soncwadi
                                         OKANYE
 11. Inkaw’ idliwa ilila   Umbuzo                       25                  16
                           omfutshane

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 5

(EC/SEPTEMBA 2017)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                          5

 12. Ubuncwane             Umbuzo osisincoko            25                     19
     Boncwadi              soncwadi
     Lwemveli
                                               OKANYE
 13. Ubuncwane             Umbuzo                       25                     19
     Boncwadi              omfutshane
     Lwemveli

 ICANDELO C: IDRAMA

 Phendula umbuzo omNYE.

 INANI LOMBUZO                  UMBUZO                  AMANQAKU         INOMBOLO
                                                                         YEPHEPHA
 14. Buzani kubawo              Umbuzo osisincoko            25               22
                                soncwadi
                                    OKANYE
 15. Buzani kubawo              Umbuzo omfutshane            25                     23
                                    OKANYE
 16. Indlal’ inamanyala         Umbuzo osisincoko            25                     25
                                soncwadi

 17. Indlal’ inamanyala         Umbuzo omfutshane            25                     25

  QAPHELA: kumaCANDELO B no C, phendula umbuzo oSISINCOKO
            SONCWADI omNYE kunye nombuzo omFUTSHANE omNYE.

 ULUHLU LOKUKHANGELA (ITSHEKHLISTI)

 Kunyanzelekile ukuba ujongisise olu luhlu lulandelayo ukuze uqiniseke ukuba
 ukhethe imibuzo ngendlela eyiyo.

          ICANDELO                AMANANI         INANI LEMIBUZO         PHAWULA
                                  EMIBUZO         EPHENDULWAYO
 A    Isihobe (Imibongo             1–4                  2
      emiselweyo)
      Isihobe (Umbongo                   5              1
      ongamiselwanga)
 B    Inoveli/Uncwadi                   6–13            1
      Lwemveli (Umbuzo
      osisincoko soncwadi
      OKANYE omfutshane)
 C    Idrama (Umbuzo                14–17               1
      osisincoko soncwadi
      OKANYE omfutshane)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 6

6                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                 (EC/SEPTEMBA 2017)

ICANDELO A: ISIHOBE

IMIHOBE YESIXHOSA- B Ngombane

IMIYALELO

     Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo eziNE ezifundisiweyo nombongo
      omNYE ongafundiswanga.
     Umviwa ulindeleke ukuba aphendule nayiphi na imibuzo emiBINI ebuzwe
      kwimibongo okanye kwizibongo ezifundisiweyo; kunye nombuzo omNYE
      ongafundiswanga okanye isibongo esingafundiswanga.

QAPHELA: Umbuzo ongombongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba
         uwuphendule. Qinisekisa ukuba uphendule imibuzo emiTHATHU
         kweli candelo.

Ubude bempendulo yombuzo osisincoko buphakathi kwe-190–240 amagama.

IMIBONGO EFUNDISIWEYO

UMBUZO 1 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula lo mbuzo
ulandelayo.

Cazulula isigama esisetyenziswe yimbongi ukutyhila intsingiselo yalo mbongo.       [10]

UMFIKAZI UCHARLOTTE MANYHI MAXEKE- SEK MQHAYI

“Ndesuka ndingunina kwaSirayeli” (Gwebi 5:7)

1.     Shukumani bafazi,
2.     Ushenxil’ uMamarhixirhixi;
3.     Ufinyis’ amagruxu;
4.     Ushenxil’ okad’ esakh’ umzi;
5.     Egutyul’ iirhanga namanxila;
6.     Egodus’ amahilihil’ agoduke;
7.     Kubuy’ amadungudwan’ emazweni;
8.     Itye lesiseko seTiyopiya!
9.     Shukumani bafazi!

10. Igqibil’intombi’asemzini,
11. Igqibil’ intomb’ aseLusuthu;
12. Umfazi wamaNywabe kwaGatyeni;
13. Ukhe wabek’ iinyawo kwelabaTswana;
14. Kusapho lukaKhama nolwabaRolweni;
15. Wabek’ amabele kubaThembu;
16. Kumabandla kaNdaba kaZondwa;
17. ETyhalarha kwingcwaba likaNgangelizwe.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 7

(EC/SEPTEMBA 2017)                 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                         7

 UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Funda isicatshulwa sombongo esingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

 UNOZAKUZAKU- ZS QANGULE

 1     Indod’ encazwa ngabakhulu kwanabanci,
 2     Kufunek’ ingalandulanga kodwa yenz’ ezo nto
 3     Imaz’ esengekayo nok’ isisaqhaga,
 4     Kaloku yindlezan’ ayinakoma kuthi tu.

 5     Inyew’idinyazw’ilungiswe nguye,
 6     Ngumnt’ ontloni ke wasebulawini.
 7     Intomb’ iyazimel’ unin’ ambathe,
 8     Ngumdibanisi wamakhay’ amabini ngobulawu.

 9     Nanko k’ esiz’ ehamb’ exhakazela,
 10 Abafazi bemhewula, zimkhonkoth’ izinja.
 11 Iinkomo ziphi, luphi na lon’ uswazi?
 12 Azi waze njani na? Isazi-mzi k’ eso.

 13 Imbeko nemibuz’ emlindeleyo kwelo khaya.
 14 Kodwa ke yinkabi yamalang’ ekad’ inetha.
 15 Indlel’ ayaziwa mntu kodw’ umhambi wayo,
 16 Kuthenjwe yena ngasemv’ ujongiwe ngaphambili.

 17 Iinyawo zakhe ziluvil’ uthuli lwendlela,
 18 Nentloko yakh’ ulophu lwasehlotyeni.
 19 Izithuko zakhe ziviwe ngamathafa, nemimango,
 20 Ngasemva kweenkomo eziya kulobola.

 21 Lo mf’ akamntwana kodw’ akaxhego,
 22 Izicithi ziwubonile umtsi wakh’ edlula.
 23 Lithemb’ elingafuni kudanisa mntu,
 24 Isiqalo ndawonye nesiphelo sendaba nguye.

 2.1    Caphula umqolo kwisitanza soku-1 othetha ukuba unozakuzaku
        uyafikeleleka kuluntu lonke.                                                    (1)

 2.2    Lizoba mfanekiso-ngqondweni mni igama elibhalwe ngqindilili? Xhasa
        impendulo yakho.                                                                (3)

 2.3    Chaza isakhiwo sangaphandle salo mbongo.                                        (2)

 2.4    Unjani umoya wembongi kulo mbongo? Xhasa impendulo yakho.                       (2)

 2.5    Nika imfundiso edluliswa ngulo mbongo ngonozakuzaku.                           (2)
                                                                                      [10]

                                          OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 8

8                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                 (EC/SEPTEMBA 2017)

 UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Funda isicatshulwa sombongo esingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
 elandelayo.

