# isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2014 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the Eastern Cape Mock Exam 2014, 32 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-qp-gr12-sept2014/3b2cbed7-fe94-46bd-a478-46a619ca93a3
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Document type: Question paper
- Year: 2014
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 32

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2014 QP](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-qp-gr12-sept2014/3b2cbed7-fe94-46bd-a478-46a619ca93a3)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2014. Question paper, 32 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                       SENIOR CERTIFICATE

                            IBANGA 12

                        SEPTEMBA 2014

          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2

AMANQAKU: 80

IXESHA:    2½ iiyure

                             *XHOHL2*

                       Olu viwo lunamaphepha angama – 25.

### Page 2

2                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2               (SEPTEMBA 2014)

IMIYALELO NENGCACISO

1.     Funda imiyalelo ngobunono phambi kokuba uqalise ukuphendula imibuzo.

2.     Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Sebenzisa itheyibhule
       yeziqulatho kwiphepha elilandelayo uze uphawule iinombolo zemibuzo
       esetwe kwincwadi oyifundisiweyo kulo nyaka. Emva koko funda le mibuzo
       uyiphawuleyo ukhethe le unqwenela ukuyiphendula.

3.     Eli phepha linamacandelo amaTHATHU:
       ICANDELO A:           Isihobe    (30)
       ICANDELO B:           Inoveli    (25)
       ICANDELO C:           Idrama     (25)

4.     Phendula imibuzo emiHLANU iyonke, emiTHATHU kwiCANDELO A,
       omNYE kwiCANDELO B, nomNYE kwiCANDELO C ngolu hlobo:

       ICANDELO A: ISIHOBE
       IMIBONGO EFUNDISWE EKLASINI-Phendula imibuzo emiBINI
       UMBONGO ONGAFUNDISWANGA: Umbuzo ONYANZELEKILEYO
       ICANDELO B: INOVELI
       Phendula umbuzo ube MNYE.
       ICANDELO C: IDRAMA
       Phendula umbuzo ube mNYE.

5.     UKUKHETHWA KWEEMPENDULO NGOKWAMACANDELO B (INOVELI)
       NO C (IDRAMA)

       o    Phendula KUPHELA imibuzo esetwe kwinoveli okanye idrama
            oyifundisweyo.
       o    Phendula UMBUZO OSISINCOKO OMNYE kunye NOMBUZO OMNYE
            OSEKWE EMXHOLWENI. Ukuba uphendula umbuzo osisincoko
            KWICANDELO B, uya kuphendula umbuzo osekwe emxholweni
            KWICANDELO C. Ukuba uphendula umbuzo osekwe emxholweni
            KWICANDELO B,uya kuphendula umbuzo osisincoko KWICANDELO
            C. Sebenzisa itshekhlisiti yokuncedisa.

6.     UBUDE BEEMPENDULO

       o    Impendulo yombuzo osisincoko wesincoko sesiHobe mayibe phakathi
            kwamagama ali-190–240.
       o    Iimpendulo zombuzo osisincoko kwicandelo leNoveli neleDrama
            mazibe phakathi kwamagama angama 340–390.
       o    Ubude beempendulo kwimibuzo emifutshane buya kulawulwa
            ngamanqaku. Abaviwa mabasebenzele ukuba iimpendulo zingqale
            zibe semxholweni.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 3

(SEPTEMBA 2014)                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                      3

7.     Landela imiyalelo esekuqaleni kwecandelo ngalinye ngononophelo.

8.     Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
       esetyenziswe kweli phepha lemibuzo.

9.     Qala icandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

10.    Iingcebiso malunga nokulawula ixesha:

       ICANDELO A: malunga nama-40 emizuzu
       ICANDELO B: malunga nama-55 emizuzu
       ICANDELO C: malunga nama-55 emizuzu

11.    Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 4

4                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2               (SEPTEMBA 2014)

 IPHEPHA LESIQULATHO
 Eli phepha liza kunceda abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo abafuna ukuyiphendula
 ngaphandle kokufunda lonke iphepha.

 ICANDELO A: ISIHOBE

 Imibongo emiselweyo: Phendula NAYIPHI na imibuzo emiBINI.

        INANI LOMBUZO                       UMBUZO           AMANQAKU      INOMBOLO
                                                                           YEPHEPHA
 1.     Umlambo                           Umbuzo omde           10             7

                                           OKANYE
 2.     Amazwi obulumko                 Umbuzo omfutshane       10              8

                                           OKANYE
 3.     Aphi na amadoda                 Umbuzo omfutshane       10              9

                                           OKANYE
 4.     Idompasi                        Umbuzo omfutshane       10              10

                                            KUNYE

               Umbongo ongamiselwanga. Kunyanzelekile ukuba uwuphendule.
 5.     UNkosi Siseko Kama, A!          Umbuzo omfutshane       10              11
        Dilizintaba!

 ICANDELO B: INOVELI

 Phendula umbuzo omNYE

                                                                     INOMBOLO
      INANI LOMBUZO              UMBUZO             AMANQAKU
                                                                     YEPHEPHA
 6.     Nyana wam!         Umbuzo omde                  25              13
        Nyana wam!
                                           OKANYE
 7.     Nyana wam!         Umbuzo                       25                 14
        Nyana wam!         omfutshane
                                           OKANYE
 8.     Ukhozi             Umbuzo omde                  25                 16
        olumaphiko
                                           OKANYE
 9.     Ukhozi             Umbuzo                       25                 17
        olumaphiko         omfutshane

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 5

(SEPTEMBA 2014)                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                5

 ICANDELO C: IDRAMA

 Phendula umbuzo omNYE.

 INANI LOMBUZO                  UMBUZO                AMANQAKU    INOMBOLO
                                                                  YEPHEPHA
 10. Amaza                      Umbuzo omde                  25       19
                                   OKANYE
 11. Amaza                      Umbuzo omfutshane            25         19
                                   OKANYE
 12. A-a-a!                     Umbuzo omde                  25         23
     Jongumsobomvu

 13. A-a-a!                     Umbuzo omfutshane            25         23
     Jongumsobomvu

 QAPHELA: kumaCANDELO B no C, phendula umbuzo omDE omNYE kunye
 nombuzo omFUTSHANE omNYE.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                              Tyhila iphepha

### Page 6

6                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                  (SEPTEMBA 2014)

 ULUHLU LOKUKHANGELA (ITSHEKHLISTI)

 Kunyanzelekile ukuba ujongisise olu luhlu lulandelayo ukuze uqiniseke ukuba
 ukhethe imibuzo ngendlela eyiyo.

