# isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2015 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the Eastern Cape Mock Exam 2015, 32 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-qp-gr12-sept2015/b1daf025-81ce-421e-ad29-f36bd4410fb7
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Document type: Question paper
- Year: 2015
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 32

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2015 QP](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-qp-gr12-sept2015/b1daf025-81ce-421e-ad29-f36bd4410fb7)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2015. Question paper, 32 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                       SENIOR CERTIFICATE

                             IBANGA 12

                        SEPTEMBA 2015

          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2

AMANQAKU: 80

IXESHA:    2½ iiyure

                                *XHOHL2*

                        Olu viwo lunamaphepha angama-31.

### Page 2

2                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                (EC/SEPTEMBA 2015)

IMIYALELO NENGCACISO

1.     Funda le miyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.

2.     Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile
       yesiqulatho ekwiphepha elilandelayo uze uchonge imibuzo ebuzwe
       ngoncwadi olufundisiweyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo
       wandule ukhethe oza kuyiphendula.

3.     Eli phepha loviwo linamacandelo amaTHATHU:

       ICANDELO A: ISihobe                          (30)
       ICANDELO B: INoveli noncwadi lwemveli        (25)
       ICANDELO C: IDrama                           (25)

4.     Phendula imibuzo emiHLANU iyonke,
       Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, OMNYE kwiCANDELO B NOMNYE
       kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:

       ICANDELO A: ISIHOBE
       IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo EMIBINI.
       UMBONGO ONGAFUNDISWANGA – ngumbuzo onyanzelekileyo
       ICANDELO B: INOVELI OKANYE UNCWADI LWEMVELI
       Phendula umbuzo OMNYE.

       ICANDELO C: IDRAMA
       Phendula umbuzo ube mNYE.

5.     UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI OKANYE
       UNCWADI LWEMVELI) NECANDELO C (IDRAMA).

       o    Phendula UMBUZO OMDE ube mNYE NOMFUTSHANE ube mNYE.
            Xa uphendule UMBUZO OMDE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
            uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C. Xa uphendule
            UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba
            uphendule UMBUZO OMDE kwiCANDELO C. Sebenzisa itshekhlisti
            ukwenza oku.
6.     UBUDE BEEMPENDULO

       o    Imibuzo emide yeSihobe kulindeleke ukuba iphendulwe ngamagama
            ali-190–240.
       o    Imibuzo emide yeNoveli / Uncwadi Lwemveli neDrama kulindeleke
            ukuba iphendulwe ngamagama angama-340-390.
       o    Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
            lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
            nangokusemxholweni.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 3

(EC/SEPTEMBA 2015)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                    3

  7.    Imiyalelo ebhalwe ekuqaleni kwecandelo NGALINYE kulindeleke ukuba
        ilandelwe ngocoselelo.

  8.    Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela kwimibuzo
        kwiphepha loviwo.

  9.    Qala icandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

  10. Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:

        ICANDELO A: malunga nama-40 emizuzu
        ICANDELO B: malunga nama-55 emizuzu
        ICANDELO C: malunga nama-55 emizuzu

  11. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 4

4                            ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2              (EC/SEPTEMBA 2015)

 IPHEPHA LESIQULATHO
 Eli phepha liza kunceda abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo abafuna ukuyiphendula
 ngaphandle kokufunda lonke iphepha.

 ICANDELO A: ISIHOBE

 Imibongo emiselweyo: Phendula NAYIPHI na imibuzo emiBINI.

        INANI LOMBUZO                       UMBUZO           AMANQAKU    INOMBOLO
                                                                         YEPHEPHA
 1.     Unxunguphalo                      Umbuzo omde           10           7

                                           OKANYE
 2.     UProfesa A.C.Jordan             Umbuzo omfutshane       10              8

                                           OKANYE
 3.     UNkosana, ‘The                  Umbuzo omfutshane       10             10
        Happyboy Mgxaji’
                                           OKANYE
 4.     Imbongi yeSizwe u-              Umbuzo omfutshane       10             11
        S.E.K Mqhayi
                                            KUNYE

           Umbongo ongamiselwanga. Kunyanzelekile ukuba uwuphendule.
 5.     Umzalikazi             Umbuzo omfutshane          10         14

 ICANDELO B: INOVELI

 Phendula umbuzo omNYE

                                                                     INOMBOLO
      INANI LOMBUZO              UMBUZO             AMANQAKU
                                                                     YEPHEPHA
 6.     Nyana wam!         Umbuzo omde                  25              13
        Nyana wam!
                                           OKANYE
 7.     Nyana wam!         Umbuzo                       25              13−16
        Nyana wam!         omfutshane
                                           OKANYE
 8.     Ukhozi             Umbuzo omde                  25                17
        olumaphiko
                                           OKANYE
 9.     Ukhozi             Umbuzo                       25                17
        olumaphiko         omfutshane
                                           OKANYE
 10. Ubuncwane             Umbuzo omde                  25                20
     boncwadi
     lwemveli
                                           OKANYE
 11. Ubuncwane             Umbuzo                       25                20
     boncwadi              omfutshane
     lwemveli

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 5

(EC/SEPTEMBA 2015)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                5

 ICANDELO C: IDRAMA

 Phendula umbuzo omNYE.

 INANI LOMBUZO                  UMBUZO                AMANQAKU    INOMBOLO
                                                                  YEPHEPHA
 12. Amaza                      Umbuzo omde                  25      24
                                   OKANYE
 13. Amaza                      Umbuzo omfutshane            25        24
                                   OKANYE
 14. A-a-a!                     Umbuzo omde                  25        29
     Jongumsobomvu

 15. A-a-a!                     Umbuzo omfutshane            25        29
     Jongumsobomvu

 QAPHELA: kumaCANDELO B no C, phendula umbuzo omNYE omDE kunye
          nombuzo omNYE omFUTSHANE.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                              Tyhila iphepha

### Page 6

6                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                  (EC/SEPTEMBA 2015)

 ULUHLU LOKUKHANGELA (ITSHEKHLISTI)

 Kulindeleke ukuba abaviwa baqwalasele itshekhlisti elandelayo ukuqinisekisa
 ukuba bakhethe imibuzo ngokuchanekileyo.

         ICANDELO              AMANANI    INANI LEMIBUZO        TIKISHA NGEZANTSI
                               EMIBUZO    EPHENDULWAYO
 A     Isihobe(Isihobe           1–4             2
       emiselweyo)
 A     Isihobe (Isihobe             5             1
       esingafundiswanga)

 B     Inoveli/Uncwadi             6–9            1
       lwemveli (Umbuzo
       osisincoko
       soncwadi) OKANYE
       omfutshane
 C     Idrama(Umbuzo             10–13            1
       osisincoko
       soncwadi) OKANYE
       omfutshane

    QAPHELA: KUMACANDELO B no-C, qinisekisa ukuba uphendule umbuzo OMNYE
             OMDE nombuzo OMNYE OMFUTSHANE.
             Nceda ungaphenduli imibuzo EMIBINI emide okanye imibuzo EMIBINI
             emifutshane.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 7

(EC/SEPTEMBA 2015)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                        7

 ICANDELO A: ISIHOBE

 VUKANI MADODA KUSILE – A. Stemele: Umhleli

 IMIYALELO

     Kweli candelo kubuzwe imibongo nezibongo EZINE ezifundisiweyo
      nombongo MNYE ongafundiswanga.
     Umviwa ulindeleke ukuba aphendule nayiphi na imibuzo EMIBINI
      ebuzwe kwimibongo okanye kwizibongo ezifundisiweyo; KUNYE
      nombuzo omnye kumbongo ongafundiswanga okanye isibongo
      esingafundiswanga.

 QAPHELA:            Umbuzo ongombongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE
                     ukuba uwuphendule. Qinisekisa ukuba ukhetha imibuzo
                     EMITHATHU kweli candelo.

 Ubude bempendulo yombuzo osisincoko kweli candelo buli-190-240 lamagama.