 INTLIZIYO YAM- C NQAKULA

 1      Intliziyo yam indityhilela izinto ezininzi;
 2      Iyandityhola yakuthanda, indisindise kananjalo.
 3      Hayi madoda! Unzima lo mthwalo!
 4      Umkhonto ololwe walubengu, awubinzi
 5      Udale amanxeba afana nawale ntliziyo.
 6      Mhla izanyazanyiswe yadutywa zizilingo,
 7      Eziza ngongcwalazi, ezinzulwini zobusuku nangesifingo-
 8      Okanye ndityholwa ngezinto endingazaziyo.

 9      Intliziyo yam lusindiso lwam;
 10     Intliziyo yam kukutshabalala kwam;
 11     Indikhaphela ezindleleni zobulungisa;
 12     Kanti nakwezingendawo iyandisa.

 13     Mandiyithini ke le ntliziyo,
 14     Xa imkhonza ngolu hlobo umniniyo?

 3.1 Caphula umqolo kwisitanza soku-1 othetha ukuba intliziyo ikhotha ixathula
     kumniniyo.                                                                      (1)

 3.2 Lizoba mfanekiso-ngqondweni mni igama elibhalwe ngqindilili? Xhasa
     impendulo yakho.                                                                (3)

 3.3 Chaza isakhiwo sangaphandle salo mbongo.                                        (2)

 3.4 Unjani umoya wembongi ngokwemiqolo emibini yokugqibela? Xhasa
     impendulo yakho.                                                                (2)

 3.5 Nika imfundiso edluliswa yimbongi kulo mbongo ngentliziyo.                     (2)
                                                                                   [10]

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 9

(EC/SEPTEMBA 2017)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                       9

 UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
 elandelayo

 INYIBIBA- JJR JOLOBE

 1     Ndayibona izifihla
 2     Enqaben’ ezixhotyeni,
 3     Ngaphakathi kwamalwalwa
 4     Amabini, iqaqambile.
 5     Hayi, obo buhle!

 6     Izityalo ezithile
 7     Zaye zimi zijikele;
 8     Yayiphakamisa leyo
 9     Ntloko yayo imhlophe –mthubi,
 10    Njengetshawekazi.

 11    Yema ithe zole cwaka,
 12    Leyo ndebe ibukhephu.
 13    Yayimsulwa kolo hlanga
 14    Lwayo, im’ iyimfezeko,
 15    Inyibiba entle.

 16    Loo magqabi asixwexwe
 17    Achokozwe busiliva,
 18    Aphuphuma kukuphila,
 19    Ayekratsha ngemveliso
 20    Yobo bomi bayo.

 4.1 Chonga umqolo kwisitanza soku-1 othetha ukuba inyibiba yayingafuni
     ukubonwa.                                                                             (1)

 4.2 Lizoba mfanekiso-ngqondweni mni igama elibhalwe ngqindilili? Xhasa
     impendulo yakho.                                                                      (3)

 4.3 Chaza isakhiwo sangaphandle salo mbongo.                                              (2)

 4.4 Unjani umoya wembongi kulo mbongo? Xhasa impendulo yakho.                             (2)

 4.5 Nika imfundiso edluliswa yimbongi kulo mbongo ngenyibiba.                         (2)
                                                                                      [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 10

10                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                          (EC/SEPTEMBA 2017)

 UMBONGO ONGAFUNDISWANGA: KUNYANZELEKILE UWUPHENDULE.

 UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Funda isicatshulwa sombongo esingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
 elandelayo.

 EMANGCWABENI-PM QANGULE

 1     Yimiqodi ngemiqodi,
 2     Yimijelo ziinyembezi.
 3     Usizi lucuntsulelana nentlungu,
 4     Intlungu intlantlath’ ubukrakra.
 5     Imbubho igqogq’ igqogqile ngekrele,
 6     Ukufa kuxhentsa kusombel’ emangcwabeni.

 7     Amangcwaba maninz’ ashinyene,
 8     Yimiqodi imihla nezolo abadala nabancinci.
 9     Gqwidi ngokunqaba kwendlela esing’ emangcwabeni,
 10    Sidavuza kumadlaka ngamadlak’ emadlakeni.
 11    Sesimana sizixolisa ngamatye uvimba weenkumbulo,
 12    Yon’ indlela phakathi emangcwabeni inqabile.

 13     Inqabel’ iliso lenyama ibonwa lelomphefumlo,
 14     Umphefumlo ukholose ngenkumbulo nentsizi.
 15     Umzuzu wokugwintwa kweengcinga ngolunya,
 16     Imizuzu yokudandatheka komphefumlo.
 17     Amathuba okukham’ iinyembezi,
 18     Kumathaf’ ezingqala izijwili nencwina.

 19    Emangcwabeni yimingcwabo ngemingcwabo,
 20    Yimikrozo ngamabandla ngamabandla
 21    Zizifundo ngezifundo kumathaf’ okufa,
 22    Ziinkonzo ziinkolo ngeenkolo kwiziko lokufa.
 23    Ethafeni elishiy’ imiphefumlo ibanda,
 24    Kumazibuko okuphela kobomi.
                                        [Uthatyathwe ku-Isingqi senkulungwane; NguPM Qangule]

 5.1 Ntsingiselo ni etyhilwa ngumqolo woku-1?                                                      (1)

 5.2 Xela isixhobo sesandi esibhalwe ngqindilili, uze uchaze nomsebenzi waso.                      (2)

 5.3 Nika umfanekiso –ngqondweni ozotywa ligama ‘izijwili’.                                        (1)

 5.4 Xela isafobe esikrwelelwe umgca ngaphantsi, esiqaqambileyo kwisitanza sesi-
     4.                                                                                            (1)

 5.5 Zifana njani izitanza zalo mbongo ngokwesakhiwo?                                              (2)

 5.6 Nika imfundiso edluliswa ngulo mbongo.                                                      (3)
                                                                                                [10]

                                                          AMANQAKU ECANDELO A:                     30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 11

(EC/SEPTEMBA 2017)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                       11

 ICANDELO B: INOVELI

 IMIYALELO

  Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezimbini noNcwadi Lwemveli.
  Phendula imibuzo kwinoveli oyifundisiweyo.
  Kwinoveli nganye kubuzwe imibuzo emiBINI, OSISINCOKO SONCWADI
   nombuzo OMFUTSHANE, ukususela kumbuzo wesi-6 ukuya kumbuzo we-13.
  Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.

  QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO
            SONCWADI kwicandelo B (kwinoveli okanye kuncwadi lwemveli)
           KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE
           kwiCandelo C (kwidrama).

  Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B (kwinoveli
   okanye kuncwadi lwemveli), KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo
   OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C (kwidrama).
  Ubude beempendulo zemibuzo emide bungama-340–390 amagama.