       ICANDELO               AMANANI     INANI LEMIBUZO               PHAWULA
                              EMIBUZO     EPHENDULWAYO
 A    Isihobe(Imibongo          1–4              2
      emiselweyo)

      Isihobe (Umbongo             5              1
      ongamiselwanga)

 B    Inoveli(Umbuzo             6–9              1
      omde OKANYE
      omfutshane
 C    Idrama( Umbuzo            10–13             1
      omde OKANYE
      omfutshane

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 7

(SEPTEMBA 2014)                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                     7

ICANDELO A: ISIHOBE

VUKANI MADODA KUSILE – A. Stemele: Umhleli

IMIYALELO

     Kweli candelo kubuzwe imibongo emiNE efundisiweyo nomNYE
      ongafundiswanga.
     Umviwa kulindeleke ukuba aphendule imibuzo ebuzwe kuyo nayiphi na imibongo
      okanye naziphi izibongo ezifundisiweyo eklasini, kunye nombuzo omNYE
      ongafundiswanga eklasini.

QAPHELA: Umbuzo ongombongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE ukuba
         uwuphendule. Qiniseka ukuba uphendule imibuzo emiTHATHU kweli
         candelo.

Ubude bempendulo yombuzo osisincoko buphakathi kwe-190–240 amagama.

IMIBONGO EFUNDISIWEYO

UMBUZO 1 (UMBUZO OMDE)

Bonisa indlela esisetyenziswe ngayo isigama ukuvelisa ukuba luncedo nokungabi
luncedo komlambo kulo mbongo.                                                      [10]

UMLAMBO: N. Thuthani

 1      Ngumnyob’ozolileyo ohamb’utyhutyh’amathafa,
 2      Isilo esizondlalileyo ukukhwez’imimango,
 3      Amajikojiko uhamb’ubhijela endleleni yakho,
 4      Yintlwath’ebhijel’ixhoba ukujikel’amagophe,
 5      Waphel’umhlambi yinyok’ebimbilizayo.
 6      Sisilo esitshayel’amabibi ukugutyula sisihlisa,
 7      Wakugquma ungagqib’uthi sisilo esikhulu,
 8      Likhaya lezilo nabomlambo balapho,
 9      Kumaw’amakhulu uhamb’uhamb’ubamb’iintlombe njengegqirha,
 10     Wombelele kamnandi ube zingxangxasi utsawula usihlisa.
 11     Ungad’ungahambi wakuva loo ntlombe yendalo,
 12     Neembila zilapho zibhamp’emaweni zitshila,
 13     Zisenzela loo mpepho kuyingxolo emnandi zidlala,
 14     Ngumondli wesizwe kuba siphila ngawo,
 15     Into kuhambo lwayo ihamb’inkcenkceshel’imithi enamagama.
 16     Ihamb’isondla nezilwanyana zamahlathi,neentaka zezulu,
 17     Intili le ngumhlaba olinqatha iyaziwa ngabasemaXhoseni,
 18     Umhlaba wentili usoloko unyakamile ufumile,
 19     Ngenxa yempepho nefuthe lomlambo,
 20     Sitsho silim’isizwe sivelise namhla ngembalela.

                                         OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 8

8                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                   (SEPTEMBA 2014)

 UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Funda lo mbongo ulandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.

 AMAZWI OBULUMKO: V.L. Mabinza

 1      Yivani ndiniphakele amazwi obulumko,
 2      Khon’ukuze niluphumelele ugqatso lobomi.
 3      Yibani ngabantu abanesimo nesimilo.
 4      Yibani nomonde wokuzondelela ningatyhafi,
 5      Khuthalani ninokunyameka nokunyamezela.
 6      Thantamisanani ninokuvelana nokuncedana,
 7      Khon’ukuze nibe nokuphumelela,
 8      Omnye komnye,yibani nokuthobeka,
 9      Lahlani ikratshi nokuzicingela,
 10     Yibani banye nithandane nonke.
 11     Zilahleni iinkcuku nobuhlanga,
 12     Nibe novelwano omnye komnye.
 13     Yenzani njalo ke niziintlanga nonke,
 14     Kub’igazi lenu linye xa ninonke.

 2.1 Yintoni injongo yembongi yokunikisa ngamazwi obulumko ngokombongo?                (1)

 2.2 Chonga igama elithetha into enye neli, ‘ncekelelanani’ kulo mbongo .              (1)

 2.3 Kwikwatreni yokuqala eyona nto ijonge yona imbongi:

      A     ngamacebiso empumelelo malunga nezimo zabantu
      B     ngamacebiso empumelelo omnye komnye
      C     ngamacebiso empumelelo malunga nezithethe
      D     ngamacebiso empumelelo kuhlanga ngalunye                                   (1)

 2.4 Xela izinto ezimbini ezikulo mbongo ethi imbongi maziyekwe.                       (2)

 2.5 Nika isizathu sokuba ube yisonethi lo mbongo.                                     (1)

 2.6 Xela isixhobo sesandi esinomgca ngaphantsi kwikhaphulethi yale sonethi
     kunye nenjongo yokusetyenziswa kwaso.                                             (2)

 2.7 Ingaba imbongi iphumelele ukumemelela umanyano ngalo mbongo? Xhasa
     impendulo yakho.                                                                 (2)
                                                                                     [10]

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 9

(SEPTEMBA 2014)                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                       9

 UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Fundisisa esi sicatshulwa sombongo silandelayo kumbongo uze uphendule
 imibuzo elandelayo.

 APHI NA AMADODA!: M. Mbuthuma
 1    Ivelil’inyok’enkulu
 2    Egqib’umzi wonk’uphela,
 3    Nants’ithe ga ngogaga
 4    Kwizigingqi zomzi kaNdaba;
 5    Hay’ukuswel’amandla
 6    Ngendikhe ndiyijijise.

 7 Zemk’iinkomo, magwala,
 8 Nt’ezifungel’efileyo,
 9 Nt’ezijong’owaz’umqala,
 10 Zilibal’iintsana zazo,
 11 Amagwal’anezishwabulo
 12 Zeminyanya engookhokho.
 13 Nohlala nibekw’ityheneba
 14 Nazizizukulwana ezizayo:
 15 Yibulalen’inyoka, madoda,
 16 Yod’iwafukam’amaqanda-
 17 Kant’ayaziwa konke-konke
 18 Ukuthi yoqandusela silo sini na.
 19 Nants’isiz’ivuy’emzini!
 20 Iqondil’aninto yanto.
 21 Nants’isiz’ibhuku-bhukuleka!
 22 Zidenge,vuyisanani nayo!
 23 Nants’ingen’isahlula-hlula!
 24 Aya phi n’amadoda kulo mzi?

