# isiXhosa HL Grade 12 P2 September Preparatory Exams 2018 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 2 question paper from the September Preparatory Exams 2018, 32 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-qp-grade-12-sept-2018-d/0d448f24-c3f3-410e-b488-45683f01a00c
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: September Preparatory Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 32

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P2 September Preparatory Exams 2018 QP](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p2-qp-grade-12-sept-2018-d/0d448f24-c3f3-410e-b488-45683f01a00c)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · September Preparatory Exams · 2018. Question paper, 32 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                            NATIONAL
                       SENIOR CERTIFICATE

                             IBANGA 12

                        SEPTEMBA 2018

          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2

AMANQAKU: 80

IXESHA:    iiyure 2½

                               *XHOHL2*

                        Olu viwo lunamaphepha angama-31.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2             (EC/SEPTEMBA 2018)

IMIYALELO NENGCACISO

1.     Funda imiyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.

2.     Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile
       yesiqulatho ekwiphepha lesi-4 uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi
       olufundisiweyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe
       oza kuyiphendula.

3.     Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU:
       ICANDELO A: iSihobe          (30)
       ICANDELO B: iNoveli          (25)
       ICANDELO C: iDrama           (25)

4.     Phendula imibuzo emiHLANU iyonke:

       Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO A, omNYE kwiCANDELO B, nomNYE
       kwiCANDELO C ngale ndlela ilandelayo:

       ICANDELO A: ISIHOBE
       IMIBONGO EFUNDISIWEYO – Phendula imibuzo emiBINI
       UMBONGO ONGAFUNDISWANGA: Ngumbuzo ONYANZELEKILEYO

       ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
       Phendula umbuzo OMNYE.

       ICANDELO C: IDRAMA
       Phendula umbuzo omNYE.

5.     UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI/UNCWADI
       LWEMVELI) NECANDELO C (IDRAMA).

       o    Phendula KUPHELA imibuzo ekwinoveli/uncwadi lwemveli nakwidrama
            oyifundisiweyo.
       o    Phendula UMBUZO OSISINCOKO omNYE kunye NOMFUTSHANE
            ube mNYE

       Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B,
       unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
       Xa uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile
       ukuba uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C.
       Sebenzisa itshekhlisiti ukwenza oku.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                    3

6.      UBUDE BEEMPENDULO

        o    Imibuzo esisincoko yeSihobe kulindeleke ukuba iphendulwe
             ngamagama ali-190–240.
        o    Imibuzo esisincoko yeNoveli/Uncwadi Lwemveli neDrama kulindeleke
             ukuba iphendulwe ngamagama angama 340–390.
        o    Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
             lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
             nangokusemxholweni.

7.      Landela imiyalelo ebhalwe ekuqaleni kweCANDELO ngaliNYE ngocoselelo.

8.      Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela indlela ekunonjolwe
        ngayo kwiphepha loviwo.

9.      Qala ICANDELO ngaliNYE kwiphepha ELITSHA.

10.     Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:

        ICANDELO A: Malunga nama-40 emizuzu
        ICANDELO B: Malunga nama-55 emizuzu
        ICANDELO C: Malunga nama-55 emizuzu

11.     Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4                             ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                 (EC/SEPTEMBA 2018)

 ITHEYIBHILE YESIQULATHO

 ICANDELO A: ISIHOBE

 Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI na imibuzo emiBINI.

        INANI LOMBUZO                       UMBUZO               AMANQAKU      INOMBOLO
                                                                               YEPHEPHA
 1.     Iimbongi                        Umbuzo osisincoko           10             6
                                           soncwadi

 2.     Ingoma kaVelaphi                Umbuzo omfutshane           10               7

 3.     Ukwenziwa komkhonzi             Umbuzo omfutshane           10               8

 4.     Umfikazi uCharlotte             Umbuzo omfutshane           10               9
        Manyhi Maxeke
                                            KUNYE
                Umbongo ongafundiswanga. Kunyanzelekile ukuba uwuphendule.
 5.     A! Zilimbola                    Umbuzo omfutshane           10               10

 QAPHELA:          Phendula umbuzo omNYE OSISINCOKO nombuzo omNYE
                   OMFUTSHANE. Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI
                   kwiCANDELO B, unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO
                   OMFUTSHANE kwiCANDELO C.

 ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI

 Phendula umbuzo omNYE

                                                                         INOMBOLO
      INANI LOMBUZO              UMBUZO             AMANQAKU
                                                                         YEPHEPHA
 6.     Inkaw’idliw’ilila   Umbuzo osisincoko               25               11
                            soncwadi

 7.     Inkaw’idliw’ilila   Umbuzo                          25                  13
                            omfutshane

 8.     Nyana wam!          Umbuzo osisincoko               25                  15
        Nyana wam!          soncwadi

 9.     Nyana wam!          Umbuzo                          25                  17
        Nyana wam!          omfutshane

 10. Ukhozi                 Umbuzo osisincoko               25                  18
     olumaphiko             soncwadi

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018)                 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                         5

 11. Ukhozi                  Umbuzo                       25                   19
     olumaphiko              omfutshane
                                           OKANYE
 12. Ubuncwane               Umbuzo osisincoko            25                   20
     Boncwadi                Soncwadi
     Lwemveli

 13. Ubuncwane               Umbuzo                       25                   21
     Boncwadi                omfutshane
     Lwemveli

 ICANDELO C: IDRAMA

 Phendula umbuzo omNYE.

 INANI LOMBUZO                   UMBUZO                  AMANQAKU          INOMBOLO
                                                                           YEPHEPHA
 14. Buzani kubawo               Umbuzo osisincoko              25             24
                                 soncwadi
                                     OKANYE
 15. Buzani kubawo               Umbuzo omfutshane              25                  25

 16    Indlal’ inamanyala -      Umbuzo osisincoko              25                  27
                                 soncwadi

 17    Indlal’ inamanyala        Umbuzo omfutshane              25                  27

 QAPHELA:            KUMACANDELO B no C, qiniseka ukuba uphendule umbuzo
                     OSISINCOKO OMNYE nombuzo omNYE OMFUTSHANE.
                     Nceda ungaphenduli imibuzo emiBINI ezizincoko okanye imibuzo
                     emiBINI emifutshane.

 ULUHLU LOKUKHANGELA (ITSHEKHLISTI)
 Kunyanzelekile ukuba ujongisise olu luhlu lulandelayo ukuze uqiniseke ukuba
 ukhethe imibuzo ngendlela eyiyo.

             ICANDELO                     AMANANI      INANI LEMIBUZO        TIKISHA
                                          EMIBUZO      EPHENDULWAYO        NGASEZANTSI
 A    ISihobe(ISihobe                       1–4               2
      esifundisiweyo)
      Isihobe (ISihobe                       5                 1
      esingafundiswanga)

 B    Inoveli Noncwadi Lwemveli             6–13               1
      (Umbuzo osisincoko
      soncwadi OKANYE
      omfutshane)
 C    Idrama( Umbuzo osisincoko            14–17               1
      soncwadi OKANYE
      omfutshane)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
6                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                 (EC/SEPTEMBA 2018)

ICANDELO A: ISIHOBE

IMIHOBE YESIXHOSA – B Ngombane

IMIYALELO

x    Kweli CANDELO kubuzwe imibongo emiNE efundisiweyo nombongo omNYE
     ongafundiswanga.
x    Umviwa ulindeleke ukuba aphendule nayiphi na imibuzo emiBINI ebuzwe
     kwimibongo OKANYE kwizibongo ezifundisiweyo; kunye nombuzo omNYE
     kumbongo ongafundiswanga OKANYE isibongo esingafundiswanga.

QAPHELA:        Umbuzo ongombongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE
                ukuba uwuphendule. Qiniseka ukuba uphendule imibuzo
                emiTHATHU kweli candelo.