 INOVELI

 Phendula UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO) OKANYE UMBUZO 7
 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 NYANA WAM! NYANA WAM! – WK TAMSANQA

 Tyhila indlela alilandele ngayo umlinganiswa onguMangaliso igama lakhe
 kwincwadi ethi Nyana Wam! Nyana Wam!                                              [25]

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 12

12                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                    (EC/SEPTEMBA 2017)

 UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 NYANA WAM! NYANA WAM!: WK Tamsanqa

 Funda ezi zicatshulwa zenoveli zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
 elandelayo.

 ISICATSHULWA A

 Kwanyanzeleka ukuba mayikhe imiswe imoto kuzanywe ukuba athuthuzelwe
 kunzima umntu engavumi kuzola, kwade ekugqibeleni wabonakala esoyisakala
 elala. Elele njalo wamana ukuhlala ahlale atsho ngesibuhlungu isingqala. Wayesithi
 akusitsho esi singqala ahleke ade aqikileke uThemba umve esithi, “Kungani na
 mphefumlo ukuba uxhalabe ungabi nakuzola?” Ukuba kukho umntu
 owayeqaqadekile ebantwini andikholwa ukuba ukho owayefana noThemba.

 Lo mntu eqaqadekile nje uyasazi isiBhalo,uthetha kube kabini acaphule kuso. Hayi
 khona ngaloo mini wayengathi umbona ntoni na nje uThole. Elele njalo wayehlala
 ahlale amana ukusuka amadlu amwe ngentsini umve esithi, “Unakho na ukuhamba
 emalahleni uze ungatshi?” Unakho na ukusela utywala mhlobo wam uze unganxili?”
 Elele enjalo umfo wasemaKwayini kwabakho amaxesha okuba ububone ubuso
 bakhe buzele uncumo engathi ujonge uThemba uyathetha ngentliziyo uthi,
 “Ungandivuyeleli lutshaba lwam ndakuwa ndize ndivuke.”

 Koko kulala waya kuqabuka kusuku lwesibini ekwilokishi angayaziyo awathi
 akubuza wathi umntu ophendulayo kukwaZakhele eBhayi. Yamkhathaza kakhulu
 into yokuzibona sel’eseBhayi engaqondanga ejika edolophini eGcuwa engafikanga
 kokwabo. Ehleli kuloo ndlu wazibona sel’ekuyo eyedwa wavakala ezisola ngesenzo
 sakhe sokusela utywala, ebuqalekisa utywala. Ecinga njalo wakhumbula amazwi
 athile ayethethwa kuye enga usephupheni engazi ukuba ayethethwa ngubani na
 kwelo phupha lakhe ...

 7.1 Wayesazana njani lo Themba noThole?                                                      (1)

 7.2 Xela ibe mithathu imiba yesimo sentlalo etyhilwa yile tekisi.                            (3)

 7.3 “Unakho na ukuhamba emalahleni uze ungatshi?”
      Unakho na ukusela utywala mhlobo wam uze unganxili?

      Uwasebenzisa nganjongo ni umbhali la mazwi kaThemba angentla?                           (2)

 7.4 Xela udidi lozobo olusetyenziswe kwintetho ebhalwe ngqindilili. Xhasa
     impendulo yakho.                                                                         (3)

 7.5 Khetha kwizibiyeli igama elichanekileyo.

      Umbhali kwesi sicatshulwa umenza (ixhoba / idini) uThole ngoku kunxila
      kwakhe ukuze uvakale umyalezo wakhe.                                                (1)

 7.6 Chaza unozala wayo yonke impixano ekule noveli.                                      (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 13

(EC/SEPTEMBA 2017)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                           13

 ISICATSHULWA B

 “Uthi asinguye lo waseWesile uza kuza apha?” wova esitsho ukuphendula
 obuzwayo.
 “Kowu! Ingathi usemncinci nje nithi uya kulunga kule George Goch inzima
 kangaka?”
 Bathi kuba kwakungoLwesihlanu emva kwemini bazibona izimanga zeGeorge
 Goch: abantu benxila behebhuza ezitalatweni bephuma izinto ngemilomo yabo.
 Ukuphuma kwabo elokishini baya kubuka isiza secawa yaseWesile esasilapho
 phambi kwesango lelokishi kugxunyekwe umthi kuso kwabethelelwa amagama
 amakhulu afundeka ngolu hlobo “Spes Bona”. Basibuke basibuka esi siza bathi
 phambi kokuba basishiye bakha bema phambi kwelo planga benza umthandazo
 omfutshane. Ngobo busuku phambi kokuba balale batsho ngomthandazo
 oshushu bethandazela umzi waseGeorge Goch becela kananjalo ukuba uThixo
 abancedise kumsebenzi ababeza kuqalisa wona.

 Ekuseni ngeCawa xa abantu babesangqengqile bemamele imizimba kuba
 bangaphangeli yavakala isitsho ingoma ingena ngesango lelokishi yaseGeorge
 Goch ibalasele ngeKhodiyane noxa kwakuvakala ukuba akho la mazwi omlomo
 angade aphumelele ngokugqunywa yikhodiyane.

 7.7    “...Kowu! Ingathi usemncinci nje nithi uya kulunga kule George Goch

        La mazwi abantu baseGeorge Goch angentla, atyhila ukuba bambona
        njengomlinganiswa onjani uThole?                                                  (2)

 7.8    “... George Goch inzima kangaka

        Kutheni bethetha ngolu hlobo abantu baseGeorge Goch ngayo?                        (3)

 7.9    Ngezizathu ezibini xhasa okanye uchase uluvo lokuba uThemba noThole
        balala ngengubo enye ngemikhwa.                                                   (2)

 7.10   Sikweliphi inqanaba lesakhiwo esi siganeko? Xhasa impendulo yakho.                (2)

 7.11   Ukufakwa komlinganiswa onguThemba kobu bomi bukaThole kudlulisa
        myalezo mni kubafundi bale noveli?                                                (2)

 7.12   Tyhila isigqebelo esikoku kuba ngumfundisi kukaThole.                             (2)
                                                                                         [25]

                                         OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 14

14                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                      (EC/SEPTEMBA 2017)

 UMBUZO 8 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 UKHOZI OLUMAPHIKO: N. Saule

 Tyhila indlela alilandele ngayo umlinganiswa onguMfazwe igama lakhe kwincwadi
 ethi Ukhozi olumaphiko.                                                                   [25]

 UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 UKHOZI OLUMAPHIKO: N SAULE

 Funda ezi zicatshulwa zenoveli zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
 elandelayo.

 ISICATSHULWA A

 Luthe lwakuvulwa ucango ndanethemba lokubona mntu, kodwa intoni,
 ndakhawulelwa ngengxowa enuka umchamo, yathiwa gungxu apha entloko ndabe
 sendityhalwa ngemva ukuya kukhweliswa enqweleni eyayiziswe ngomva apha
 esiseleni, seyivulwe iimpundu ezi ukundamkela. Ndagityiselwa phezulu, ndabetheka
 ndaya kuwela ngaphakathi evenini emva kokuba ndikhe ndakhiwa ezimbanjeni tyam                  5
 ngemvubu latsho lanyela eli cala langasekunene.