 3.1 Bhala esi sivakalisi ngawakho amazwi.
     “Ngendikhe ndiyijijise”                                                         (1)

 3.2 Khetha eyona mpendulo ichanekileyo
     Imbongi iyifanisa nenyoka le nto ithetha ngayo kuba;

       A     Ingena itye amaqanda alo mzi ingabonwanga
       B     Ingena kulo mzi ithelekise ingaqondwanga.
       C     Ingena abantu belele ubuthongo bangayiboni.                             (1)

 3.3 Balula izinto eziMBINI ezikhalimelayo imbongi kwisitanza sesibini.              (2)

 3.4 Chaza ithoni yembongi kulo mbongo.                                              (2)

 3.5 Ngokwembali iwahlulahlule njani umzi kaNdaba le nyoka kuthethwa ngayo?          (2)

 3.6 Cacisa injongo ephambili yalo mbongo.                                          (2)
                                                                                   [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 10

10                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                  (SEPTEMBA 2014)

                                        OKANYE

 UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Fundisisa esi sicatshulwa sombongo ulandelayo wandule ukuphendula imibuzo
 elandelayo.

 IDOMPASI: N. Gcali
 1      Yincwadana encinane ephethe igama,
 2      Yincwadana edelekileyo ephethe idilesi,
 3      Ixela ubuhlanga ibonise nelizwe,
 4      Iveza umsebenzi ixela nomqeshi,
 5      Isitampu sibonisa imfanelo,
 6      Isitampu esigwenxa yijele,
 7      Udompasi ongekhoyo yijele.
 8      Impilo yabaninzi uyigqibile,
 9      Ubomi babaninzi ubuthathile,
 10     Imizimba yabaninzi uyingxwelerhile,
 11     Imizi yabaninzi uyichithile, wena dompasi,
 12     Ubethiwe umntu ubanjiwe umntu,
 13     Waswela umntu walamba umntu,
 14     Wabhaca umntu watshipha umntu,
 15     Nguwe wena dompasi.
 16     “Kom hierso Jan,
 17     Waar is jou pas?”
 18     “Alikho mhlekazi.” Qhwa ngempama!
 19     Xhimfi ngenqindi, ngqu ngesihlangu,
 20     “Gaan in, Gaan in man.”
 21     Kungenxa yakho dompasi.
 22     Vum-vum-vu-uu-uuum-
 23     Iyagquma ikhwela-khwela.
 24     Ifuna bonke abophul’umthetho.
 25     Basuka eNatali,basuka eFreyistata,
 26     Bavela eCiskei, bavela eTranskei,
 27     Kungenxa yakho dompasi.

 4.1 Kwistanza-1, chonga zibe MBINI izinto ezazisenza umntu alale ejele.              (2)

 4.2 Balula izinto eziMBINI ezimbi ezenziwe yidompasi ngokomqolo wesi-8
     nowe-9.                                                                          (2)

 4.3 Xela isafobe esigqamileyo ukusuka kumqolo wesi-8 ukuya kowe-11.                  (1)

 4.4 Ngokoluvo lwakho, kutheni imbongi isebenzisa ulwimi lwesiBhulu nje
     kwisitanza sesi-3?                                                               (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 11

(SEPTEMBA 2014)                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                           11

 4.5 Ukuphinda-phindwa kwebinzana elithi, “kungenxa yakho dompasi”
     ekupheleni kwestanza sesi-2 nesesi-3 kubonisa ukuba inazimbono zini
     imbongi ngedompasi?                                                                 (1)

 4.6 Bonisa ukuba lufaneleke njani ukhetho lwezifanekisozwi olwenziwe
     yimbongi kwimiqolo ye-18–20 ukwakha umfanekiso ntelekelelo
     wokwakusenzeka.                                                                     (2)
                                                                                        [10]

                                        KUNYE

 UMBONGO ONGAFUNDISWANGA: KUNYANZELEKILE UWUPHENDULE.

 UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 UNKOSI SISEKO KAMA, A! DILIZINTABA!: M. Mbambo

 1    A! Dilizintaba!
 2    Nazo iinkomo ziyakulandela-
 3    Ziyakulandela ezamaGqunukhwebe,
 4    Ziyakulandela ezamaCiskei,
 5    Zilandela isilo sakuloThamsanqa-
 6    Isilo sakuloChungwa kumaGqunukhwebe

 7 A! Dilizintaba!
 8 A! Dilizintaba!
 9 Rhanga-rhanga thole leduna.
 10 Beth’ubuya zulu lamaGqunukhwebe
 11 Uquqe ukubuya upheth’ingqaka,
 12 Wondl’amabhenqa anengqakaqha.
 13 Hamba kakuhle silo samaChungwa,
 14 Unyuk’intaba kaNdoda uye phezulu.
 15 Ulumke kuba loo ntaba kaNdod’inamanyala-
 16 Ikhe yamyekel’uNgqika engonjwa nguThuthula.
 17 Uz’unyuke ubheke phezulu esibhakabhakeni,
 18 Uwavelele kakuhle onk’amaGqunukhwebe-
 19 Umhlamb’ongubo zilubhelu kuloKhwane.
 20 A! Dilizintaba!

                                           [Ithatyathwe ku-Aweselwa 3; NguWM Kwetana]

 5.1 Xela isiduko salo ubongwayo.                                                        (1)

 5.2 Kwisitanza 1 chonga iimpawu eziMBINI ezingqina ukuba sisibongo esi.                 (2)

 5.3 Xela uhlobo lophindaphindo olusebenzise igama “ziyakulandela” kumqolo
     wesi-2 nowesi-3.                                                                    (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 12

12                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2              (SEPTEMBA 2014)

 5.4 Xa kusithiwa wondl’amabhenqa kuthethwa ukuba:

      A     wondla abantu abangamaqhitala ekuzingeleni
      B     wondla abantu abazingcungela zokuzingela
      C     wondla abantu abazingela rhoqo bazityele.                             (1)

 5.5 Yintoni elumkisa ngayo imbongi malunga nentaba kaNdoda?                      (1)

 5.6 Bonisa ukuba yimbongi yomthonyama le ibonga apha.                            (2)

 5.7 Yintoni injongo yokuba imbongi ikhuthaze ukuba enyuke intaba kaNdoda
     aye phezulu esibhakabhakeni obongwayo?                                      (2)
                                                                                [10]

                                                   AMANQAKU ECANDELO A:           30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 13

(SEPTEMBA 2014)                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                     13

 ICANDELO B: INOVELI

 IMIYALELO

  Kweli candelo kubuzwe iinoveli ezimbini.
  Phendula imibuzo kwinoveli oyifundisiweyo.
  Kwinoveli ngaNYE kubuzwe imibuzo emiBINI,UMBUZO OMDE nombuzo
   OMFUTSHANE,ukususela kumbuzo wesi-6 ukuya kumbuzo we-9.
  Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.
  QAPHELA: Ukuba umviwa ukhethe umbuzo OMDE kwinoveli ayifundisiweyo;
   kunyanzelekile ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C
   (kwidrama). Ukuba ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
   (kwinoveli), kunyanzelekile ukuba akhethe umbuzo OMDE kwiCANDELO C
   (kwidrama).
  Ubude beempendulo zemibuzo emide bungama-340–390 amagama.