Ubude bempendulo yombuzo osisincoko buphakathi kwe-190–240 amagama.

IMIBONGO EFUNDISIWEYO

Phendula NAYIPHI NA imibuzo emiBINI.

UMBUZO 1 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

Funda lo mbongo ulandelayo, wandule ukuphendula umbuzo osekwe kuwo.

Tyhila impixano kuvakalelo lwembongi ebonakala ngokuzoyikisela iimbongi
kumsebenzi wazo oethe-ethe kwimiqolo 1–5 kwanokuzithemba kwayo
ngokugqithisileyo kwakulo msebenzi mnye kwimiqolo ye-6 ukuya kowe-14.                [10]

       IIMBONGI – Z.S QANGULE
1      Nkedama ezaziwa ngokubhonga,
2      Mithombo ehlupha ngokubhanga,
3      Nzala yamagqirha ngokunuka,
4      Luhlobo lwamanxila ngokuthuka,
5      Ziphoxo zenkundla ukubhoxa,
6      Xholovane benkundla ukuxoxa,
7      Zazi zeembalo ukuprofithesha,
8      Makholwa endalo ukubhedesha,
9      Manyange anyanga izizwe,
10     Bavuseleli abatyala ubuzwe,
11     Zingxangxasi iingcamango zenu,
12     Yingxubevange ukugxagxaza kwenu,
13     Ndiphuma nani ngokutola,
14     Ndivuma nina ngokuhlola.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                        7

 UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo.

 INGOMA KAVELAPHI – JJR JOLOBE

  1     Ndiyeza, ndiyeza, sithandwa sam,
  2     Ndiyeza ndikhwele iqegu lomlilo.
  3     Ligqitha umoya waseNtla ngamendu.
  4     Ndiyeza ngokuba ndiluva ubizo
  5     Lwelizwe lobawo.

  6     O! Ndiyazibona, sithandwa sam,
  7     Iinduli kwanamathambeka elizwe,
  8     Elimpangalala; siphuma ingqina,
  9     Siland’ ekhondweni lexhama
  10    Kwilizwe lobawo.

  11    Ezants’ emgodini, sithandwa sam,
  12    Lingabonakali nelanga nezulu,
  13    Ndiyeva ingoma yomxhelo, iphuma
  14    Kowakho umlomo, undibiza, sithandwa,
  15    Kwilizwe lobawo.

  16    Ndiyeza, ndiyeza, sithandwa sam,
  17    Ungandilileli. Wupheze loo mhobe
  18    Wosizi uhlab’ intliziyo. Ndiyazi
  19    Olwakho uthando lolwami kuphela,
  20    Kwilizwe lobawo.

  21    Indoda kaloku, sithandwa sam,
  22    Imelwe kuphath’ umhlakulo, nomfazi
  23    Agcine intsapho, ukuze luzale
  24    Olweth’ ulonwabo,Nojenti sithandwa,
  25    Kwilizwe lobawo.

 2.1 Lizisa yiphi intsingiselo igama elibhalwe ngqindilili kumqolo woku-1?            (2)

 2.2 Ludidi luni lombongo olu? Xhasa impendulo yakho.                                 (2)

 2.3 Xoxa uluvo oluthi lo mntu ithetha ngaye imbongi uyasiva isikhalo
     sowakwakhe ngokwesitanza sesi-4.                                                 (2)

 2.4 Kubethelela ngcinga ni ukusetyenziswa kwempinda ekupheleni kwesitanza
     ngasinye salo mbongo?                                                            (2)

 2.5 Nika umxholo walo mbongo.                                                        (2)
                                                                                     [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
8                           ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                   (EC/SEPTEMBA 2018)

UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo.

UKWENZIWA KOMKHONZI – JJR JOLOBE

1    Andisenakubuza ndisithi kunjani na
2    Ukukhanywa yintambo yedyokhwe emqaleni
3    Kuba ndizibonele kwinkabi yomqokozo,
4    Ubumfama bamehlo busukile ndagqala
5    Kuba ndikubonile ukwenziwa komkhonzi
6    Kwinkatyana yedyokhwe.

7    Yabigudile intle, izalelw’ inkululo
8    Ingaceli nto mntwini izingca ngobunkomo.
9    Uthe umntu mayibanjwe iqeqeshwe, ithambe,
10   Ezilungiselela ngokunga uyasiza,
11   Kuba ndikubonile ukwenziwa komkhonzi
12   Kwinkatyana yedyokhwe.

13 Inge ingamangala ikhusel’ ilungelo,
14 Yangqingwa yabiyelwa ngobulumko namava.
15 Amaqhinga oyisa kufunw’ iqobozeke.
16 Isizathu esihle singafihla ububi.
17 Kuba ndikubonile ukwenziwa komkhonzi
18 Kwinkatyana yedyokhwe.

19   Irhintyelwe ngeentambo zayidla ebuntloko,
20   Yangxoliswa yakhatywa, kwaphathwa kulelezwa,
21   Injongo yona inye mayithwale idyokhwe.
22   Lolwezulu uqeqesho olujong’ umqeqeshwa,
23   Kuba ndikubonile ukwenziwa komkhonzi
24   Kwinkatyana yedyokhwe.

3.1 Lizisa yiphi intsingiselo igama elibhalwe ngqindilili kumqolo woku-1?             (2)

3.2 Ludidi luni lombongo olu? Xhasa impendulo yakho.                                  (2)

3.3 Xoxa uluvo oluthi imbongi iyakwamkela ukuphatheka kakubi kwale nkatyana
    yedyokhwe ngokomqolo we-16.                                                       (2)

3.4 Kubethelela ngcinga ni ukusetyenziswa kwempinda kwimiqolo emibini
    ekupheleni kwesitanza ngasinye salo mbongo?                                       (2)

3.5 Nika umxholo wesi sicatshulwa sombongo.                                           (2)
                                                                                      [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                          9

 UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo.

 UMFIKAZI UCHARLOTTE MANYHI MAXEKE – SEK MQHAYI
     ‘Ndesuka ndingunina kwaSirayeli’ (Gwebi 5:7).

 1      Shukumani bafazi;
 2      Ushenxil’ uMamarhixirhixi;
 3      Ufinyis’ amagruxu;
 4      Ushenxil’ okad’ esakh’ umzi,
 5      Egutyul’ iirhanga namanxila;
 6      Egodus’ amahilihil’ agoduke;
 7      Kubuy’ amadungudwan’ emazweni;
 8      Itye lesiseko seTiyopiya!
 9      Shukumani bafazi!

 10     Igqibil’intomb’asemzini;
 11     Igqibil’ intomb’aseLusuthu;
 12     Umfazi wamaNywabe kwaGatyeni;
 13     Ukhe wabek’ iinyawo kwelabaTswana;
 14     Kusapho lukaKhama nolwabaRolweni;
 15     Wabek’ amabele kubaThembu;
 16     Kumabandla kaNdaba noZondwa;
 17     ETyhalarha kwingcwaba likaNgangelizwe.

 18     Maz’ emabele made yase-Afrika;
 19     Okwanyis’ usapho lukaNtu luphela;
 20     Azi nonyaka yaphusile nje;
 21     Logangwa yintokazi kabani na?
 22     Menzelen’ ilitye lokukhunjulwa;

 4.1 Lizisa yiphi intsingiselo igama elibhalwe ngqindilili kumqolo wesibini?           (2)

 4.2 Ludidi luni lombongo olu? Xhasa impendulo yakho.                                  (2)

 4.3 Xoxa uluvo oluthi imbongi iyakwamkela ukufa kukaCharlotte ngokwesitanza
     sesibini.                                                                         (2)

 4.4 Kubethelela ngcinga ni ukusetyenziswa kwempinda ekuqaleni
     nasekupheleni kwesitanza sokuqala salo mbongo?                                    (2)

 4.5 Nika umxholo wesi sicatshulwa sombongo.                                           (2)
                                                                                      [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
10                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                     (EC/SEPTEMBA 2018)

 UMBONGO ONGAFUNDISWANGA: KUNYANZELEKILE UWUPHENDULE.

 UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo.

 A! ZILIMBOLA! – M MBAMBO

 1 Umntwan’ oyinkwenkwe yindoda,
 2 Yintandane kowabo emaThileni.
 3 Ziqhayisa ngay’ ezakowab’ iintombi.
 4 Nonin’ uzingomb’ isifuba ngaye.
 5 Sakukhula isithombo kulibhong’ emzini.
 6 Yintlutha esizweni nasengqondweni.
 7 Ngundize kubantwana ekuhlaleni.
 8 Nkosi yam namhla kungawe ke,
 9 Choko-choko elimabalabala eGwali,
 10 Mbishiza lamahlath’ aseGwali,
 11 Ntambanan’ emaphiko tyityimb’ emafini,
 12 Sondel’ esibhakabhakeni ikhaya leenkwenkwezi-
 13 A! Zilimbola!

 14 A! Zilimbola!
 15 Yinkcalankcala inkunz’ aseGwali,
 16 Umjezula kakuhle gqitha ngeliso,
 17 Ngomlomo le nkunzi iyabhodla,
 18 Ibhodl’ iintshwembenxa zamagama,
 29 Itsho ngezibhebhewula uncuthu.
 20 Ciko lokuncokola, ciko lokuvuma-
 21 Mv’ evum’ engaziwayo ingoma.
 22 Nkunz’ inomcondo yaseGwali-
 23 Mabandl’ akuloPhuthise nivile na?
 24 Nditsho kuni mabandl’ aseGwali.
 ………………………………………
                                         [Vukani madoda kusile: Izibongo zebanga le-12]

 5.1 Nika iimpawu ezimbini ezibonisa ukuba sisibongo esi.                                  (2)

 5.2 Uphuhlisa ntoni umqolo wesi-5?                                                        (2)

 5.3 Nika isafobe esifumaneka kumqolo we-12, uze uchaze nesikuphuhlisayo.                  (2)

 5.4 Wahluke njani umqolo wama-20 kowama-21 ngokwesakhiwo?                                 (2)

 5.5 Uthini umongo wesitanza sesi-2.                                                       (2)
                                                                                          [10]

                                                    AMANQAKU ECANDELO A:                    30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                  11

 ICANDELO B: INOVELI

 IMIYALELO

 x Kweli candelo kubuzwe iiNoveli ezintathu noNcwadi Lwemveli.
 x Khetha umbuzo kwiNoveli/kuncwadi lwemveli olufundisiweyo.
 x Kwinoveli ngaNYE nakuNcwadi Lwemveli kubuzwe imibuzo emiBINI,
   OSISINCOKO SONCWADI nombuzo OMFUTSHANE,ukususela kumbuzo
   wesi-6 ukuya kumbuzo we-13.
 x Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.

    QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI
           (kwinoveli/ kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba
             akhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C (kwidrama).
            Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
            (kwinoveli/Ncwadi Lwemveli)KUNYANZELEKILE ukuba akhethe
            umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C (kwidrama).

 INOVELI

 Phendula UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO) OKANYE UMBUZO 7
 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 INKAWU IDLIW’ILILA – S KULA

 Ukomelela/ukuqola komlinganiswa oyintloko kubonwa ngenani, ububanzi
 nokuphakama kwemiqobo athe wahlangana nayo ebalini. Ngqina olu luvo
 ngomlinganiswa onguThantaswa.

 Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama
 angama-340–390 (2–2½ amaphepha)                                              [25]

                                        OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
12                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                  (EC/SEPTEMBA 2018)

 UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 INKAWU IDLIW’ILILA: S KULA

 Funda ezi zicatshulwa zenoveli zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
 elandelayo.

 ISICATSHULWA A

 ‘Ngathi mdala kodwa nalaa bhuti apha kum. Inokuba ungaphezulu naphaya
 kuMfuneko.’
 ‘Yinto eza kwenzani leyo? Uya kudla kudala ulibele kukulala nje! Zizanyamtya
 zodwa ezilibala bubuthongo. Vuka sana! Ukuba angaze abhudele apha kum loo
 Yangaphi, ndingamnika lonke uthando endinalo ahiliteke ingqondo lulo, ukuze
 yena andinike yonke imali anayo,’ watsho ehleka uNomathamsanqa
 owayengalilibali ngokwenene ithamsanqa likaThantaswa.
 ‘Ndiza kulala ndimfowunele ke sana. Kodwa ke ndixhalele nomfazi wakhe,’ atsho
 uThantaswa.
 ‘Ebekunikela ntoni ke yena eli khadi kanti akakufuni ukufowunelwa?
 Ukuba akamhloniphi umfazi wakhe, wena akungeni ndawo kuloo nto, kwaye
 usengamkha ngophondo awele kude kuloo mzi wakhe. Uze usebenzise le
 nombolo yeselula,’ wamcebisa ngelo uNomathamsanqa .
 ‘Enye into endiyixhaleleyo kukuba bonke oosomashishini ngoodlalani
 abangadlulwa bhinqa. Kazi ndiza kuba ngowesingaphi na ke mna kwabafowunela
 lo mfo ngelanga? Sonke sitsalwa sesi sipaji sakhe,’ watsho ehleka kancinci
 uThantaswa.
 ‘Nokuba nibangaphi na, ukuba umntu ngamnye uyalifumana iqhosha
 elingenantunja kugqityiwe.’ Wathi akutsho uNomathamsanqa, wahleka
 uThantaswa.
 ‘Ubudenge endibenzileyo ke, Thami, kukuba andimnikanga umhlekazi ezam
 iinombolo kuba ndidinwa kukufowunelwa ngabantu endingabafuniyo.
 Ndisenokungamfumani kaloku lo mfo xa ndimfowunelayo kuba oosomashishini
 basoloko bexakekile,’ watsho uThantaswa.

                                                                 [Isahluko soku-1]

 7.1 Ibe nagalelo lini idolophu yaseGcuwa kwingxaki yolwaphulo mthetho ekule
     noveli.                                                                          (2)

 7.2 ‘Zizanyamtya zodwa ezilibele bubuthongo.’

      La mazwi kaNomathamsanqa angumzekelo wolwimi oluchukumisayo
      okanye oluqweqwedisayo? Xhasa impendulo yakho.                                  (2)

 7.3 ‘... watsho ehleka uNomathamsanqa owayengalilibali ngokwenene
     ithamsanqa likaThantaswa’

      Ingaba uNomathamsanqa wahlala embona njengonethamsanqa kubomi
      bakhe bonke beli bali uThantaswa? Xhasa impendulo yakho.                        (2)

 7.4 Ngqina ukuba umbhali umzobe ngokumayana uNomathamsanqa kwesi
     sicatshulwa.                                                                     (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                  13

 7.5 ‘Ubudenge endibenzileyo ke, Thami ...’