 Yaxhuzula iveni yatsala, ndathi xa ndihlala ngeempundu, yaqhotyoshwa xhikri, ngxi
 yema, ndathi kuba ndandingabambelelanga ndawo, ndatshibilika ndaya kubetheka
 entla. Ukuba yayingeyongxowa endandigungxiswe yona, ngeyayindiqwenge
 ndaphela inja endaya kuntlaleka kuyo phaya entla. Ndithe ndikhalima ndisithi, suka             10
 nja yabe isitsho intsini yeziya zinja zimbini ngaphambili, incedisa ukukhonkotha
 kwenja eyayigqiba ukundingqavula. Ndinyonyobele kude enjeni, ndatshela apha
 ecaleni lenqwelo yavutha ukuya apho ndingaziyo. Yayisithi ukusuka kwayo, ekubeni
 ibikhe yemisa, ithi ukuxhuzula inja itshibilike izokubetheka kum lisuke phantsi idabi,
 indingqavulele ukundibona oku. Yayiba mnandi le nto kookhakhakha kuba                          15
 babeyihleka de bakhohlele. Ukuba nje kwakunokususwa entloko ingxowa
 eyayindivale ngevumba lomchamo wenkwenkwe endala kwakungaba ngcono.

 9.1    Wawuyintoni umsebenzi kaMfazwe ngeli xesha abanjwayo?                               (1)

 9.2    Xela ibe mithathu imiba yesimo sentlalo etyhilwa yile tekisi.                       (3)

 9.3    Uwasebenzisa nganjongo ni umbhali amazwi angezantsi.

        “ndakhawulelwa ngengxowa enuka umchamo, yathiwa gungxu apha entloko
        ndabe sendityhalwa ngemva ukuya kukhweliswa enqweleni!”                             (2)

 9.4    Xela udidi kuzoba abalinganiswa olusetyenziswe kwintetho ebhalwe
        ngqindilili. Xhasa impendulo yakho.                                                 (3)

 9.5    Khetha kwizibiyeli igama elichanekileyo

        Umbhali wencwadi umenza ( ixhoba / idini) lomzabalazo uMfazwe ngoku
        kubanjwa kwakhe kwangoko ebalini.                                                   (1)
 9.6    Chaza unozala wayo yonke impixano ekule noveli.                                     (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 15

(EC/SEPTEMBA 2017)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                          15

 ISICATSHULWA B

 Yahlokoma intsini yaya kuvakala kwisiwana esingaphesheya komlambo, sekumnandi
 ngoku kookhenkebe, kungenelele nabanye ngezabo izibongo ezingekho mcimbini.
 Ndazijonga ezi zinto ezi, ndibawela ukukhe ndizijike ndixelise uhili, ndizitywatyushe
 ngemvubu. Ngelo xesha uNdima akahleki nanye kwezihlekisayo. Uthe akunikwa
 incwadi yakhe, wangena emotweni, akuhlala wamfutshane kwangaleya ndlela,
 yakuqala, kwahlekwa ngakumbi, vu-um wangena endleleni.

 “Indlela le azizibhanxa ngayo. Woze alibale zezinye endaweni yokwenza umsebenzi
 wawo. Angakubamba njani emaninzi kangakaya? Nezinja xa zininzi kakade
 ekuzingeleni azize zibambe nto, njengezi sidlula kuzo.” Ndathula cwaka, ndisabambe
 umoya kukothuka. Saya kugaleleka eNkwankca esitishini nokufika kukaloliwe ovela
 kuGompo, wathenga itikiti uNdima selethe kum kubalulekile ukuba ndingene kuloliwe
 ukuphepha amehlo amaninzi. Akugqiba xa sisahlukana wathetha into eyandothusayo.

 “Maze ndithini kuCikizwa?” Lo mbuzo kaNdima eneneni asikuko nokuba wandothusa,
 wandikhamnqisa kakhulu. Xa wayendixelela ukuba uCikizwa yintombi yenkosi,
 ndandisiba undilumkisa ngecebo ukuba mandingasondeli kuye. Eneneni ke nam
 ndingulo mthathephi, ndandisiya kuthini ukuya kuzixhoma entombini yenkosi, hayi
 kaloku ayenzeki kuthi maXhosa loo nto, umntu omnyama akakwazi ukuzenza iphela
 emasini.

 9.7    La mazwi angezantsi atyhila ukuba uNdima uwabona njengabalinganiswa
        abanjani amapolisa”?

        “Woze alibale zezinye endaweni yokwenza umsebenzi wawo.”                             (2)

 9.8    “Maze ndithini kuCikizwa?”

        Kwakutheni ukuze abuze lo mbuzo uNdima?                                              (3)

 9.9    Ngezizathu ezibini xhasa/ uchase uluvo lokuba uFriday ulala ngengubo enye
        namapolisa.                                                                          (2)

 9.10   Sikweliphi inqanaba lesakhiwo esi siganeko? Xhasa impendulo yakho.                   (2)

 9.11   Ukufakwa kwalo mlinganiswa unguNdima kudlulisa myalezo mni kubafundi
        bale noveli?                                                                         (2)

 9.12   Tyhila isigqebelo esikoku kuba yijaji kukaMfazwe.                                    (2)

                                                            AMANQAKU ECANDELO B:             25

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 16

16                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                  (EC/SEPTEMBA 2017)

 UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 INKAWU IDLIW’ ILILA- S KULA

 Tyhila indlela athiywe ngayo umlinganiswa onguThantaswa nendima ayidlalayo
 ebalini ukulandela igama lakhe.                                                      [25]

                                        OKANYE

 UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 INKAWU IDLIW’ILILA: S. Kula

 Funda ezi zicatshulwa zenoveli zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
 elandelayo.

 ISICATSHULWA A

 “Le fowuni ixela loo nto?” ubuze ngobungxamo uSajini Nzolo, umfana
 wasemaNgqosinini.
 “Kunjalo kanye.”
 “Libagqibile ke abantu abaninzi ela hlathi. Yini ukubhubha komntu omkhulu
 kangaka! Aza kuwa ke ngoku amashishini akhe. Uyayibona le nto yobu                    5
 bukrelemnqa bugqibe ilizwe?. Inene madoda, asisoze sibulwe siboyise sisodwa
 singamapolisa, “ushwabule watsho uNzolo.