 IMIBONGO EFUNDISIWEYO

 UMBUZO 1 (UMBUZO OMDE)

 Funda esi sicatshulwa sombongo singezantsi wandule ukuhlalutya lo mbongo,
 ubonise indlela umbhali asebenzise ngayo ithoni ukudandalazisa iyantlukwano
 kwintlalo yabantwana bomgquba kunye nabezinye izizwe kweli.

 UNXUNGUPHALO: N. Shasha

 1    Ndivumeleni ndizityand’igila,
 2    Ndiza kunaba ke ndixel’uqaqaqa,
 3    Zonwabil’izizwe ngezizwe ndibukele,
 4    Zihla zinyuk’iintlanga ngeentlanga zidabalele
 5    Ziyatabhat’izizwe neentlang’ezingenasazela,
 6    Sisilo esitshayel’amabibi ukugutyula sisihlisa,

 7 Kuba ngasa liphalal’igazi lomAfrika,
 8 Kuba ngahlwa agetyengw’elel’umnt’omnyama;
 9 Liphalala kube lusizi kanye kwabokuzalwa,
 10 Zininz’iinkedama zilile zada zakhedama;
 11 Baninz’abahlolokazi bakhale de bancama;
 12 Ndakujong’abomthonyama banxunguphele.

 13   Iintshaba zibamokothis’inqatha bangquzulana,
 14   Iintshaba zibanik’iqhosh’elingenamthunja;
 15   Babhideka belambile bade babulalana.
 16   Unganxola n’umzi kaPhalo yile ndyikityha,
 17   Intlungu esikuyo yaziwa ngoPhez’ukonke,
 18   Ndakujong’abomz’oNtsundu bayantywizisa.

                                         OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 8

8                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2              (EC/SEPTEMBA 2015)

    19   Iintshaba zilw’imfazw’engenagama nabamsulwa,
    20   Zim’ezindleleni zingene koololiwe zidubule;
    21   Zibulal’abant’abalusizi besifa bengenazixhobo.
    22   Babulawa belel’obentlomb’ezinkomponi nakoololiwe,
    23   Umbon’olusizi igazi linge ngumjelo wamanzi;
    24   Akukho mthetheleli banxunguphel’abe-Afrika.

                                        OKANYE

 UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Funda lo mbongo ulandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.

 UPROFESA A.C. JORDAN: Z.S. Qangule

 1        Tarhuni nonke zingcali zesiXhosa,
 2        Leqani equleni imimoya iyabhudla,
 3        Balekani hleze kuvele imbalela
 4        Lakufa ichanti kudakasa izabonkolo,
 5        Yakufa inkuku amaqanda ayabola.
 6        Kolunga sonke sibaleke sibonisane.
 7        Mkhulu umthwalo osaza kuphakanyiswa.

 8        Uvakele ubham wokuwa komthi,
 9        Kwahlokoma amawa ezizwe ezikude,
 10       Kwanga kudlula umoya wezixhobo,
 11       Kwanga kukhasa umoya wentlambo
 12       Bathi kufanele iminyanya iwelile,
 13       Zazola iilwandle zanika imbeko,
 14       Yana imvula ayenza nangxolo.

    15   Izigalo zegorha namhla ziwile,
    16   Iminwe yeqhawe namhla iyekile,
    17   Amehlo acimele abona ekudeni.
    18   Imiqulu nantso ithe xazalala,
    19   Qoqosha lusapho lilifa lakho,
    20   Indedeba kaloku ibizidla ngawe,
    21   Iduna kaloku belibilela wena

 2.1 Iwubhekisa kubani imbongi umqolo wokuqala?                                   (1)

 2.2 Kumqolo wesibini chonga amagama amaBINI alandelelanayo avelisa ukuba
     imeko ayintlanga kule ndawo kuthethwa kuyo.                                  (1)

 2.3 Yintoni le ngxaki yenzekileyo ivezwa ngumqolo wesi-4 nowesi-5?               (1)

 2.4 Cacisa ukuba sisebenze msebenzi mni isifaniso esikumqolo we-10 nowe-11.      (2)

 2.5 Chaza isakhiwo sangaphandle salo mbongo.                                     (2)

 2.6 Chonga iimpawu eziNTATHU oxhasa ngazo ukuba lo mbongo yi-eleji.             (3)
                                                                                [10]
                                           OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 9

(EC/SEPTEMBA 2015)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                       9

 UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Fundisisa esi sicatshulwa sombongo silandelayo uze uphendule imibuzo
 elandelayo.

 UNKOSANA “THE HAPPYBOY” MGXAJI: N. Thuthani
 1      Sisitshingitshan’esathi vumbuvumbu kunxweme lweMonti,
 2      Sadungadunga olo lwandle lwasisiyaluyalu,
 3      Saphul’iinqanawa yangu waca endleleni,
 4      Laxakek’ihlabathi inguqulukubhode,
 5      Imbethi-manqindi yaseMdantsane iqengq’ugodo.

 6      Lithole leduna elasela kumanz’akwaGompo,
 7      Ekwaviwa ngalo umfutho iselidyongosi,
 8      Lisenz’iziqwenga esembalw’amazinga’
 9      Lidudula linqunqel’ooXholovane kwelaseMonti,
 10     Bath’abaseMonti inkunzi ayibekw’iyazibeka!

 11     Zalwa zizijul’ijacu yem’entla into kaMgxaji.
 12     Ebesith’akudibana nembethi-manqindi elolu hlobo,
 13     Amelane nayo ayiqhath’ibe sisitunxa,
 14     Akudibana nenjeya azijike afane nayo angaxakeki,
 15     De aqaqambe asamel’ekhuph’ezikrakra izithonga,
 16     Yakuxhom’umgangatho awuxhome de athi vetshe
 17     Kulaph’ibikhon’imfihlelo yesakhono sakhe.

 3.1 Ungowaphi uHappy-boy Mgxaji ngokwesitanza sokuqala?                           (1)

 3.2 Chaza ukuba kutheni ebizwa ngokuba sisitshingitshane uHappyboy
     ngokwalo mbongo.                                                              (2)

 3.3 A       Xela izinto eziMBINI athelekiswe nazo uHappy-boy kumqolo wes-6
             nowesi-7.                                                             (2)
       B     Thiya igama isafobe esisetyenziswe ukuphumeza olu thelekiso.          (1)

 3.4 Ibinzana “ yem’entla” ngokomqolo we-11 liphuhlisa ntoni ngesakhono
     sikaMgxaji sokulwa?                                                           (2)

 3.5 Lusetyenziswe ngayiphi injongo uphindaphindo lwegama elinomgca
     ngaphantsi kumqolo we-16?                                                     (2)
                                                                                   [9]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 10

10                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                (EC/SEPTEMBA 2015)

                                        OKANYE

 UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Fundisisa esi sicatshulwa sombongo silandelayo uze uphendule imibuzo
 elandelayo.

 IMBONGI YESIZWE, US.E.K. MQHAYI: J.J.R. Jolobe
 1      Anivanga na ukuba ihambile imbongi yeSizwe?
 2      Anazi na imke ngenqwel’egoqoz’emafini?
 3      Kunamhla seyimana isalatha inqwal’iwisa
 4      Ithe wambu umnweba wemisebenzi encamisa
        Iphethe intshuntshe nomnqayi wokholo.
 6      Umthiyi-magama akasele emthe jize na
 7      Ngesibuliso sozuko uMesiyasi edumisa?
 8      Ufudukile umphakathi enxuweni elidala.
 9      Umkhonzi weenkosi akakhonzi eBhotwe na namhla?

 10     Ntab’oZuko kwaNdlambe asinxuwa lakhe na?
 11     Ntab’oZuko akuwongekanga na namhla?
 12     Ngaphantsi kwakho zodlul’iinqwelo zomlilo
 13     Zibeleke izizukulwana zoluhle lweAfrika.
 14     Ziya kwalathisana ngawe kwimihla ezayo
 15     Zisithi kulaph’ekulele umThembu omatshamba
 16     Ingqangangqanga yentetho yesiXhosa
 17     Ubharhumla ngokwengonyama xa abongayo,
 18     Umazwi aluncuthu kwabafundisisayo
 19     Umhlahli-ndlela ngegalelo lokubhaliweyo
 20     Into kaMqhayi iMbongi yeSizwe Jikelele.