       Chaza isenzo sobudenge azenzileyo uThantaswa ngexesha ebetshintsha
       ubunini bezinto zikaMsindisi kunye noMdlambila.                         (2)

 7.6 Lo mxholwana uvezwa kwesi sicatshulwa uwuxhase njani lo mxholo
     wobugewu ukule noveli?                                                    (2)

                                         KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
14                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2               (EC/SEPTEMBA 2018)

 ISICATSHULWA B

 Ukuba ngenene nangenyaniso bangabatyholwa kule nto, kufuneka senze ngabo
 umzekelo. Kufuneka bawazi ukuba umthetho uyasebenza nakubantu bomthetho
 uqobo,’ wangqina ngelo uNkomo.
 Ngokwenene yathi ifika imini emaqanda, wabe uMfuneko noNqoza bebethwa
 ngumoya elokishini. Ilishwa labo ke kukuba banqunyanyiswa ngaphandle
 komvuzo wenyanga ngenxa yobunyekenyeke bezityholo zabo.
 ‘Inene uMfuneko lo unzulu,’ watsho uBhadula ebona uMnenga noNqoza
 bephuma e-ofisini kaNjinga bemanyonywana.
 ‘Akanelanga nje kukuba nzulu, ungcolile, ngusathana wepolisa elingcolisa
 inkonzo yesipolisa,’ wangqina watsho uGqazana.
 ‘Eyam ingqondo incamile namhlanje,’ watsho evuthulula izandla uBhadula
 kukungabi nabhongo.
 ‘Sisigebengakazi somfazi esiya sikaYangaphi esifanelwe kukuya kuvalelwa
 sodwa kwesimnyama isisele,’ watsho uGqazana.
 ‘ Ufanelwe sisihogo samanz’ abilayo!’ wagqibezela ngelo uBhadula.
 Wathi nje ukuba asifulathele isikhululo samapolisa uMfuneko ukugxothwa kwabo,
 wacofa inombolo kanomyayi kaThantaswa emxelela ukuba iliwa libheke umoya.
 ‘Bayive ngabani aba bantu into yokuba ubufuna ukubulala uMapheza?’ wabuza
 exhalabile uThantaswa.
 ‘Ndikrokrela uMapheza buqu.’
 ‘Yena eyive ngabani njengokuba evuka ekufeni nje?’
 ‘Andikazi okwalo mzuzu kodwa ndiza kuzama nam ukwenza uphando ngaloo
 nto.’
 ‘Wowu! Ingathi kusekude ukuphuma kule ndibongo njengokuba ndijongile. Icebo
 lale ngoku lithini?’ wabuza ebukruquka uThantaswa.
 ‘Ndiseza kucinga kuba okwangoku andikemi kakuhle ngokwasengqondweni, koko
 bendisithi mandikwazise nje loo nto.’

                                                                 [Isahluko se-13]

 7.7    Bubaluleke ngantoni ubukho bomlinganiswa onguMapheza kumxholo weli
        bali?                                                                       (2)

 7.8    Akanelanga nje kukuba nzulu, ungcolile, ngusathana wepolisa
        elingcolisa inkonzo yesipolisa,

        Nika iimeko eziMBINI ezingqina ukuba uMfuneko ngenene unjengokuba
        exelwa kule ntetho ingentla.                                                (4)

 7.9    Kuxesha nini emini emaqanda?                                                (1)

 7.10   ‘... bayive ngabani ukuba ubufuna ukubulala uMapheza?’ wabuza
        exhalabile uThantaswa.

        Ukuxhalaba kukaThantaswa kuzisa yiphi ingcinga?                             (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                     15

 7.11   ‘Wowu! Ingathi kusekude ukuphuma kule ndibongo njengokuba
        ndijongile.’

        Beka le ‘ndibongo’ azibona ekuyo uThantaswa kumxholo weli bali.           (2)

 7.12   ‘... watsho uBhadula ebona uMnenga noNqoza bephuma eofisini kaNjinga
        bemanyonywana.’

        Esi sicatshulwa sisifundisa ntoni ngesimo sikaNqoza? Xhasa impendulo
        yakho.                                                                    (2)
                                                                                 [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
16                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                     (EC/SEPTEMBA 2018)

 UMBUZO 8 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 NYANA WAM! NYANA WAM! WK TAMSANQA

 Ukomelela/ukuqola komlinganiswa oyintloko kubonwa ngenani, ububanzi
 nokuphakama kwemiqobo athe wahlangana nayo ebalini. Ngqina olu luvo
 ngomlinganiswa onguThole.                                                                [25]

 Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama
 angama-340–390 (2–2½ amaphepha)

 UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 NYANA WAM! NYANA WAM!- WK TAMSANQA

 Funda ezi zicatshulwa zenoveli zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
 elandelayo.

 ISICATSHULWA C

 ‘Peto khawenz’ into sisele, sizokuyicingela kakuhle le nja ukuba sithini na ngayo,’
 yatsho le nto iphethe ivolo-volo kucaca ukuba nayo ngokwayo ngomnye
 owagqitha indlu yoxolo ivaliwe, ibonakala kwasemehlweni apha ukuba kudala
 igila imikhuba, ngumbulali mdala. Yathi ukuba itsho waphuma omnye wabo
 wanga akayanga wabuya nomngxu wanika le nto imehlo abomvu. Kweziwa
 negilasi yagalela yee qongqololo yacimela inyakamile, yavakala isithi, ‘Khuphani
 iintambo nimqamangele ewodrobhini.’ Kwavulwa kwakuyo le wodrophu aza
 kubotshelelwa kuyo kwakhutshwa iintambo waqanyangelwa ukusuka elunyaweni
 ukuya kuthi ga entanyeni. Emva koko bamphamba-phamba ngeempama
 bemtshicela, bemkhaba kwiindawo ezimbi nezinengozi emzimbeni engenakho
 nokuthini ngenxa yokuqiniswa kweentambo ezazimbophile.

 ‘Thabathani isitulo nibeke ixesha kuso nilijongise phaya kuye alibone,’ yatsho le
 nto, kwenziwa njalo kwangoko.

 ‘Uyalibona elo xesha?’ yabuza le nto.

 ‘Ewe ndiyalibona,’ watsho ukuphendula uThole. Yesuka enye yezi nkewu
 yatsiba yatsho kakhulu ngempama isithi, ‘Yithi ewe ndiyalibona nkosi!’
 ‘Ewe ndiyalibona nkosi!’ uphindile watsho. Phambi kwakhe kwakubekwe la
 maxesha makhulu kuthiwa zi-alarm clock.

 ‘Khawubophe izoli sikhe siyitshayele mtshan’ am,’ yatsho le nto kucaca ukuba
 ngumakhonya kwesi sine imana ukuthunga kobu tywala inunusa amaqabane ayo.
 Wakhupha intsangu omnye isongelwe ephepheni wabopha le zoli.
                                                                      [Isahluko sesi-2]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                          17

 9.1 Ibe nagalelo lini idolophu yaseBhayi kwingxaki yokungakwazi ukuthatha
     izigqibo ezizizo kukaThole kule noveli?                                           (2)

 9.2 ‘Yithi ewe ndiyalibona nkosi!’

       La mazwi alo nqevu angumzekelo wolwimi oluchukumisayo okanye
       oluqweqwedisayo? Xhasa impendulo yakho.                                         (2)

 9.3 ‘... sizokuyicingela kakuhle le nja’

       Ingaba uThole wahlala eyile’nja’ abizwa ngayo kubomi bakhe bonke beli
       bali? Xhasa impendulo yakho.                                                    (2)

 9.4 Ngqina ukuba umbhali ubazobe ngokumayana aba nqevu kwesi
     sicatshulwa.                                                                      (2)

 9.5 Chaza isenzo sobudenge asenzileyo uThole kwindlela yakhe eya
     empumelelweni.                                                                    (2)

 9.6 Lo mxholwana uvezwa kwesi sicatshulwa uwuxhase njani lo mxholo
     wobuqhawe bukaThole ukule noveli?                                                 (2)

                                            KUNYE

 ISICATSHULWA D

 ‘Asazi ke xhego lakuthi xa usithi senza iintsomi, intetho yesiXhosa ithi indaba
 yotyelo ayikholi. Kungenzeka ukuba ubuye usingqinela nawe mhla wambona la
 mfundisi. Ukuba bekuya ngokwam ngeba ndithi masiye ecaweni kule veki izayo,
 uzibonele ngokwakho.’

 ‘Asazi mfo wam sakubona empilweni,’ watsho umntu omkhulu ukuphendula.