 “Uyayazi ukuba lo mfo bendimbona apha edolophini izolo oku? Umfo
 onobubele nothando kumntu wonke. Inene kunyanisiwe xa kusithiwa
 kugawulwa owaziwayo,” uphawule njalo yena uConstable Gqazana, igqazana                 10
 lasemaTshaweni.
 “ Ngubani umcuphi olilalela?” ubuzile uNzolo.
 AyingoMfuneko lo ugqiba ukusifowunela?” wabuza uBhadula.
 “Uyive ngabani yena le nto kuba sithi abasemsebenzini?”ubuze ehleka uGqazana.
 “Hayi kaloku Khawuta, uMnenga ngumntu naye. Mhlawumbi bezihambela                      15
 iindlela zakhe waza wabona le ngozi. Khawujonge kwelaa phetshana
 lixhonyiweyo ukuba ngubani na olilalela kubo kule mpelaveki.” Uthe gxada gxada
 wafika kulo uNzolo akuba etshilo uBhadula.

 “NguMapheza olilalela kule nyanga.” Uthe egqiba ukutsho uNzolo, wabe
 uBhadula emfowunela emxelela ukuba baya kudibana endaweni yentlekele.
 Umfezeko ‘Fezi’ Mapheza wayengomnye woosigaxamabhanti kwicandelo                       20
 lokucupha kweso sikhululo saseGcuwa.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 17

(EC/SEPTEMBA 2017)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                         17

 11.1   Yayixela ntoni “le fowuni”?                                                      (1)

 11.2   Xela ibe mithathu imiba yesimo sentlalo etyhilwa yile tekisi ukusuka kumgca
        woku-1 ukuya kowesi-5.                                                           (3)

 11.3   Uwasebenzise nganjongo ni umbhali amazwi akhuzayo angezantsi?

        “Yini ukubhubha komntu omkhulu kangaka!”                                         (2)

 11.4   Luluphi uhlobo lokuzoba abalinganiswa olusetyenziswe kwintetho ebhalwe
        ngqindilili. Xhasa impendulo yakho.                                              (3)

 11.5   Khetha kwizibiyeli igama elichanekileyo

        Umbhali wencwadi umenza ( ixhoba / idini) lolwaphulo mthetho uMsindisi
        ngoku kufa kwakhe kwangoko ebalini.                                              (1)

 11.6   Chaza unozala wayo yonke impixano ekule noveli.                                  (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 18

18                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                      (EC/SEPTEMBA 2017)

 ISICATSHULWA B

 Ndithi uHlumisa ubhubhile. Ubonwe endlini yakhe edutyulwe nomfana athandana
 naye. Akukaziwa ke ukuba badutyulwe ngubani na kodwa kukrokreleka ukuba
 bazibulele. Ndiseza kuphanda nam ngaloo nto, “ watsho uMkhokeli
 owayengabethelwa nayintwana kukusweleka kukaThantaswa.

 “Yini umntwan’am ukumlandela kwamsinyane ngolu hlobo umyeni wakhe!”
 wadubuleka esitsho yena uNobantu.

 “Ingcibi yamanzi kaloku ifa ngamanzi, watsho ejonge kunina uMkhokeli.
 Amcaphukisa la magama yena utata wakhe. “Mkhokeli, usabuyela kulaa nto
 ndandikunqande kuyo?

 Akuthethwa ngolu hlobo ngomntu obhubhileyo! La magama akho ngathi
 asabonakalisa ukumnuka uHlumisa nangona ababulali bakaMsindisi bethothoza
 ejele nje.”

 “Niya kuyamkela nini, Tata, into yokuba nguHlumisa owabulala uMsindisi? Eziya
 ntwana zibanjiweyo sezitshilo emapoliseni ukuba zazithengwe nguye neli krexe
 lakhe afe nalo” watsho ebucaphuka uMkhokeli owayengumfundi wamaphepha
 ingakumbi kwezo ntsuku. Wasuka watshiswa ngumchamo uMonde, waphuma
 engcangcazela kukuva ezi ndaba zintsha zivelayo ngokusweleka konyana
 wakhe. Wayesafuna ukumngcambazisa kakuhle uMkhokeli engahlutshwa
 nalithontsana lomchamo.

 Zafika zishushu nasesikhululweni samapolisa ezokuba uMfuneko Mnenga
 udutyulwe kunye nomfazi kaYangaphi abemkhusela ixesha eli lonke. “UThixo
 ubopha ekhulula,” watsho uMapheza ejonge phantsi kukothuka emva kokuva loo
 mphanga ngoBhadula. “Ndikhumbula mhla wasindulula apha uMfuneko esithi
 uMapheza ubhubhile, kanti kuza kusweleka yena kuqala” watsho naye
 uGqazana.

 11.7    La mazwi kaMkhokeli athi, “.... nguye neli krexe lakhe afe nalo” atyhila
         ukuba umbona njengomlinganiswa onjani Thantaswa?                                (2)

 11.8    “Ingcibi yamanzi ifa ngamanzi”

         Kwakutheni ukuze uMkhokeli asebenzise la mazwi?                                 (3)

 11.9    Ngezizathu ezibini xhasa / uchase uluvo lokuba uThantaswa noMfuneko
         balala ngengubo enye kwezolwaphulo mthetho.                                     (2)

 11.10   Sikweliphi inqanaba lesakhiwo seli bali esi siganeko? Xhasa impendulo
         yakho.                                                                          (2)

 11.11   Ukufakwa kwalo mlinganiswa unguMapheza kudlulisa myalezo mni
         kubafundi bale noveli?                                                          (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 19

(EC/SEPTEMBA 2017)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                         19

 11.12    Tyhila isigqebelo esikoku kufa kukaMfuneko noThantaswa ngokubulalana.          (2)
                                                                                        [25]

                                            OKANYE

 UMBUZO 12 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 UBUNCWANE BONCWADI LWEVELI: MMI SWANA NABANYE

 Bonisa unxulumano phakathi kwamaqhalo neentsomi usebenzisa iqhalo elithi,
 “Imbila yaswel’ umsila ngokuyalezela”.                                                 [25]

 UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 UBUNCWANE BONCWADI LWEVELI: MMI SWANA NABANYE

 ISICATSHULWA A

 INTSOMI KAKHETSHE NESIKHUKUKAZI

 Kwathi ke kaloku ngantsomi, kudala-dala iintaka zaye zithandana, zisendiselana
 njengabantu. Ngelo xesha ukhetshe ufike watshata nesikhukukazi, bahlalisana
 kakuhle, bathandana oku kusisimanga bada bafumana nabantwana. Kwalile ngenye
 imini, ukhetshe wemka esiya kuphandela usapho into etyiwayo eshiya isitshixo
 sendlu nomfazi. Ekuhambeni kwendoda isikhukukazi sicinge ngokuya kutyelela
 isihlobo saso ebesihlala mgama. Kule ngcingane yembutho sihambe nabantwana
 baso ukuze nabo bafumane ithuba lokuya kubona ilizwe.