 4.1 Ngubani iMbongi yeSizwe ethetha ngayo imbongi?                                 (1)

 4.2 Yintoni injongo yomqolo wokuqala walo mbongo?                                  (1)

 4.3 Khetha igama eliNYE elithetha “ukwambatha” kumqolo wesi-4.                     (1)

 4.4 A      Chonga amabinzana amaBINI apho kuthelekiswe khona
            iinqwelo zomlilo nabantu kwimiqolo 13−14.                               (2)

      B     Sisiphi isafobe esisetyenziswe ukuphumeza olu thelekiso?                (1)

 4.5 Umqolo,”Umazwi aluncuthu kwabafundisisayo uphuhlisa ntoni ngalo
     mntu ubongwayo?                                                                (2)

 4.6 Lusetyenziswe njani ulwimi ukwakha umfanekiso ntelekelelo kumqolo
     we-17?                                                                        (2)
                                                                                  [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 11

(EC/SEPTEMBA 2015)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                     11

 UMBONGO ONGAFUNDISWANGA I: KUNYANZELEKILE UWUPHENDULE.

 UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 UMZALIKAZI: J.J.R.Jolobe

 1      Mus’ukulila, sana lwam,
 2      Unankxwaleko zimbi umama wakho;
 3      Ungayihlungis’intliziyo yakhe.
 4      Akakwaz’ukonwaba ngele kwakho.
 5      Sul’ezo nyembezi, sana lwam!

 6      Laa mbiz’igxabhuzayo eziko phaya
 7      Iyamthum’ukuba ayibasele.
 8      Kumnandi ukuphaka yakuvuthwa.
 9      Ziyaqaqamb’iintupha kukukhwezela.
 10     Sul’ezo nyembezi, sana lwam!

 11     Isiyalu somthombo phantsi kweliwa
 12     Siyamkhobakhoba, sithi makeze,
 13     Akhelel’ingqayi yakhe kuwo;
 14     Kodwa imhlala nzima kule ntlokwana.
 15     Sul’ezo nyembezi, sana lwam!

 16     Ihlathi elikude liyambiza;
 17     Iindledlana zeebhokhwe zimqhelile.
 18     Ujong’ukwakh’igoqo lobusika.
 19     Amev’aselasel’igazi lakhe.
 20     Sul’ezo nyembezi, sana lwam!

 21     Simnand’isiqhamo,ikrakra imbewu!
 22     Sosebenza, sana, sichwayitile,
 23     Simlind’ukubuya uyise kaMthethwa.
 24     Wemka ngekhwezi,wobuya ngorhatya.
 25     Sul’ezo nyembezi sana lwam!

 (Ucatshulwe kwincwadi ethi, ”Vukani Madoda Kusile: Iphepha: 26)

 5.1 Ingumlomo kabani imbongi kulo mbongo?                                         (1)

 5.2 Yintoni injongo yomqolo wokuqala walo mbongo?                                 (1)

 5.3 Chonga amazwi esithethi abonisa ukuba sifuna ukusizelwa ngulo sithetha
     naye kwisitanza sokuqala.                                                     (1)

 5.4 A       Chonga iimeko eziMBINI apho kusetyenziswe khona
             uthelekiso kwisitanza sesi-2 nesesi-3.                                (2)
       B     Sisiphi isafobe esisetyenziswe ukuphumeza olu thelekiso?              (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 12

12                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2            (EC/SEPTEMBA 2015)

 5.5 Cacisa injongo yokuphindaphindwa komqolo” Sul’ezonyembezi, sana lwam”
     kwisitanza ngasinye salo mbongo.                                                 (2)

 5.6 Chaza indlela olusetyenziswe ngayo ulwimi kumqolo wama-21.                   (2)
                                                                                 [10]

                                                     AMANQAKU ECANDELO A:             30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                Tyhila iphepha

### Page 13

(EC/SEPTEMBA 2015)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                  13

 ICANDELO B: INOVELI OKANYE UNCWADI LWEMVELI

 IMIYALELO

  Kweli candelo kubuzwe iinoveli ezimbini NONCWADI LWEMVELI.
  Khetha umbuzo kuncwadi lwemveli okanye kwinoveli oyifundisiweyo .
  Kuncwadi lwemveli okanye kwinoveli NGANYE kubuzwe imibuzo emiBINI,
   OMDE NOMFUTSHANE, ukususela kumbuzo wesi-6 ukuya kumbuzo we-11.
  Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.

 QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OMDE kwiCandelo B (kwiNoveli okanye
           Uncwadi lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo
           OMFUTSHANE kwiCandelo C (kwidrama).
           Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCandelo B
           (kwinoveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMDE
           kwiCandelo C (kwidrama).
  Ubude beempendulo zemibuzo emide bungama 340-390 amagama.

                                        OKANYE

 UMBUZO 6 (UMBUZO OMDE)

 NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa

 Bonisa ngengxoxo esekwe kule ncwadi ukuba umbhali ukuchasile ukungakwazi
 ukuzithathela izigqibo ezizezakho.                                           [25]

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                Tyhila iphepha

### Page 14

14                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                (EC/SEPTEMBA 2015)

 UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 NYANA WAM! NYANA WAM!: WK Tamsanqa

 Funda ezi zicatshulwa zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo:

 ISICATSHULWA A

 “Mayela nasiphi ke isithuba bawo?”wabuza uThole.
 “Mayela nokuba ukweli xabiso ukulo. Qonda le nto Mangaliso mfo wam,
 ndandizimisele ukuba ufunde, ndinethemba elikhulu ngawe lokuba kothi
 kuzezi mini ube uyinto ebomini, walala ke elo thamsanqa wasibaleka isikolo,
 lawa phantsi ke ithemba lam namabhongo am ngawe ndaba ngodanileyo.
 Oko ndingazanga ndife mfo wam ukumka kwakho ngenene le nto ingumntu
 ayifi kukuhliwa yinto embi. Kulungile ke akusenani,
 masiyinyathele ngonyawo leyo yemfundo ayisenani igqithile, masiyithathe
 ngokuba imfundo ibingelulo ubizo lwakho ebomini, sikhangele kumgca
 ongezantsi. Ungaka ngoku,ke ndithanda ukuqonda ukuba ujonge phi na?”
 “Andikulandeli bawo, lityebise,” watsho uThole exoka eyiva intsingiselo
 yentetho kaFikizolo.
 “Xa ithemba lam liwile ngasemfundweni mfo wam bendinqwena ukuba ufune
 umfazi, ndithi ndisifa ube unendawo yakho.”
 “Musa ukuqala ulilahle ithemba bawo. Ngakwicala lomfazi ndifuna ukucela
 uxolo kuwe bendingekabi nanjongo, nto ndizimisele kuyo kukufeza umnqweno
 wakho ndiphindele esikolweni.”
 Amothusa la mazwi uFikizolo, akazi nokuba makavuye nokuba makathini na,
 akakholwa nokuba unyanisile na nokuba uyambhanxa, “Uthini na ngoku
 Mangaliso?”
 “Ndithi ndizimisele ukuphindela esikolweni bawo.”
 “Uyinyanisile le nto uyithethayo?”
 “Ndiyinyanisile bawo.”
 “Njengokuba unyaka sewuphelile nje ucinga ukuba indawo uya kuyifumana phi?
 Khona ingathi sowumdala nje wobasafunda into eyiyo?