 UMBUZO 6 (UMBUZO OMDE)

 NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

 Abalinganiswa banendima abayidlalayo ebalini. Phuhlisa oku ngokujonga indima
 edlalwa ngaba balinganiswa balandelayo kubomi bukaThole.

 6.1    UThemba noSonwabo

 6.2    UFikizolo

 6.3    UThozama                                                                 [25]

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 14

14                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                   (SEPTEMBA 2014)

 UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 NYANA WAM! NYANA WAM!: WK Tamsanqa

 Funda ezi zicatshulwa zenoveli zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
 elandelayo.

 ISICATSHULWA A

 ... babhebhetha abaqhelisela, kunjalo kwacaca ukuba bakuxolele nokusikwa
 ebufundisini kunokuba bangaya eGeorge Goch.
 “Nicinga ntoni na ngeGeorge Goch madoda?”wamana ebuza esitsho usihlalo
 weSinodi. Aqubuda amadoda. Ndithetha mna ngeengwevu zabefundisi
 kwakungekho yayinqwenela ukunga ingathunyelwa eGeorge Goch. Wayibukela
 le nto uMangaliso, wakhumbula amazwi eentokazi awakha waziva zincokola
 kuloliwe kudala engekabi nguye nomfundisi, zincokola ngeentlobo zotywala
 ezisilwa kule lokishi, izikhwikhwikhwi, iziqeda-veki, oontaba-zosizi, waqonda
 ukuba bafanele abefundisi ukuyoyika le ndawo. Kuthe kolo cwaka equbudile
 amadoda wabonakala ephakama uMangaliso esithi, “Nyulani mna ndiye eGeorge
 Goch.”
 Wathi ukuba atsho sabonakala sisothuka sonke isifundisi simjonga.
 “Kodwa mfundisi uyayazi le George Goch kuthethwa ngayo?”wabuza
 owayesesihlalweni.
 “Ndingayazi nje bawo ndinqwenela ukuba nindithume kuyo,”watsho ukuphendula
 uMangaliso.
 “Akuyi lubuyayo apho mfo wam, kukwazembe leyela nomphini,” yatsho enye
 ingwevu yomfundisi esidlangalaleni
 Into yokuzinikela kukaMangaliso ukuba athunyelwe eGeorge Goch yathanda
 ukuvusa ingxoxo enkulu kubefundisi, uninzi luyichasa mpela phantsi kwezizathu
 ezithi indawo enjengeGeorge Goch ayifuni mfundisi usemncinci unokuthi
 ahendeke lula ziziyolo zelizwe, ifuna umfundisi osel’eqinile. Ngaphezulu
 akangelungi ukuba umfundisi obaluleke njengoMangaliso nofunde kangako
 athunyelwe kwindawo ephantsi olo hlobo, engekabi nayo nendlu yecawa,
 noko icawa yaseWesile ingathelwa nqa luluntu lonke luphela ngesenzo esinjalo...

 7.1 Xela igama lale ntlanganiso babekuyo aba befundisi.                               (1)

 7.2 Khawubonise ukuba isithethi sinazinjongo zini ngala ntetho inomgca
     ngaphantsi?                                                                       (2)

 7.3 Thelekisa lo Mangaliso wanamhlanje nalowa wayehamba nooThemba
     kwimoto eya eBhayi.                                                               (2)

 7.4 Isixhobo esisetyenziswa ngumbalisi xa uMangaliso athi, wakhumbula
     amazwi ... sibizwa ngokuba (lusingiselo kwisiganeko esigqithileyo/lukrotyiso
     kokuseza kuhla ebalini)? Xhasa impendulo yakho.                                   (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 15

(SEPTEMBA 2014)                    ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                       15

 7.5 Khetha eyona mpendulo ichanekileyo
     Le ntetho ibhalwe ngqindilili isebenzisa ulwimi:

       A      Oluchukumisayo
       B      Oluqhathayo
       C      Olujongela phantsi                                                      (1)

 7.6 Ngokolwazi lwakho lwencwadi, ingaba uMangaliso waphumelela kwilinge
     lakhe lokuguqula imeko yale lokishi? Xhasa impendulo yakho.                      (2)

 7.7 Ziziphi izizathu eziBINI ezibangela ukuba kuthiwe uMangaliso
     ngumlinganiswa ongqukuva kule ncwadi?                                            (4)

 ISICATSHULWA B

 Lo mfo Nantsika kuthiwa ufunde ngaphezu kwakhe wonke umntu apha
 ehlabathini, ndithetha mna nabeLungu aba kuthiwa akakho ofunde
 njengaye, wova besitsho oonkabi bephokolise ezo nqawa zabo zinde.
 “Kanti madoda lo mfo nide nathi ngumni?”
 “Asisazi isiduko sakhe Nantsika kodwa ke kuthiwa ngumXhosa.”
 “E-e! Suk’anapha madoda musani ukwenza iintsomi emini niza kuphum’iimpondo.
 Wakha wakho kakade umXhosa ofunda ngaphezu komLungu,” womva omnye
 esitsho ekhalala naloo ncoko evuthulula ingubo yakhe esimka.
 “Hi bafondini ingaba lo mfo ungundaba-mlonyeni olu hlobo wakha wayinto
 efinyiswayo engakwazi nokuzifinyisa oku njengathi aba?” yavakala ibuza enye
 intwana engumabhalana enkomponi eCity Deep kwaMangqukela ingqengqe
 eqongeni layo ijongise umetyiso phezulu ifunda Imvo eyayineendaba zalo
 mfundisi eqwalasele umfanekiso wakhe.
 “Awu! Wathi wakutsho ke ntang’am wandikhumbuza amazwi ento kaJolobe
 kumbongo wayo webhadi xa ithi,
 Umhle kangaka nje na, wena sidalwandini
 Wakha warhuba phantsi ungumbungwan’ongento,
 Waza wazalwa kutsha, waba kukokugqibi ...?”
 Yatsho enye ingqengqe kowayo umandlalo ikwafunda eli phepha-ndaba.
 Basusela apho ke banaba ezindabeni ngalo mfundisi.
 Apho enkomponi kwaMangqukela kwakukho inkathavu yexhego eyayingaziwa
 lulutsha ukuba yafika nini na, befikela kuyo abafikayo baphinde bagodukele kuyo.
 Kungasekho msebenzi iwenzayo enkomponi ngaphandle kokuhla inyuka
 itshayela. Igama eyaziwa ngalo kusithiwa nguFaltein ...