 ‘Kodwa ke bawo ulumkele ukugqobhoka mhla waya. Uyashumayela laa mfo
 wasemzini. Ushumayele ngokuhlwa kwagqobhoka elinye ityathangubo elinje
 ngawe lo.’

 ‘Leyo yogqobhoko into ayingekhe yandihlela ke mna, mfo wam.
 Lelaphi elo tyathangubo?’
 ‘Leli sithi lelakuCentane. Lisebenza eGermiston kwaMaboya.’

 Uthe ukuba athethe ngoCentane zaphela iindaba kumfo wasemaKwayini,
 waphakama wambatha ingubo yakhe, waphuma wahamba.
 Walala ngobo busuku ezimisele ukuba uza kuya ecaweni kwiveki elandelayo ade
 ambone lo mfundisi ngawakhe amehlo. Ngayo loo veki lamkhathaza iphupha
 lakhe lemihla ngemihla awathi waliphupha oko kwathi kwathethwa ngalo
 mfundisi.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
18                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                (EC/SEPTEMBA 2018)

 Eli phupha lalimkhathaza liphupha awakha waliphupha kwiminyaka ekumashumi
 amathathu eyadlulayo. Kodwa wayesithi akuliphupha isiganeko sezo ntsuku sibe
 ngathi sesezolo, avuke ekhathazeke kakhulu.

 Yaphela iveki. Kwangobusuku boMgqibelo, ixhego lalala lidibene nabafana
 labaxelela ukuba bancede bangalishiyi ngengomso xa baya ecaweni. Yabavuyisa
 kakhulu loo nto abafana. Okunene ngentsasa elandelayo bavuka balungisa
 baphathelela ecaweni behamba nendoda enkulu.

 9.7    Bubaluleke ngantoni ubukho bomlinganiswa onguThemba kumxholo weli
        bali?                                                                        (2)

 9.8    ‘Uyashumayela laa mfo wasemzini.’

        Nika iimeko eziMBINI ngaphandle kwale ikwesi sicatshulwa ezingqina
        ukuba uMangaliso uyashumayela.                                               (4)

 9.9    Kuthetha ukuthini ukugqobhoka ngokwesicatshulwa?                             (1)

 9.10   ‘Wayesithi akuliphupha isiganeko sezo ntsuku sibe ngathi sesezolo, avuke
        ekhathazeke kakhulu.’

        Kuzisa yiphi ingcinga ukuxhalaba kukaMkwayi akuphupha eli phupha?            (2)

 9.11   ‘Uthe ukuba athethe ngoCentane zaphela iindaba kumfo wasemaKwayini’

        Beka lo Centane ugqiba iindaba zikaMkwayi kumxholo weli bali.                (2)

 9.12   Esi sicatshulwa sisifundisa ntoni ngesimo sikaThole sangaphambili? Xhasa
        impendulo yakho.                                                             (2)
                                                                                    [25]

 UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 UKHOZI OLUMAPHIKO – N SAULE

 Ukomelela/ukuqola komlinganiswa oyintloko kubonwa ngenani, ububanzi
 nokuphakama kwemiqobo athe wahlangana nayo ebalini. Ngqina olu luvo
 ngomlinganiswa onguMfazwe.

 Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama
 angama-340–390 (2–2½ amaphepha)                                                    [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                         19

UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)

UKHOZI OLUMAPHIKO: N SAULE

Funda ezi zicatshulwa zenoveli zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA E

‘Ukuba ngenene abaya bafana babulewe nguFriday, ukubonile ke
ngokuqinisekileyo, kunjalo nje uza kuyisulela kuwe yonke le nto, nali negazi
lisitsho.’
‘Kuza kufuneka eze nobungqina kaloku Mfundisi.’
‘Abukho obugqithe obu busezinyaweni zakho. Umuncu na umthetho lo wakho
Mfazwe?’ Ndathula ndathi ndwanya, waqokela uMfundisi.
‘Linye icebo kwedini, kukuba uqhweshe.’ Ndenza ngathi andimvanga,
ndamjonga apha ebusweni.
‘Ukuba usindile ekubanjweni njengokuba sithetha nje, kuza kufuneka utsibe
imida yeli, ayikho enye indlela.
Mfazwe, uyayiva le nto ndiyithethayo?’
Kuphela kwento endingazanga ebomini bam ndiyicinge le yayithethwa
nguMfundisi Hlathi. Yinto endandiza kuyithini?
Ndandiza kuyiqala ngaphi khona ukuyithetha kuBawo noMa? Hayi, kungcono
ndibanjwe, ndibone ke ukuba ndiya kuphuma njani na etrongweni. Waba
ngathi uyayibona into eyicingayo ingqondo yam umfo wakwaThixo.
‘Ukuba ukhe wabanjwa, isigwebo siya kuba sinye, kukuxhonywa ukuba
akufelanga esiseleni njengoKK. Ngoku aza kuyeka amapolisa ukufunza
ngoFriday, aza kukuzingela ngokwawo sele enegunya eliqinisekisiweyo,
uyandiva Mfazwe?’ Ndathula andaphendula, engqondweni ndiphethu-phethula
amazwi ayendidibanisa nokufa.
Kwakukho nenye into eyayindixakile. Ngaphandle kokuba ndandizixhasa
ngomoya wam wonke iingcinga ezinxulumene nomzabalazo, ndide
ndikhuthaze nabanye kuzo, kwakungekho qela kwakunokuthiwa ndilimele kula
maqela omzabalazo ayevalwe umlomo ngurhulumente. Xa ndiwela imida
ngoku, ndiza kuthi ndiya kwabani?

                                                                   [Isahluko 5]

11.1    Ibe nagalelo lini le lali yakwaQaka kwingxaki yokungabinabulungisa
        nasimo kwesipolisa kule noveli?                                           (2)

11.2    ‘Abukho obugqithe obu busezinyaweni zakho. Umuncu na umthetho
        lo wakho Mfazwe?’

        Amazwi kaMfundisi uHlathi angumzekelo wolwimi oluchukumisayo
        okanye oluqweqwedisayo? Xhasa impendulo yakho.                            (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
20                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                (EC/SEPTEMBA 2018)

11.3    ‘Ngoku aza kuyeka amapolisa ukufunza ngoFriday, aza kukuzingela
        ngokwawo’
        Ingaba uMfazwe waphelela ekuzingelweni kubomi bakhe beli bali? Xhasa
        impendulo yakho.                                                            (2)

11.4    Ngqina ukuba umbhali umzobe ngokumayana uMfazwe kwesi sicatshulwa.          (2)

11.5    Chaza isenzo sobudenge azenzileyo uMfazwe malunga nobukho
        bukaZubuye.                                                                 (2)

11.6    Lo mxholwana uvezwa kwesi sicatshulwa uwuxhase njani lo mxholo
        wobulungisa obunqabileyo ukule noveli?                                      (2)

ISICATSHULWA F

Kuthe xa kukho umfulana endiwujongileyo nendandiqonda ukuba andizi kuwuwela
de ndifike kwindawo eshinyeneyo, ndabona ngaphesheya kwawo ityholo
lishukuma, ndisajonge leyo lasuka lahamba leza kum. Phethuthu ndajonga
ngasentabeni, kanti andivumisanga, satsho isithonga sompu phambi kwam.
Ndema bhunxe. Amaqakamba amapolisa amabini ayayame ngetyholwana
endijolise ngemipu engathethi. Ndandingene ndaphelela kwisabatha sawo.
Aphuma eza engangxamanga oku kanye kwabazingeli bengqinga inyamakazi
eyingozi. Ndaxhoma izandla ndazaneka entla kwentloko. Kwakuphelile ngam.
Ngelinye iliso ndandigxeleshe ityholo elihambayo lisiza nalo lingangxamanga.
Yayiyiveni yamapolisa igqunywe ngamahlahla. Yeza yeza yeza kumisa kude
kufuphi nam. Yayingamapolisa aseThongo, oko kubonakala kwisinxibo sawo
kunye nombala oqanda weveni. Kude kangaka nemida yawo, afuna ntoni? Ndema
andashukuma, andalaqaza, ndawathi ntshoo la mabini aphambi kwam.
Ndandilindele ukuva ndisithiwa hele entloko ngawayesiza ngasemva, kodwa
ndawabona edlula esima ecaleni kwamanye, yasisine ewonke, amathathu
amnyama nelinye elimhlophe, kungekho lithethayo,kujoliswe imipu kuphela.
‘Myekeni abaleke madoda sizokumdubula kakuhle. Baleka wena, qhwesha!’
Kwatsho eli lomlungu. Isimanga sezimanga, ndasuka andabi nalo novalo olu,
ndathula izandla, ndawajonga apha ebusweni, ndathula cwaka. Ndithe
ndakungaphenduli laqokela.
‘Uzincedile ngokungabaleki, kungenjalo ubuza kuba sisisulu sembumbulu.
Uzincedile nangokuzizisa oku apha kuthi. Kudala sikulandela, sibona kude kaloku.