 7.1 Wazana njani uThole nalo athetha naye?                                         (1)

 7.2 Xela ibe MIBINI imiqobo ahlangene nayo ukuze ade abuyele ekhaya
     uThole.                                                                        (2)

 7.3 Xela udidi lwempixano evela kwibinzana elinomgca ngaphantsi.
     Xhasa impendulo yakho.                                                         (2)

 7.4 Cacisa intsingiselo yamazwi aphawulwe ngqindilili.                             (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 15

(EC/SEPTEMBA 2015)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                         15

 7.5    Thelekisa iimpawu zikaThole okwesi sicatshulwa noThole oligqirha.              (2)

 7.6    Yiyiphi indlela yokuzoba abalinganiswa esetyenziswe ngumbalisi xa
        esenza sizikhelele kwiincoko zabalinganiswa ukuba izimo zabo zinjani

        Khetha eyona mpendulo ichanekileyo kwezi zingezantsi.

        A     Uzobo ngokumayana
        B     Uzobo-ngqo
        C     Uzobo ngolwimi
        D     Uzobo olucacileyo                                                        (1)

 7.7    Chaza inqanaba lesakhiwo elikulo ibali ngokwesicatshulwa esi. Xhasa
        impendulo yakho.                                                               (2)

 7.8    Xela simo sentlalo sale ndawo ngokwexesha ezimbalini uthathela kule nto
        uMangaliso esala ukuthatha umfazi ngokwengcebiso zikaFikizolo.                 (2)

 7.9    Phuhlisa isigqebelo esikumazwi kaFikizolo angezantsi.

        “Khona ingathi sowumdala nje wobasafunda into eyiyo?”                          (2)

 7.10   Mfundiso ni equlethwe sesi sahluko?                                           (2)
                                                                                     [17]

 ISICATSHULWA B

 Ubukho babo babungazange buthwalisa mehlo, kodwa lo, ubukho bakhe
 kwabatsho(a) abantu bathwala amehlo ngokunga kumhla kwabonwa umtandisi.
 Andibagxeki wayefanelwe umntwana womntu bubufundisi bakhe, simfanele neso
 sinxibo ngathi sadalelwa kuye, ngenxa yobuso bakhe obabusoloko bukhululekile
 kwakusala ukuba ugqithe kuye ungakhanga ukhe ulimisele iliso, unqwenele
 nokunga ungakhe uthethe naye.
 “Ubuso bakhe ngathi ndakha ndambona,satsho esinye isigulana simjongile esiya
 kuphuma emnyango. Unjalo umntu olusu luhle, ungazange umbone nje, usuka
 aqheleke emehlweni.
 “Inene ukuba lo ukhe abenze ububi, uzazi yena. Ufele olu lwakhe luntama
 ubunyulu, ”satsho esinye esasithe qwa intloko simjongile ngalo lonke ixesha
 ekwelo gumbi siyiwisa emqamelweni akuba ephumile.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 16

16                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                    (EC/SEPTEMBA 2015)

 Yaba seso kwigumbi lesibini abangena kulo. Bangena kumnyango osezantsi
 benyuka phakathi kweebhedi zezigulana. (b) Zabangathi zibethelwe umgqala
 izigulana ukuzithi qwa iintloko zimondela owayehamba phakathi kwazo. Wamana
 ukunqwala ngentloko zolileyo ebulisa, ade maxa wambi umbone ephakamisa
 nesandla ekwabulisa, ukuzijonga oku izigulana wayenga ujonga abantu abazi
 bonke. Baya kungena kwigunjana elisentla awayezivalele kulo uThozama
 elungisa amayeza ebeke uxwebhu lwencwadi phambi kwakhe emana ukubhala.
 Baluvula ucango bangena baphinda babuya nalo baluvala zolileyo bengaphakathi
 abathetha. Njengoko wayejonge entla akazanga anyeke nokunyeka waqwalasela
 kuloo msebenzi wayewenza emana ukuthatha iyeza ngalinye elijonga ebhala
 encwadini.
 “Tyhini Ethel, ngubani lo?

 7.11   Xela indawo avela kuyo uMangaliso.                                                    (1)

 7.12   Ngubani lo wayekhangelisa uMangaliso uThozama?                                        (1)

 7.13   Ngokwebali saba yintoni isiphumo solu tyelelo?                                        (1)

 7.14   UThozama wamnceda njani ukuba amanyane noyise uMangaliso?                             (1)

 7.15   Ufuna sicinge ntoni umbalisi xa eluchaza ngolu hlobo unxibelelwano
        lwezigulana nalo mfundisi?                                                            (2)

 7.16   Tolika okuthethwa ngamabinzana abhalwe ngqindilili.                               (2)
                                                                                         [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 17

(EC/SEPTEMBA 2015)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                          17

                                        OKANYE

 UMBUZO 8 (UMBUZO OMDE)

 UKHOZI OLUMAPHIKO: N. Saule

 Bonisa ngengxoxo esekwe kule ncwadi ukuba umbhali ubuchasile ubumpimpi               [25]

                                        OKANYE

 UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 UKHOZI OLUMAPHIKO − N. Saule

 Funda ezi zicatshulwa zencwadi zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
 elandelayo.

 ISICATSHULWA A

 Ndothukela ngaphakathi kuba ndilazi ibali loongcothoza kwasesikolweni.
 Kwasuka kwathi nyaka ngaphakathi kum, ndathiwa vale lugwebu lomsindo.
 Nditsho ngonxim omkhulu, zangathi azivanga iinto ezinkulu zalandelisa ngelithi
 impendulo ayingxamisekanga. Lada lagqabhuka ilizwi lam, ndakwazi ukuthi
 andisiso isihiba esimfimfitha igazi labantu mna. Ndilunge ndiyiloo mpula kalujaca
 kunokuba ndidle isonka esiqatywe igazi labantakwethu. Wahleka omnye lo
 wathetha okokuqala wathi;
 “Phofu ndikwazi ungekavuli mlomo ukuba usesikhulu isibhanxa, esi sitya
 ubulongo. Yintoni ongayenza ungenamali? Ulihlwempu. Ufuna ukufa
 ulihlwempu? Uyihlo ulihlwempu, into aqhayisela ngayo zeziya nkomo zimbini
 zigula sisifo sephepha. Ukufundise ngokungqiba. Nawe ufuna ukuphila ubomi
 bokungqiba. Kutheni le nto usisidenge kangaka, wakugqiba ukufunda kafile?”
 Iindlebe zam kwakungasekho nto ziyiphulaphuleyo ngoku, zigcwele umoya.
 Ndaziva sendithe, “ukuba nifuna ukundibulala nixelise laa mfo nimbulele
 phezolo, yenzani njalo. Le niyithethayo yona into, yilibaleni, soze.”

 Ucinga oku kukakafile kanye mfo wam, usisitunxa. Akuziboni zona ezinye
 iibhantu eziingomMthunzima nooNkebe, ziziinkokeli ngoku, zinemali,
 ziphethe,akufuni ukufana nazo?” Ndathula ndavala phezulu, basuka bahleka
 abafo basemzini ngokungathi akwenzekanga nto. Ndithe ndisavuthelana
 imixhadana le okwerhamba ngumsindo,zathi gwiqi ezi zinto zabuya
 nocango,ndeva xa enye isithi kwenye:
 “Ngowethu lo,musa ukuzihlupha.”

 9.1    Chaza ungcothoza.                                                               (1)

 9.2    Chaza isimo sentlalo sale ndawo akuyo uMfazwe.                                  (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 18

18                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                  (EC/SEPTEMBA 2015)

 9.3    Khetha injongo yentetho ekrwelelwe umgca ngaphantsi kwezi zikwizibiyeli.

        (ukubonisa ukumjongela phantsi / ukubonisa ukumcalula ngokwesini)                   (1)

 9.4    Khetha isifaniso sibe SINYE kwesi sicatshulwa uze ubonise ukuba
        siwuphuhlisa njani umongo webali.                                                   (2)

 9.5    Thelekisa iimpawu zikaMfazwe okwesi sicatshulwa nezikaMfazwe
        wasekupheleni kwebali.                                                              (2)

 9.6    Luluphi udidi lozobo olusetyenziswe ngumbalisi kwintetho ebhalwe
        ngqindilili?

        Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo:

        A     Uzobo ngokumayana
        B     Uzobo-ngqo
        C     Uzobo ngolwimi
        D     Uzobo olucacileyo                                                             (1)

 9.7    Chaza inqanaba lesakhiwo elikulo ibali ngokwesi sicatshulwa.                        (1)

 9.8    Khawuhlomle ngeziphumo zokwala ukuba ngungcothoza uMfazwe.                          (2)

 9.9    Tyhila isigqebelo esisetyenziswe ngumbalisi kule ntetho:

        “Ngowethu lo sukuzihlupha?”                                                         (2)

 9.10   Cacisa imfundiso equlethwe yile ntetho:

        “Nditsho ngonxim omkhulu, zangathi azivanga into ezinkulu, zalandelisa
        ngelithi impendulo ayingxamisekanga.”                                               (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 19

(EC/SEPTEMBA 2015)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                        19

 ISICATSHULWA B

 Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.