 7.8    Xela okwenzekileyo sekuvuka le ngxoxo nje.                                    (1)

 7.9    Ibe nafuthe lini le ngxoxo kubaw’uMkwayi?                                     (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 16

16                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                     (SEPTEMBA 2014)

 7.10   Yiyiphi le mvakalelo ivezwa kukuchiphiza iinyembezi kukatat’uMkwayi
        emva kokufunda eli phephandaba?                                                  (2)

 7.11   Xa umbalisi alichaza eli xhego njengokuba, “inkathavu yexhego
        eyayingaziwa lulutsha ukuba yafika nini na, befikela kuyo abafikayo
        baphinde bagodukele kuyo”, usiqhubela ekubeni sicinge ntoni ngalo?               (2)

 7.12   La mazwi athi, “Igama eyaziwa ngalo kusithiwa nguFaltein” avelisa ntoni
        malunga negama leli xhego?                                                       (2)

 7.13   Ngokoluvo lwakho ingaba uMangaliso wenza ngokufanelekileyo
        ukwamkela uyise ngezandla ezishushu akumazi? Xhasa impendulo
        yakho.                                                                          (2)
                                                                                       [25]

                                        OKANYE

 UMBUZO 8 (UMBUZO OMDE)

 UKHOZI OLUMAPHIKO: N. Saule

 Abalinganiswa banendima abayidlalayo ebalini. Phuhlisa oku ngokujonga indima
 edlalwa ngaba balinganiswa balandelayo:

 8.1    Mfazwe

 8.2    Friday

 8.3    Nokuzola                                                                       [25]

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 17

(SEPTEMBA 2014)                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                         17

 UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Funda ezi zicatshulwa zilandelayo wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

 ISICATSHULWA A

 “Akakhange aphangele namhlanje, ilanga lonke ulichithele apha ekhaya, wada
 waza kubizwa ngula mfana kaNtsipho uFriday ngelithi makakhawuleze kukho
 intlanganiso phaya eholweni ecaweni, inento yokwenza nabantwana besikolo.”
 Ndothukela ngaphakathi akulikhankanya elo gama linguFriday.
 Engengomntwana wasikolo nje, uNokuzola yintoni emdibanisa noFriday,
 embizela ezintlanganisweni? Ndazibuza lo mbuzo ndikhamnqile.
 “Into ethetha ukuba baseholweni apho ke ngoku mama?”
 “Ukumka kwakhe ebethe uya apho,andazi ke kuba andikho holweni mna ngoku.”
 Ndakhumbula ngelo xesha ukuba andifikanga ndambulisa, ndafana ndakrwela
 intloko ndabulela, ndacela uxolo ngokungabulisi. Ndiphakame ndizihleka-hlekisa,
 landibuza ixhegwazana ukuba bekusithiwa ndibanjiwe nje, yinyani na leyo,
 ukuphuma kona ndiphume nini na. Ndithe ndingekawuphenduli umbuzo lowo
 lahlaba omnye.
 “Kusithiwa uyaxela nje mntwanam,ingaba yinyani leyo?”
 Ndothuka ndanomchamo. Ndema andashukuma, umzimba wasuka wanenkantsi
 wonke. Kwakucacile ukuba akukho mntu ungayaziyo into yokuba ndinebala
 lobungcothoza. Ndiza kuyiphikisa njani le nto ithethwa ngulo mama?
 Ndangqunga,kwanzima ukuphuma,sekungathi bonke abantu baza kusuka
 bandikhwaze, bandityabeke izithuko endandidla ngokuziva zityatyekwa umntu
 ongcothozayo. Ndahamba ndingamphendulanga uMamCwerha, waphosa
 amazwi okugqibela xa ndisiya kuphuma ngesango.
 Kukho abantwana ababini abadutyulwe basweleka kulaa mbhodamo wasemini.”
 Andizange ndibonise nokuba ndiyamva, ndadzulela eholweni ndinyathelela
 phezulu. Kwakukho into ethi mandibaleke ndiyokuzeyelisela esizibeni okanye
 ndiyokulala emgaqweni kaloliwe andicumze kube kanye...

 9.1    Baphinda badibana uNokuzola noMfazwe? Xhasa impendulo yakho.                   (2)

 9.2    Ngezivakalisi eziNTATHU chaza okwenzekileyo sekubanjwa intlanganiso
        nje.                                                                           (3)

 9.3    Thelekisa ulwazi lukaMfazwe kunye nolukaMamCwerha malunga
        nokungcothoza kukaMfazwe.                                                      (2)

 9.4    Sisiphi isizathu esibangela ukuba uMfazwe othukele ngaphakathi xa
        kukhankanywa igama likaFriday?                                                 (2)

 9.5    Ujonge isimo sentlalo sakwaQaka khawuhlomle ngeziphumo zokuba
        uMfazwe walifulathela elakowabo.                                               (2)

 9.6    Yiyiphi injongo yombhali webali ngokuzisa lo mxholo wothando kule
        ncwadi?                                                                        (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 18

18                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                   (SEPTEMBA 2014)

 ISICATSHULWA B

 Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.

 “Ungasoli uqalekise mntwanam.” Ingcwakaha eyayikho yaphazanyiswa
 nguTat’uGaba ngaloo mazwi, ethetha ebumnyameni emi ecaleni kwedlakadlaka
 lemoto eyayingasahambi phambi kwendlu yakhe. Andimxelelanga ukuba
 sendigqibile ukuqalekisa, kushiyeke nje ukuba ndigwebe. Ndakugqiba
 ukulahlekelwa yiyo yonke into yam, into yonke endakha ndanayo, azokuthi
 mandixole? Tyhini madoda, uTat’Gaba lo unani na kakade? Andizange
 ndiphendule, ndanqumla umgaqo ndaya kungena esangweni lakhe, ndafika
 ndema ecaleni kwakhe.
 “Mfondini, kubi!” Waqala ngelo. “Yintoni le iqhubekayo kanye kanye? Uthi akuzi
 kugwetywa kodwa?”
 “Ngubani oza kugwetywa na Tat’uGaba?” Ndibuyise kwangombuzo kuba
 ndingenakuyiphendula eyakhe.
 “Uyivile le yokuba iFunda ivaliwe?”
 “Ewe?”
 “Inani na le ndoda!”
 “Sivalelwe ntoni isikolo?”
 “Sitshile!”
 “Hi? Tat’uGaba yithi uyaphosisa!” Andizange ndikwazi ukuzibamba, ndakhuza
 ndatsho ndazothuka.
 “Ungathetheli phezulu, neendonga zineendlebe.” Watsho uGaba akubona ukuba
 ndifuna ukubhabhazela.
 “Uthini na apha kum Mnt’omlambo?” UGaba wathetha nto yimbi engaphenduli
 mbuzo wam.
 “Andazi ukuba siza kubathini na abantwana unyaka lo wonke, kuba baza kuba
 yimingqusho yoongqikana apha elokishini, luthini ke ukungavuki udushe? Laa
 nyhilikityhawe ibisenzeka apha emini idlule nemiphefumlo emibini, ntombazana
 yaphaya ngaphesheya, andichani nje ukuba yeyakwabani na kunye neli
 gwangqana lomfana apha ngasentla kwethu, apha ecaleni kwesirhoxo ngubani
 na kanene?