 Sincokole, sancokola, sancokola nesihlobo eso saso kwahamba ixesha,
 kwabonakala ukuba lifikile ixesha lokuba usapho lugoduke. Lufike ekhaya umninimzi
 engekabuyi, abantwana beyimfe kukudinwa, belambile, wada omncinane woyiswa
 kukunyamezela, wazibika kunina. Isikhukukazi sibe ngasikhangela isitshixo sokuvula
 indlu ukuze abantwana batye, tu ukuvela isitshixo. Sibhuqe sabhuqa, sabhuqa sada
 sancama. Kusenjalo, kwenzeka elona sikizi kuba umntwana wasuka waqhawuka,
 itshoba lalala umbethe ngenxa yendlala. Uthe umntwana esandul’ ukufa wagaleleka
 ukhetshe, akuyibona le ntlekele wavutha ngumsindo engxolisa umfazi wathetha
 wenjenje:

 “Ukususela namhlanje thina sobabini sahlukene. Kunjalonje kuya kuba njalo
 nakwinzala yethu. Ookhetshe baya kubatya abantwana beenkuku kude kuvele esi
 sitshixo silahlekileyo. Uthe ukuba ukhetshe atsho wabutha konke okwakhe wemka.
 Okwenene kwenzeka ngokuthetha kwakhe kuba nanamhla oku ookhetshe
 basawatya amantshontsho eenkuku. Isikhukukazi sona asikancami kuba
 sisaphikelele ukuphanda, siqhwaya emhlabeni nje, sisakhangela esa sitshixo
 sikakhetshe ukuze sixolelane naye, kubekho ibuyambo ukuze abantwana babo
 bangabi saxhwilwa. Phela-phela ngantsomi.

 13.1     Nika iimpawu zentsomi ezisisigxina zibeMBINI ezibonakala kule ingentla.        (2)

 13.2     Xela ibe mibini imiba yesimo sentlalo etyhilwa yile ntsomi.                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 20

20                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                 (EC/SEPTEMBA 2017)

 13.3    Isiganeko esinomgca ngaphantsi sikuliphi inqanaba lesakhiwo sentsomi
         ngokukaD.N.Jafta? Xhasa impendulo yakho.                                      (3)

 13.4    Saba yintoni isiphelo sale ntsomi?                                            (1)

 13.5    Caphula umzekelo wesimbo sombalisi esikukusebenzisa uhlobo
         lolandelelwano.                                                               (2)

 13.6    Khetha injongo echanekileyo yokubaliswa kwale ntsomi kwezi zingezantsi.

         A        Kukufundisa abantu ngezithethe namasiko
         B        Kukuziyilela inkcazelo ngemvelaphi yezinto zasendalweni
         C        Kukufundisa ngembali zesizwe nezamaqhawe namaqhawekazi aso.
         D        Kukubonisa igalelo leentsomi kwimvelaphi yezaci namaqhalo.           (1)

 13.7    ‘Abantwana beyimfe kukudinwa’

         Chaza umsebenzi wesi saci.                                                    (2)

 13.8    Ngokoluvo lwakho ngaba ikho imfuneko yokufundiswa kweentsomi
         kwibanga okulo? Xhasa impendulo yakho.                                        (2)
                                                                                      [15]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 21

(EC/SEPTEMBA 2017)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2               21

 ISICATSHULWA B

 A! NOLIZWE!

     1. Liwasakazi leenkomo zakuloNyawuza.
     2. Incokazi kumathol’ eenkunzi zasemaMpondweni.
     3. NguMalusi wamathol’ esirhorho kwaRharhabe.
     4. UMval’ ovalel’ ezimaphece nezimaxhaka.
     5. Imvu ebuso bulubisi, amazwi abubusi.
     6. Uyavuy’ uNolwandle unomolokazana.
     7. A! Nolizwe!

     8. A! Nolizwe!
     9. Umhlaba wakwaRharhab’ unamanyala.
     10. Ngokwahlul’ uNolizwe nomtshato.
     11. Ukuz’ ashiyek’ amaRharhab’ engenayise.
     12. Isimbonon’ esakhuzwa ziintaba zeli lizwe.
     13. Kwakhuz’ eyeGqirha neyeBhukazana.
     14. A! Nolizwe!

     15. A! Nolizwe!
     16. Nguwongama wokugagamel’ amaRharhabe.
     17. UMaxway’ ibhozo namhl’ angazukudla nyama.
     18. Nolizwe siyalez’ amathol’ ogaga kuwe,
     19. Wakukhumbul’ isilwangangubo sakuloMbombo.
     20. Uz’ ubhalel’ dolwen’ utampishe ngozwane
     21. Usayine ngoxhongo iza kubuy’ impendulo.
     22. A! Nolizwe!
     23. Ncincilili!

 13.9     Nika iimpawu zibembini ezibonisa ukuba sisibongo esi.               (2)

 13.10    Ntsingiselo ni enikwa ngumqolo wesi-5.                              (2)

 13.11    Khetha isikweko kwisitanza soku-1                                   (1)

 13.12    Chaza injongo yembongi kwisitanza sesi-2.                           (2)

 13.13    Umqolo we-17 umzoba njengomntu onjani uNolizwe?                     (2)

 13.14    Xela uphawu lwentlonipho olusetyenziswe kulo mbongo.                (1)
                                                                             [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                             Tyhila iphepha

### Page 22

22                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                 (EC/SEPTEMBA 2017)

 ICANDELO C: IDRAMA

 IMIYALELO

       Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiidrama eziMBINI , ukususela kumbuzo
        14 ukuya kumbuzo 17.
       Kwidrama ngaNYE kubuzwe imibuzo emibini osiSINCOKO SONCWADI
        kunye nombuzo OMFUTSHANE.
       Khetha umbuzo ube MNYE kwidrama uwuphendule.
 QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
          (kwinoveli
          okanye uncwadi lwemveli),KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo
          OSISINCOKO SONCWADI kwicandelo C (kwidrama).
          Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI
          kwiCANDELO B (kwinoveli okanye kuNcwadi lweMveli,
          KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo omfutshane
          kwiCANDELO C (kwidrama).
 Ubude bombuzo osisincoko soncwadi buphakathi kwama-340 nama-390
 amagama.

 UMBUZO 14 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 BUZANI KUBAWO- WK TAMSANQA

 Isihloko esithi ‘Buzani kubawo’ sinxulumana njani nomxholo wale drama.              [25]

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 23

(EC/SEPTEMBA 2017)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                             23

 UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.

 ISICATSHULWA A

 UMAGABA:             Ndifanele Nozipho mntwanam, ndiyamthanda laa mntwana
                      andizenzi, nangoku andazi ukuba abafana aba baya phi na.
                      Ukuba bekukho soka ndizalana nalo bendingeze ndalikhombisa
                      yimbi ingeyiyo ekaMcothana, uThobeka . Ubufanele ubufazi
                      umntwan’aloo mntu. Igazi lakhe lo mntwana lihlile. Uthobile
                      ulilandele igama lakhe. Ukhuthele,yonke into ayenzayo uyenza
                      ngomzimba okhaphu-khaphu akathunywa kuyo, ngokwabantwana
                      bale mihla sinayo abafuna ukusoloko bemelwe ngemva xa benza
                      into. Inene mhla wenda, isithuba sakhe soza sibonakale kulaa mzi
                      kaMcothana.