 “Mfazwe mtshana kuthe kanti uyindoda! Kunyanisiwe xa kusithiwa ukonakala
 kwenye kukulunga kwenye. Siqithi mntwanam, uyayibona le nto yenziwe
 ngumzala wakho?” Wathula cwaka uSiqithi. Lathi litshona elaloo mini,(a) sabe
 singadinwanga sizizinja. Kumalume (b) ndandilizekile ityala ngokulungisa
 uKhohlelidangatye.

 Ukuphuma kwethu emasimini ndandithukuthezelwa yimibuzo emibini
 endandingafuni kuyiphendula. “Ndiyaya okanye andiyi entlanganisweni
 ngeCawa. Ndiyifunde okanye ndingayifundi incwadi kaNokuzola?” Zakhawuleza
 zona iintsuku lwafika usuku lwangeCawa. Ndisajika-jikana nokuya nokungayi
 entlanganisweni eyayiseyivakaliswe nakoonomathotholo nencwadi
 ndingekayifundi, wandihla entloko uSiqithi endibuza ukuba ndide ndagqiba
 kwelithini na.

 “Ukuba akuyanga intliziyo yakho ayisokuze yonwabe kuba uza kusoloko ufuna
 engqondweni ukuba kuxoxwe ntoni na ekuphosileyo.”

 “Andiqondi ukuba kuya kunceda nto ukuya kwam kulaa ntlanganiso.”
 “Mhlawumbi kaloku uya kunceda abanye ngokuya kwakho phaya.” Kwakucacile
 ukuba uSiqithi uyenza eyakhe le ndaba yentlanganiso. Ndingekaphenduli
 waqhuba umfo omkhulu.

 “Ukuba bendinguwe mna bendingayayo, ndive ukuba kuza kuthiwani na,ndibone
 ke ngoku into emandiyenze.”

 “Uyaqonda phofu ukuba ingajika ibe yingxaki into yokuya kwam kulaa
 ntlanganiso?”
 “Njani?”
 “Ndagxothwa entlanganisweni kusithiwa ndingumrhubuluzi? Ufuna
 ndiyokuphoxeka phaya kwakhona?”
 Andikholwa ukuba wonke umntu ucinga ngolo hlobo. Hamba Mfondini uye
 entlanganisweni.”

 9.11   Liqhubeka kweyiphi indawo ibali ngokwesicatshulwa esi?                        (1)

 9.12   Nika izizathu zibe ZIBINI ezazibangela ukuba uMfazwe akuthandabuze
        ukuya kule ntlanganiso.                                                       (2)

 9.13   Chaza udidi lwempixano anayo uMfazwe ngokwale ntetho ingezantsi:
        Xhasa impendulo yakho

        “... Ndiyaya okanye andiyi entlanganisweni ngeCawa ...?’                      (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 20

20                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                    (EC/SEPTEMBA 2015)

 9.14   Tolika okuthethwa ngala mabinzana abhalwe ngqindilili ngokomxholo webali.             (2)

 9.15   Saba yintoni isiphelo esothusayo malunga nobu bomi bakhe noNokuzola?              (2)
                                                                                         [25]
                                         OKANYE

 UNCWADI LWEMVELI

 UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI:M.M.I. Swana; N.N.N. Swartbooi no
 L.D.Mali

 UMBUZO 10 (Umbuzo omde)

 Ikhonkco elidibanisa izibongo, iintsomi, izaci,kukuba zinembali kaNtu. Ngqina le
 mbono ungqiyame ngemizekelo oyifundisiweyo.                                             [25]

 UMBUZO 11 (Umbuzo omfutshane)

 Funda ezi zicatshulwa zilandelayo wandule ukuphendula imibuzo.

 ISICATSHULWA A

 Kwathi ke kaloku ngantsomi, yaziinyamakazana zonke, zalima intsimi zemka zaya
 kuzingela. Zabuya zayihlakuhlakula. Zemka zaya kuzingela kwakhona. Zabuya
 zisiya kuhlola. Zathi zisekude zabona umsi omkhulu phakathi entsimini. Zahlala
 phantsi zacinga icebo zaza zagqiba ukuba uMvundla uye kujonga ukuba ngubani lo
 usentsimini yazo. Uhambile uMvundla ngokuzithemba waza wakhwaza wathi;
 “Ungubani na wena ukuloo ntsimi yeenyamakazana zonke; zayilimalima,
 zayihlakuhlakula zemka zaya kuzingela?”Livakele ilizwi lisithi, “Ndim maginy’iinyathi
 neempondo, ndingasuka nawe Mvundlazana ndikuginye ndingakuhlafunanga.”
 Wagqotsa kwa oko uMvundla.

 Zathi iinyamakazana makukhe kuye uMfene. Naye ufike wamemeza wathi:
 “Ungubani wena ukuloo ntsimi yeenyamakazana zonke, zayilimalima,
 zayihlakuhlakula zemka zaya kuzingela. “Ndim uMaginy’iinyathi neempondo,
 ndingakuginya ngoku”. Yagqotsa imfene ukubuyela emva.
 Zamana ukuya nganye –nganye zibuye, kwada kwacaca ukuba kushiyeke
 uFudwazana yedwa. Kwathiwa makukhe kuye yena zabe ezinye zinqanda zisithi
 kungathi koyiswe zona kobekisela phi kooFudwazana abancinci. Wabonakala
 ezwabuluka ngokuzola zabe ezinye zimsizela zimbuza ukuba uyaphi na kodwa eza
 kuzenzakalisa nje.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 21

(EC/SEPTEMBA 2015)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                      21

 UFudwazana zange amamele warhoqoza wenjenjeya ukuya kuzikhangelela le
 nto isentsimini yabo. Naye njengezinye wakhwaza wathi:” Ungubani wena
 ukuloo ntsimi yeenyamakazana zonke, zayilimalima zayihlakuhlakula zaya
 kuzingela?”Yaphendula njengesiqhelo yathi:” NdinguMaginy’iinyathi neempondo
 nawe lo ndingakuginya ungabonakali.”Warhoqoza uFudwazana wabheka
 phambili ezama ukusondela kanye kule nto. Wathi akuyibona izojela
 umbonawaphinda wakhwaza njengakuqala. Yathi xa iqala ukuphendula
 njengesiqhelo wakhwela kuyo uFudwazana wayikhama. Kwajijiswana kwayiloo
 nto wabe uFudwazana engayiyekanga. Yada yafa waba ke uFudwazana
 uyigqibile edelekile enjalo.

 Wathi ukuba abone ukuba uyigqibile waza wacula ingoma yakhe wathi:
 “Mna Fudwazana ndimncinane ndinjalo!
 Ndikwazile ukulubulala utshaba obelugqiba umbona wethu!
 Mna Fudwazana ndimncinane ndinjalo!
 Ndikwazile ukubulala utshaba obelugqiba umbona wethu!
 Yizani nonke nize kubona isimanga!”

 Zabuzana ezinye iinyamakazana ukuba uthini na uFudwazana. Zathi ezivileyo
 uthi ulubulele utshaba. Yekoko ukubaleka zisiya entsimini. Zafika zambulela
 ngobugorha abubonakalisileyo. Zamncoma zimtyibela ukumthutha oku kuba
 uzihlangule iinyamakazana.