11.7    Bubaluleke ngantoni ubukho bomlinganiswa onguFriday kumxholo weli
        bali?                                                                       (2)

11.8    ‘Kudala sikulandela, sibona kude kaloku.’

        Nika iingongoma eziMBINI ezingqina ukuba uMfazwe kudala emlandela la
        mapolisa.                                                                   (4)

11.9    Kukuthini ukungena uphelele kwisabatha?                                     (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                       21

11.10     ‘Ndaxhoma izandla ndazaneka entla kwentloko. ‘
          Sizisa yiphi ingcinga esi senzo sikaMfazwe?                                (2)

11.11     ‘‘Yayingamapolisa aseThongo ... Kude kangaka nemida yawo, afuna
          ntoni?
          Beka le ‘Thongo’ athetha ngayo uMfazwe kumxholo webali.                    (2)

11.12     Esi sicatshulwa sisifundisa ntoni ngesimo samapolisa sangaphambili?
          Xhasa impendulo yakho.                                                     (2)
                                                                                    [25]

UMBUZO 12 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – MMI SWANA

Xoxa ngexabiso leentsomi, izibongo, izaci namaqhalo,neengoma kwintlalo
kaNtu. Ingxoxo yakho ingaqalela kule ntsomi nombongo ongezantsi.

Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama340–
390. (2–2½ amaphepha)                                                               [25]

UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)

UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI: MMI SWANA

Funda ezi zicatshulwa zoncwadi lwemveli zingezantsi, wandule uphendule
imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA G

INTSOMI KADELI NODELIWE
Kwahlala kwahlala kwayintsomi. Kwiinduli zaseLatakisa kwakukho abantwana
ababelekelana, uDeli noDeliwe. UDeli wayeyinkwenkwe, uDeliwe
eyintombazana. Abazali babethanda uDeli bengamthandi uDeliwe.
Babesithi uDeliwe mbi kuba wayenesifombo. Yayimhlupha le nto uDeliwe kuba
wayehlekwa nguDeli esithi bekufanele ukuba akangowakowabo kuba akuzange
kubekhi sifombo kowabo, siyaqala ukubakho ngoDeliwe. ‘Kunokwenzeka ukuba
wacholwa usemncinci wakhuliswa apha ekhaya,’ Wayehlal’ ahlale atsho uDeli
enkqonkqa eso sifombo.
Ngaminazana ithile uDeliwe wathunywa kwamakhulu. Naxa babedla
ngokuhamba bobabini noDeli, uDeli akazange afune ukuhamba naye esithi
iyamhlaza into yokuhamba naye eneli gongqo lisemqolo, waba uhamba yedwa
ngolo hlobo. Wahamba wahamba, emana ukuhlala phantsi kuba wayediniwe
kwaye kukude yaye indlela ifuna ukuba uyihambe nomntu. Wayeza kuyihamba
nabani ke uDeliwe? Wakha wahlala phantsi walila, wagixa wada wanesingqala.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
22                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                 (EC/SEPTEMBA 2018)

Esathule njalo ecinga, weva ilizwi elincinane lisitsho ngaphaya kwamawa. Wothuka
walaqaza uDeliwe akambona tu umntu othethayo ukuba uphi na. Eli lizwi lalivakala
ngathi lelentombazana. Naxa lalivakala kancinci yayivakala into eliyithethayo,
libugadlela xa lithetha.Waliva uDeliwe lisithi, ‘Deliwe, Deliwe!’ Wathula uDeliwe
exakwe kukusabela kuba engazi ukuba uza kusabela athini na. Lavakala ilizwi
kwakhona, ‘Deliwe! Deliwe!’ Wancuma eDeliwe waphendula, ‘Ndiyeva kuba
uyandibiza kodwa ndixakiwe yindlela yokusabela, ukuba ndithi, ‘hi-i-i ndibengathi
andinambeko’.

13.1    Ibe nagalelo lini indawo ekuthiwa yiLatakisa kwingxaki esontshwa ngumbalisi
        wale ntsomi?                                                                       (2)

13.2    Ngokokuyazi kwakho le ntsomi, saba yintoni isisombululo sale ngxaki
        wayekuyo uDeliwe?                                                                  (2)

13.3    Wakha wahlala phantsi walila,wagixa wada wanesingqala.

        Bonisa uncedo lokusetyenziswa kohlobo lolandelelwano kolu baliso?                  (2)

13.4    Bubaluleke ngantoni ubukho bomlinganiswa onguDeliwe kumxholo weli bali?            (2)

13.5    Nika zibe NTATHU iimpawu ezibonisa ukuba esi sicatshulwa sithathwe
        kwintsomi.                                                                         (3)

13.6    Chaza ukuba linyanise njani ngokwale ntsomi iqhalo elithi, ‘ akukho nzwana
        ingenasiphako.                                                                     (2)

13.7    Isimo sikaDeli kule ntsomi sikufundise ntoni? Xhasa impendulo yakho.               (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018)                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                                             23

 ISICATSHULWA H

 USILIMELA-INYANGA YOKUBALA IMINYAKA YOBUDODA

 1             A! Silimela!
 2             AmaNdlamb’ amatsha!
 3             Hay’ amaNdlamb’ amatsha!
 4             Hay’ amaNdlamb’ amatsha!
 5             Inkos’ am, ngumtakaNdluzodaka,
 6             Yindod’ ezalwa ngabantwana ababini:
 7             Izalwa nguMakinana noNopasi.
 8             UNopasi yintombi kaMon’umhlophe kaNtshunqe,
 9             Umhlophe kaNtshuqe kwaBomvana.
 10            NguLuhad’ igama lakhe,
 11            Umbambo zemka zabuyelela:
 12            Ngaphantsi kwelitye kuyoyikeka,
 13            Kuba zilaph’iinzwana namadikazi.

 14            Kulapho yaqala khon’ukugagana.
 15            Yatshay’ impampile yasemLungwini;
 16            Yatshay’ impampile yasemaXhoseni.
 17            Yaw’ imikhuthuk’ amacal’ omabini.
 18            Yarhox’ ekaNtsasana yasinga kwaQumrha.
 19            Wee tyuu uNdluzodaka
 20            Waya kutsho kuNdada kooVece kuXesimagqagala.

 21            Bizan’ izizwe kuzokwabiwa iinkwenkwezi!
 22            Iinkwenkwezi mazabiwe.
 23            Nina beSuthu,
 24            Thathan’uCanzibe’
 25            Niya kwabelana namaTshawana nabaTshophi.
 26            Nazo zonk’ eziny’iintlang’ ezinezishuba.
 27            Nina bakwaZulu,
 28            Thathan’amakroza,
 29            Niya kwabelana namaSwazi namaTshophi namaTshangana
 30            Neziny’iintlang’ ezingamajarha.
               .......................................................................................
 31            Siza kubambana ngeSilimela thina mabandla kaPhalo,
 32            Yona nkwenkwez’enkulu,
 33            Kuba yinkwenkwezi yokubal’iminyaka,
 34            Yokubal’iminyaka yobudoda,
 35            Iminyaka yobudoda.
 36            Ncincilili!
 37            Ncincilili!