 UNOZIPHO:            Uya kuthini na Gaba, ukuthi ukuba ubunesoka ozalana nalo, utsho
                      inguye lo umfana umzele?

 UMAGABA:             Kanti nangoku ukuba bekuthetha mna, bekungekho ntombi yimbi
                      ibiya kuthathwa nguGugulethu ngaphandle koThobeka. Koko ke
                      andinakuncenda, abantwana esibazeleyo abasiva, abafuni
                      kwenza nto ithethwa ngabazali, bafuna ukwenza into ephambili
                      kweengqondo zabo. Yaphela laa nto yakudala ebethi umfana
                      abonelwe ngabazali umfazi, eve yena selexelelwa intombi
                      amakayizeke. Ithi ukuba yintombi ive sekusithiwa: ‘Ntombi yiya
                      kwazibaningeshe, sikwendisela khona ngemvisiswano yabazali,
                      kungagqitywanga nayo.

 UNOZIPHO:            Uwo bawo! Ingathi ndiyabona xa ndinokusiwa entweni, nokuba
                      ineliso elinye, ndingathandi. Uxela nje nawe Gaba usithi, ‘laa nto
                      yakudala’. Lelinye ixesha eli sikulo ngoku. Amaxesha
                      ngawokhanyo.

 15.1     ‘... ndiyamthanda ...andizenzi.’

          Kwenzeke ntoni ukuze uMaGaba athethe ngolu hlobo?                                (2)

 15.2     ‘...bekungekho ntombi yimbi ibiya kuthathwa nguGugulethu ngaphandle
          koThobeka’.

          Tyhila ifuthe elidalwe ngala mazwi kulo mdlalo.                                  (3)

 15.3     ‘Lelinye ixesha eli sikulo ngoku’

          Le ntetha ibaluleke njani kumxholo walo mdlalo?                                  (3)

 15.4     Bonisa inxaxheba kaMaGaba noNozipho kwimpixano ekulo mdlalo.                     (2)

 15.5     Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa impendulo
          yakho.                                                                           (3)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 24

24                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                    (EC/SEPTEMBA 2017)

 ISICATSHULWA B

 UGUGULETHU:          Inganazo, kodwa ke ukuba andiyithandi, zonke ezo nto
                      ngamampunge.

 UNYANISO:            Utsho ke umfana zidwesha.

 UZWILAKHE:           Utsho, ke nina nithini?

 UMTHETHO:            Noko mna bendivuma mawethu; andazi ke nina nokuba nithini
                      na. Xa nditshoyo andinqandi luvo lwenu.

 UZWILAKHE:           Noko ke mawethu xa kunje ndingxamele ukuba liyilo.
                      Ndingxamele ukuba liyilo xa inguwe kanye mfo kabawo
                      Mthetho lo uvumela into elolu hlobo, usithi umfana
                      makazibonele umfazi akholwe nguye, ibe izolo oku bekutshata
                      umfana wakho, umfana wakho oyibonelwe nguwe intombi.
                      Kutheni na nto zakuthi ngathi nifuna ukuwona nje lo mzi
                      kaBhungane? Lisiko enakha naliva phi elo apha emaHlubini,eli
                      lokuba umfana azibonele umfazi ooyise bekho bengafanga?
                      Ooyise balo mfana baye phi? Batyhaphake amehlo kusini na?
                      Ukuba kunjalo, yekelani kum, ndikho mna andikafi; aye la
                      mehlo am asabona omabini akakabi nkungu. Uza kuxelelwa
                      ndim intombi amakeze nayo kulo wakowethu umzi, intombi eza
                      kundondla.

 UNYANISO:            Utsho ke uyihlo mfana wam, utsho ezindlebeni kuwe
                      akakubhaleli engakubetheli ngcingo, nawe uyamva

 UGUGULETHU:          Noko bawo andaphuli siko. Ndincede Mthimkhulu, ndincede
                      Ndlebentle, ndincede Mashwabada ndiyeke ndithathe intombi
                      ethandwa ndim.
 UZWILAKHE:           Mfana wam mus’ ukuthi akwaphuli siko-utsho ulikroboza.
                      Esi sicelo usenzayo ngoku uthi mandikuncedise saphule isiko
                      lalo mzi wasemaHlubini, into ke leyo endingayingene.

 15.6      Sizathu sini esibangele ukuba kubekho le ndibano?                           (2)

 15.7      ‘ ...kodwa ke ukuba andiyithandi, zonke ezo nto ngamampunge’

           Tyhila iziphumo zala mazwi kaGugulethu kulo mdlalo.                         (2)

 15.8      Nika esona sizathu sokuba uGugulethu angafuni kubonelwa intombi
           ngokwesi sicatshulwa.                                                       (2)

 15.9      Ungamchaza uthi ngumlinganiswa onjani uZwilakhe?                            (2)

 15.10     ‘ ...Ndincede Mthimkhulu, ndincede Ndlebentle,...’

           Lubonisa ntoni olu lwimi lusetyenziswe nguGugulethu apha?                   (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 25

(EC/SEPTEMBA 2017)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                           25

 15.11     Ufunde ntoni kwizenzo neentetho zikaZwilakhe kulo mdlalo?                     (2)
                                                                                        [25]

 UMBUZO 16 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 INDLAL’ INAMANYALA- M LAMATI

 Isihloko esithi Indlal’inamanyala sinxulumana njani nomxholo wale drama.               [25]

                                        OKANYE

 UMBUZO 17 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.

 ISICATSHULWA A
 MAGRAZULA:     Makusetyenzwe ke ngoku Dlezinye. Ishishini likaMagrazula
                malibuyele emgangathweni walo wangaphambili.

 DLEZINYE:            Thole lesilo, lisisilo ngokwalo! Ndiyakuva mna Nkosi yam. Mna
                      ndisisicaka seNkosi yam esithembekileyo nje, ndiya kwenza
                      loo nto inkosi yam ithi mandenze yona.

 MAGRAZULA:           Nantso ke into efunwa nguMagrazula kwisicaka sakhe:
                      intembeko, ukuzithoba, ukululama nokukhuthala.

 DLEZINYE:            Ndabezitha! Akukho nalunye uphawu endisilelayo ngalo kwezi
                      uzibalayo.

 MAGRAZULA:           Phulaphula ke Dlezinye.

 DLEZINYE:            Mhlekazi!

 MAGRAZULA:           Kule ntlanganiso ibiseThekwini, sifikelele kwizigqibo zokuba
                      sikhe siziyeke iintloko ezi kuba zisuke zanomjojo omninzi. Siza
                      kukhe sisebenze ngeentsana ngoku.

 DLEZINYE:            Thole leduna!