 Ukusukela ngaloo mini wahlonipheka uFudwazana naye phakathi kwezinye
 izilwanyana kuba yena zange asebenzise zigalo kuba emncinci wasebenzisa
 ingqondo kuba wasuka wakhwela kulo utshaba walukhama lwafa. Zambamba
 izandla zimvuma ukuba ube ngoyena unengqondo kunazo zonke, zatsho
 zalivuma elithi ..., ”Phela-phela ngantsomi.

 11.1    Chonga naziphi iimpawu ZEENTSOMI eziMBINI ezifumaneka kule ntsomi.       (2)

 11.2   Luluphi udidi lwentsomi olu? Khetha eyona mpendulo ichanekileyo kwezi
        zikwizibiyeli. (intsomi engokophulwa komyalelo/ intsomi
        engobutyhakala nobulumko/intsomi engembali) Xhasa impendulo
        yakho.                                                                    (2)

 11.3   Chonga ezi zithako zesakhiwo zingezantsi kule ntsomi;

        A     isidingo                                                            (1)
        B     iinzame zokubamba umphazamisi.                                      (1)

 11.4   UFudwazana umela oluphi uphawu ezintsomini ozaziyo kwezi zingezantsi

        A     ukusoloko wakhohliswa zezinye izilwanyana.
        B     ukusoloko wangcatsha ezinye izilwanyana.
        C     ukusoloko wakhohlakalela ezinye izilwanyana.
        D     ukusoloko woyisa ezikhulu kunaye izilwanyana.                       (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 22

22                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                 (EC/SEPTEMBA 2015)

 11.5    Umbalisi uyenzele ukudlulisa myalezo mni le ngoma kaFudwazana?                    (2)

 11.6    Bonisa isigqebelo esivela koku kugada komvundla.                                  (2)

 11.7    Chonga udidi lophinda-phindo lube luNYE olusetyenziswe kule ntsomi,               (1)

 11.8    Gqibezela eli qhalo ukuyala abantu abadelela abanye ngenxa
         yobungakanani ngomzimba “Ungabokudela umq ...!”                                   (1)

 11.9    Ngesivakalisi eSINYE bonisa ukuba le ntsomi inesiphelo esothusayo.            (2)
                                                                                      [15]

 ISICATSHULWA B [UMBUZO OMFUTSHANE]

 INTABA KANDODA – Intaba yodumo yamaRharhabe L.S. NGCANGATHA]

 1.      Tsiha-a-a-a-a-a-a-a-a! Izikhali zikaRharhabe!”
 2.      Watsho umXhosa egwaz’ ephindelela.
 3.      Kwada kwacac’ icala ovuthuzela ngakul’umoya.
 4.      Babalek’ abaThwa, bayifulathela loo ntaba.

 5.      Zahamba iintsuku, nditsho iintsuku ngeentsuku
 6.      Zahamba iintsuku, nditsho iintsuku ngeentsuku
 7.      Zahamba iintsuku, zada zabola zalilifa leempethu.
 8.      Zahamba iintsuku, abasindileyo bephefumla nzima.

 9.      Baberhaxwa livumba lezidumbu zabo bafi.
 10.     Ndithi kwaba seso sankqange sefuqasi.
 11.     Ahlal’ apho amathambo, eding’ abangcwabi,
 12.     Kungekho xesha lakufihla, kumaxhaphetshu.

 13.     Kwigcudwana lamaLawu awasinda ngokulambisa,
 14.     URharhabe wadal’ uxolo nocwangco, kwaxolelwana.
 15.     Wananisa ngeenkomo ukuze azuz’ umhlaba
 16.     Kwinzwakaz’ eyayilawula, igama nguHoho.

 17.     Yintab’ eyankcenkceshelwa ngegazi lamagorha
 18.     Awe kwimfazwe engenakulibalek’ ezingqondweni.
 19.     Ngamagorh’ awazenz’ idini ngenxa yokuyithanda,
 20.     Le ntab’ esisimakade, iNtaba kaNdoda.

 21.     Siya kuhlala siyizukisa le ntaba.
 22.     Siya kusoloko siqwanya sijong’ encotsheni yayo.
 23.     Umdali makolul’ isandla sokunene ayiphulule,
 24.     Ukuze imishologu namashwangusha ayityeshele
 25.     Makube njalo!

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 23

(EC/SEPTEMBA 2015)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                             23

 11.10    Ikweliphi iphondo iNtaba kaNdoda?                                                (1)

 11.11    Olu didi lwesibongo somthonyama lubonga ngantoni kwezi zikwizibiyeli.
          (ngabantu / ngembali / ngenkosi)

 11.12    Wayifumana njani uRharhabe le ntaba ngokwalo mbongo?                             (1)

 11.13    Nika iimpawu EZIMBINI zesibongo somthonyama ozifumana kwesi
          sibongo.                                                                         (2)

 11.14    Cacisa isizathu sokuba esi safobe sisetyenziswe kwisitanza sesibini
          kuthiwe luvuthondaba.                                                            (2)

 11.15    Nguwuphi umfanekiso ngqondweni ochukumiseka xa ufunda umqolo
          okrwelelwe umgca ngaphantsi?                                                     (1)

 11.16    Khulula eli qhina lingezantsi:
          Rayi rayi ndinabantwana bam babini basoloko bendiphahlile benyuka
          intaba abangade bayiqabele.                                                      (1)

 11.17    Sisiphi isixhobo sesandi esiphawulwe ngqindilili?                               (1)
                                                                                         [10]

                                                        AMANQAKU ECANDELO:                 25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 24

24                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                 (EC/SEPTEMBA 2015)

 ICANDELO C: IDRAMA

 IMIYALELO

        Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiidrama ezimbini, ukususela kumbuzo
         10 ukuya kumbuzo 13.
        Kwidrama ngaNYE kubuzwe imibuzo emibini; omde kunye nomfutshane.
        Khetha umbuzo ube mnye kwidrama oyifundisiweyo.
 KHUMBULA: Ukuba umlingwa ebekhethe umbuzo OMFUTSHANE
           kwiCANDELO B, UNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo
           OMDE KwiCANDELO.

                  Ukuba umlingwa ebekhethe umbuzo OMDE kwiCANDELO B,
                  UNYANZELEKILE ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE
                  kwiCANDELO C.
 Ubude beempendulo buphakathi kwama-340 nama-390 amagama.

 UMBUZO 12 (UMBUZO OMDE)

 AMAZA: Z.S. Qangule

 Inkolo yesiNtu ibe ngunozala wezigigaba ezithe zehla kule ncwadi. Dandalazisa
 oku ngeziganeko ezithe zehla kule ncwadi.                                         [25]

                                        OKANYE

 UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.

 AMAZA: Z.S.Qangule

 ISICATSHULWA A

 SIDIMA       : Sebekungxale ngentlebendwane ufika nje?
 NAMHLA       :   Bandingxale ngentlebendwane, bandihlohla ubulumko.
 SIDIMA       :   Kucaca ukuba uyasithanda isinyalumane.
 NAMHLA       :   Iselubala into yokuba uyayithanda inyophane.
 SIDIMA       : NguSathana wantoni lo undifikela ndiseluhambeni?