 9.7    Chaza le lahleko kaMfazwe athetha ngayo ngale mini.                            (2)

 9.8    Ibe nafuthe lini le ngxoxo kuMfazwe?                                           (2)

 9.9    Impendulo kaMfazwe ethi, “Tat’uGaba yithi uyaphosisa!” ibonisa ukuba
        uvakalelwa njani?                                                              (2)

 9.10   Ngubani umbalisi kwesi sicatshulwa? Xhasa impendulo yakho.                     (2)

 9.11   Bonisa isigqebelo esisetyenziswe ngumbhali kumazwi katat’Gaba athi
        uMfazwe makangaqumbi aqalekise.                                                (2)

 9.12   Ngokoluvo lwakho, ingaba uMfazwe wenze kakuhle ngokushiya ikhaya?
        Zixhase.                                                                      (2)
                                                                                     [25]

                                                    AMANQAKU ECANDELO B:               25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 19

(SEPTEMBA 2014)                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                      19

 ICANDELO C: IDRAMA

 IMIYALELO

       Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiidrama ezimbini, ukususela kumbuzo
        10 ukuya kumbuzo 13.
       Kwidrama ngaNYE kubuzwe imibuzo emibini; omde kunye nomfutshane.
       Phendula umbuzo ube mNYE kwidrama oyifundisiweyo.
 QAPHELA: Ukuba umlingwa ebekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO
          B, UNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMDE kwicandelo C.

                  Ukuba umlingwa ebekhethe umbuzo omde kwiCANDELO B,
                  UNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo omfutshane
                  kwiCANDELO C.
 Ubude bombuzo omde buphakathi kwama-340 nama-390 amagama.

 UMBUZO 10 (UMBUZO OMDE)

 AMAZA: Z.S. Qangule

 ULizo uxolele ukujinga iliso kunokuba angamfumani uNamhla. Ngqina oku
 wayame ngeziganeko ezikule ncwadi.                                               [25]

                                        OKANYE

 UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.

 ISICATSHULWA A

 NAMHLA           :    Hlala wena Nosiko apha ezilalini,
                       Gqola, phulaphula ingoma yenkqatho.
 VATHISWA :            Ingoma ethini?
 NAMHLA           :    Ingoma ethi
                       Ibhinqa eliziqoqayo liqhayiya labazali,
                       Ibhinqa eliqoshelayo yintyatyambo yesizwe;
                       Ayibuni ehlotyeni, ayitshazi ebusika.
 VATHISWA :            Uyayithetha into!

 NAMHLA           :    Phulaphula Nosithethe,
                       Nasi esinye isidomisa-ngqondo:
                       Indoda efumene oonyana, inikwe iinzingo,
                       Ihlwelwa emini, ihlala ecimini.
                       Kanti indoda ezal’iintombi ifunjathiswa izipho,
                       Inikwe ubuntu, ithinjwe ubukhoboka.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 20

20                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                 (SEPTEMBA 2014)

 VATHISWA :           Yintoni embi kuloo nto?
 NAMHLA        :      Uthi mandihluthwe ubuntu
                      Bunikwe omnye umntu
                      Uthi mandihluthwe ukukhanya
                      Ndivalelwe ebumnyameni?
 VATHISWA :           Lilunga lamalunga utata wakho,
                      Ziingxaki ezamenza akwendise.
 NAMHLA        :      Undixelela ngesikrelemnqa esakhanywa imfesane,
                      NguSathana olephuza amalangatye!
                      Ubawo nguntliziyo esihlalweni yagungxuka,
                      Ngundlela zimachaphaz’egazi;
                      Lirhamncwa elimadolo aluhlaza!
 VATHISWA :           Uthando lukuxuthe ingqondo,
                      Uqaqadekile akunqwanqwadeki!
 NAMHLA        :      Ingaba sendisisilwanyana.
 VATHISWA :           (Ephuma)
                      Mandikushiye Nkanishe.
 NAMHLA        :      (Ekroba efestileni)
                      Eyona nto akuzazi neyona nto uyiyo.
                      (Emva komzuzu ephumile uVathiswa kungena uLizo)
 LIZO          :      Umntu uyankqonkqoza.
 NAMHLA        :      Ngaphakathi.
 LIZO          :      (Engena engqala kuNamhla, emwola)
                      Kutheni untywizisa nje?
 NAMHLA        :      Ndibangulwa ziintolo zovuyo
                      Kuba ndiyindwayinge nje
                      Xa ndinawe ndisisidwangube.
 LIZO          :      Kunjalo nakum.
                      Ubomi bulikhala nje apha kum,
                      Xa sikunye ndincinda ubusi.
 NAMHLA        :      (Esiwa, elila esimantshiyane)
                      Kodwa, kodwa Lizo.

 11.1    UVathiswa waziwa njengomntu odlala yiphi indima kule ncwadi?                (1)

 11.2    Chaza intsusa yale ngxoxo.                                                  (2)

 11.3    Luluphi uluvo oluphuhliswa nguNamhla xa esithi, “Hlala wena Nosiko
         apha ezilalini?”                                                            (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 21

(SEPTEMBA 2014)                    ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                     21

 11.4    Chonga ibinzana elibonisa ukuba uVathiswa ubhidekile koku kuthetha
         kangaka kukaNamhla.                                                        (1)

 11.5    Ubonakala uyintoni umsebenzi wamagama abhalwe bukekela kwesi
         sicatshulwa?                                                               (1)

 11.6    Ibizwa ngokuba yintoni indlela azotywa ngayo uNamhla ngamazwi
         kaVathiswa athi, “Uqaqadekile akunqwanqwadeki!”?                           (2)

 11.7    Xela udidi lwesafobe esisetyenziswe kwimiqolo ekrwelelwe
         umgca ngaphantsi.                                                          (1)

 11.8    Phuhlisa ubunyani bala mazwi athi uDanile “ngundlela
         zimachaphaz’egazi” ngokolwazi lwakho lwebali? Cacisa.                      (2)