 MAGRAZULA:           Sifikelele kwezo zigqibo ke kuba sicinga ukuba iintsana ziza
                      kufumaneka lula kuneentloko.

 DLEZINYE:            Umdala Magrazula! Akuyontanga yabantwana!

 MAGRAZULA:           Zaye ke iintsana ziya kuthwaleka lula kuneentloko. Kaloku
                      akukho mntu unokukukrokrela xa uzibelekele usana lwakho.

 DLEZINYE:            Ingathi uhlabe ukhangele Mhlekazi.

 MAGRAZULA:           Ingxakana nje esinayo yile yokuba, kuza kufuneka sisebenzise
                      abafazi, izinto ezingenasibindi ke ezo, kuba kaloku indoda
                      ebeleke usana iya kusuka idule okwebhokhwe emhlophe
                      ehlungwini.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 26

26                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                    (EC/SEPTEMBA 2017)

 DLEZINYE:              Ndifuna nje ukukulungisa kule ndawo yabafazi nezibindi Mhlekazi.
                        Abafazi banezibindi ukufa, nto nje abafuni ukuba iqondwe loo nto.

 MAGRAZULA:             Nto endiyifunayo ke ngoku Dlezinye kukuba uye kundifunela aba
                        bafazi baza kusiphathela ezi ntsana.

                        (Baphume)

 17.1     ‘Ishishini likaMagrazula malibuyele emgangathweni walo ...’

          Kwenzeke ntoni ukuze uMagrazula athethe ngolu hlobo?                         (2)
 17.2     ‘... ndiya kwenza loo nto iNkosi yam ithi mandenze yona.’

          La mazwi kaDlezinye abe nafuthe lini kwizenzo zakhe kulo mdlalo?             (3)
 17.3     “Abafazi banezibindi ukufa,...”

          La mazwi abaluleke njani kumxholo walo mdlalo?                               (3)
 17.4     Bonisa inxaxheba edlalwe nguMagrazula noDlezinye kwimpixano ekule
          drama.                                                                       (2)
 17.5     Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa impendulo
          yakho.                                                                       (3)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 27

(EC/SEPTEMBA 2017)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                           27

 ISICATSHULWA B

 DLEZINYE:              Ngxatsho ke! Uya kuba sesiya singawothiyo umlilo sona isityebi esi
                        ukuba uthe wenza njengoko ndiza kukuyalela ngako.

 MAMQHINEBE:            Ndiya kuyenza yonke into oya kundiyalela yona bawo. Ubuhlwempu
                        asiyonto ungayipha mntwak’ anyoko. (Kungena uMaGatyeni.)

 MAGATYENI:             Nkqo nkqo!

 MAMQHINEBE:            Yima apho phandle MaGatyeni! Mus’ ukungena maan! Ndithe kuwe
                        yima apho phandle!

 MAGATYENI:             Awu! Kutheni na namhlanje mfazi, wandimisa phandle? Konakele
                        phi?

 MAMQHINEBE:            Akunakuzazi zonke izinto eziqhubeka kule mizi yonke MaGatyeni,
                        njengoko nathi singenakuzazi zonke izinto eziqhubeka phaa
                        kwakho.

 MAGATYENI:             Hay’ uxakanisekile mpela namhlanje mfazi. Noko ke ndicela uxolo
                        ukuba ndikuhambele ngexesha elibi.

 MAMQHINEBE:            Ndixakekile aph’ endlwini MaGatyeni. Thetha le nto uyihambeleyo
                        sikhululane.

 MAGATYENI:             Hayi Qhinebe bendicela nje nokuba yikomityi yemili-mili. Kunzima
                        kula mzi.

 MAMQHINEBE:            Kwowu MaGatyeni! Sowuyenze ntoni la mali ingaka ubuyenza
                        edolophini izolo oku?

 MAGATYENI:             Ndihlawule ngayo amatyala mfazi. Kaloku ndibolile ngamatyala.

 MAMQHINEBE:            Yim’ apha ke ndiyeza. Ungenzi enye into ke ngaphandle kwale
                        ndikuxelela yona yokuba yima apha.

 MAGATYENI:             Hayi ndivile mfazi. Andinakukhe ndilinge ndizame ukuwaphula
                        umthetho wakho. (Angene endlwini uMamQhinebe, ashiyeke
                        uMaGatyeni ethetha yedwa.) Konakele phi na. uMamQhinebe
                        andizange ndimbone eziphethe ngolu hlobo aziphethe ngalo
                        namhlanje. Yintoni le inkulu kangaka bethu ayifihlayo lo mfazi? Ikho
                        ko...

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 28

28                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                    (EC/SEPTEMBA 2017)

 17.6     Ibangelwa yintoni le ndibano kaDlezinye noMamQhinebe?                         (2)

 17.7     ‘Ndiya kuyenza yonke into oya kundiyalela yona’

          Tyhila ubunzulu bale ntetho kaMamQhinebe.                                     (2)

 17.8     Asebenze msebenzi mni amagama abukekela akwizibiyeli kulo mdlalo?             (2)

 17.9     Kutheni uMamQhinebe engafuni angene uMaGatyeni?                               (2)

 17.10    ‘(...,ashiyeke uMaGatyeni ethetha yedwa)...Yintoni le inkulu kangaka
          bethu ayifihlayo? Ikho ko...’

          Le meko nale ntetho kaMaGatyeni idiza luphi udidi lwempixano? Xhasa
          impendulo yakho.                                                              (2)

 17.11    Ufunde ntoni kwizenzo neentetho zikaMaqhikizana kulo mdlalo?                  (2)

                                                     AMANQAKU ECANDELO C:               25
                                                        AMANQAKU EWONKE:                80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

## Related documents

- [XHOSA HL P2 MEMO GR12 SEPT 2017](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-memo-gr12-sept-2017/e31d0a61-f457-407d-8cc5-039270776153) — isiXhosa HL · Memo · 2017
- [XHOSA HL P1 QP-GR12 SEPT 2017](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-qp-gr12-sept-2017/788d6598-193a-451e-9664-930f3559d85d) — isiXhosa HL · QP · 2017
- [XHOSA HL P3 QP GR12 SEPT2017](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-qp-gr12-sept2017/faf1dfb4-b2eb-48a4-8025-03d13781c095) — isiXhosa HL · QP · 2017
- [XHOSA HL P2 QP GR12 SEPT 2016](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-qp-gr12-sept-2016/8c18231b-5a1d-4fb6-92d1-d87d5e94fd56) — isiXhosa HL · QP · 2016
- [XHOSA HL P2 QP GR12 SEPT2015](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-qp-gr12-sept2015/b1daf025-81ce-421e-ad29-f36bd4410fb7) — isiXhosa HL · QP · 2015
- [XHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT2017](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-memo-gr12-sept2017/515c8c60-18c1-40c9-867f-b029ebfe7fc5) — isiXhosa HL · Memo · 2017

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