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 25

(EC/SEPTEMBA 2015)                   ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                           25

 NAMHLA         :    Ukufikele kakuhle ngorhatya.
 SIDIMA       :      Undenza uMthunzini?
 NAMHLA       :      UnguMathunzomnyama.
 SIDIMA       :      Ugqwagqweleka nje ukuthetha uwaqaphele amazwi abayali?
 NAMHLA       :      Undixelela ngemvula ena izithole sezitshabalele, undikhumbuza
                     ugqirha ofika umguli seletshabile!
 SIDIMA       :      He-e-e-e-e-e!
 NAMHLA         :    Uthwele amaphiko uLizo,akalibali ezibule ngonyana.
 SIDIMA       :      Kanti?
 NAMHLA         :    Uzibulale ngomfakelwa.
 SIDIMA       :      Uyayithetha into yakho.
 NAMHLA       :      Akazi ukuba ukhulisa umntwana wenye indoda ngenkosikazi
                     yakhe.
 SIDIMA :            Ngubani loo ndoda mntanandini?
 NAMHLA :            Nguwe lo maqhingashendini!
 SIDIMA :            Ngahle uxhume ngempama.
 NAMHLA :            Ukrakrelwa yinyaniso.
 SIDIMA :            Uzama ukundibizela ityala likude nam.
 NAMHLA :            (Ukhupha ifoto kaZodwa epokothweni yebhatyi kaSidima)
                     Alikudanga nali ulingxale epokothweni. (Ebeka ifoto phezu
                     kwetafile, ekhupha ileta eyifunda)
                     Nantsi neleta yomkakho uZodwa inkosikazi kaLizo.
                     Phulaphula ndikufundele:

                                    Same locality,
                                    10 p.m.
                                    A.D.
                     Diye,
                     Ungathi say nqa ukuba why I been keep it cwaka by letter. Diye I
                     Love you in the ...

 13.1    Xela indawo eqhubeka kuyo le ngxoxo nonobangela wayo.                              (1)

 13.2    Bonisa isigqebelo esikumazwi kaSidima akrwelelwe umgca ngaphantsi.                 (1)

 13.3    Thelekisa isimo sikaNamhla nesikaSidima ngokwesicatshulwa esi.                     (2)

 13.4    Luluphi udidi lwempixano olutyhilwa yile ngxoxo kaNamhla noSidima?
         Xhasa impendulo yakho.                                                             (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 26

26                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                  (EC/SEPTEMBA 2015)

 13.5    Yiyiphi indlela yokuzoba abalinganiswa esetyenziswe kumazwi kaNamhla
         abhalwe ngqindilili kwezi zingezantsi?

         Khetha eyona mpendulo ichanekileyo.

         A     Uzobo ngokumayana
         B     Uzobo-ngqo
         C     Uzobo ngolwimi
         D     Uzobo olucacileyo                                                            (1)
 13.6    Likweliphi inqanaba lesakhiwo ibali ngokwesi sicatshulwa?                          (1)

 13.7    Nika zibe ziBINI iziphumo ezidalwe yile leta kuthethwa ngayo.                      (2)

 13.8    Dandalazisa injongo yombhali ngokusikrobisa kule ngxoxo yesi sibini.           (2)
                                                                                       [12]
 ISICATSHULWA B

 (EBhayi, kwindlu kaSilumko noMaLimakhwe. Lixesha lesopholo)

 MALIMAKHWE : He Tshawe,
              Uthi uvela eSwazini ngezi ntsukwana?

 SILUMKO           :   Andithi ibhaloni yenza amatshe?

 MALIMAKHWE :          Hayi, ndincamile!
                       Phofu uhambe njani?

 SILUMKO           :   Kuthe kanti ndisemkhondweni!

 MALIMAKHWE : Akuzi kundixelela
              Ukuba uSidima udla amazimba!

 SILUMKO           :   Uphile qete.

 MALIMAKHWE : (Ekhuza,eqhwaba,egqiba indlu yonke)
              Bantu bakwaLimakhwe!
              Kanti singcwabe bani?

 SILUMKO           :   Ungakhwazi kaloku Limakhwe.
                       Uza kungcolisa umsebenzi wam.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 27

(EC/SEPTEMBA 2015)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                     27

 MALIMAKHWE           :   Uxolo Tshawe. Wowu! Soze ndilibale!
 SILUMKO              :   Kanti uZodwa
                          Udla inkobe oku kwakhe.
 MALIMAKHWE           :   (Ethethela phantsi)
                          Ndandikhe ndatsho!
 SILUMKO              :   Ndifike ke sendiligqirha lomSwazi,
                          Ndateketa ndafaka nesiZulu kwathi gqibe.
 MALIMAKHWE           :   Ibe kaloku akukho lwimi ungalaziyo.
 SILUMKO              :   Bengabuzanga nje
                          Ndibaxelele ukuba bangamaXhosa,
                          Ndatsho ndabazisa ukuba
                          Akudalanga bebhujelwe sisizalwane,
                          Kwaye kufuneka beye kubeka ilitye,
                          Kungenjalo ilishwa liza kubambatha;
                          Umoya womfi uza kubadubaduba.
 MALIMAKHWE           :   Bathini ke bona?
 SILUMKO              :   UZodwa uthethe ngesiporho
                          esingabalalisiyo.
                          Yabe seyingqina nendoda inxubile.
 MALIMAKHWE           :   Sazela ndiyeke!
 SILUMKO              :   Ndibaxelele ukuba kufuneka bagoduke,
                          Bafike ekhaya ngobusuku,
                          Baqale emangcwabeni babeke ilitye,
 MALIMAKHWE           :   Abayoyika loo nto?
 SILUMKO              :   Ndibanike amagqabi ekwepile
                          Ndathi ngumthi wokuchitha amandla
                          otshaba;
                          Ndatsho ndisithi soze bathethiswe bani.
 MALIMAKHWE           :   Bavuma ke?
 SILUMKO              :   Kaloku Limakhwe, ingqondo
                          Ekhonza iinkolo ayikwazi kuhlengisa izinto.
                          Ndibaxelele ukuba bafike ngobusuku
                          Becawe yamangcwaba.
 MALIMAKHWE           :   Ubusenzela ntoni?
 SILUMKO              :   Yeka wena, uza kubona.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 28

28                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                 (EC/SEPTEMBA 2015)

 MALIMAKHWE :          Uyayisebenzisa ingqondo yakho,
                       Ndiqinisekile, uza kunyuselwa.
 SILUMKO           :   Ndibabize iirandi ezingamashumi amabini,
                       Ndizamkele ngetshefu yam ndabulela.
 MALIMAKHWE :          Kanene kusele inyanga ibe yicawe yamangcwaba?

 13.9     Wayetyelele ngasiphi isizathu uSilumko eSwazini?                            (1)

 13.10    Anamsebenzi mni amagama akekeleyo akwizibiyeli akrwelelwe umgca
          ngaphantsi kwisicatshulwa?                                                  (2)

 13.11    Cacisa ukuba amazwi kaSilumko athi, “Ungakhwazi kaloku Limakhwe.
          uza kungcolisa umsebenzi wam.” atyhila ntoni ngoSilumko?                    (2)

 13.13    Bonisa ukuba lo mdlalo unesiphelo esisisothuso.                             (2)

 13.14    Nguwuphi umyalezo ogqithiswa ngumbalisi ngokuzenza igqirha
          kukaSilumko?                                                                (2)

 13.15    Nika zibeziBini iziphumo zale ntlangano yasemangcwabeni kule ncwadi.        (2)

 13.16    Xoxa ukuba umbhali wale ncwadi ubaveza njengabantu abanjani
          oomama kule drama, uzekelise.                                               (2)
                                                                                     [25]

                                         OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 29

(EC/SEPTEMBA 2015)                 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                          29

 UMBUZO 14 (UMBUZO OMDE)

 A-a-a! JONGUMSOBOMVU! – BB MKONTO

 Inkolo yobuKrestu ibe ngunozala wezidubedube ezithe zehla kule ncwadi.
 Dandalazisa oku ngeziganeko ezithe zehla kule ncwadi.                                 [25]

 UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 A-a-a! JONGUMSOBOMVU

 Funda ezi zicatshulwa zilandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.

 ISICATSHULWA A

 FILIPU         :    (Ephakama) Ndiyabulela Kholoneli, ndiya kusoloko ke
                     ndikubeka emithandazweni ngalo lonke ithuba ukuze imizamo
                     yenu ibe nempumelelo kweli lizwe lasebumnyameni. Salani
                     kakuhle bethu, iNkosi inigcine nisinde engozini. (Uyaphuma)

 SOMERSET :          Sajini, ngathi asikasebenzi mfondini. Le ndima yala
                     makhoboka la iza kusifaka kwenye ingxaki singekayigqibi nale
                     yokucela into yokuba sibuye sivunyelwe ekulandeleni
                     umkhondo ngeenkomo zethu. Phofu nihambe njani phezolo?
                     Kukho nto niyibhaqileyo oko beniphumile?