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                    Tyhila iphepha

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
24                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                   (EC/SEPTEMBA 2018)

 13.8      Nika iimpawu zibe NTATHU zesibongo ezifumaneka kulo mhobe.                     (3)

 13.9      Tyhila umfanekiso-ntelekelelo okumqolo we-15 ukuya ku17.                       (2)

 13.10     Chonga isandi esenze imfanozandi kumqolo wama-25.                              (1)

 13.11     Landa umnombo kaNdluzodaka ngokwalo mbongo.                                    (2)

 13.12     Ibaluleke ngantoni inkwenkwezi iSilimela kwintlalo yakwaXhosa?                (2)
                                                                                        [25]

                                                    AMANQAKU ECANDELO B:                  25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                  25

 ICANDELO C: IDRAMA

 IMIYALELO

 x      Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwiiDrama ezimbini, ukususela kumbuzo
        14 ukuya kumbuzo 17.
 x      KwiDrama ngaNYE kubuzwe imibuzo EMIBINI; OSISINCOKO SONCWADI
        kunye NOMBUZO OMFUTSHANE.
 x      Khetha umbuzo ube MNYE uwuphendule.
     QAPHELA: Xa umviwa ekhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
            (kwinoveli/kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba akhethe
            umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C (kwiDrama).
            Xa umviwa ekhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI
            kwiCANDELO B (kwinoveli/Ncwadi lwemveli) KUNYANZELEKILE
            ukuba akhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C
            (kwiDrama).

 UMBUZO 14 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 BUZANI KUBAWO – WK TAMSANQA

 UZwilakhe ngumlinganiswa oyintloko kule drama. Ngqina oku ngeempawu kunye
 neziganeko ezisencwadini.

 Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama
 Angama-340–390 (2–2½ amaphepha)                                               [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 26

Downloaded from hlayiso.com
26                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                    (EC/SEPTEMBA 2018)

 UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zedrama uze uphendule imibuzo elandelayo.

 ISICATSHULWA I

 UZWILAKHE:           Kowu, uyazi ukuba unyanisile. Yintombi loo nto, iyahlokoma
                      yonke le lali ngesimilo sayo esisulungekileyo. Nam
                      ndiyakungqinela mfazi. Kodwa ke ukumxelela kwethu masikhe
                      siyiyeke leyo yentombi, yofanela mhla amawethu ahlangana.
                      Okwangoku masimele nje ukuba kufuneka efune umfazi, kuba
                      hleze kuthi kanti amawethu aza kuyichasa le ntombi. Yena
                      ngokwakhe uGugulethu andiqondi ukuba angachasa, noko
                      ngumntwana osivayo, ongagqithiyo kwilizwi lethu.
 UMAGABA:             Ke ukuba amaHlubi ayayichasa , uthetha ukuba kothiwani?
 UZWILAKHE:           Andazi kaloku.
 UMAGABA:             Mna Zinkosi andikhathali nokuba umntu uchasa alale
                      ngomqolo phantsi, ndifuna intombi kaMcothama ize kurhuqa
                      amaJalimani kule nkundla nokuba sekumnyam’entla. Andazi
                      ke ukuba kukho umntu ongalawulwa ade alawulwe nangendlu
                      yakhe. Ukuba kukho umntu obona isiphako kwintombi
                      kaMcothama esingabonwayo sithi, akukho nto yoba
                      sisikade sethu eso. Akukho nzwana ingenasiphako kakade.
                      Kungcono ukuba sithi hayi ukuzenza kunokuba sithi hayi
                      ukwenziwa.
 UZWILAKHE:           Hayi Gabakazi seyikukubuza nje , yena umfana uza kuzeka
                      intombi kaMcothama. Loo nto ndiza kuyimela, andikhathali
                      nokuba umntu sele esithini. Ukuba ndithe uza kuzeka intombi
                      ethandwa ndim uza kwenza loo nto ke.
 UMAGABA:             Ndingavuya ukuba unokwenjenjalo Rhadebe, ndiyathemba ke
                      ukuba akuyi kujika kwinto oyithethileyo uzenze ixoki.

 15.1    Ixesha ezimbalini libe nagalelo lini kulo mxholo wale drama.                      (2)

 15.2    Caphula intetho kaMagaba ebonakalisa ukumsebenza ingqondo
         uZwilakhe.                                                                        (2)

 15.3    Chaza indlela awaba sisikade ngayo uThobeka kweli khaya
         ngokwamazwi abhalwe ngqindilili.                                                  (2)

 15.4    ‘Loo nto ndiza kuyimela, andikhathali nokuba umntu sele esithini’
         Ngqina ngezenzo eziBINI ukuba uZwilakhe wawalandela la mazwi akhe
         angentla.                                                                         (2)

 15.5    Cacisa ukuba indlela yokubona umfazi kaGugulethu yahluka njani
         kwekayise.                                                                        (2)

 15.6    Chaza umahluko phakathi kwalo Zwilakhe wale mini noZwilakhe wamhla
         ngesigwebo setyala likaGugulethu lokubulala.                                      (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 27

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                           27

ISICATSHULWA J

UGUGULETHU:                   Ndikho Jola! Ndikho Ngwanya! (Esukuma) Bawo!
                              Bawo! Uyaweva na la mazwi? Uyayibona na le nto?

UNOMAMPONDOMISE:              Gugulethu ndange Hlubi! Ndange undange
                              okokugqibela ukuba ndingasayi kuze ndiphinde
                              ndangiwe mntu uyindoda naphakade ebomini bam.
                              Kum idakile into ebubomi kususela namhla. Ndange
                              Gugulethu! Ndange ugqibelise.

UGUGULETHU:                   Uxolo Jola, uxolo! (Emchiliza kancinci) Andisafanele
                              ukuba ndingasondela kuwe, likhulu isikizi endilenzileyo
                              emhlabeni phantsi, likhulu isikizi endilenzileyo
                              emazulwini phezulu, andisafanelwe kujongelwa lutho
                              ngumthinjana weAfrika, andisafanele kujongelwa lutho
                              kwanangumlisela. Sonke isidalwa esinengqondo
                              kususela namhlanje masindijongele phantsi. Kodwa
                              nina nonke nikhoyo kule nkundla buzani umbuzo nithi,
                              kwenzekeni na ngoku? Bekutheni na kuqala?
                              Ndoniphendula ndithi, ‘Buzani kubawo.’Bawo! Bawo!
                              Uyawabona na la masikizi? Kowu undenzile! Walenza
                              nesikizi.

UNOMAMPONDOMISE:              Gugulethu! Gugulethu, nceda ndange Hlubi.

UGUGULETHU:                   Uxolo! Uxolo sithandwa.

UMANTYI:                      Gugulethu mange.

UNOMAMPONDOMISE:              Gugulethu ndange sithandwa! Ndange
                              undikhulule. (Esondela kuye emwola ngezandla ,
                              ejonge kuyise nonina) Bawo! Bawo kodwa undixolele
                              na?

ULANGENI:                     Ndikuxolele Jola.