 11.9    Yintoni ke ngenene le ayililela kangaka uNamhla?                           (2)

 ISICATSHULWA B

 LIZO:            (Esoyika)
                  Uthi lingcwaba likaSidima eli?
 NAMHLA:          Lilo kanye eli Qwathi.
                  (Esamkela into kuNamhla)
 LIZO:            Sapha iyeza elo ndilibeke
                  (ULizo elibeka)
 NAMHLA:          Beka nesikhumba eso.
                  (Kufika uSidima noZodwa bezegqume ubuso)
 SIDIMA:          (Edidekile)
                  Ningobani?
                  Lingcwaba likabani eli nikulo?
 NAMHLA:          Lelendoda yam.
 SIDIMA:          Ngubani indoda yakho?
 NAMHLA:          NguSidima.
 SIDIMA:          (Eveza ubuso)
                  Ingekafiki nje imini yam yokufa uthetha ukuthini
                  xa usithi lingcwaba lam eli?
 LIZO:            (Erhiphuke umbilini)
                  Wafa!
                  Ndingumntu wokuqala ukuyazi loo nto!
                  (Ezekelela ukuthetha)
 SIDIMA:          Ngahle nguwe owabulala uDuma,
                  Ndingumntu wokuqala ukuyirhanela loo nto!

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 22

22                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                      (SEPTEMBA 2014)

 NAMHLA:        (Etyhwatyhwa luloyiko)
                Sukusiporhela sakungcwaba!
 SIDIMA:        (Ejika embonisa ilifa elisemqolo)
                Umgibe owawunqikela mna ukhamfule wena!
 NAMHLA:        Suk’apha siporhondini!
 SIDIMA:        Wawuthe sakudibana ngomhla womngcwabo, ingathi kuza kuqala
                isigwebo!
 SIDIMA:        (Ekhupha ivolovolo epokothweni)
                Niza kuzibona iziporho zidubula.
 LIZO:          (Ekhupha ibhozo)
                Niqhele amagwala ziporhondini!
 SILUMKO:       (Efika ebaleka ejolise iivolovolo ezimbini)
                Yimani ngqo, bhuxe!
                Mazithi qithi zonke izixhobo zenu!
                Izandla ndzu, phezulu zonke!
                Jikani nonke nifulathele, nithi cwaka
                (Kungene abeengubo bexhobile bekhokelwe nguQebeyi becula
                igwatyu).
 MANDABA: (Utsiba angqale kwingcwaba lonyana wakhe. Uyabhentsuza,usasaza
           umxube weyeza).
           Isimbanongwe sikhupha okumdaka,
           Umhabahaba uyazalisa ...
           (Kungena amagqobhoka ecula ephethe umnqamlezo omkhulu.
           Bathi cwaka abengubo, izikhali bazithe qhiwu. Yakuphela ingoma
           uza ngaphambili uMaLimakhwe ejonge ntshoo kuNamhla.)

 11.10     Khetha impendulo echanekileyo:
           Esi sigqebelo sivezwa ngokuthi thina bafunda incwadi siyazi ukuba
           uSidima akafanga babe bona abalinganiswa bengayazi loo nto sibizwa
           ngokuba:

           A     sisigqebelo semeko
           B     sisigqebelo sedrama
           C     sisigqebelo sezimo                                                       (1)

 11.11     Kokwesibini eli lifa likaSidima livezwa njengobungqina kule ncwadi. Xela
           ukuba lalikhe lasetyenziswa nini.                                              (1)

 11.12     Cacisa ukuba likweliphi inqanaba ibali ngokwesicatshulwa.                      (2)

 11.13     Oku kuphinda phindwa kweli binzana, “Ndingumntu wokuqala”...
           kusibonisa ukuba kukho into entsha eza kuvela ngokwebali. Yixele.              (2)

 11.14     Yintoni lo mgibe athetha ngawo uSidima?                                        (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 23

(SEPTEMBA 2014)                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                           23

 11.15    Diza ihlebo likaMalimakhwe elavela ngale mini.                                 (2)

 11.16    Ivelisa ntoni ngenkolelo yombhali into yokuba enze ukuba amagqobhoka
          aphathe umnqamlezo, ngeli xesha abengubo baphethe izikhali?                    (2)
                                                                                       [25]

 UMBUZO 12 (UMBUZO OMDE)

 A-a-a! Jongumsobomvu! B.B. Mkonto

 UMaqoma uxolele ukujinga iliso kunokuba abukele ukubhunyulwa komhlaba
 wooyise kunye nezithethe zakowabo. Ngqina oku wayame ngeziganeko ezilapha
 kule ncwadi.                                                                          [25]

 UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 A-a-a! Jongumsobomvu! B. B. Mkonto

 Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo:

 ISICATSHULWA A

 CHIZAMA:         Sikho nathi apha kowenu. Lisagciniwe nethole lomthonyama eli
                  ngaphandle kwezo zidla umzi apha naphaya. He! Masithezele
                  emnxebeni Mpemvu mfondini. Anileqwa kodwa?
 MATSHAYA: Hayi asileqwa mfo kabawo, silikhumbule nje ikhaya eli ngenxa
           yezinto yinto, endiyakunikezela kumthanjiswa weNkosi lo ndihamba
           naye ukuba anityhilele. (Eguqukela kuKondile) Nabo ke Mfundisi,
           baziindlebe bonke.
 KONDILE:         Nam ndiyabulisa, ndibulela i-chance yokuthetha apha namhlanje.
                  Inkosi eNkulu, uYehova, ithi namhlanje inkosi le mayivume ukuba
                  sifumane umhlaba apha ukuze sakhe indlu yeNkosi nesikolo
                  sokufundisa ukubhala nokufunda iBhayibhile.
 CHIZAMA:          Mhm! Zindlebe zam! Hayi xa ulapho mfo, akuseyiyo intanga yam.
                  Kodwa phambi kokuba ndinikezele kwingwevu le, khawundiphe le
                  ndawo: Okuya naninikwe esiya siphaluka siphesheya kweNxuba
                  naningatshongo ngaloo milomo yenu impakumpaku ukuba nifuna
                  ukuzihlalela, nizakhele izindlu zenu, qelele phaya kubahedeni?
                  Kusuke kwathini ngoku?
 MNTLANE: Ndikuva kakuhle xa usithi ninabantu benu apha. Naninikwe
          ngoobani abo bantu? Khona! Ngoobani abo Meli?
          Seninabantwana okanye oomolokazana ngoku? Sekutheni ngoku
          nivula ubuhlanti bakuthi ngezantsi nje?
 KONDILE:         Hayi tata, ubuhlanti eNxuba buvulwa kusasa buvalwe ebusuku.
                  UMary yena ngumama omkhulu, ohlala phaya kulaa mzi
                  (Esalatha ixhiba likaNtlane lowo kanye), kodwa akakwazi ukuya
                  eNxuba. Bakho nabanye abantu abangafuni kugwetywa ngalaa
                  mhla mkhulu. Nani, ingakumbi wena tata, kufuneka nibaleke
                  isihogo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 24