 BEAU           :    Kwowu! Sibe nempumelelo esimanga apho Kholoneli. Ndicela
                     uxolo ngokungezi kukunika ingxelo kusasa. Ndikubone
                     uxakekile ndaqonda ukuba ndiya kubuya ndizenzele ithuba.
                     Sibuye apho namawaka amabini eenkomo ezivuthiweyo.
                     Ukucima umkhondo wethu kuye kwanyanzeleka ukuba
                     iintlanti. Akusalanga nempunde apho.

 SOMERSET :          Beniye kweliphi icala?

 BEAU           :    Siye kuvelela uNdlambe kweziya lali ziphezu kolwandle.
                     Asibonwanga mntu, kodwa ke ndiqinisekile ukuba bakho
                     abaza kuzama ukulandela emkhondweni ngeli xa siwucimileyo.
                     Loo meko siyilungiselele nayo kuba sishiye ibathwana lamajoni
                     kanye ezibukweni eNxuba.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 30

30                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                 (EC/SEPTEMBA 2015)

 SOMERSET:        Niqhube kakuhle kakhulu Sajini. Ngoku ndiza kukucela ukuba
                  ukhe uphose iliso apha kulo nyana kaNgqika. Mninzi
                  umonakalo anokuwenza ukuba akabekwanga esweni. Ziliqela
                  iingxelo zezikhalazo endizifumana kumafama ethu
                  ngomonakalo owenziwa ngabantu bakhe kuwo. Ndithetha
                  ngoMaqoma ke eTshokotshele. Kodwa ke ungamngxameli
                  kuba unaba befundisi bathanda uyise. Bayakhawuleza
                  ukubhalela phesheya abo, zibuye iincwadi sezigunyazisa ukuba
                  wenze into ungayithandi, kungenjalo zikugxothe kakubi.
                  (Aqwele iglasi yakhe) Hayi kusekuhle okwangoku, masigoduke,
                  kakade yimpelaveki le. (Bayaphuma)

 15.1   Iqhubeka phi le ngxoxo?                                                       (1)

 15.2   Isityhilela ntoni le ngxoxo malunga nokuqhubeka ebalini?                      (2)

 15.3   Thelekisa isimo sikaBeau nesikaSomerset ngokwesicatshulwa esi.                (2)

 15.4   Ngubani lo nyana kaNgqika kufuneka abekwe esweni?                             (1)

 15.5   Nika izizathu eziTHATHU ezibonisa ukuba abaNtsundu bachithwa
        emhlabeni wabo ngabaMhlophe.                                                  (3)

 15.6   Yiyiphi indlela yokuzoba abalinganiswa esetyenziswe
        kwisivakalisi esinomgca ngaphantsi ukuzoba uBeau?
        Khetha eyona mpendulo ichanekileyo kwezi zingezantsi.

        A      Uzobo ngokumayana
        B      Uzobo-ngqo
        C      Uzobo ngolwimi
        D      Uzobo olucacileyo.                                                     (1)

 15.7   Sikwiliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi siganeko?                            (1)

 15.8   Nika zibe ziBINI iziphumo ezithe zadalwa yile mpixano                         (2)

 15.9   Dandalazisa injongo yombhali ngokuqhubekayo kule ncwadi.                      (2)
                                                                                     [15]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 31

(EC/SEPTEMBA 2015)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                         31

 ISICATSHULWA B

 MAQOMA:        BaThembu! Segwetyiwe ngumkhwe wam,inkosi yenu
                uJongindyebo, A! Jongindyebo (akhahlele onke amabutho).
                Akusekho nto ndinokuyenza. Mkhululeni ahambe. (Uyakhululwa,
                agqotse ezijaca ukuya kutshona ehlathini sel’eleqwa zizinja)
                Malunga nabaya bantu,sendibona ukuba abanakulunga ukuhlala
                apha,mabaye kwantliziyo ndise, bakhululekile, indlela imhlophe.

 DLOMO:         A! Jongumsobomvu! Ugwebe kakuhle mhlekazi, sanele sonke!
                A! Jongindyebo! Siyabulela nakuwe mntwan’omhle
                Ngokusilungiselela ingxaki yephakathi lakho.

 MAQOMA:        Bantwan’abahle bomthonyama wakowethu! Senibona,
                Niyakubaliselwa. Ulele apha umkhwe wam. Masingcwabeni ke
                sonke.
                (Kusondelwa kuJongindyebo, aze uDlomo noQwathi bamlalise
                elukhukweni, bamgqume ngengcawa yakhe, iinkosi, zikhokelwe
                nguMaqoma, ziyamthutha kuhle ukuya engcwabeni, ziyamfaka
                ngokwazo, aze uQwathi angene phakathi ephethe iimpahla zenkosi
                ndaweninye nezinye izixhobo zayo ngokwendlela yesiko.
                Amadoda avumela phantsi ngokulusizi, uSomagwaza ingoma
                ebithandwa kakhulu yinkosi yabo). Akukho mazwi maninzi endiza
                kuwathetha kuwe mkhwe. Uyawubona ke umzi uwushiye
                ugxavalala
                kunje! Thetha kuloo manyange nakwezo zihlwele zakowenu,
                uzichazele ukuba ushiya umntwana kweli khaya, maze zimkhusele.
                Naba abantakwenu, iinkosi zabaThembu, zisothukile, maze
                uzithethele nazo kuloo mzi. Ungalibali ukubika ngale ngxaki
                yokulahlekelwa yimihlaba yakowethu. Kungoku siza ngooNontsuke
                kwilizwe loobawo bethu. Sicelele icebo apho kuba andazi ukuba
                sekutheni na silahliwe nje. (Uyantywizisa)

 15.10    Xela isizathu sokubanjwa kwale ntlanganiso.                                  (2)

 15.11    Anamsebenzi mni amagama abhalwe bukekela akwizibiyeli anomgca
          ngaphantsi?                                                                  (2)

 15.12    Atyhila ntoni ngesimo sentlalo amabinzana amabini abhalwe ngqindilili
          kwesi sicatshulwa?                                                           (2)

 15.13    Nguwuphi umyalezo ogqithiswa ngumbhali ngesi sicatshulwa?                    (2)

 15.14    Bonisa ubuchule bombhali ekwenzeni uMaqoma ithandazwe.                      (2)
                                                                                     [10]

                                                     AMANQAKU ECANDELO C:              25
                                                        AMANQAKU EWONKE:               80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

## Related documents

- [XHOSAHL P2 MEMO GR12 SEPT2015 FINAL](https://www.hlayiso.com/library/xhosahl-p2-memo-gr12-sept2015-final/c5f9530c-05ff-4986-ae16-e29718ed925e) — isiXhosa HL · Memo · 2015
- [XHOSA HL P1 GR12 QP SEPT2015](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-qp-sept2015/90a55f1a-b9d1-4893-9276-76eaae6c3c85) — isiXhosa HL · QP · 2015
- [XHOSA HL P3 QP GR12 SEPT2015](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-qp-gr12-sept2015/50787683-d18e-4357-9064-391a0e1abadb) — isiXhosa HL · QP · 2015
- [IsiXhosa HL P2 June-July 2015](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-hl-2015-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isixhosa/1b4c7cd3-9cb0-4bed-92f1-f48f8627bb6e) — isiXhosa HL · QP · 2015 · isiXhosa
- [XHOSA HL P2 QP GR12 SEPT 2016](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-qp-gr12-sept-2016/8c18231b-5a1d-4fb6-92d1-d87d5e94fd56) — isiXhosa HL · QP · 2016
- [XHOSA HL P1 GR12 MEMO SEPT2015](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-memo-sept2015/2d67c1f3-e1b2-4832-ab48-9784ba9fc0da) — isiXhosa HL · Memo · 2015

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