UNOMAMPONDOMISE :             Usale kakuhle Jola ungakhathazeki ziindaba owothi
                              uzive emva koku. Usale kakuhle nawe Nyawuza
                              omhle, ixesha lifutshane kakhulu
                              ndihleli nani. Ndiziva ndingenakho ukuphinda ndihlale
                              nani konke.
                              (Eguquka ejonga ezintombini) Zintombi zeAfrika nonke
                              nikhoyo kule nkundla ndinishiya nala mazwi. Thembani
                              yonke into phantsi kwelanga kodwa hayi isidalwa
                              indoda.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 28

Downloaded from hlayiso.com
28                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2              (EC/SEPTEMBA 2018)

 15.7      Chonga iimpawu zibeMBINI ezibonisa ukuba esi sicatshulwa sithathwe
           kwidrama.                                                                   (2)

 15.8      Ngqina ukuba uMzamo ungumlinganiswa olikholwane likaGugulethu.              (2)

 15.9      Buthathaka buni abe nabo uZwilakhe obumkhokelele kwisiwo sakhe?
           Xhasa impendulo yakho.                                                      (2)

 15.10     Nika imiqobo ibemiBINI oluhlangene nayo uthando lukaGugulethu
           noNomaMpondomise.                                                           (2)

 15.11     Caphula amazwi kaGugulethu abonisa ukuba ukwimo yoqhankqalazo.              (1)

 15.12     ‘Usale kakuhle Jola ungakhathazeki ziindaba owothi uzive emva koku.’

           Xela isiganeko esikrotyiswa kuso ngala mazwi kaNomaMpondomise
           angentla.                                                                   (2)

 15.13     Ucinga ukuba le ncwadi isakufanele ukufundwa namhlanje? Xhasa
           impendulo yakho.                                                            (2)
                                                                                      [25]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 29

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2018)                ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                       29

 UMBUZO 16 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)

 INDLAL’INAMANYALA – M LAMATI

 UMagrazula ngumlinganiswa oyintloko kule ncwadi. Ngqina oku ngeempawu
 neziganeko ezisencwadini.

 Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama
 340–390. (2–2½ amaphepha)                                                         [25]

                                        OKANYE

 UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)

 Funda ezi zicatshulwa zedrama zilandelayo uze uphendule imibuzo elandelayo.

 ISICATSHULWA K

 MAMQHINEBE:            Ndiyakrokra Siqhiwu ukuba eyona nto ndandikufundisela
                        yona wena, bubuciko obu, nkqi kona ukufumana umsebenzi.
 SIQHIWU:               Ngendikuva ngcono kodwa mama ukuba ubusithi: nkqi kona
                        ukufuna umsebenzi. Kaloku ndingayenza yonke into, kodwa
                        andingekhe ndiziqeshe.
 MAMQHINEBE:            Kakade ke Siqhiwu, uthi aba mabhalana baqeshayo kule nto
                        yale joyini yenu, abafuni kwenzelwa nto mhlawumbi?
 SIQHIWU:               Andazi. Ndaye andifuni nokwazi nokuba bayayifuna na
                        okanye hayi, kuba apha kuSiqhiwu abasayi kuze
                        bayifumane nokuba bangade bayifune ngamehlo abomvu.
 MAMQHINEBE:            Uthini na ngoku Siqhiwu kum’ apha?

 SIQHIWU:               Soze! Ndinyobe umntu, ndimnyobela amandla nengqondo
                        yam! Yilibale leyo into yona Qhinebe.
 MAMQHINEBE:            Hayi ke ngoku ndiza kungakuqondi nokuba
                        akuphungulekanga na.

 SIQHIWU:               Xa ndiphungulwa yintoni?

 MAMQHINEBE:            Xa abanye abantu bewufumana umsebenzi ngokunyoba,
                        yintoni enokukubangela ukuba wena unganyobi?
 SIQHIWU:               Khumbula mama ukuba wandifundisa kabuhlungu, ubopha
                        amabande. Ngoku uza kuphinda ubophe amabande, uzama
                        iimali zokunyoba umsebenzi?

 MAMQHINEBE:            Ewe tyhini! Abanye abantu aba beyenza nje loo nto,
                        kungokuba mna ndiza kungayenzi kuba ndiqatywe ntoni?

 SIQHIWU:               Hayi mama, ndicela siyiyeke le ngxoxo, kuba eyokunyoba
                        yona into, andisayi kuze ndiyenze naphakade. Amen.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 30

Downloaded from hlayiso.com
30                          ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2                   (EC/SEPTEMBA 2018)

 17.1    Ibe nagalelo lini indlala kulo mxholo wale drama?                              (2)

 17.2    Caphula amazwi kaMamQhinebe abonakalisa ukumsebenza ingqondo
         uSiqhiwu.                                                                      (2)

 17.3    Chaza indlela awawabopha ngayo amabande uMamQhinebe ukuze
         afunde uSiqhiwu.                                                               (2)

 17.4    ‘Soze! Ndinyobe umntu, ndimnyobele amandla nengqondo yam!’
         Ngqina ngezenzo eziBINI ukuba uSiqhiwu wawalandela la mazwi akhe
         angentla.                                                                      (2)

 17.5    Cacisa ukuba indlela yokususa ikati eziko kaMagrazula neyomthetho
         ziyidale njani impixano kulo mdlalo.                                           (2)

 17.6    Chaza umahluko phakathi kwalo Maqhikizane kuthethwa ngaye ngale
         mini nowamhla ngesigwebo setyala lakhe lokunyobisa.                            (2)

 ISICATSHULWA L

                     (Kusemini, ezilalini, kwaMamQhinebe. Kungena
                     uMamQhinebe noMaGatyeni,batya ulibo.)
 MAGATYENI:          Masithabathise, singalilindi ibhadi mfazi.
 MAMQHINEBE:         (Ehleka.) Andisavuyi nje xa seyinguwe ngoku ongxamileyo.
 MAGATYENI:          Uthi ndiza kuthini na Qhinebe? Kaloku, oko ndathi ndazalwa
                     ngumama notata, andizange ndiyalame engaka yona imali,
                     andisathethi ke ngokuyibamba nkamfu ngesi sam isandla.
 MAMQHINEBE:         Andivuyi, ndiyagcoloda ke Gatyeni xa kuthe kanti amayeza
                     kaMagrazula akubuyisele ezingqondweni.
 MAGATYENI:          Into nje endifuna ukuyicela kuwe Qhinebe yeyokuba ‘inkonzo
                     yona kufuneka kube kungona siyikhuthalele nyhani ngoku.

 MAMQHINEBE:         Andayiqondi ke ngoku le uyithethayo. Yintoni maan esiza kuya
                     kuyifuna enkonzweni ngoku siza kuba zizityebi nje?

 MAGATYENI:          Kanti ke, qaphela Qhinebe, ingantle kakhulu le nto yethu xa
                     sinokuyigquma ngezi bhatyi zomanyano.

 MAMQHINEBE:         Kodwa ingathi uhlab’ ukhangele Gatyeni.
 MAGATYENI:          Siza kuzingela kweliphi icala ke namhlanje?
 MAMQHINEBE:         Ulibele na ngoku? Ukho kaloku laa mfazi wakwaLink.

 MAGATYENI:          Unyanisile, besendifuna ukumlibala. Ibe luhle usana lwakhe.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [XHOSA HL P1 GR12 SEPT 2018](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p1-gr12-sept-2018/fe682c7a-a410-437d-8a98-a9cafed86103) — isiXhosa HL · QP · 2018
- [XHOSA HL P3 QP GR12 SEPT2018](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-p3-qp-gr12-sept2018/8a43c215-8e99-407c-a330-4d3d7160b141) — isiXhosa HL · QP · 2018
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2018/ec9d9591-11df-4e21-b72a-40623222a98a) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-nov-2018/12e70e07-e0f5-4810-b00f-a5e627c823e1) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Feb-March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-feb-march-2018/c241906b-af3b-450c-808c-08fda459d520) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [XHOSA HL GR12 P2 QP SEPT 2021](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-hl-gr12-p2-qp-sept-2021/fcc72bad-5f85-461c-8dd4-f61fa3ad473b) — isiXhosa HL · QP · 2021

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