24                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                    (SEPTEMBA 2014)

 13.1     Uthetha ukuthini uChizama xa esithi, ‘Lisagciniwe nethole
          lomthonyama’?                                                                 (2)
 13.2     Xela injongo yolu tyelelo lwakomkhulu.                                        (1)
 13.3     Imiyalelo yeqonga ekwintetho kaMatshaya athi (eguqukela kuKondile)
          asibonisa;
          A     indlela akhangeleka ngayo uMatshaya
          B     into ayenzayo uMatshaya
          C     isizathu sokwenza kukaMatshaya                                          (1)
 13.4     Yintoni injongo yokuba kwintetho yakhe uKondile afakele amazwi athi,
          “Inkosi eNkulu, uYehova, ithi ...”                                            (2)
 13.5     Chaza ukuba umbhali umzobe wangumlinganiswa onjani uKondile
          ngokwesicatshulwa esi.                                                        (2)
 13.6     Ngokwezakho iimbono, olu luvo lukaMntlane lokuba “bavula ubuhlanti
          bakubo ngezantsi lunyanisile”? Xhasa impendulo yakho.                         (2)

 ISICATSHULWA B

 KONDILE:         Akonakalanga ndawo. Alapha la madoda kuba ebesazi into
                  yokuba size kuvuselela iLizwi kweli cala, aza ke anqwenela
                  ukuza nawo ukuze aze kuphemba umoya wemvisiswano kunye
                  noxolo apha kumaJingqi la onyana wakho. Ndicele ke ukuba
                  uvuswe ukuze ube lingqina lale nkonzo ezuke kangaka neya
                  kuhlala ihleli ezimbalini zesi sizwe kwa nesethu. Le asimisebenzi
                  ingenye, yileyo yeNkosi leya ndimana ukulumana indlebe nawe
                  ngayo. Ndiya kucela unyana wakho lo aphakame xa le ndoda
                  iza kuthetha naye. (Uyaphakama uMaqoma ebuziziliza)
                  Kungawe ke ngoku Kholoneli, thetha.
 SOMERSET:        Enkosi mfundisi obekekileyo. Ndiyaqala namhlanje
                  ukubonana nolu tshaba lwam. Ndibulela into yokuba siza
                  kuhlala eluxolweni ngoku, kungekho namnye uya kuthi
                  aphazamise omnye. (Rhuthu incwadi esifubeni). Ngegunya
                  endalinikwayo yiRhuluneli yeli lizwe, ndiza kufunda le ncwadi …
 MATSHAYA:        ... asikhange sibe nancwadi isikhaphayo.
 SOMERSET:        Ikho ke nantsi. “Ngegunya endikunika lona Kholoneli, yitsho
                  kuMaqoma, unyana wenkosi ehloniphekileyo nentandane
                  kumaBhrithane, uNgqika ukuba akhwelele kuloo mida ame
                  kuyo, awele iTyhume eliya njengoko sasigqibile mhla mnene.
                  Loo mihlaba ndiyabela amakhoboka akhululweyo naphantsi
                  kolawulo lukaKeyile, inkosana yawo”.
 MAQOMA:          Unotshe! Ngumhlaba kabawo lo. Niqhele amagwala, andisuki
                  apha. Nibulala umkhwe wam nje kanti nikuloo nkalo? Kudala
                  ndanibona ukuba nikhokelisa eli Lizwi mihla le kuba kaloku
                  soloko nathung’amabhenya. Lingatsh’ibhayi, andibandi.
                  (Usondela kuSomerset kutsibe uMatshaya noKondile belamla).
                  Fulathelani ke ngoku ndingekazifunzi izinja zakowethu.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 25

(SEPTEMBA 2014)                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                            25

 13.7     Anyanisile amazwi kaKondile athi, “ aze kuphemba umoya
          wemvisiswano”? Xhasa impendulo yakho ngobungqina obuthatha kwesi
          sicatshulwa.                                                                    (1)

 13.8     Kuvelisa ntoni oku kuziziliza kukaMaqoma xa ephakanyiswa nguKondile?            (1)

 13.9     Lo mdlalo ukuliphi inqanaba ngokwesi sicatshulwa? Cacisa.                       (2)

 13.10    Chaza Intsingiselo efihlakeleyo yale ntetho ithi,“... ukuba akhwelele kuloo
          mida ame kuyo”.                                                                 (2)

 13.11    Ngokolwazi lwakho lwencwadi, le ngubani lo mkhwe kaMaqoma
          ubuleweyo?                                                                      (1)

 13.12    Chaza indlela awabulawa ngayo lo mkhwe wakhe.                                   (2)

 13.13    Zahluke njani iimbono zikaNgqika kwezikaMaqoma malunga nezi
          ndwendwe?                                                                       (2)

 13.14    Kube nafuthe lini ukusetyenziswa rhoqo kwala magama athi,
          “ngegunya... ” nguSomerset kwisiphumo sengxoxo yale mini?                       (2)

 13.15    Ilizwi likaNkosi uNgqika liwungxenge njani umoya kule ngxoxo?                  (2)
                                                                                        [25]

                                                       AMANQAKU ECANDELO C:               25
                                                          AMANQAKU EWONKE:                80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

## Related documents

- [XHOSA HL P2 MEMO GR12 SEPT14 FINAL](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-memo-gr12-sept14-final/4e8ab37b-3444-4424-b16c-4488c64dc948) — isiXhosa HL · Memo · 2014
- [XHOSA HL P2 QP GR12 SEPT 2016](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-qp-gr12-sept-2016/8c18231b-5a1d-4fb6-92d1-d87d5e94fd56) — isiXhosa HL · QP · 2016
- [XHOSA HL P2 QP GR12 SEPT2015](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-qp-gr12-sept2015/b1daf025-81ce-421e-ad29-f36bd4410fb7) — isiXhosa HL · QP · 2015
- [XHOSA HL P1 GR12 SEPT2014 MEMO](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-sept2014-memo/0e73c53f-55c6-471f-b37f-4ad2af694238) — isiXhosa HL · Memo · 2014
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT2023](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept2023/48ade3ac-7aea-4d45-bf06-ab26722953a1) — isiXhosa HL · Memo · 2023
- [XHOSA HL P2 MEMO GR12 SEPT 2019](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-memo-gr12-sept-2019/66f1fd20-146b-4bfb-8460-ee40dba6324c) — isiXhosa HL · Memo · 2019

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
